VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

“Katër familje në një dhomë të vogël, kur flenë nuk shtrijnë dot as këmbët…“, jetesa e vështirë e të internuarve në Lushnje

By | September 9, 2019
1 Comments
  • author avatar

    Xhelati shteteror i politizuar, kur vjen nga shtrese e varfer, e trajton si kafshe viktimen e tij….
    Ai njeh vetem nje te drejte, ate te te ushqyerit si kafshen…..dhe pastaj e shperblen me te rrahura…….se e ka ngopur, sipas atij…..

Komentet

DED GJO’ LULI U VRA TRADHTISHT – Nga Fritz RADOVANI

(1840 – 1915)

24 SHTATOR 1915 Për mos me ua shtue gjakderdhjen e vllazënve të vet në këte situatë kausi ballkanik, Ded Gjo’ Luli mori rrugën nga Mazrreku dhe shkoi në Pukë. Kaloi lumin Drin dhe hyni në thellsi të maleve të egra të Mirditës jo, ma pak të lame me gjak për Liri. Atje për tre muej pat përpjekje me forcat e tradhëtarit Esad Pashë Toptani, i shpallun “besnik” i të gjithë shteteve shoveniste që na rrethonin dhe që kërkonin pjesë në Tokat Shqiptare. U pat shërbye të gjithëve pa dhimbje sa kje gjallë po, dhe i vdekun.
Dedë Gjo’ Luli nuk arrijti me i shpëtue kurthës së tradhëtarit, po u gjet i rrethuem në mes tyne bashkë me Nik Prelocin e djalin e vet Kolën tek qela e Oroshit. Porsa po afrohej në vendin e caktuem, aty u gjet në mes të shumë ushtarëve serbë, që porsa i pa, Deda kuptoi gjithshka, dhe tha: “Sot kemi mbarue!” Ishte data 24 Shtator 1915. U koll; pështyu për tokë dhe trimnisht iu afrue komandantit serb, i cili kërkoi nga Deda që me i tregue drejtimin e shokëve të vet. Deda iu përgjegj se nuk kishte me i tregue kurrë Ata. Ushtarët serb e ndanë Deden nga Nika dhe i biri, të cilët ua dorzuen ushtarëve esadistë, ndërsa Dedën, e lidhën dhe u nisën nga Mali i Shejtë i Oroshit, ku e mbytën tue e therë me bajoneta derisa i doli Shpirti. Trupin e mbuluen me gjeth dhe e lanë mbi dhe. Disa barijë mirditas e patën gjetë rastësisht dhe mbas gati pesë javësh, prifti i fshatit, mbasi e mori vesht vendin nga barijtë, e pat marrë natën me datë 8 Tetor 1915 dhe e pat vorrosë tek Kisha e Oroshit, pa i tregue askujt për këte. Aty asht mbajtë deri në vitin 1917. Atë vit Delegati Apostolik i Vatkanit në Shqipni, Imz. Ernesto Cozzi, që ishte edhe Feldkural i ushtrisë Austro – Hungareze, dhe Mik zemre i Dedë Gjo’ Lulit e shpesh bashkëpunëtor i Tij, bani hetime; madje Ai vet u interesue me ia stolisë vorrin me rrasa të latueme guri. Ai u ba edhe ndërmjetës me gjetë edhe trupin e Djalit të madh të Dedës, Kolën për të cilin ishte interesue me kohë e shoqja. Eshtnat e Tij i treguen Shqiptarëve e Shqipnisë mbarë, se: “Për Ty vdiqa, Për Lirinë tande! Nuk kam dashtë tjetër!”
IDEALIN AI E LA TË SHKRUEM ME GJAK !
Shkodër, me 29 Maji 1924.
Etnit Françeskan të Shkodrës, mbas sa përpjekjesh, mujtën me sigurue e me organizue ceremoninë e Tyne madhshtore të sjelljes në Shkoder të Eshtnave të Dedë Gjo’ Lulit dhe të Djalit të Tij, në Kishën Françeskane të Gjuhadolit. Ishte një popull i pafarë tek Kisha ku do të zhvillohej ceremonia mortore. Ishte i pranishëm edhe Delegati Apostolik, Shkëlqësia e Tij, Imzot Ernesto Cozzi, i cili, në mes të ma tepër se 3000 qytetarëve shkodranë, e përcolli Dedë Gjo’ Lulin deri tek banesa e Tij e fundit ndër vorre të Rrëmajit. Morën pjesë edhe të gjitha autoritetet shtetnore të Shkodrës. Në oren 8.00 të mëngjesit, Provinçiali i Françeskanëve të Shqipnisë At Pal Dodaj, filloi Meshën e organizueme për Fatosin e Maleve. Një orkestër e zgjedhun për këte rasë, me tingujt e saj të përmortshëm, e bani edhe ma të madhnueshme atë ceremoni mortore.
Mbas Meshet zani i përmallshem dhe i fortë ku ishte ma i zgjedhuni mu në atë fidanishtë dijetarësh të pashoq, e që ligjëroi me solemnitet për jeten e Dedë Gjo’ Lulit, ishte i Madhi At Anton Harapi. Ndër tjera fraza Ai tha: “Sikuse Athena e Roma mbi gjak e eshtna të Fatosave ngrehën ndërtesën e Lirisë, ashtu për të mëkamun të Shqipnisë u lyp që gjaku i kreshnikëvet të sterpikëte krepat e Maleve tona!… Mbas 400 vjetësh me çeten e vet lufton për të parën herë nën Flamurin e Shqipnisë, për Liri kombëtare…
Ai kje tri herë Fatos, se i fali Atdheut dy djelmët dhe veten, tue u ba sheji i salvimit të xhonturqëve, të sllavëve e esadistëve … Ai së dyti provoi se, bashkë me Atdhetarinë në gjoksin e Tij vloi edhe zelli për Fe… Në Te vërtetohet fjala e popullit se ndihma e Zotit e pushka e Hotit e shpejtoi Lirinë Kombëtare…”
Në fund oratori At Harapi iu drejtue gjithë shqiptarëve të të gjitha viseve, që emni i Fatosit të përjetësohet me një Monument. Banda e Bashkisë së qytetit vazhdoi me jonet e përmallëshme me vajtue pranë trupit të Heroit t’ Atdheut.
Arka me Eshtnat e Fatosit të Traboinit doli nga Kisha Françeskane e mbulueme me Flamurin Kombëtar. Populli e mori në dorë në shenjë nderimi deri në vorrezat e Rrëmajit. Procesionit i prini Banda e Gjimnazit të Fretënve e veshun kuq e zi, mbas të cilëve ishin përfaqsuesit e shoqnive të tjera të ndryshme të qytetit, përfaqsuesit shtetnorë dhe mbarë Shkodra.., që të rreshtuem në heshtje u sollën dhe shkuen në drejtim të Kishës Kathedrale. Ndigjohej vetem muzika që bashkohej me jonet e kumbonëve të Kishave tjera të qytetit që edhe ato në shenjë zije rrahnin në njëanë…
Mbas salikimit në Kishen Kathedrale procesioni u drejtue për në banesen e fundit në Rrëmaji. I madh e i vogël po përcillnin Tre Burra të një shtëpisë njëheri.., prandej dhe lotët nuk mungonin mbas Arkës.., e cila ndiqej nga Banda e Gjimnazit të Fretenve.
Në Vorreza ajo ekzekutoi me madhshti Hymnin tonë Kombëtar.
Mori fjalën edhe kushrini i Dedë Gjo’ Lulit, Gjok Luli, i cili tha: “Po të falem nderës me gjithë zemer moj Shkodër, për ket punë që ke ba, po ma teper po u falen nderës gurt’ e Hotit. Tue mos ditë me kuvendë ma gjatë, po ju tham se nuk e kemi besue se i dini ju këto punë. Edhe unë po gëzohem me ju. 500 shtëpi që ka Hoti janë fikë e dalë në rrugë të madhe e, kaq jemi ba porsi ajo grueja e pakunorë, porsi ajo qyqja e zezë… Kushtrim… Zot!… Kushtrim, Shqipni për 500 shtëpi Hot që jemi shkrepë rrugëve tue vdekë urije e, kemi derdhë gjakun me ba Shqipni!.. E, pasha Këta Eshtna që kemi para se edhe sa mashkuj që të kenë këto 500 shtëpi, kanë me vdekë për Shqipni!”… Tue mos mujtë ma me vazhdue hjekë kësulen prej kreje dhe e lëshon në tokë… në shenjë Betimi e Bese… Populli u zhgreh në vajë.., dhe njeni mbas tjetrit i shternguen dorën Burrave e Grave të Hotit për krye shndosh, të cilët të gjithë bashkë i bashkonte një gjak…Një Flamur! Shkodra, edhe pse e lanun mbas dore,…ka dijtë dhe di edhe sot, se kujt me i thanë Fatos, Shpëtimtar i Atdheut dhe me këndue: “Njaj asht Fatos që tue luftue mbaron”…
(Pjesë nga libri i autorit FR per “Ded Gjo’ Lulin” 2011.)
Melbourne, Shtator 2019

“Pse më vrave?”, si urdhëroi Enveri ekzekutimin e shokut të ngushtë, profesor Fahredin Angoni. Miq fëmijërie dhe në një dhomë në Lice

Dashnor Kaloçi/ Memorie.al publikon dokumentin arkivor të dates 5 qershor 1945, ku Enver Hoxha urdhëron ekzekutimin e ish-shokut të tij të ngushtë që nga fëmijeria në Gjirokastër, me të cilin si bashkëmoshtarë, kishte qenë shoke dhome për disa vjet ne konviktin e Liceut francez të Korçës…?!

 

Ka qenë 5 qershori i largët i vitit 1945, kur nje radiogram urgjent i firmosur nga gjeneral-kolonel Enver Hoxha, me cilësinë e Komandantit të Pergjithshëm të Ushtrisë Nac-Çlirimtare, aprovonte denimin me vdekje të gjashtë personave, gjykuar nga një Këshill Gjyqsor Ushtarak i Divizionit të III-të, të Korparmatës se Dytë, të kryesuar nga Kryetari, Irakli Bozo (major) dhe prokuror, Ziqiri Mero, kapiten i parë. Ndersa pesë prej tyre ishin ushtarakë, ish-partizanë të Brigadës së Parë Sulmuese, personi i gjashtë në listën e aprovuar nga Enver Hoxha për t’u ekzekutuar, ishte civil, dhe quhej Fahredin Angoni.

Ishte me origjinë nga Gjirokastra dhe pinjoll i një prej familjeve më të njohura të atij qyteti të gurtë me histori të lashtë. Madje në femijrinë e tij, kishte qenë në një lagje me Enver Hoxhën dhe shok i ngushtë i tij. Rasti e solli që miqësinë me Enverin, ai ta vazhdonte edhe për shumë vjet të tjera në qytetin e Korçës, ku ata ishin bashkë-studentë në Liceun francez të atij qyteti. Madje ata flinin në një dhomë të konviktit, ose më saktë; Fahredini e pranoi Enverin në dhomën e tij, ku ishte dhe bashkëqytetari i tyre, gjirokastriti, Selaudin Kokona, që rridhte nga një prej familjeve më të njohura të atij qyteti. Ndërsa Enveri nuk shkëlqente në mesime, Fahredini ishte një nga studentët liceistë më të mire jo vetëm në mesime, por edhe në sjellje dhe si formim intelektual.

Ai njihte dhe zotëronte shkëlqyer disa gjuhë të huaja, si; frengjishten, gjermanishten, anglishten, italishten, latinishten dhe greqishten. Kjo gjë bëhet e ditur veç të tjerash edhe nga librat që ka perkthyer Fahredini në ato vite, si “Berberi i Seviljes”,(i Boumarshesë) “Djaloshi gjeniail” (Moxart), “Fausti” i Gëtes, etj. Veç këtyre përkthimeve të kryeveprave të letërsisë botërore, nisur nga pikpamjet e tija nacionaliste, Fahredin Angoni në vitin 1929-1930-të, shkroi romanin “Skënderi dhe Olimbia” i cili bën fjalë për masakrat e andartëve grekë në fshatin Hormovë të Tepelenës.

E gjithë kjo krijimtari, i përket periudhës kur Fahredini ishte student në Liceun francez të Korçës, ku Enver Hoxha nuk ka shkruar asnje rresht. Dhe pas diplomimit në atë lice, rrugët e Fahredin Angonit dhe shokut të tij, Enverit, u ndanë përfundimisht?! Dhe ata nuk u takuan kurrë më me njeri tjetrin. Për ironi të fatit, Enveri që nuk shkëlqente në mësime, mori një bursë shtetërore dhe shkoi për studime në Francë, ndersa Fahredin Angoni një nga nxënësit më të mirë të Liceut francez, u emërua mësues në fshatrat më të thella të qarkut të Korçës.

Siç dihet, Enveri nuk mundi që të vazhdonte studimet më shumë se gjashtë muaj në universitetin e Montpelije-së, pasi nuk shleu dot asnjë provim, dhe Ministri Arsimit i asaj kohe, Mirash Ivanaj, ia preu bursën. Dhe kështu ai u detyrua që pas disa kohësh (pasi punoi pak kohë në konsullatën shqiptare në Bruksel), të kthehej në Korçë, ku dha mësim gjuhën frenge si i jashtëm në Liceun ku kishte qenë vetë student. Ndërsa Enveri u be komunist, Fahredini ishte nacionalist dhe me bindje thellësisht antikomuniste. Kështu ai u bashkua dhe aderoi me forcat nacionaliste të organizatës Balli Kombëtar, duke qenë një nga krerët kryesorë të asaj organizate nacionalist për Qarkun e Korçës, ku mbulonte rininë. Po kështu ndërsa Fahredini kishte krijuar familje, (u martua me Praksithe Shahini dhe lindën tre fëmijë: Lirika, Gjergji, Pirro), shoku i tij, Enveri, vazhdonte të ishte beqar.

Ngjarjet u rrokullisën në atë mënyrë, saqë në mbarimin e luftës në fundin e vitit 1944, dy ish-shokët e ngushtë që nga Gjirokastra, do ta shihnin veten në dy skaje, ekstremisht të kundërta. Enveri i pari i Shqipërisë, ndërsa Fahredini një njeri mëse i zakonshëm, duke u marrë me tregti në qytetin e Korçës, për të mbajtur familjen e tij. Dhe fillimi i vitit 1945 do të ishte fatal, per Fahredin Angonin, pasi ai u arrestua së bashku me një grup të madh prej 30 personash, ku një pjesë kishin qenë në formacionet nacionaliste gjatë Luftës, por shumica prej tyre ushtarakë dhe ish-partizanë të Brigadës së Parë Sulmuese të Mehmet Shehut. Të akuzuar per agjitacion e propagandë ndër rradhët e ushtrisë dhe për nxitje dezertimesh, ata u nxorrën përpara një gjykate ushtarake të Divizionit të Tretë të Korparmatës së Dytë, e cila kryesohej prej Irakli Bozos, shok shkolle i Fahredin Angonit, i cili gjatë senacave gjyqësore të improvizuara në qelitë e hetuesisë të Pallacinave (pallatet italiane në Korçë), pati mjaft debate të ashpra me shokun e tij të Liceut.

Fahredini deklaroi në gjyq se Balli Kombëtar ishte një organizatë nacionaliste dhe kishte një ideal e mision patriotik, por që fatkeqësisht e humbi luftën. Ky pohim i tij i thënë në mënyrë deklamative, do t’i kushtonte shtrenjtë, pasi nga gjashtë dënimet me vdekje, Kryetari i Gjyqit, Irakli Bozo, një e “ruajti” për shokun e tij të Liceut francez, Fahredinin….?! Gjë të cilën “nuk ja prishi” dhe shoku tjetër i tyre, Enveri, Kryetar i Qeverisë Demokratikë të Shqipërisë dhe Komandanti i Përgjithshëm i Ushtrisë, i cili me anë të një radiogrami urgjent, që mban datën 5 qershor 1945, aprovoi dënimin me vdekje të Fahredinit. Kështu u shua jeta e Fahredin Angonit, prej dy shokëve të tij të shkollës, por sidomos prej Enverit, që ishte në krye të shtetit dhe firmosi me gjakftohtësi ekzekutimin e tij.

Por Fahredini nuk do ishte i vetmi nga ish-shokët e shkollës së Enverit që përfundoi në plumb…? Ai ishte i pari që u ekzektua, pasi pas tij ”rradha” i erdhi të tjerë shokëve, si; Enver Zazanit, Syrja Selfos, Abaz Omarit etj. Ndersa me burgime të rënda përfunduan, mjaft të tjerë shok shkolle të tij nga Korça e Franca, si; doktor Isuf Hysenbegasi, profesor Foto Bala, agronom Adem Beli, doktor Hasan Jero etj, për të përfunduar me Koço Theodhosin, ish-zv kryeministrin që u ekzekutua në vitin 1975. Dhe për të gjithë ata, thuhej…. se patën atë “fat”, për të vetmen arsye; se ata dinin shumë gjera nga jeta private e Enver Hoxhës…?!

Dëshmia e 90-vjecarit, Avni Bejkova Xhomaqi, që iu fal jeta në atë gjyq dhe u denua me 25 vjet burg politik

“Debati i Fahredin Angonit me Irakli Bozon, kryetarin e gjyqit”

Nga ai proces gjyqësor i improvizuar i zhvilluar plot 75 vjet më parë në “Pallacinat” e Korçës, ka mbetur si dëshmitar vetëm një prej të dënuarëve, të cilit iu fal dënimi me vdekje dhe iu zbrit në burgim të përjetshëm dhe më pas në 25 vjet. Disa vite para se të ndahej nga kjo jetë, në moshën 90-vjeçare, Avni Bejkova Xhomaqi, si për të dëshmuar para historisë, krimet e shëmtuara të atij regjimi që po hidhte themelet e përgjakuara që me ardhjen e tij në pushtet, midis të tjerash tregonte: “Ndërsa filluan të më torturonin edhe mua aty në dhomën e hetuesisë, Myrteza Slleusha, duke mos duruar dot dhimbjet u tha se do të firmoste gjithcka që ata do t’i kërkonin. Pasi më torturuan gjithë natën, të nesërmen në mëngjez më nxorrën në gjyq, i cili u zhvillua po aty me dyer të mbyllura. Unë nuk pranova ta firmosja akt-akuzën dhe në atë moment Kryetari i Gjyqit, Irakli Bozo, dha urdhër që të më merrnin përsëri në pyetje por, të mos më rrihnin. Pas kësaj kur më dërguan përsëri në qeli, unë i tregova gjithçka Fahredin Angonit, i cili më tha se përfundimisht unë kisha shpëtuar nga pushkatimit. Nga një gardian skrapalli, mësova se që të më falej jeta mua, kishte ndërhyrë Kolonel Riza Kodheli, dhe Emine Butka. Po atë natë, na nxuarrën të gjithëve në gjyq, i cili u zhvillua po aty në katet e sipërme të “Pallacinave”. Ai gjyq ishte krejt formal, pasi fati ynë ishte paracaktuar që kur na kishin arrestuar dhe për dy ose tre orë, na kaluan në proces të gjithë të arrestuarit, që bëheshim plot 30 veta. Gjatë atij gjyqi, Kryetari Irakli Bozo ndërmjet të tjerash e pyeti profesor Fahredin Angonin, duke i thënë: “A e pranon se Rinia e Ballit Kombëtar ka tradhëtuar?” Dhe Angoni iu përgjigj: “Jo ajo nuk ka tradhëtuar, por dështoi në misionin e saj”. E vetmja gjë që u vërtetua në gjyq, ishte fakti se Zef Sadria dhe Lec Ndoci, i kishin thënë Angonit se ata prisnin arrestimin, pasi kishin qënë me Ballin Kombëtar. Dhe Angoni u kishte thënë se më mirë të arratiseshin në male dhe të bashkoheshion me forcat Dule Alarupit, se sa të arratiseshin në Greqi, duke u bërë tradhëti të madhe. Të nesërmen në mëngjez, u lexua pretenca nga prokurori Ziqiri Mero, ku përveç meje që m’u dha burgim i përjetshëm, të 14 të tjerët u dënuan me pushkatim. Pas kësaj, Fahredin Angoni iu drejtua Irakli Bozos që e kishte pasur dhe shok klase në Liceun e Korçës, duke i thënë: “Irakli, pse më vrave?”. Irakliu iu përgjigj: “Mbahu burrë”. Angoni ia ktheu: “Unë burrë jam, ti nuk u tregove burrë, se kemi qenë dhe shok klase”. Irakliu nuk foli më asnjë fjalë dhe mori çantën nën sqetull dhe zbriti shkallët duke u larguar që andej. Pas faljes së jetës mua më dërguan në Burgun e Burrelit (ku vuajta 15 vjet), ku një ditë një i burgosur nga Korça, Ali Barmashi, më tregoi se kishte qenë prezent kur ishin pushkatuar gjashtë shokët e qelisë sime; Fahredin Angoni, Myretza Satka, Faik Tartari, Zef Sadria, Gjon Cufi dhe Lec Ndoci. Aliu kishte qenë ushtar në Zërraskë të Pogradecit, kur ata të gjashtë i kishin dëerguar atje ku dhe i kishin pushkatuar në mënyrë demonstrative, përpara gjithë ushtarëve dhe oficerëve të atij reparti. Fahredini me shokët e tij nuk kishin pranuar të ekzekutoheshin pas shpine sic ishte ligji për ata që akuzoheshin për tradhëti të lartë dhe ashtu të lidhur kishin rezistuar deri sa i kishte grirë mitrolozi i skuadrës së pushkatimit. Më pas Aliu më tregoi se aty ishte afruar prokurori që kishte asistuar në ekzekutim, i cili me revolverin e tij i qëllonte në kokat e tyre që hidheshin përpjetë nga plumbat”.

Ushtria Nac-Çl. Shqiptare. Këshilla Gjyqësore e Korpusit të II-të.

Vendim:                                                                                                       

Në emër të Popullit Shqiptar. Këshilla Gjyqësore Ushtarake e Divizionit të III-të. Korp-Armatës së II-të. Kryesuar prej kryetarit të Gjyqit të Korpusit të II-të me Kryetar Major Irakli Bozo, dhe Antar Oficer Hysen Rusi dhe Oficer Sabri Pilkati, duke qenë present Sekretari Qemal Ceka me asistencën e Prokurorit Kapiten i I-rë Ziqiri Mero.

Sot më datën 4/6/1945 u mblodh në sallën e Gjyqit për të gjykuar të pandehurit partizanë: 1)Faik Tartari, 2)Xhorxhi Nova, 3)Tef Nika, 4) Ndoc Pema, 5)Lec Ndreca, 6)Luigj Çamuku, 7)Luk Prela, 8)Filip Gaci, 9)Rexhep Demiri, 10)Zef Sadrija, 11)Alush Ahmeti, 12)Hysen Ramazani, 13)Kol Vata, 14)Cam Dedoshi, 15)Luigj Cepi,16)Frano Zefi,7) Gjon Cufi, si dhe civilat: 1) Faredin Angoni, 2)Haki Bablluzha, 3)Avni Bejkova, 4)Myrteza Sleusha, 5)Zenel Qyteza, të komplikuar me këtë dezertim, të cilët simbas akuzave të Prokurorit deklaroj këtë:

Vendim:

Këshilli Gjyqësor Ushtarak mbasi dëgjoi apologjinë e të pandehurve të sipër-përmëndur. Mbasi dëgjoi pretencën e Prokurorit, Konstatoi: Pjesërisht të pandehurit kanë qënë antarë të organizatës tradhtare të Ballit si dhe milice e xhandarë, dhe si të tillë i kanë shërbyer okupatorit deri në çlirimin e Shqipërisë. Kanë lidhje me proçesin e Syrja Zoto-s me shokë të cilët janë munduar të organizojnë një dezertim në stilt ë gjerë duke u hedhur në rreshtat e Ushtrisë Reaksionare Greke. Trupi Gjykues gjatë zhvillimit të gjyqit konstatoi se në përgjithësi këta element kanë qënë të ndërgjegjshëm për tradhëtinë e tyre të lartë dhe për këtë gjë eksponentët e dezertimit kanë bërë lidhje me civilët e lart-përmendur, për të gjetur rrugën më të plotë dhe për të forcuar lidhjet me reaksionin grek si dhe me disa kriminelë të jashtëm. Pjesërisht të pandehurit pohojnë veprën e tyre tradhëtare dhe kriminale që kanë dashur të bëjnë. Me qënë se fajet e të cilëve akuzohen të pandehurit, ato parashikohen dhe dënohen prej nenit 17 dhe ndëshkohen prej nenit të ligjit Nr.41 mbi organizimin dhe funksionimin e Gjykatave Ushtarake. Për këto arsye Trupi Gjykues pjesërisht në kundërshtim me pretencën e Prokurorit,
Vendosi:

Fajësinë penale e të pandehurve të sipër-përmendur dhe në bazë të nenit 18 paragrafi “Gj” Dënimin e Fajtorëve: 1)Faik Tartari, 2)Lec Ndreca, 3)Gjon Cufi, 4)Zef Sadrija, 5)Myrteza Sleusha, 6)Faredin Angoni. Me vdekje dhe rënien e nderit ushtarak, humbjen e të drejtave qytetare dhe sekuestrimin e pasurisë së tyre të luajtshme dhe të paluajtshme në bazë të ligjit përkatës.

Dhe 1)Avni Bejkova me burgim të përjetshëm, 2)Luigj Camuku me 30 vjet burgim, 3)Cam Dedoshi, Luigj Cepi, Tef Nika me 20 vjet burgim, 3) Rexhep Demiri, Haki Babllusha, Zenel Qyteza me 5 vjet burgim. Ndërsa 1)Xhorxhi Nova, 2)Ndoc Pema, 3)Alush Ahmeti, 4)Hysen Ramazani 5)Frano Zef Lekaj, 6)Kol Vata, 7)Luk Prela, 8)Filip Goci, me vërejtje të rëndë dhe degradim për ata që janë graduar. Të gjithë të pandehurit që janë dënuar me burgim, humbin të drejtat qytetare baraz me kohën e ndërshkimit. Ky vendim përsa i përket dënimit me vdekje, i dërgohet Gjykatës së Lartë Ushtarake për aprovim ndërsa për të tjerët është e prerë. Njëkohësisht urdhërojmë dhe lirimin e tyre prej burgut.

Kryetari Irakli Bozo, Antar Hysen, Antar Sabri Pilkati, Sekretar         Qemal Ceka

Memorie.al

IV – TË HUEJT PËR GJENERAL PRENK PERVIZIN – Përgatitun nga i biri LEK PERVIZI

 

Julian Amery (Lord Amery)

“Sons of the Eagle”

(Bijt( e Shqipӫs), pӫrkthim nga origjinali

 

Parathanie, fq. 20 : …”

 

“Ishin Muharrem Bajraktari, Fiqri Dine, Prenk Pervizi e Hysni Dema[1], që kishin ndjekun Zogun në Jugosllavi ata që luejtën një rol të randësishëm në revolucionin që ndodhi. Me kryerjen e detyrave që kishin, ata fituen influencë të madhe, por kur ata e plotësuen qëllimin e mbretit, Zogu ua theu fuqinë, e cila një ditë mund të rrezikonte dhe atë vetë. Në vend të tyne ai vuni njerëz të rinj  që tregohëshin ma të ndigjueshëm ndaj dëshirave të tij sepse ishin ma të varun ndaj privilegjeve që ai u jepte. Kështu mbrenda një periudhe prej pesë vjetësh diktatura mbretnore u ba absolute.

 

Fq. 304-306 :

 

Nӫ mungesӫ tӫ Bazit ne kaluem nӫn kujdesin e Gjeneral Prenk Pervizit, ish “bashkӫpuntori”,  Kryekomandanti i ushtrisӫ. Nӫ u nisӫm  drejt  veri-lindjӫs, nga Malibardhӫ, dhe pas dy orӫsh udhӫtim arritӫm tӫ shtabi tij, nӫ njӫ shtӫpi gurore ndӫr shtigje t’ashpra mes pyllit tӫ Skurajt.  Gjatӫ shtigjӫve ishin vendosun roje pӫr ruejtjёn  tonӫ, ku Gjenerali erdhi e na takoi i rrethuem nga shtabi tij. Ne shkӫmbyem pӫrshӫndetjet e rastit, siç ishin nӫn shi, duke i shprehun mirӫsӫardhjen.  Oficerӫt shqiptarӫ u paraqitӫn me radhӫ, ndӫrsa  Gjenerali jepte urdhna tӫ pӫrpikta dhe udhӫzime taktike qӫ ai kishte ndӫrmarrӫ pӫr mbrojtjӫn tonӫ. Kӫto urdhna  i çudisnin   civilӫt qӫ s’ishin mӫsue me disiplinӫ ushtarake, por qӫ ishin tӫ nӫvojshme, dhe ne e falenderuem Gjeneralin duke e pӫrmbajtun humorin qӫ na kishte kapun,  e duke e ftue Gjneralin qӫ tӫ inspektonte trupat tona tӫ Turkomanӫve.

Prenk Pervizi kishte qenӫ deri nӫ ato çaste anmik yni, por, duke e kuptuar se lufta ishte kthye ne favorin tonӫ, ai kӫrkonte tӫ vendosej nje lidhje profesionale ushtarake me ne si oficerӫ. Si hap tӫ parӫ ai propozoi, mbeshtetur nӫ zakonӫt e ushtrisӫ Britanike, qӫ tӫ bahej njӫ  dallim midIS oficerӫve dhe civilӫve. Ndӫrsa ishte mjaft zor me dallue se kush ishte oficer nӫ atӫ grumbull civilӫsh. Ne ishin mӫsue sipas kryetarӫve tӫ fisӫve,  tӫ njihnim e dallonim rrethin tonӫ, nӫ Zogistӫ e Ballistӫ, pӫrkthyes,  bodigardӫ,  qӫ na ndiqnin kudo qӫ shkonim.. Ne s’e pranuem kӫtӫ lloj pune pӫr me ba dallime, qӫ do tӫ ngallte xhelozi, dhe midis atyne njerӫzve qӫ mbahӫshin trima nuk ishte e kӫshillueshme. Nӫ njӫ çast sikur nuhasёm njӫ krizӫ sociale, por befasisht m’erdhi njӫ frymӫzim. Unӫ i propozova Gjeneralit qӫ organizimi ynӫ mund tӫ njihёj si Shtab-madhor.  Kӫshtu kjo çӫshtje, si me tӫ qeshun, u mbyll  pӫr kӫnaqӫsinӫ tonӫ. ….

 

***

 

       Miku dhe mbrojtӫsi ynӫ,  Gjeneral Prenk Pervizi, pati njӫ rol tӫ randӫsishӫm  nӫ revolucionin e 1924, dhe me Muharrem Bajrkatarin, Fiqri Dinӫn e Hysni Demӫn,  formuen kuadrumviratin (sundimin e tӫ katӫrve) me   forcӫn e tӫ cilӫve pushteti i Zogut u vendos midis Gegӫve. Kur ai e kreu detyrӫn e tij ndaj kauzӫs mbretrore,  Zogu ia hoqi komandӫn dhe e caktoi nӫ njӫ detyrӫ pranӫ Shtabit tӫ Pergjthshӫm, ku ai gezone nderime por pa    ushtrue  influecӫ. Ma i zhdervjelltӫ se shokӫt e katӫrshӫs, Prenk Pervizi qӫndroi jashtӫ ambicieve politike dhe iu kushtue pӫrparimit tӫ karrierӫs  ushtarake. Ai kishte fitue favorin e Gjeneral Parianit, kryetar i Misionit italian,, dhe u caktue nӫ shoqӫrimin e italiave nӫ Luftӫn e Abisinisӫ si vӫzhgues shqiptar. … Italianӫt i dhanӫ njӫ komandӫ gjatӫ fushatӫs sӫ Greqisӫ, por ai u dyshua pӫr marrӫveshje me anmikun dhe u transferue nӫ Shkodӫr si kӫshilltar shqiptar pranӫ komandӫs italiane. Dy vitet e fundit ai ia kushtoi krijimit tё njӫ fraksioni me oficerӫt shqiptarӫ, por ndejt jashtӫ revoltӫs kundӫr italianӫve, duke u tӫrhequn me mbӫshtetӫsit kryesor nӫ krahinӫn e tij tӫ Kurbinit. Kӫtu ai qӫndroi  deri mӫ Nӫntor 1943, kur Kӫshilli i Regjencӫs i besoi Komandӫn Supreme tӫ Ushtrisӫ.  Karriera e Kryekomandantit ishte e stuhishme, sepse, ndërsa politika e Gjermanëve ishte përçaj e sundo, Prenk Pervizi ishte i vendosun të mbante nën urdhnat e tij të gjithë forcat e armatosuna shqiptare. Konflikti me gjermanët ishte i pabarabartë, por përfundimisht ai doli fitimtar në rastin e parë të sfidës që i bahej autoritetit të tij. Gjermanët kishin vendosë të krijonin në Shqipni një Division SS për ushtrinë e tyne dhe ia kishin besue komandën e brigatës së parë një far Selami Çelës. Ky Çela ishte një kapiten rezervist dhe si i tillë ishte nën urdhnat e Prenk Pervizit. Natyrisht se Gjenerali ishte kundër formimit në Shqipni të një njësie ushtarake që nuk do t’ishte nën autoriretin e tij, dhe e kishte urdhnue Çelën që të hiqte dorë nga ajo punë. I këshilluem nga  gjermanët sigurisht se Çela e hodhi poshtë atë urdhën. Një mëngjes Gjenerali e kishte pa atë që po hynte në shtabin e komandës gjermane i veshun me uniformën e kolonelit. I fyem në dinjitetin e tij, ai vendosi “ta bajë shëmbull” dhe dha urdhën për “ekzekutimin” e tij. Një orë ma vonë kur ky njeri i keq doli nga mbledhja, body garda e Gjeneralit e eliminoi atë në shkallët  e Shtabit Gjerman me dy granata dhe një breshëri automatikësh. Gjenerali vetë e ndoqi ngjarjen nga dritarja e zyrës së tij ku një turmë e madhe njerëzish ishin grumbullue për të shfaqun aprovimin e tyne. Gjermanët u inatosën nga një sfidë kaq e madhe dhe kërkuen dorëheqjen e menjëhershme të Prenk Pervizit dhe denimin e tij. Regjenti i vjetër Mehdi Beu që e kishte eksperiencën politike të Perandorisë Otomane, duke ia terhequn vrejtjen Gjeneralit para Komandantit Gjerman i tha :

– Ju ftoj t’u kërkoni falje miqve tanë Gjermanë për gabimin që keni lejue në shkallët e derës së tyne. Herën tjetër kur ju duhet të pushkatoni ndonjë oficer, ta bani në kazermat e jueja dhe jo në rrugë.

Gjermanët morën  mësim… Ma vonë ata e krjiuen një divison SS në Kosovë, por këtë punë nuk e përseriten brenda kufijve të Mbretnisë Shqiptare.

Prenk Pervizi i mbejetoi incidentit, por marëdhanjet me Gjermanët u prishën përfundimisht. Kërkesa e tij për armë dhe municione për ushtrinë shqiptare u refuzuen disa herë. Në një letër që ai i kishte adresue Gjeneralit Fistum me atë përmbajtje, iu kthye si një nxanësi për ushtrimin e pakënaqshëm me një “Nein” të zhgarravitun me bojë jeshile në gjithë letrën.

Ky ishte  shkaku që ai të vihej kundër gjermanëve dhe tani që u kthye  anmik me ta u çlirue nga çdo zemërim i ndrydhun. Akuza për “kolaboracionizëm” ndaj tij asht  pak e besueshme, por nga ana tjetër  del e qartë pazotësia mjaft patologjike e gjermanëve për me fitue simpatinë e një njeriu  që ma kollaj  mund të kishte qenë mik i tyne”.*

 

 

—————————

*– Julian Amery e pёrfundon kёshtu shkrimin e tij, sepse Prenk Pervizi me kulturё gjermane,  e kishte mundёsinё qё tё afrohej e tё bashkёpunonte me ta. E  kundёrta,  ai i kundёrshtoi gjermanёt  kur ata deshёn tё krijonin forca SS me oficerё shqiptarё dezertorё e renegatё nё Shqipёri, dhe nё tё tjera raste.

 

 

 

Dr. Walther Peinsipp

“ Das Volk der Schyptaren”  Wien, 1985

(Populli i Shqiptarve) pӫrkthim nga origjinali, fq.36.

 

Veshtrim historik

 

… Fill pas udhëzimit të Wermachtit, shefi  i forcave të Himlerit,  kreu i SS dhe  Gjeneral і Policisë, Jozef Fistum,  vendosi të krijojë  në Shqipëri  një division SS  për forcimin e trupave të pushtimit.  Komanda e një brigate iu besue kapitenit Selami Çelaj. Gjenerali і forcave t’armatosuna shqiptare, Preng Pervizi, vendosi, me mbeshtetjën e Regjencës,  me e kundërshtue nismën e Fistumit e çdo orvatje tjetër për krijimin e atij divizioni. Një ditë, Pervizi, ndërsa hidhte një vështrim nga dritarja e zyrës  mbi komandën gjermane  kundruell, pa vartësin e tij me uniformë të një koloneli SS duke hy në atë komandë gjermane. Gjenerali  shqiptar  vendosi  të nxierrë para përgjegjësisë vartësin në fjalë për  mospërfilljёn e komandës të ushtrisë shqiptare. Duke qenë se  komandatura gjermane  u tregue moskokëçarëse ,  kapiteni u ekzekutue me armë automatike  prej njerëzve të shtabit të  Pervizit. Gjenerali e kishte  pa  vetë skenën nga dritarja e zyrës.  Po ashtu Fistumi , se si ai kishte dhanë atë urdhnën, ku  nuk mund t’i ikte papërgjegjësisë.  Fistumi   kërkoi nga  Regjenca shqiptare shkarkimin dhe denimin e Gjeneralit. Anëtari  Regjencës,  Mehdi Bej Frasheri, musulman me origjinë shqiptare dhe dikur guvernator i Jeruzalemit, e mori  çështjen në dorë të tij, që gjeneralit t’i jepte një mësim të përshtatshëm.   E thirri  Pervizin  dhe e ftoi Fistumin  që të ishte i pranishëm  në takim. Ai e qortoi Gjeneralin në prani të Kreut të SS :  “ Unë ju lus se pari * t’i kërkoni të fala mikut tone gjerman, për  aktin  që kanë krye njërëzit e tu para derës  së shtëpisë tij, duke dhunue të drejtën e banesës.  Unë ju kërkoj  ngulmisht  që here tjetër, kur të vendosni me ekzekutue ndonjë oficer, ta bani në kazermat e jueja dhe jo  në rrugë”.   Fistumi  u detyrue të anullojë  krijimin e divizionit SS në Shqiperi,  prej kundërshtilmit të Pervizit. Këtë division ai e krijoi në Kosmet, ku nuk zbatohëshin  urdhnat e shqiptarve.  Përfaqësuesi  i Himlerit  u hakmuer  ndaj Pervizit kur  ky i kishte kërkue  furnizim me armë e municione, që trupa e tij të kundështonin  përpjekjet  e  komunistëve toskë  për të marrë Tiranën.  Kësaj kërkese Fistumi  i kishte zhgarravitë sipër me bojë të kuqe një “Nein” të madh.   Ky “Nein”    i  gjermanëve   u vlejti   Aleatëve, sepse i dha mundësi Pervizit të kalonte në krahun  e  tyne…

 

 

 

Robert Elsie – The Tribes of Albania

(Kurbini)

Prenk Pervizi

 

Born in the village of Skuraj in Kurbini tribal territory, Prenk Pervizi (1897-1977), also known as Preng Previzi, was a noted military figure of the 1930s and 1940s. He attended secondary school in Shkodra and a military academy in Vienna. He returned to Albania in 1918 and played an active role in the creation of armed forces after the Congress of Lushnja in 1920. In June 1924 he followed Ahmet Zogu (1895-1961) into exile in Yugoslavia, and returned with him in December of that year, taking over the region of Lezha. Pervizi was one of Zogu’s four officers (the quadrumvirate of chiefs) who played a major role in the Albanian military in the coming years, in particular in the suppression of anti-Zogist uprisings and in making Zogu’s rule absolute. From 1929 to 1934, he attended military colleges in Turin and Florence and accompanied Italian troops as a representative of the Albanian army during the Italian military campaign in Abyssinia in 1935-1936. He was in Korça at the time of the Italian invasion in April 1939 and helped King Zog and his family escape to Greece. Pervizi, however, returned to Korça. In the Italo-Greek war of 1940-1941, working with the Italians, he commanded Albanian forces in the Korça region. In the end, he and his men retreated from the front and Mussolini subsequently used them as scapegoats to explain the Italian defeat in Greece. In April 1943, Pervizi was appointed to command a new Albanian brigade and then headed the Albanian army formed at the Conference of Mukja in August 1943. When Italy capitulated on 8 September 1943, he took over command of the Albanian armed forces from General Dalmazzo (b. 1886) and was named minister of defence in October of that year, with the rank of a general. His opposition to German interference in domestic Albanian military affairs caused him to take to the hills with his men and join the British mission, with which he remained until October 1944. When the communists took power in November 1944, he went into hiding, spending two years in the mountains of Kurbini while waiting for an Allied intervention that never materialised. In September 1946, he escaped to Greece and lived there for nineteen years. The final years of his life were spent in Belgium, where he died.

Robert Elsie : The Biografical Dictionary of Albanian History, Taurus, 2013. (p. 327-328)

 

 

Pietro Sebastiano Monari

 « L’Italia nella Seconda  guerra mondiale :

La Guerra di  Greqia –  Roma, 2004.

 

Ruolo albanese

Sulla campagna di Grecia si evita di parlare delle forze albanesi che erano state coinvolte nel conflitto: alcuni battaglioni scaglionati nelle divisioni “Venezia e Giulia”. Un battaglione della milizia mercenaria albanese fu sacrificato, e sterminato dai greci avanzanti, dal comando italiano per proteggere la ritirata italiana. Benché non appartenesse all’esercito effettivo albanese, il comando albanese rappresentato dal colonello Prenk Pervizi protestò vivamente per questo impiego degli albanesi come “carne da cannone”. Il comando italiano decise che il battaglione effettivo albanese “Tomorri” avrebbe difeso la loro ritirata, come il primo. Il colonello Pervizi insieme al maggiore Spiro Moisiu e gli altri ufficiali convennero di ritirarsi dal fronte appena fosse cominciata l’offensiva greca e la ritirata delle truppe italiane, con l’ordine di non metter a repentaglio la vita di un sol soldato, insediandosi in posizioni sicure. Infatti il battaglione si ritirò senza alcuna perdita (un solo ferito). L’esercito italiano subì una disfatta memorabile che il maresciallo Badoglio avrebbe addebitato al “tradimento dell’esercito albanese”. In realtà il disastro fu conseguenza di uno scacco politico in quanto pochi giorni prima dell’attacco italiano il primo ministro greco Metaxas scoprì che alcuni alti ufficiali dell’esercito, nonché funzionari del governo, erano stati corrotti dal ministro degli esteri italiano, conte Ciano, affinché l’esercito ellenico non esercitasse una seria resistenza all’avanzata italiana. Fu così che le personalità corrotte furono sostituite in tempo ed arrestate. Questo fatto spiega anche perché l’attacco fu iniziato con un numero esiguo di unità da parte italiana. Fatto sta comunque che le truppe albanesi furono tolte subito dal fronte. Il comando italiano volle portare davanti al tribunale militare il maggiore Moisiu. Il colonello Pervizi, che godeva di grande influenza e reputazione sia nell’esercito che nel popolo si oppose: “Quel tribunale doveva coinvolgere tutto il comando albanese compreso lui”. Gli italiani non intrapresero niente, temendo disordini. Il colonello col suo staff di ufficiali e una parte delle truppe fu isolato nelle montagne di Puka (Nord d’Albania). Il maggiore Moisiu col suo battaglione fu trasferito à Laç (Albania centrale).

Paraqesim si shembёll versionin marrё nga Wikipedia anglisht,  perdorur edhe nga nga Wikipedia nё gjuhё tё ndryshme  dhe site tё tjerё si : Military Wiki-Wikia, WOW, Wikiwand, Dbpedia, Medianer connects, Oppen access articles etj.

 

Oppen Acces Articles – Prenk Pervizi

From Wikipedia

 

Prenk Pervizi(1897–1977) was an Albanian military figure, General of the Albanian army, and Minister of Defense. High preparation: Kadettenschule in Vienna, Austria 1914–1918, and the War College in Turin, 1930–1933. Great military figure protagonist in the foreground of the history of Albania for the period 1918–1944. Friend and right-hand man of King Zog which solved critical situations and remain faithful from the beginning to the end of the Kingdom of Albania, 1939. He opposed Italians withdrawing the Albanian troops from the Greek-Italian war. He did not allow the Germans to create SS troops in Albania. Bitter opponent of the communists, he is forced to go abroad in Greece and Belgium, as a political refugee, where he died at age 80, on September 6, 1977.

 

Family roots

The Pervizi family from Skuraj village in Kurbin region were an important Catholic lineage from north of Albania. The name comes from its founder Pervizi the Great from Skuraj of Kurbini, who lived in the fourteenth and fifteenth centuries. It was said that he had strenuously opposed the Ottoman invasion and had not agreed to bow to their tempting offers, for which he was treacherously killed by the Turks. They had to spend five centuries that the name of Pervizi returned to prominence in the history of Albania. This happened in the period of the National Awakening, when Gjin Pjeter Mark Pervizi from Skuraj distinguished himself as head of the popular uprising of Kurbini-Kruja(1912) against the Turkish domination conducted successfully and raising of the national flag in Milot, regional center, on the same day of the Albanian Declaration of Independence 28 November 1912 in Vlore, by patriots led by Ismail Qemali. Born May 4, 1897 at Skuraj, Kurbin, Albania, Prenk Pervizi came from a Catholic family noble and important, that of Pervizi Skuraj of Kurbini, who had left traces in the struggle against the domination Turkish. A character of great significance and importance in the modern history of Albania.

 

Initial engagement

Coming out from the Kadettenschule of Vienna in 1918, Pervizi was engaged in the army as commander of the Albanian district of Kruja in 1918, and later at the General Command of the Army, distinguishing himself in the operations for the expulsion of the Serbian armies from the north of the Albania, alongside of great patriots like Bajram Curri, Elez Isufi, Prenk Jaku ando others patriots during 1920–1921. Pervizi was a friend and collaborator of Ahmet Zogu, known each other since his stay in Vienna, and participating in the Congress of Lushnjë (1920) where Zogu became minister. Pervizi also defended Zogu and the government during the Albanian Revolt of 1922, when guerrillas of Elez Isufi and Zija Dibra marched down to Tirana and threatened to get control of the capital by force (March 8, 1922). The intervention of Pervizi and his gendarme units saved Albania from a crisis that could have had disastrous consequences for the very existence of it. This action earned him a promotion to Captain of First istance for war merits, and the “Gold Medal for Military Valor”.[2]

 

Service to Zogu

Pervizi was not able to hold a subsequent coup d’état, which began June 24, 1924. Zog with his government and the military loyal to him fled to Yugoslavia. This is known as the June Revolution.
In December 1924 he took part in the operations that brought to power Ahmet Zogu and overthrew Fan Noli’s government. Zog divided Albania into four military zones and Pervizi was in charge in  the Center (Tirana) along with the other three captains (Muharrem Bajraktari to the north-est, Fiqri Dine for the north-west, an dHysni Dema to the south).
In November–December 1926, another rebellion had broken out in the Catholic regions of Dukagjin, Shala, and Shosh allegedly supported by Yugoslavia to destabilize the country. The rebels were initially successful in blocking the army and getting the local army commanders as prisoner. The rebels were preparing to attack and occupy Shkodra. At this point, Zogu called Pervizi giving full powers to quell the revolt. In three days the rebellion was quelled and its leaders Ndok Gjeloshi and DomLoro Caka fled from Albania while others were arrested and prosecuted. This success expanded Pervizi’s fame and influence in the army and the population.[2]

 

Relations with Italy

Pervizi remained in friendly relations with Italy. He had sent his children to educate themselves in Italy since elementary school, in Lanzo Torinese, in the College of Don Bosco, prestigious institution which enrolled also the children of the House of Savoy, the King and Prince Umberto II of Italy, with whom he followed the same course in the “School of War”. Pervizi had brought the whole family inTorino, his mother, wife and three children. They would spend three years in Torino and another two years in Florence. Pervizi was a special guest invited to the wedding of Prince Umberto, whose mother was Elena of Montenegro and who supported the theory that Montenegrins and Albanians were of the same Illyrian origin. Pervizi received the title “Officer of the Order of Chivalry SS Maurice and Lazarus”. The long stay in Italy allowed him to master the Italian language and to make many acquaintances and friendships in Italian society, particularly in the military. Later in 1965, when he would stop by in Italy as a political refugee, he would be asked to enroll as General in the Italian army, with the condition that he acquired Italian citizenship, which he did not accept and shortly after retired in Belgium.[3]

 

The Italian invasion of Albania

Further information:Albania under Italy

In 1929, now completed his duty, Pervizi was sent to the Military College of Torino, where he remained until 1933, then was appointed inspector of Albanian students in Italy until 1935.
On his return to Albania, he was in the “Commission of Foreign Observers” in the War of Abissinia (1935–1936) where he had the opportunity to meet the Generals Badoglio, De Bono and Graziani, besides other senior officers including several comrades of the Military College. For this war, Pervizi wrote a very detailed report and held a number of conferences in Albania.[3]

 In this service he understood that the secon victim of Italy would be Albania, and inform the King Zog ti organize the defense of the ceoutry0 The King makes the deaf ear.

In August 1936, he represented Albania in a session of the Great Maneuvers of Italy in Irpinia, where he exchanged a few words with Benito Mussolini, who gave him to understand his intention to intervene in Albania. Pervizi went back and warned the King Zogu on intentions of Benito Mussolini. Ahmet Zogu was skeptical and did not give importance to the warning. On the occasion of the twenty-fifth anniversary of Albanian independence (1937), Pervizi advanced to the rank of colonel and received the “Order of Besa”, becoming also “Grand Officer of the Order of the Crown of Italy”.

At that time Italy was engaged in the war in Spain. But over this war, when April 1, 1939,Francisco Franco proclaimed victory and the end of  Spanish Civil War, six days after Mussolini ordered the attack and invasion of Albania. In this situation Pervizi asked to King Zogu, while he fleeing the country, to proclaim the resistance  over the mountains, but the King refused this proposal moving himself to Greece and sanctioning de facto the end of the Kingdom of Albania. Meanwhile, Albania was occupied by Italian in three days, without meeting any resistance. Pervizi with the order of King returns to Albania.

He was convened by the Generals Alberto Pariani and Alfredo Guzzoni, asking him to adapt to the situation and explaining that they were not interested in losing the existing Albanian army. Pervizi showed himself available and requested that the Albanian army did not participate in any action against his people alongside the Italian army. His request was accepted. He was formally given the rank Colonel, as Italians were aware of her figure and patriotic influence and sympathy that he enjoyed in the army and the population, and they were afraid to give  a discontent that could deteriorate into an armed rebellion.[4]

 

The Italo-Greek War

Further information:Italo-Greek War

On October 28, 1940 the Italian campaign in Greece began. Some battalions of Albanian army were staged into the divisions “Venezia” and “Julia” with Pervizi representing the Albanian army at the high command of the operations.

Returning to the front after being recalled shortly in Tirana, he would come to a conflict with Italian generals who were making fun of the “poor quality of Albanian soldiers”, based on the fact that an Albanian unit had been decimated by the Greeks. Pervizi immediately returned to the headquarters and protested to the General Ubaldo Soddu and the Italian command about the fact that his men had been used as “cannon fodder”, remembering also that the command of the Albanian soldiers was its sole responsibility.

Given the negative trend of the operations, the Italian General Staff ordered the general retreat and consequently Pervizi did the same, he ordered the Albanian army to abandon the front, leaving the city of Korca guarded only by a company under the command of Major Spiro Moisiu. Italians, angered by this act, asked to bring those responsible before a military tribunal, but in the end, fearing the worst consequences, the only proceeding was the transfer of Albanian soldiers in the mountains of the north while Pervizi got dislocated and isolated in the area of Puka. In the meantime, however, he was promoted to General, to calm the situation and the people.[2]

Pervizi  he was presente in the Conference of Mukje, in August 1943, where he was proposed as commander in chief of the Albanian army (acting as Minister of Defence), after the surrender of Italy on September 8, 1943.[5]

 

German occupation

Further information:Albania under Nazi Germany

Pervizi moved to Shkodër as a simple counselor. On September 8, 1943, he resumed his old powers, taking over the command  from  the General Dalmazzo. On October 23, he was elected Minister of Defense and promoted to the rank of General of Division, thus endeavoring to reform the Albanian army and strengthening the northern border to prevent attempts on re-annexation of Kosovo by Serbia. He also hindered the Germans in their recruiting for the Waffen-SS, which led him, along with the rest of the government, to abandon Tirana in favor of the mountains, where it joins the British mission in Albania (August 1944) in its region of Kurbini (Skuraj) in an attempt to organize the struggle against the Communists.

 

Exile

Pervizi joined the British mission sent in Albania, making the acquaintance of Colonel Neil McLean, and other officers as Julian Amery and David Smiley, who went away in October 1944. Pervizi was an anti-communist.[4]He took refuge in the mountains of Skuraj during 1944–1946 and in September 1946 secretly reached Greece, where he acquired the status of political refugee. After 19 years in Greece, 1 year in Italy and 11 years in Belgium, he died on September 6, 1977 in Brussels. During all this time his family, mother, wife and three children were locked up in prisons and concentration camps in Albania. The mother, wife and second son, died i these conditions of condemnation.

Liber i botuar nga  Wikipedia frӫngjisht (edhe anglisht) pӫr gjneralӫ me emӫr ku asht radhit edhe Prenk Pervizi .

I pari ne radhe Alfredo Stroessner ish  President i Parahguajt.

 

General: Alfredo Stroessner, Omar El-Bechir, Calixto Garcia, Adib Chichakli, Prenk Pervizi, Ioannis Metaxas, Omar Souleiman, etj. Ma (French) Paperback – 2011

 

Gjithӫ tӫ dhanat e Wikipedia nё gjuhё tё huaja  janӫ marrӫ nga versioni  i tekstit anglisht  krijue nga ekipi i saj  redaksional  per fushat e ndryshme, ku zejne vend  biografite e njerezve te permendur, ndёr ta edhe ushtarakё tё shquar, nё radhёn e tё cilёve ёshtё pёrfshirё edhe Prenk Pervizi.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

DISA DOKUMENTA ARKIVORE

 

 

 

 

 

PROJEKTI I

GJENERAL  PRENG PERVIZIT

1943-1944

Si duhet të jenë  Forcat e Armatosura

 

Nga Kastriot Dёrvishi

 

 

Ky material u përdor në gjyqin special të mars – prillit 1945 si “prove hetimore” kundër të pandehurve Ishte një material studimor i cili në kushtet e luftës së përbotshme pas një pushimi thelbësor të shtetit shqiptar në vitet 1939 – 1943,

parashihte të ngrinte strukturën e re të një force të armatosur. Komandanti i Mbrojtjes Kombëtare gjeneral Preng Pervizi, i dërgonte më 5 dhjetor 1943 Kryesisë së Këshillit të Ministrave dhe për dijeni Këshillit të Naltë, propozimepër riorganizimin e Forcave të Armatosura të shtetit shqiptar. Ky projekt vinte pas kërkesës që kishte bërë kryesia në fjalë, rreth organizimit të këtyre forcave në kushtet e reja për shtetin shqiptar pas shtatorit 1943, në kushtet kur Italia fashiste kapitulloi.

Asokohe shteti shqiptar në ndodhur në konfliktin botëror u mundua të ruajë integritetin dhe statusin e vet. Natyrisht ishte e

vështirë. Riorganizimi që propozohej të ndodhte synonte të kryente edhe “spastrimin e turbulluesve, ndjekjen e çetave”.

Projekti merrte në considerate se hëpërhë Forcat e Armatosura

të shtetit shqiptar mund të organizoheshin në tre pjesë kryesore:

-Ushtria (përfshi dhe Rojën e Kufirit).

-Xhandarmëria.

-Forcat kreshnike.

Ushtria

Projekti parashikonte që rekrutimi ishte në fuqi e në veprim vetëm në tokat e liruara, në të cilat ishin formuar 2 regjimente me nga dy batalione dhe ishin në formim e sipër 4 batalione të tjera, të gjitha të këmbësorisë.

 

Gjendja kërcënuese e shkaktuar nga çetat sllave, nuk lejon përdorimin e këtyre reparteve gjetiu, pasi ata në dislokimet ku ndodhen, sigurojnë mbrojtjen e atyre viseve, jo vetëm për këtë arsye, por tërheqja prej andej e tyre do të ulte moralin e popullatës dhe elementët ushtarakë të tokave të çliruara e një hap i tillë do të prodhonte dëshpërim” – thuhej në raport.

 

Projekti ndante mënyrën e rekrutimit në Shqipërinë e vjetër (atë të 1913-s d.m.th.) në dy mënyra:

 

a- Në Shkodër dhe Dibër. Panjë marrëveshje me krerët e vendittë bëhej thirrja e rezervistëve dherekrutëve. Kjo do të rregullohej menjë raport ku ¼ do të ishin rekrutëtdhe ¾ do të ishin rezervistët.Koha e shërbimit për rezervistët do

të ishte 3 muaj dhe për rekrutët do të ishte 6 muaj. Në Shkodër do formohej një regjiment me 3 batalione këmbësorie dhe në Dibër 1 regjiment prej 3 batalionesh këmbësorie. Mundësia e formimit të kësaj trupe ishte në dorën e krerëve të zonave kua ato mendohej të

ngriheshin.

 

b – Në vise të tjera të Shqipërisë. në viset e Shqipërisë së vjetër do bëhej rekrutimi i detyrueshëm pasi të jetë stabilizuar qetësia. Vetëm me qetësi të plotë rekrutimi mundtë bëhej gradualisht. Gjykohej se rekrutimi në forma të tjera mund të lindte probleme dhe mund të sillte efekte negative. Rekrutimi gradual mendohej të bëhej së pari në Prefekturën e Tiranës e më tej në prefekturat e Durrësit, Elbasanit

 

Roja e Kufirit

Forcat e kësaj trupe, do të ishintë gjitha me pagesë si dhe të vendosura në vijën kufitare që ndante shtetin shqiptar me vendet

fqinjë. Për vetë natyrën e këtyre forcave, mendohej që këto të mos përdoreshin për veprime operacionalenë brendësi të territorit.

 

Xhandarmëria

Ishte forca që kishte pasur konsolidim edhe aftësi profesionale në të kaluarën. Pas shkrirjes së forcave të xhandarmërisë pas pushtimit fashist të 7 prillit 1939 dhe bashkimit të tyre me forcat e karabinierisë italiane, në mars 1943, u rikrijuaxhandarmëria nga qeveriae Maliq Bushatit. Ky “eksperiment” kishte rikrijuar kësisoj përherë të fundit në historinë e shtetitshqiptar armën e xhandarmërisë e cila do të jetonte e dobët vetëm në vitet 1943 – 1944. Tradita shqiptare e kishte pasur Shpreh bindjen time të plote se libri “GjeneraJ Prenk Pervizi”do të ndikoje pozitivisht në edukimin atdhetar

 

D okumenti I Projektit të Prenk Pervizit paraqitur Këshillit Ministrave dhe Këshillit të Lartë të Regjencës më 1943 .

Komandanti i Mbrojtjes Kombëtare gjeneral Preng Pervizi, i dërgonte më 5 dhjetor 1943 Kryesisë së Këshillit të Ministrave dhe për dijeni Këshillit të Naltë, propozimet për riorganizimin e Forcave të Armatosura të shtetit shqiptar. Ky projekt vinte pas kërkesës që kishte bërë kryesia në fjalë, rreth organizimit të këtyre forcave në kushtet e reja për shtetin shqiptar pa shtatorit 1943, në kushtet kur Italia fashiste kapitulloi.

 

 

a- Kuadri. Për kohën që po shkruajmë shihej i nevojshëm plotësimii kuadrit organik të xhandarmërisë. Ishte vërejtur se mungontekuadri kryesor i kësaj arme,pra fillonte një vështirësi qysh në fillim nga koka. Ajo që binte në sy ishte fakti se projekti parashikonte që rekrutimi i kuadrit duhej pranuar edhe me defekte dhe në të ardhmen ky defekt mund të korrigjohej.

b- Formimi i njësive shëtitëse. Kërkohej të bëhej si shtesë e kuadrit të xhandarmërisë. Projekti parashihte që batalionet

shëtitëse të përdoreshin gjatë periudhës së parë. Regjistrimi i personelit duhet të bëhej nga vullnetarët që regjistroheshin si dhe nga ato që dërgonin prijësit e krerëve të vendit. Për t’i prerë hovin njerëzve të pakualifikuar ishte parashikuar që të jepej titulli ndihmësxhandar. Kjo sepse në kohëra të tjera të vendosej në vend emërtesa e duhur. Sasia e batalioneve shëtitëse do  të varej nga mundësia financiare që do jepej. Mënyra e organizimit të xhandarmërisë, nuk ndryshonte nga ajo e traditës.

 

Forcat Kreshnike

Këto forca hynin pak a shumë në trupa të përzgjedhura, por me traditë popullore. Për nga ndarja ato vinin në dy kategori:

 

1- Forcat Kreshnike të Rojës së Kufirit. Këto forca mobilizoheshin nga banorët e rripit kufitar dhe kryetarët me ndikim të tyre emëroheshin “oficerë kreshnikë”, sipas forcave që mblidhnin e komandonin. Kreshnikët paguheshin si rojet

kufitare vetëm gjatë kohës së ishin në shërbim. Këta kërkoheshin të ishin të gatshëm për veprime në kufi dhe jo në zona të tjera.

 

  1. Forcat Kreshnike të Ushtrisë. Këto ishin fuqi vullnetareqë kur kërkoheshin, paraqiteshinnga prijësi i tyre.Kryetarëve të tyre ju jepeshin grada pikërisht për këtë lloj cilësie. Por për të bërë të mundur produktivitetin e këtyre forcave, ato duhet të regjistroheshin në Forcat e Armatosura. Forcat në fjalë liheshin të komandoheshin

prej krerëve të lartë drejtues.

 

 

 

Konsideratat

Për trupat në fjalë jepej ideja që armatimi i përdorur duhej të ishte ai me pushkë, bomba dhe sipas rastit mitraloza e lehtë. Nevoja e koordinimit sillte nevojën e dekretimit prej Këshillit të Naltë të një komande operacionale, komandanti  i së cilët duhej emëruar po nga Këshilli i Naltë. Po ashtu ky i fundit vendoste edhe lidhjen e drejtimeve të operacioneve të forces në fjalë. Pjesa e fundit e propozimeve ka të bëjë me çështje të prapavijës, etj.

“ “

 

Kopie e dokumentit orgjinal

 

 

 

Pas n“jë marrëveshje me “ krerët e vendit të bëhej thirrja e rezervistëve dhe rekrutëve. Kjo do të rregullohej me një raport ku ¼ do të ishin rekrutët dhe ¾ do të ishin rezervistët. Koha e shërbimit për rezervistët do të ishte 3 muaj dhe për rekrutët do të ishte 6 muaj. Në Shkodër do formohej një regjiment me 3 batalione këmbësorie dhe në Dibër 1 regjiment prej 3 batalionesh këmbësorie

 

Në vise të tjera të Shqipërisë:

Në viset e Shqipërisë së vjetër do bëhej rekrutimi i detyrueshëm pasi të jetë stabilizuar qetësia. Vetëm me qetësi të plotë rekrutimi mund të bëhej gradualisht. Gjykohej se rekrutimi në forma të tjera mund të lindte probleme dhe mund të sillte efekte negative.

I XOXES,

 

Lista e dokumentёve nё shtesё tё librit :

 

  1. Vendim i emërimittë Gjenral Prenk Pervizit në postin e Ministri të Mbrojtës., fq. 378
  2. Njoftim Ministrive Gjeneral Prenk Pervizi për marrjen e detyrës së ministri të Mbrojtjës, fq.379.
  3. Formimi i Komandës Përgjitshme të Fuqive Vepruese, fq. 380-381.
  4. Direktiva dhe ndarje në pesë zona ushtarake të Forcave Vepruese, fq.382-383
  5. Raport pёr dergimin oficerё shqiptare pёr iorganizimin e forcava vullnetare çame kundёr ZERVA-s, fq. 384.
  6. Raport derguar Kesh3 Nlatë mbi pëngesat e gjermanëve, fq. 385
  7. Mbi formimin e Bataljonëve Shëtitës, fq. 386-387
  8. Gradim oficeri për merita lufte, fq. 388
  9. Letër e major Preng Jakut Prenk Pervizit për ndërhyrje falje pranё Ahmet Zogu, fq. 389-390.
  10. Projekti i krijimit tё Ushtrisё Kombёtare Shqiptare. 39

 

 

 

 

Vendimi i emërimit të Gjeneral Prenk Pervizit në postin

e Ministrit të Mbrojtjes Kombëtare

[1] Siç e kemi thane, ishte Hysni Dema i katerti  dhe  jo Xhemal Herri, siç gabimisht ka venë  Amery.

LETËRKËMBIM – MUSTAFA MERLIKA KRUJA – ATË PAULIN MARGJOKAJ

Aleksandrí, 6 Fruer 1950

 

I dashuni Atë,

Letra e jote me 20 dhetuer  më ka ra në dorë mbas nji mueji, me postë të zakonshme e jo ajrore. Kështu mora vesht për ç’ përgjegje flitshe në letrën tjetër  të mâvonshme e t’ ardhun para ksaj me postë ajrore për punë të pasaportit. Ksaj i u përgjegja mejherë e shpresoj qi të ketë rá në dorë letra e ime. Tash po u përgjigjem me sa dij e me sa më merr mêndja atyne pikave historike qi po më pyet.

Nuk dij e deri tash s’e kam ndie asnji herë qi Esad Toptani të ketë qênë mason. Për mue s’ka as gjasë – nuk po them mundsí – kjo gjâ. Këtë mendim e pështes në faktin qi Esadi ka qênë besimtar e aso kohe, sidomos për nji besimtar të thjeshtë, me qênë mason ishte si me qênë i pafé. Pra për mue edhe vetëm me këtë arsyetim gishti masonik në vrasën e tij bie poshtë.

Po unë edhe pa këtê e dij mirë se si âsht vramë Esad Pasha. Avni Rustemi, qi e kam njohun shumë mirë, nuk ka qênë frymzue prej kurrkuj tjetër, as shqiptar as të huej, posë zêmrës së tij fisnike e patriotike deri aty e kthe dalë. Ishte djalosh i rí, idealist i kulluet e s’prânte tue fshâmë përpara shpektakullit të përvajtueshëm të gjêndjes së Shqipnís s’asohershme e të rreziqeve qi  i u kërcnojshin përmbrênda e përjashta. Ishte student në magistero[1] të Romës, por s’i epej, jo me studjue, por as me hângër e me pimë si gjithkush. Kur ka vendosun ai me shkue e me vramë Esadin në Paris, krejt Shqipnija e mesme kishte hymë kryekëput nën influencën  esadjane. E kur them Shqipnija e mesme do të kuptojsh virtualisht krejt viset ndërmjet Drinit e Vjosës, veç 9 bajrakve të Zhubës e të Mirditës e Pukës. Qeverija e Tiranës me Sulejman Delvinën kryeministër e Ahmet Zogun ministër të mbrêndshëm kishte mbetun e pafuqishme kundrejt çetavet esadiste qi bridhshin lirisht deri ke muret e kryeqytetit.

Avniu donte me shkue në Paris, e kishte damë vetë me veti. Por ishte i papasun e s’ kishte pare as për shpenzime rruge as për banim atje, deri qi t’i vinte ora e gjestit qi kishte damë me krye. I çilet nji shoqi qi shpresonte se mund t’ i ndihmonte. Por as ky s’ paska pasun apo për arsye tjetër, s’ e dij, edhe paska vojt ‘ e i a ka kallzue punën mikut të vet politik n’atë kohë, ministrit të mbrêndshëm Ahmet Zogut. Ky patjetër i epka atij për Avnín 4000, s’ dij a lira italjane apo frang France. Me këto pare niset Avniu prej Tirane për Romë, ku ndalet pak dit e ku i bien n’erë punës edhe 3-4 nacjonalista tjerë, e mbandej çán për Paris. I avitet Esadit me anën e sekretarit privat të tij Stavro s’dij kushit prej Kavaje kinse për nji bursë studimesh n’atë kryeqytet. Kështu nxûni banimin e viktimës së tij (Hotel Ritz, në mos u gabofsha) edhe nji ditë vojt’e e priti poshtë në hall[2] e kur Pasha duel jashtë, tue i u hudhë automobilit, e ndoq mbrapa e i briti: “Ndalu, tradhtar i Atdheut!” edhe qiti mbë tê nuk dij sa herë me revolen a pistolen qi kishte pasë blé, nuk e dij a në Romë apo në Paris. Këta janë faktet qi dij un të  vrasës së Esad Pashë Toptanit.

DORZIM’I SHKODRËS. Historikisht duket nji fakt përgjithsisht i pranuem qi Shkodra për mungesë municjoni e heje nuk mund të qëndronte mâ shumë se edhe pak, fort pak dit tjera kur âsht dorzue. Pra ai dorzim, si fakt në vetveti, jo veç qi s’mund të zêhet tradhtí, por madje nji ndodhí ushtarake e shkëlqyeshme për Komandantin. Tradhtija qëndron ngjeti, në akordin politik të fshehtë ndërmjet Esadit e Malazezvet, ndoshta edhe me pjesmarrjen e ndoj delegati sërb ase edhe rus, për sa i përket s’ ardhmes së Shkodrës. E vërteta âsht qi eksistenca e nji akordi të këtilë mue deri sot nuk më ka resultue as prej botimesh qi janë bâmë as prej bisedimesh diplomatike qi janë zhvillue ndër konferenca të ndryshme rreth fatit të Shqipnís përgjithsisht e të Shkodrës posaçe. Veçse mbas nji bisedimi personal e nji me nji me Esadin në Tiranë pak dit mbasi kishte lëshue Shkodrën, për veti kam dalë i bindun atças, qi ky, së paku me gojë, Shkodrën u a kishte premtue Malazezvet. Prandej edhe, ndonse mik i tij me shpirt e me krye prej axhet e prej babet, qyshë atë minutë u bâna anmik aktiv e i papajtueshëm me tê. Edhe mund të besohet ndoshta qi akordi të ketë qênë verbal. Sepse: 1) Esad Pashë Toptani, qi ishte tue dorzue kalán e rrethueme, ishte nji gjeneral tyrk e si i tilë po e bânte dorzimin, ndërsa ajo kalá i përkitte nji vêndi en principe [3] të damë prej Tyrqijet qysh me kushtet e armpushimit qi kjo kishte nënshkrue me Shtetet balkanikë. Ç’ vjeftë diplomatike, pra, do të kishte për Slavët nji dokument i nënshkruem prej tij? Do të kishte, po, nji vjeftë vetëm faqe Esadit personalisht kur ky t’ishte bâmë Princ i Shqipnís, siç i ishte premtue nga ana e Slavëvet për shpërblim të Shkodrës e për t’a pasun Sërbt vasal të vetin. Pra Slavët e kishin në dorë Esadin: për me i a njohun princnín do t’ i lypshin mâ parë Shkodrën, ndryshe Esadi princ s’u bânte, mbasi e vetmja përkrahje internacjonale qi do të kishte ishte ajo. E qe se pse mund t’ a pranoj qi marrveshtja do të ketë qênë verbale përsa i përket ksaj pike. Kam lexue kopjen tyrqisht të protokollit të dorzimit të Shkodrës. E shkëlqyeshme, asnji gjysë fjale për pronarín e  qytetit, vetëm klauza ushtarake.

A ka marrë Esadi pare prej Malazezvet për lëshimin e Shkodrës? Un s’e dij. Por, megjithë qi pyetja e Jote ishte vetëm kjo, un fola përgjithsisht mbi lëshimin e Shkodrës, nergut për me konkludue qi për mue kjo punë s’ka asnji rândsí të posaçme. Ç’ janë, tekembramja, nji gjysë miljoni frang ar për nji Shtet, edhe të vogël si Mal’ i Zí, qi âsht tue bjerrë me qinda djelmsh për gjithë ditë e qi nuk i din me sigurí kushtet e mbrêndshme ushtarake të qytetit të rrethuem? Pra Esadi ato pare mundet me i pasë marrë, e pse  jo, edhe me nji bluff[4], pa premtue kurrgjâ për të ardhëshmen e qytetit, por vetëm për dorzimin e këtij ushtarakisht, mbasi për tê pruejtja ishte bâmë tashmâ e pamundshme. Për historjanin, mbas mendimit t’ em, randsí kanë përgjegjet e qe këtyne pyetjeve:

1) A kishte mundsí Shkodra me i qëndrue mâ gjatë rrethimit sërbo-malazez? Edhe sa kohë ende?

2) Mbrênda atyne ditve se, pa pikë dyshimi, çâshtje ditsh ka qênë qi Shkodra mund të mbahej ende, a kishte mundsí ushtarake ase diplomatike qi të shpëtonte ajo definitivisht prej pushtimit?

3) A ka bâmë komandanti i projës nji akord politik me Slavët për avenirin e Shkodrës, me shkrim ase verbal?

Vetëm pyetja e dytë s’e ka përgjegjen t’ eme në sa kam shkrue mâ nalt. Ushtarakisht pa dyshim Slavët do t’ a kishin mbajtun rrethimin edhe për shumë kohë e të rrethuemit s’ishin në gjêndje me qëndrue as me e thye anmikun. Âsht thânë, por un s’jam në gjêndje as t’ a vërtetoj as t’ a përgënjeshtroj, se Fuqít e mëdhá mbrênda pak ditve do t’i kishin shtrëngue Slavët me u tërhjekun. Për vërtetimin e ksaj pike historjanit i duhet me studjue botimet e mundsisht dokumentat diplomatikë qi i përkasin. Âsht nji pikë me rândsí, jo aqë për gjykimin e protagonistit sa për historín në vetveti. Sepse nji komandant i rrethuem pa kurrfarë lidhjeje me botën e jashtme nuk mund t’ a dinte se ç’ ishte tue rrjedhun ndër qarqet diplomatike.

Shênj shum’ i keq e komprometues për Esadin, shumë mâ i rândë se paret qi mund të ketë marrë, âsht vrasa e Hasan Rizás. Pse e vrau? Ç’ qëllim djallzuer kishte? Vetëm për ambicjonin e tij me qênë komandant ai? Jo, objektivisht âsht tepër vështirë me e pranue.

Me kaq roli i Esad Pashë Toptanit në dorzimin e Shkodrës për mue, dmth për aqë sa mundem un,  âsht i spjeguem. Të vijmë, pra… ke xhevahiret e Krist Malokit. Fakti historik për të cilin po më pyet në lidhje me pohimet e atij njeriu âsht esencjalisht i vërtetë. Fara e nji ideje kombtare shqiptare ka fillue me u mbjellë ndër ne me anën e shkrimit shqip e të propagandës politike nëpër këtë shkrim. E këtê e kanë fillue Shqiptarët e jashtëm e ata i kanë dhânë hovin mâ të madhin. Un vetë, p.sh., plot para 50 vjetsh, tue qênë fëmijë në Krujën t’eme ende, e kam marrë vesht se ka nji shkrim shqip e e kam nxânë këtê ndër qarqet bektashijane prej “abetares” së Frashërit e mbandej jam frymzue me idét kombtare deri 15 vjeç e mâ vonë, gjithmonë tinëz, në gjymnaz të Janinës prej veprave të Neimit: Istoria e Skënder Beut, Qerbelaja, Lulet e verës; e prej “Shqipëria ç’ka qênë, ç’është e ç’do të jetë” të Samiut. Botimet divulgative shqip, mâ të parat, i kemi prej patrijotvet orthodoks në Rumaní e n’ Egjypt. Pra nuk âsht nji eksagjerim me pohue se lëvizja e përlindjes shqiptare ka fillue prej Shqiptarve të jashtëm, tue i marrë edhe Frashrijotët për të këtilë, me gjithë qi ata kanë jetue në Stamboll, jashta Shqipnijet po, por jo në mërgim.

Me kaq besoj se Të kam vullëndue. Këtë letër, si atê mâ të parën kso doret, kam me t’a nisun të porositun, mbasi letrat i shkruej pa kopje e do të më vinte keq qi këto të Tujat të humbatshin. Nuk mund t’i përsris mâ, mund të shkruej sa të duesh, por me përsritun s’kam durim. Madje do të lutem qi, si t’a keshë përdorë për qëllimet e lavdueshme qi ke me to, të m’ i ruejsh n’arqivën t’Ânde nemose për djelmt e mij. Korrespendenca e ime me Tý po bâhet përherë mâ interesante.

Si  të kam shkrue, pasaportin T’a kam porositun e pa tjetër ke për t’a marrë.

Tjetër s’më jet me Të thânë, posë përshëndetjeve të mija krejt miqsore.

MKruja

 

 

 

                                                                                       Aleksandrí, 9 Mars 1950

I dashuni Atë,

Tue pritun qi të më vinte nga Kajroja pasaporta e Jote u vonova pakëz me i u përgjegjun edhe letrës me 12 fruer. Pasaportën ende s’ ma kanë dërgue. Mos u çudit se jemi n’Orjent këtu! Sod i shkrova prap nji letër Ministrit t’onë atje. “Shpresoj se do të dalë nji pasaportë e fortë, qi të mundem me e përdorë për atë qëllimin t’em e jo vetëm për Austrí, por edhe për shtete tjera, po qe nevoja.” po thue. Ti po i a bân si arusha kur i a kishte ânda dardhat e prandej thonte qi do të bâjshin! Un e dij se s’Të kam dhânë shpresa të mëdhá për vjeftën e ksaj pasaporte. Dihet vjefta e saj: âsht pasaporta e nji Legate Mbretnore qi mezi qëndron mbë kâmbë këtu në këtë vênd veç per legge d’inerzia,[5] me fjalë tjera veç pse Egjypti s’e ka njohun regjimin komunist shqiptar e prandej s’e ka pamë të arsyeshme me mbyllun atê të Mbretnís, mbasi edhe Mbreti vetë gjindet po këtu. Pra pasaporta e ksaj legate disi ka me ecun aty-këtu për tolerancë e jo pse âsht juridikisht vërte nji pasaportë e rregullt. Italija refuzon me dhânë vizë për kthim në vênd të vet mbi këtë pasaportë. Por ndoshta Ti, me ndihmën e Pushteteve kishtare t’atyshme mundesh me e marrë. E po mujte me marrë këtê, qi me u kthye prap n’ Italí âsht e domosdoshme, nuk besoj se ke me gjetë vështirësí me hymë në çdo Shtet qi të duesh. Se zakonisht a ke vizën për kthim n’ atë Shtet ku ke qênë dhe a t’a ka dhânë mandej edhe një tjetër për me hŷmë në tokën e tij, tjerët nuk e shikojnë mâ tepër hollë, mbasi sigurohen qi s’u jet peng në derë tue mos mujtun me kthye mâ ku ishe e mbasi  viza e nji Shteti të parë qi të ka lânë me hymë mbrênda vjyen si nji dishmí e mirë edhe për tjerët. Do t’ a keshë këndue ndokund ndër gazeta qi ONU-ja âsht tue hartue nji shtatut politik për refugjatët e atëherë kemi me pasun pasaportë të fortë fort madje. Por durim, veç!

Tash po kapim argumentat t’anë historikë.

Lum na për librat qi këndojmë edhe flêjmë të qetë se diç kemi nxânë prej sish! Franz Ferdinandin e paska vramë Masonerija për sektarizëm të vet, të parën luftë botore e paska shkaktue po ajo e po për qëllimet e veta: kështu po shkrueka nji auktor gjerman. E pra kjo racë a ky komb ka famë serjoziteti për historí. Tash dorasi dihet se kush ka qênë në vrasën e Princit trashigimtar t’ Austro-Hungarís, dihen edhe shokët e tij, dihet edhe qi vrasën e ka organizue Bela Ruka, tue mbyllë Pašici me shokët e tij njânin sŷ. Këta të tânë munden me pasë qênë masona, por mue për veti gjâ s’ma mbush mênden posë dokumentash authentikë qi ajo vrasë s’u bâ për nacjonalizëm serbe, por për masonerí. Ndoshta ka pasun masonë qi e kanë influencue atë vrasë, atë komplot, qi i kanë frymë zjarmit të ndezun ndër zêmrat e patriotve serbë. Por me sa dij un deri më sod Franz Ferdinandit i a ka hângër kryet kryesisht nji programë politike qi ka pasun e qi do të forconte Austrín e si konsekvencë do t’u pritte shpresat Serbvet edhe për shum kohë për me krijue Jugoslavín qi kishin në zêmër. Plan’i Franz Ferdinandit  ishte zvëndsimi i dualizmës austro-hungare me nji trializëm austro – hungaro – slave, me vullëndimin e plotë të kombeve slave qi rrojshin nën Austrín e Hungarín. Nga kjo pikpamje nuk besoj as qi Franz Ferdinandi do të kishte qênë hajr’ i Shqipnís, mbasi nji qeverí austro – hungaro – slave , eventualisht me nji kryeministër a ministër të jashtëm slav, nuk besoj se do të përkrahte aq fort Shqipnín kundra Serbvet, në rasë nevoje, me gjithë sympathín qi mund të kishte personalisht mbreti i Austro-Hungaro-Slavís për Shqiptarët. Sido qoftë s’po e kemi fjalën ke mund t’ ishte e do t’ ishte, por te si qe e si u bâ. Gjithashtu edhe për luftën botore un besoj se sikur mos të kishte qênë mënija frênge antigjermane, ambicja frênge për kthimin e Alsace-Loraines Francës dhe Poincaré-u në fuqí, as ajo s’ do t’ ishte bâmë, me gjithë vrasën e Franz Ferdinandit e planet infernale të Masonerís internacjonale. Kjo e fundit në të gjitha ndodhít e mëdhá të historís, ka nja nji shekull e këndej sidomos, mund të ketë ushtrue ndonji farë influence, por un nuk e besoj kurrë qi kjo influencë të ketë qênë decizive veçse ndonji herë, theorikisht të thomi, per caso.[6]

E qe tash nji fakt qi na përket neve e qi kemi mënyrë t’a kontrollojmë për s’ afri. Esad Pasha në nji kafe të Vjenës në prillin e 1914-s paska paralajmue atentatin e Franz Ferdinandit! Esad Pasha, pjestar kryesuer i qeverís së Princ Wiedit qi ka zdrypun në Durrës me 7 mars 1914, s’e  ka qitun kâmbën  përjashta Shqipnijet deri q’aty kah mueji i korrikut t’asaj vjete, kur e kapi princi si të pabesë e u shtrëngue me u a dorzue Italjanvet. Esad Pasha në Vjenë nuk besoj të ketë shkelë kurrë në nji kafe. Esad Pasha e mbante veten si nji princ orjental e n’Evropë veç ndër sallone hotelesh të mëdhá u shihte në shoqní, por jo nëpër kafet, sado luksi qi të kenë qênë.

Ahmeti e ka dashun me gjithë shpirt vrasën e Esadit, pavarsisht prej ndihmës qi – si hypothesë – mund t’a ketë dhânë edhe pa dijtun sepse po e ep, e ka dashun atë vrasë: a) pse qyshë aso kohe i ka pasun gati në trû planet e tija me u bâmë mbret i Shqipnís; b) pse, edhe me kê mos t’i mbushet mêndja për shkakun e parë, kur u vrá Esadi, ai ishte factotum[7] i qeverís shqiptare t’asaj kohe e vrasa e Esadit ishte i vetmi mjet për t’a shpëtue Shqipnín prej kaosit të esadizmës. Sa për mue, jo veç qi ka pasun arsye t’a dojë atë vrasë për interesë të vet e të Vêndit, por edhe e ka dijtun mirëfillit sepse po i epte paret për Avni Rustemin.

Të tâna lëvizjet kundra Zogut ministër, kryeministër, president e mbret janë bâmë me inicjativë shqiptare e asnji s’ ka qënë e financueme prej së jashtmi. Vetëm atê të Dukagjinit, me Dom Loro Cakën në krye, e ka deshirue Beligradi e prandej e ka lehtësue tërthoras vetëm për ricatto[8] kundra Zogut, i cili si u installue në Tiranë nuk i duel Pašićit me shokë aq i shtruem vullnetit të tyne, sa nji načelnik[9] i nji province jugoslave, siç kishin shpresue si psikologë të këqij qi u diftuen me nji ambicjoz shqiptar typash të naltë e kalibri të madh. Kështu mund t’i përgjigjem, shkurt e premas, për aq sa dij un pyetjes s’ Ate. Jugoslavija na ka qitun ngatrresa shpesh herë me agjenta të vogjël e të blémë aty-këtu gjatë kufînit, herë në nji vênd e herë në nji tjetër me qëllime të ndryshme. I ka ndihmue kryengritjes së Mirditës qi leu vetvetiu prej ignorancës së Mehdi Frashërit, Ministrit të Mbrêndshëm t’asaj kohe, në dash si administrator e në dash si psikolog. Italija pat organizue nji kryengritje për në 1939  për t’ a bâmë shkak okupimi, siç resulton qartë nga Ditarët e Cianos. Desht Zoti e rrethanat ndihmuen qi Italija  mos të kishte nevojë për kët’ armë tradhtore, se ndryshe shumë patrijotve shqiptarë s’do t’u kishte mbetun rrugë tjetër veçse me luftue për krahash me kundrështarin e tyne, Zogun, kundra Italjanvet, me vramë veten ase me dekun për jetë të jetës moralisht, si tradhtorë, qoftë edhe pa dashun. Ndër nji kso kategorísh do të kishem pasë hymë edhe un, i dashuni mik. Zoti më ruejti e i a dij për nderë të madhe fort. Ishte edhe e drejtë qi të më ruente. Se kam ruejtun edhe vetveten, bashkë me patrijotët tjerë qi ishin jashtë me mue. Un, si përfaqsues i të gjithve, kishem lypun prej delegatit të Romës Giovanni Giro patti chiari ed amicizia cara,[10] marrveshtje me karta të hapta për gjithça kishin ndër mënd me kërkue prej nesh kur t’ a kishim fitue kryengritjen e marrë fuqín në dorë. Âsht historí e gjatë, por fundi qe ky qi Italjanët gabuen e i zbuluen kartat e tyne me të vërtetë e na të jashtmit i refuzuem të tâna, nji për nji. “Me këto kushte”, i pata thânë Giros në hotelin Excelsior-Gallia të Milanit, “njiqind vjet mbretnoftë Zogu mbi thronin e Shqipnís!”.

Me kaq po i apim fund edhe ksaj here. Pasaportën kam me T’a nisun mbë vete porsa t’a marr.

Ti ke shkrue “Ju përshëndetem”. Çâshtje gjuhe, tash. Na Krutanët thomi përshëndetem me dikê, “verbo riflessivo reciproco,[11] u përshëndeta me akcilin, dmth. un përshëndeta atê e ai mue. Mbandej me i u falë kuj me shëndet, i falem (edhe i fal) me shëndet, fáliu (edhe fali) me shëndet akcilit. U zgjata kaqë për me të bâmë me u kujtue nëse e ke ndie kund në popull formën qi ke përdorë. E tash pra un po vijoj n’ atë t’emen tue Të thânë Të falem me shëndet.

MKruja

 

 

 

[1] It. : shkollë pedagogjike

[2] Anglisht : hyrje

[3] Fr. : në parim

[4] Ang. : bllof, term i lojës së pokerit, kur shtohet pazari pa pasë letra të mira në dorë.

[5] It. : për ligj inercie.

[6] It. : rastësisht

[7] It. : i plotfuqishëm, qi ka në dorë të bâjë gjithshka.

[8] It. : përfrikësim

[9] Serbisht : shef policie

[10] It. : marrëveshje të qarta e miqësi të shtrenjtë

[11] It. : folje vetvetore e ndërsjelltë

Le Figaro (1924) – Ahmet Zogu e ka situatën nën kontroll në Shqipëri

Ahmet Zogu

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 18 Shtator 2019

 

“Le Figaro” ka botuar, të shtunën e 27 dhjetorit 1924, në faqen n°3, një shkrim në lidhje me marrjen e situatës nën kontroll në Shqipëri nga Ahmet Zogu, të cilin, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

 

Pas marrjes së Tiranës

Ahmet Zogu e ka situatën nën kontroll në Shqipëri

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

Beograd, 26 dhjetor.

 

Ahmet Zogu, pas marrjes së Tiranës, ku ai thirri anëtarët e qeverisë së tij të mëparshme, e ka tani situatën nën kontroll në të gjithë Shqipërinë.

 

Mbështetësit e qeverisë kanë evakuar Shkodrën dhe Elbasanin.

 

Asnjë rezistencë serioze nuk është parashikuar në Jug.

 

Thuhet se imzot Fan Noli gjendet i strehuar në Durrës me qëllim largimin prej aty.

 

Fise të shumta, deri tani indiferente, e mirëpresin Ahmet Zogun si çlirimtar.

 

Paqëtimi dhe vendosja e një regjimi të ri duken se do të ndodhin shpejt.

Zbulohet dokumenti- “Enver Hoxha mezi kaloi klasën në provimin e maturës”

Memorie, bën publike një faksimile të “Gazet e Korçës” të datës 21 qershor të vitit 1931 ku janë publikuar rezultatet e provimeve të nxënësve të Liceut francez të Korçës dhe emri i nxënësit Enver Hoxha nuk figuron fare te ata që kanë marrë provimet, por ai është publikuar dy ditë më vonë në gazetën në fjalë me një shënim prej gjashtë rreshtash, ku thuhet “Mention Passable”…?! Si dhe emrat e bashkënxënsve dhe profesorëve të atij Liceu që u pushktuan apo u burgosën dhe internuan për vite me rradhë, pasi dinin shumë të fshehta nga jeta e shokut të tyre të shkollës, Enverit….

Nga Dashnor Kaloçi/

Pas viteve ‘90-të për herë të parë u bënë publike shumë nga të fshehtat e jetës së dikatorit komunist të Shqipërisë, Enver Hoxha, i cili për katër dekada me rradhë qeverisi me dorë të hekurt vëndin e tij. Një nga temat shumë të diskutuara në shtypin shqiptar të periudhës postkomuniste ka qenë dhe mbetet ajo e shkollimit të Enver Hoxhës, ku ai gjatë gjithë jetës së tij nuk arriti dot të merrte një diplomë të shkollës së lartë, madje të mos merrte as provimet e vitit të parë të studimeve universitare në Montpelje, ku kishte shkuar me një bursë të qeverisë së Mbretit Zog.

Ndërsa kjo gjë tashmë është shumë e njohur pasi dhe është bërë publike edhe nga historiografia zyrtare e regjimit komunist të para viteve ’90-të, ajo që nuk dihet dhe nuk është bërë kurrë publike, është diploma e nxënësit Enver Hoxha në Liceun e Korçës, ku ai studjoi deri në vitin 1930 dhe me çfarë rezultatesh e përmbylli ai atë shkollë?!

Për herë të parë kjo gjë bëhet publike nga ky dokument që publikohet nga Memorie, e cila është një fletë gazete, faksimile e “Gazet’ e Korçës”, që mban datën 21 qershor të vitit 1930, ku është bërë një njoftim i shkurtër me gjashtë rreshta vetëm për Enver Hoxhën, ku thuhet:

“Në listën që botuam në numrin e pradjeshëm të nxënësve të Lyceut që fituan defenitivisht në provimet me shkrim e me këndim, gabimisht nuk u shënua Enver Hoxha, i cili morri notën Mention Passable.

Pra nga sa thuhet aty, dy ditë më parë në gazetën në fjalë janë publikuar të gjithë nxënësit e Liceut të Korçës që kanë fituar (kanë kaluar) provimet me shkrim dhe me këndim (me gojë), kurse emri i Enver Hoxhës nuk ka figuruar fare aty?! Dhe kjo gjë, pra emri i Enver Hoxhës është publikuar në gazetë vetëm dy ditë më vonë me një paragraph me gjashtë rreshta (si një ndreqje gabimesh), ku thuhet “Mention Passable”, që në shqip do të thotë “kalon klasën”, gjë e cila hedh shumë hije dyshimi mbi rezultatin përfundimtar të nxënësit Enver Hoxha?!

Sa më sipër me shumë gjasa tregon se ai është rrëzuar në ato provime duke marrë notë negative e rrjedhimisht nuk e ka kaluar klasën dhe falë ndonjë ndërhyrje, atij i është korigjuar nota dhe ajo gjë është bërë publike dhe në gazetën në fjalë i kanë shënuar “Mention Passable”. Pasi po të ishte se nxënësi Enver Hoxha do të kishte rezultate pozitiv, pra po të ishte kalues dhe me nota të mira, kjo gjë do të shënohej edhe në gazetë, por aty është shënuar vetëm “Mention Passable”,gjë e cila siç thamë hedh shumë hije dyshimi.

Lidhur me të kaluarën e Enver Hoxhës në Liceun francez të Korçës, jetën që ai ka bërë atje kur ishte nxënës i Liceut por edhe disa vite më pas kur punoi për disa kohë si mësues aty, ka pasur dhe janë hedhur shumë akuza publike, (kryesisht pas viteve ’90-të), që kanë të bëjnë si me jetën e shthurur të tij nga ana morale ashtu dhe për rezultatet negative gjatë procesit mësimor.

Me kokë të qethur, i mbështetur pas murit. Fotoja e Visar Zhitit pas arrestimit: Thashë se do më pushkatonin. Përpjekja e rrallë e malësorëve: Na lironin mësuesin

Dashnor Kaloçi/ Dëshmia e rrallë e shkrimtarit, poetit, publicistit dhe diplomatit Visar Zhiti në emisionin e njohur RREFIM në Tv Scan, lidhur me arrestimin e tij më 8 nëntor të vitit 1978 pas një shënimi që kishte bërë Ramiz Alia mbi një raport-informacion të Shtëpisë Botuese “Naim Frashëri” ku Zhiti kishte dërguar për botim një vëllim poetik. Si u ngritën një grup fshatarësh nga fshati Vilë në atë dimër të ftohtë duke bërë disa orë rrugë në këmbë në ngrica e acar dhe shkuan në degën e Brendëshme ku i kërkuan kryetarit Agron Kokona që ta lironte mësuesin, pasi fshati i tyre që kur ishte krijuar, nuk kishte bërë vaki me e pre mikun në besë….?!

“Në mesditën e 8 nëntorit të vitit 1978 teksa isha duke shëtitur me mikun tim, drejtorin e Teatrit të Kukllave, më hodhën hekurat dhe më arrestuan në mes të qytetit të Kukësit ku shërbeja si mësues prej disa vitesh pas diplomimit në Institutin e Lartë Pedagogjik të Shkodrës. Pas kësaj ashtu të lidhur më çuan në Degën e Punëve të Brendëshme të Kukësit ku pasi më qethën kokën zero, më mbyllën në qeli.

Pas disa ditësh më nxorrën nga qelia dhe më thanë të mbështetesha pas një muri pa lëvizur. Fillimisht u friksova se thashë kushedi çdo bëjnë me mua, ndoshta do më pushkatojnë…. ashtu siç kishim parë nëpër filma….?! Por ajo ndjesi e tmerrshme më kaloi shpejt, kur para meje u shfaq një njeri që mbante një aparat fotografik në dorë dhe më tregoi se si duhej të pozoja para tij…”.

Kështu e kujton shkrimtari, poeti, publicisti, përkthyesi dhe diplomati Visar Zhiti, momentin e arrestimit të tij, pikërisht në atë ditë feste, (8-nëntor) ku ata që kishin kurdisur arrestimin e tij, donin “ta gëzonin Partinë” se kishin zbuluar “një armik të popullit”. Kështu pas disa ditësh ku e lanë të mbyllur në një nga qelitë e hetuesisë së Degës së Brendëshme të Kukësit, pasi i bënë dhe foton që duhej për kartelën që hapej për të burgosurin, ndaj tij filloi menjëherë procesi hetimor.

Visari kujton se ishte ai i pari që iu drejtua hetuesit duke i thënë: “Po, pse po më arrestoni”?! “Po… se ke bërë agjitacion e propagandë”, iu kthye hetuesi me një ton të lartë dhe të prerë, gjë e cila nënkuptonte se ai kishte ardhur aty të jepte llogari dhe jo të kërkonte. Por pa mbaruar mire fjalën hetuesi, Visari ia ktheu përsëri po me të nëjten qetesi si me pyetjen e parë: “Po ajo është detyra ime, të bëj agjitacion e propagandë, pasi jam mësues…” “Po, por agjitacionin e propagandën e ke bërë kundra Partisë dhe pushtetit popullor”, ia ktheu hetuesi me një ton brutal, gjë të cilën ai dhe kolegët e tij e vazhduan deri në fund të hetimeve në muajin prill të vitit 1979 kur dhe u zhvillua gjyqi ndaj tij dhe e dënuan me 13 vjet burg politik me akuzën e agjitacion-propagandës.

Por para se të dilte në gjyq, madje që në ditët e para pas arrestimit, ndodhi një gjë që rrallë ndodhte asokohe me të arrestuarit politik që akuzoheshin për krime kundër shtetit: Një grup fshatarësh, një ditë të ftohtë dimri zbritën nga fshati Vilë duke bërë disa orë rrugë në këmbë në ngricë dhe në acar dhe shkuan para Degës së Punëve të Brendëshme të Kukësit?! Po çfarë kërkonin ata fshatarë aty pranë asaj godine që ndillte vetëm frikë e ankth dhe të kallte tmerrin me hijen e saj?!

Këtë gjë e kujton fare mirë një nga nxënësit e Visarit, Selman Billa, i cili midis të tjerash shkruan: “Nga katundi Vilë i Kukësit ku Visari ishte mësues, u ngritën nëntë malsorë me qeleshe të bardhë në dimrin e ftohtë me borë dhe acar dhe kërkuan takim me Kryetarin e Degës së Punëve të Brendëshme, Agron Kokona, për të liruar Visarin. Pasi i priti, Kryetari i Dëgës lejoi të flsinin vetëm Feriz Dragjoshin dhe Ismail Latif Billën.

Islami i thotë Kryetarit të Degës se: “Unë kam djalin e madh sakat qysh se ka le tash 30 vjet. Prej ditës që ju e keni shti në burg mësuesin, atij nuk jan tuj u tha lotët prej së keqit që i vjen për të. I lexojke libra dhe i kallxojke histori që ja ndryshoi gjëndjen djalit, për hatër të vocit tem dhe të popullit të Vilës, na e falni msuesin se na e njohim për ma të mirin deri më ditë të sodit.

Ndërsa Ismail Latifi i thotë Kryetarit të Degës: “Na e ndiem veten shumë ngusht me arrestimin e msuesit, me na pas ndalue nji djal tonin, noshta nuk do kishim ardh, porse qysh asht kurdis katuni ynë, nuk na ka ba vaki mos me i dal zot mikut kur asht me bukën tonë, kurrë nuk jena kanë mikpremë e me dasht ti o Kryetar, na e liron prej ktuhit e na do ta dina për nere sa t’ jesë jeta”.

Kryetari i Dëgës u tha malsorve: “Ju keni bërë mundin tuaj në këtë mot të ftohtë për mësuesin e fshatit tuaj dhe po thoni se ai është më i miri nga gjithë të tjerët, kjo ngelet për t’u parë. Ju po ma kërkoni ta liroj, por jeni në vëndin e gabuar, pasi unë kam në dorë vetëm çelësin e prangave dhe për mundin tuaj, nuk do ja shtërngoj fort. Çelësin e derës nuk e kam unë, çelësi i derës është në Tiranë, shkoni dhe merreni çelësin atje lart te Partia dhe unë do tua liroj mësuesin”.

Pas kaq vitesh doli se një kryetar Dege paska thënë një të vërtetë, e pavarësisht se ai ishte I keq, por katil mbi katila paska qenë Ramiz Alia”.

Të gjitha këto, pra zanafilla e arrestimit dhe procesi hetimor ndaj tij, erdhi pas një raport-informacioni që Shtëpia Botuese “Naim Frashëri” në Tiranë kishte dërguar në Komitetin Qëndror të PPSH-së më 27 korrik të vitit 1978, lidhur me një vëllim poetik që Visar Zhiti kishte dërguar për botim. Dhe mbi atë informacion të Shtëpisë Botuese ku merreshin në analizë poezitë e Zhitit dhe tre poetëve të tjerë, të cilat etiketoheshin për manierizma, poezi hermetike, moderniste etj etj, Sekretari i Komitetit Qëndror të PPSH-së, Ramiz Alia (që mbulonte artin, kulturën dhe propagandën), me shkrimin e tij kishte bërë një shënim të gjatë, ku ndër të tjera në fund porosiste:

“Asnjë lëshim mos bëni, mos e nënvleftësoni këtë çështje, se mund të bëhet e rrezikshëme. Por ndiqeni dhe çojeni deri në fund bashkë me organizatat e tjera këtë problem. Më njoftoni përfundimin”.

Dhe pas kësaj, sipas porosisë së lënë me shkrim nga Alia, dokumenti në fjalë me raport-informacionin u jepej për njoftim, edhe gjysmës së Byrosë Politike, si p.sh.: Simon Stefanit dhe Hekuran Isait, (dy sekretarëve të Komitetit Qëndror të PPSH-së që mbulonin sektorin e Diktaturës së Proletariatit, si Ministrinë e Brendëshme, Sigurimin e Shtetit, Prokurorinë, Hetuesinë, Gjykatat, kampe-burgjet, etj), dhe Manysh Myftiut, Foto Çamit, Xhelil Gjonit, Pirro Kondit, si dhe Mehmet Karakushit e Miti Nitos, dy funksionarë të lartë në aparatin e Komitetit Qëndror për artin, kulturën dhe propagandën. Ky shënim i Ramiz Alisë rezultoi fatal për poetin e ri Visar Zhiti i cili që nga viti 1972, kur miku i tij, poeti i njohur Xhevahir Spahiu, i botoi disa poezi në revistën “Nëntori” dhe “Drita”, rrekej të botonte atë vëllim poetik që i kthehej dhe i rikthehej nga redaktorët e Shtëpisë Botuese për ta rregulluar si papërshtatshëm për botim, dhe ai (Visari), jo vetëm që nuk ia arriti asaj, por përfundoi pas hekurave të burgut për vite me rradhë, ku vazhdoi pasionin e tij, duke shkruar poezi dhe duke i nxjerrë ato fshehurazi nga burgu me mënyra nga më të ndryshmet.

Lidhur me këto dhe ngjarje të tjera nga periudha e burgut prej nga ku ai do të lirohej në fundin e viteve 80-të, duke përfunduar si puntor ngarkim shkarkimi në Fabrikën e Tullave në Lushnje, (ku familja e tij prej vitesh jetonte gjysëm e internuar), etj etj, Zhiti i ka treguar në emisionin tashmë të njohur “RREFIM” në Tv Scan me president znj. Elvana Hana.

Në rrëfimin e tij ndër të tjera z. Zhiti bëri publike për herë të parë foton që atij i bënë pak minuta pas arrestimit më 8 nëntor të vitit 1978, foto e cila është siguruar nga dosja e tij e marrë para pak kohësh në Autoritetin për Informim të Dosjeve të ish-Sigurimit të Shtetit.

Memorie.al

III – GJENERALI – Mërgimi i Prenk Pervizit dhe përkushtimi i mëtejshëm për çështjen shqiptare – Përgatitun nga i biri Lek Pervizi

 

 

 

Napoli 6.X.1953 – Nr.30/2576 – 224/31840  – SINJALIZIM –

  1. DREJTUES ZYRES VIGJILENCES HUAJVE pranӫ Kuesturӫs, GENOVA

 

Me dt 2 tӫ kӫtij, i ardhur nga Roma ka arrit nӫ Napoli, duke u vendos nӫ Hotel “S. Lucia” , qytetari shqiptar, PRENK DEFRROK PERVIZI, mbi karvizitӫn e tӫ cilit, tӫ varur mbi valigjӫn, ӫshtӫ shkruar, “          PRENK DEFRROK PERVIZI, ish  Gjeneral i Mbrohtjӫs Kombӫtare tӫ Shqipӫrisӫ.

Pasditӫn e djeshme, dt. 5 i kӫtij, ӫshtӫ pâraqitur nӫ hotel njӫ individ, me theks te huaj, i cili ka kӫrkuar takim  me Gjeneralin.

Personelit tӫ hotelit, i panjohuri  qӫ s’ka pranuar tӫ tregojӫ emrin e tj, ka deklaruar se duhet tӫ dorӫzojӫ PRENKES njӫ biletӫ, qӫ i pӫrkhyer nga anglishtja, kishte ketӫ tekst : “Koloneli JAMARAS Vasili nuk ӫshtӫ nӫ Napoli, por nӫ Gjermani. pa firmӫ.   I panjohuri si mori vesh se PRENK nuk ishte nӫ hotel tha se do tӫ vinte pӫrsӫri.  Deri tani s’ӫshtӫ dukur mӫ.  Gjen. PRENK, qӫ ӫshtӫ objekt  mbikqyrje, nga mbramja, po nuk ndryshoi vendim, do tӫ niset me tren  pӫr nӫ Genova.  Ai mban njӫ valigje luksoze dhe pô ashtu sende pӫrdorimi, si kuti  cigarӫsh, çakmak, cigarishte dhe  zinzxhir çelӫsash, tӫ florijtӫ.  Rezevohӫmi tӫ njoftojmӫ çdo gjӫ tjetӫr tӫ dobishme qӫ mund tӫ jepӫt nga shӫrbimi i mbikqyrjӫs nӫ vazhdim.*   Përsa i përket veprimtarisӫ së tij në mërgim, flasin  disa dokumentë  tё  Ministrisë së Brendshme italiane, ku del  se ai ndiqej nga sigurimi italian dhe mbahej nën vëzhgim për lëvizjet e  kontaktet e tij në Itali , veçanërisht  në vitin 1954, kur paskej bërë disa udhëtime e kontakte ne qytetet Romë, Napoli e Gjenova. Janë 11 dokumentë që  na u dërguen nga miku dhe histioriani e diplomati Bejtollah Destani  në Ambasadën e Kosovës në Romë, të cilit i shkojnë falemenderimet tona. Jo vetëm kaq, po nga një dokument tjetër del se ai ndiqej e vëzhgohej nga shërbimi sekret italiane edhe ne kohën e Mbretërisë kur ishte kolonel, e  ku cilësohej i rrezikshën dhe besnik i Mbretit Zog, bashkë me diplomatin shkodran Ҫatin Saraçi. Dikush me pat njoftue se nje shkodran kishte gjashte letra tӫ Prenk Pervizit dergue Mehmet Verlacit nӫ Itali. Ky ishte i biri i Shefqet Verlacit e bante pjesӫ nӫ Bllokun Indipendent.  Kӫto letra nuk na kane ra ne dore sepse  ai personi  as lajmӫroi as u interesue me i tёrheqё se pakut si kopje.

 

 

 

————————————

*– Dokumentёt e mёsipёrm  i kemi cituar si një provë e veprimtarisë tё PrenK Pervizit  edhe në kushtet e emigracionit politik kur u largua nga Shqipëria për në Greqi më 1946. Siç shihet, Prenk  Pervizi, ndonse  emigrant politik nӫ Greqi, ndiqej e vӫzhgohej nӫ lӫvizjet e tij, kur kalonte nӫ Itali. Ai i kishte agjentӫt e fshehtӫ pas shpine kudo qӫ shkonte e udhӫtonte . Patjetӫr se do te kӫtӫ edhe dokumenta tӫ tjerӫ tӫ llojit. Pёr tani ne u  mjaftuem me kӫto dy shembuj.

 

 

 

 

 

PERSHKRIM KRONOLOGJIK

Shkollat, karriera e detyrat.

 

 

4 maj 1897, lindi në Skuraj të Kurbinit.

6 shtator 1977, vdiq në Jolimomt tӫ Belgjikës.

 

 

Shkollat :

 

1904 – 1914,  kreu fillorën dhe gjimnazin në Shkodër

1914 – 1918,  kreu Akademinë Ushtarake në Austri, Vienë.

1929 – 1934,  kreu Shkollën e Luftës (Shtatmadhorisë)  në Torino

 

 

Karrіera ushtarake.

 

1918:-1920 : Toger rethh komandanti i Krujës

1920-1922 :  Kapiten me detyra të ndryshme.

1922 –1924  Kapiteni Kl. I-rë për merita lufte.

1924-1929- Zonë- komandant i Qendrës (Tiranë e rrethe)

1929- Major (në Shkollën e Luftës Torino)

1933 – N/Kolonel, pas mbarimit Shkollë Luftës.

1937 : Kolonel, më 25 vjetorin e Pavarësisë.

1942 -43:  Gjeneral Brigate

1943-45 : General Divisoni, Ministër i Mbrojtjës.

1946-1977 : Gjeneral, emigrant politik.

 

 

Detyra e veprime ushtarake : 

 

1918-1920. Reth komandan  i Krujës

Janar 1920 : në mbrojtje të Kongresit të Lushnjë

1920-1921 : Në shtabin e operacionëve pë dëbimin e Serbëve.

1921 : në shtabin e operacionit për shuarjën e rebelizmit të Mirditës.

8-9 Mars 1922 : mbrojtja e Tiranës kundӫr rebele, shpartallimi i grushtit shtetit.

Nëntor –Dhjetor  1926 : shuarja e kryengritjës  Dukagjinit

1929-1933 : Shkolla e Luftës e Torinos.

1933-1935 ; Ispektor i studenteve të Italisë.

1935-1936 : Në komisionin e Vezhguesve te Luftës së Abisinisë.

1936-1938 : Përfaqësues i Shqipërisë në  Manovrat të Mëdha të Italisë.

7-9 prill 1939 : në Korçë, i panjoftuar për sulmin fashist,  mbron e përciell Mbretin Zog në Greqi.

1941 : lufta italo-greke, urdhëron  braktisjën frontit  nga  trupat shqiptare.

1941-1942 :  si kundërmasë,  izolohët  në malet e Pukës.

Janar 1942, gradohet Gjeneral brigate.

8 shtator 1943 :  kapituillimi Italisë, merr në dorëzim Komandёn nga Gjenerali Dalmazzo.

1943 – 1944: Ministër i Mbrojtjës me gradën Gjeneral Divizioni.

1944 : gusht-tetoir,  me misionin  anglez në mal.

1944-1946 : I arratisur ne mal, largohët në Greqi.

1946-1977 : . emigrant politik në Greqi, Itali e Belgjikë ku vdes më 6 shtator 1977.

 

 

Dekorata :

 

  • Medalje e Artë e Trimërisë (1922)
  • Medalje e triumfit te Legalietit (1924)
  • Urdheri Skendrbeut (1927)
  • Urdhëri kalorsiak i SS. Maurizio e Lazzaro (1933)
  • Urdhëri i Besës (1937)
  • Urdhëri i Kurorës së Italisë (1937)

 

Ka dhe dekorata të tjera që duhet të verifikohën.

 

Tituj:

  • Qytetar Nderi i Bashkisë Laç – Kurbin, 2002.
  • Qytetar Nderi i Skurajt-Kurbin,  (vendlidja),2005.
  • Qytetar Nderi i Komunës Milot-Kurbin, 2005.

 

 

 

Jeta e veprimtaria, 

përmbledhje sipas datave kryesore

1987-1977

 

 

1897, 4 Maj 1897, lindja nё Skuraj tё Kurbinit.

 

1904-1914, kryen gjimnazin në Shkodër.

 

1914-1918, kryen Akademinë ushtarake në Vjenë t’Austrisë. Njihet e miqёsohet me Ahmet Zogun., me tё cilin kthehёt nё Shqipni mё nentor 1918.

.

1918 – 1920,  toger, rrethkomandat i Krujës, kalon pranë Ministrisë së Mbrojtjes. Martohet me Prena Gjokolaj (Paçukaj) nga Rrësheni.

 

Tetor 1920, merr pjesë aktivisht në mbrojtjen e Kongresit të Lushnjes me kuadrot  e tjerë oficerë dhe forcat ushtarake shqiptare.

 

1920 – 1922,  në Komandën e operacionëve për dëbimin e forcave serbe, dhe kundër bandave  të veriut bashkë me, Ahmet Zogun,  major Preng Jakun, Bajram Currin, Elez Isufin, Alush Agën e Lumës, Ahmet Satën, Dërvish Dumën, Muharrem Bajraktarin, Gjon Fushën,  etj., ushtarakë. Njëkohësish më 1921  me major Preng Jakun, shuejnë kryengritjen e Mirditës, e nxitun prej Jugosllavisë.

 

8 mars 1922, i lidhur me Ahmet Zogun,  mbron  Tiranën, nga grushti i shtetit të Elez Isufit,   duke i shpartalluar forcat rebele  që orvateshin të pushtonin kryeqytetin e Parlamentin e të rrëzonin Qeverinë ligjore. Kjo i dha mundësi Ambasadorit anglez Ayres të ndërhynte për të qetësuar gjendjën.  Gradohet kapiten i Kl. I-rë për merita lufte e dekorohet me medalje e trimnisë. Nё Nёntor Ahmet Zogu bahet Kryeministёr.

 

24 Qershor – 24 dhjetor 1924, Perkrah dhe ndjek Zogun në Jugosllavi,  ku ban pjesë në shtabin qendror te operacioneve me në krye Zogun, kolonel. Shtabi Qendror i operacionëve përbahej nga: Kryetar Ahmet Zogu, dhe kapitenët, Prenk Pervizi, Muharrem Bajraktari, Fiqri Dine, Hysni Dema, Ceno Beg Kryeziu etj.

 

Fiqri Dine     Prenk Pervizi    Muharrem Bajraktari   Hysni Dema

 

Katër Zonë Komandantët fuqiplotë të Shqipërisë, 1924-1929,  qe bashkë me Zogun afirmuan Shtetin e Ri shqiptar, ku  roli  e ndikimi  i tyne ka qenë vendimtar.

 

 

 

Një fotografi historike, prove e padiskutueshm e randësisë e autoritetit që kishin këta katër burra   që me te drejtë, Julian Amery e quejti “Kuadrimvirat” (sundimi i te katërve)  sipas termit latinisht të romakëve 1924 – 1929,  Presidenti A. Zog, ndan Shqipninë në katër zona e krijon një kuadrumvirat (sundimi i të katërve)  në rang guvernatorësh ushtarakë ose zonë-komandantë,  me Prenk Pervizin, Muharrem Bajraktarin, Fiqri Dinen e Hysni Demën, me fuqi të jashtëzakonshme që vareshin vetëm prej tij. Prenk Pervizi  caktohet  zonë-komandant i Qendrës (Tiranës). Mbrenda pesë vjetëve ky kuadrumvirat i çeliktë vendos rendin e stabilizon përfundimisht vendin.  Kjo përiudhë mund të quhet si periudha që u dominua nga këto katër oficerë, në rang guvernatorësh ushtarakë, ku Prenk Pervizi luajti rol kryesor e qëndroi  pranë Zogut, si krah i djathtë i tij.

 

Nendor – Dhjetor 1926, pelcet  kryengritja antikombëtare separatiste  e Dukagjinit me epiqendёr  Shalë e Shosh organizuar, nxitur e paguar nga Jugosllavia, që rrezikonte vetë  ekzistencën e Shtetit Shqiptar. Zgjidhja e kësaj krize të rëndë,  iu besua nga Presidenti A. Zog, Prenk Pervizit, që i dha komandën supreme të operacionëve me fuqi të jashtëzakonshme. Me një strategji befasuese e mposhti kryengritjen brenda një kohë rekord, që mrekulloi e çuditi  edhe këshilltarë anglezë  dhe hollandezë, dhe i dha lavdi  të madhe emrit tij. . Gradohet major. Qëndron në  këtë detyrë deri 1929. Gjatë kësaj kohë bashkëpunon me Gjeneralin Percy për formimin e kuadrove të Xhandarmërisë.

 

1929 – 1934   vazhdon e kryen Shkollën e Luftës  (Shtatmadhorisë) në Torino. Dallohet në manovrat të përfunimit të shkollës. Dekorohet me urdhërin e lartë kalorsiak, SS Maurizio e Lazzaro. Gradohët Nënkolonel. Transferohet në Firence ku caktohet me detyrën e inspektorit të stundentëve shqiptarë në Itali. Kthehët në Shqipëri, ku caktohet pranë Ministrisë së Mbrojtjes me detyra organizative, ku punon e ndikon për modernizimin e ngritjen profesionale të ushtrisë. Krijon e  derjton kurset e plotёsimit ku jep vetё mёsim.

 

1935 – 1936  përfaqëson vendin në Komisionin Ndërkombëtar të Vezhguesve nё luftën e Abisinisë i përberë nga oficerë (kolonela),  amerikanë, austriakë,   japonezë, portugezë, rumunë,  hungarezë, që qëndrojnë pranë shtabëve të  Gjeneralëve, De Bono,  Badolio e Graziani.  Kupton qëllimin e pushtimit të  Shqipërisë nga Italia (nga Musolini).  paralajmeron Mbretin Zog për këtë rrezik. Me rasin e 25 vjetorit të Pavarësisë, 28 nentor 1937, gradohet kolonel  e dekorohet me urdhnin e lartë të “Besës”,  dhe me Urdhërin e Lartë të Kurorës së Italisë për misionin në Luftën e Abisinisë.

 

7 – 9 prill 1939 Pushtimi i Italisë fashiste e gjen në Korçë të palajmeruar e panjoftuar nga askush, as nga Ministria e Mbrojtjёs as nga Mbreti Zog. E merr vesh vetëm nga radiot e huaja.  Me trupa tё pakta  e pa armatime të mjaftueshme, vendos të organizojë luftën popullore me armët personale të popullit e furnizim armatimesh nga ana greke, tё premtuara ne rast rreziku nga Italia.   Ky plan dështon sepse detyrohet t’i dalë zot mbrojtes e përcielljes së Mbretit Zog në Greqi. Para se të dale në Greqi, i ban thirrje mbretit për të leshuar kushtrimin dhe për të filluar luftën  popullore në mal, por  Zogu nuk pranon këtë propozim, sipas tij për të mos  dëmtuar popullin e vendin. Kthehet në Shqipëri, me urdhër të fundit tё vetë Zogut,  ku  mban  një fjalim n’emër tё tij.   Ishte fundi i Mbretërnsë shqiptare.

 

1939 – 1940  Ka takim me Gjeneral Pariani (Mёkёmbёs),  të cilit i parashtron se ushtria shqiptare do të qëndronte e pavarur dhe pasive, e nuk do  të merrte pjesë në veprime kundër popullit të tij, krah ushtrisë italiane. Ai qëndroi përdokohë në dispozicion. Mbahet nën vëzhgimi te SIMI- it, ( Shërbimi sekret  italian).

 

1940 – 1941, Lufta italo – greke. Disa batalione shqiptare u përfshinë në divisionet italiane, Julia e Venecia. Prenk Pervizi u caktua në zonën e Korçës – Ersekë –Bilishtit, komandant regjimenti ku  përfshihej batalioni “Tomorri” i major Spiro Mosiut. Lindën kundërshtime me italianët e ndodhën incidente, me asgjёsimin e n jё njёsiti shqiptar.  Prenk Pervizi, kundёsrhtoi pranё komandёs italiane ku u shpre se  “ushtria shqiptare s’bahej mish per top”.  Planifikon  me komandën shqiptare e urdhëron braktisjen e  frontit. Italianët pësojnё një disfatë të madhe. Ushtria shqiptare hiqet nga fronti. Prenk Pervizi, izolohet në malet e Pukës me një pjesë tӫ ushtrisë. I pari oficer i lartë shqiptar në histori që nuk pranoi që ushtria shqiptare të luftojë përkrah një ushtrisë pushtuese. Në kundështim me pashallarët shqiptarë, që jo vetëm  që luftuan përkrah ushtrisë së pushtuesit turk, por edhe kundër popullit të tyre.

 

8 shtator 1943, Kapitullimi i Italisë. Merr në dorëzim Komandën nga Gjenerali Dalmazzo, duke i imponuar lëshimin e urdhërit të dorëzimit të ushtrisë italiane, pranë komandave shqiptare efektive apo të malit (edhe NCl, etj.)  Kështu u krye kapitullimi i Italisë në Shqipëri.  Pas dorëheqjes së Gjeneral Aqif Permetit, në shtator  1943, emërohet Ministër i Mbrojtjës me gradën Gjeneral Divizioni.

 

1943 – 1944, në funksionin e Ministrit të Mbrojtjes (Komandant i Mbrojtjës Kombëtare), kërkon të riorganizojë Ushtrinë Kombëtare Shqiptare nën një komandë të vetme, por gjen kundërshtimin e gjermanëve, të cilëve u kundërvihet me vendosmëri duke mos i lejuar që të krijonin forcat SS në Shqipëri . Nga ky kundërshtim i acaruar, ai doli në mal bashkë me Keshillin e Lartë e  Qeverinë dhe u bashkua  me forcat e tjera nacionaliste të malit, si dhe me  misionin anglez, me të cilin qëndroi deri në largimin e tyre në tetor 1944, duke i mbrojtur nga sulmet e gjermanëve  dhe të komunistëve.

Sa ishte në Krye të Ushtrisë Kombëtare Shqiptare, rëndësi e përparësi të madhe  ai i dha frontit të Kosovës, për të përballuar sulmet e forcave serbe, ku  kishte dislokuar dy regjimentë efektivë  të përforcuara me njësi vullnetare  kosovare, duke caktuar dy kolonelët, Qazim Komanin dhe Fuad Dibren, në komandën e atyne forcave. Plane qe u sabouan nga partia komunsite shqiptare, që ishte lidhur pas politikës jugosllave, ku Kosova ishte viktima e parë që iu dorëzua Serbisë „motër“. Ky sabotim e tradhëti ndodhi edhe nga ana e Aleatëve që hoqën dorë e nuk ndihmuan nacionalistët, që kërkonin ta mbanin Kosovën. Sa ishte ne krye  ushtrisё kombёtare shqiptare, kambё serbi nuk shkeli ne Kosovё.

 

1944 – 1946, Me ardhjen e komunistëve në fuqi, qëndron dy vjet i shtrehuar në malet e forta të Kurbinit, i mbrojtur nga besnikëria e madhe e banorëve të kësaj krahine, në pritje të një veprimi të mbeshtetur nga Aleatët (sipas fjalës që kishin dhanë). Aleatët nuk ndërhynë fare. Në shtator 1946, ndërmerr aksionin tepër të  guximshëm të arratisjes për në Greqi, duke kaluar përmes Tiranës, ku qëndron 10 dit i strehuar tek disa miq besnikë mirditorë (Llesh e Ndue Gjeçi). Përcillet me makinë deri në kufi nga ish shoferi i tij korçar, trim e besnik, LLazi Sterjo.

 

1946 – 1965, qëndron 19 vjet në Greqi.  Orvatet të krijojë me atdhetarët e tjerë, një forcë  ushtarake ndërhyrëse më 1950 – 54 (me Muharrem Bajraktari, Fiqri Dinen,  Hysni Demen, (e të tjerë oficerë e patriotë)  në marrëveshje me Mbretin Zog, që gjendej në Kajro. Por Grekët, dhe kryesisht Anglezët e pëngojnë këtë organizim,  duke mos e  lejue Mbretin të vinte në Greqi, e duke venë kondita të  papranueshme.

 

1965 – kalon në Itali, ku i propozojnë të mbajë gradat e detyrat si Gjeneral, me  kusht që të merrte nënshtetësinë italiane, gjë që ai nuk pranoi dhe kalon në Belgjikë si refugjat politik, ku u bashkua me mikun e madh, kolonel  Muharrem Bajraktarin. Ndërkohë ai kishte hartuar një plan për krijimin e një  detashment shqiptarёsh  për të luftuar në Vietnamin e Jugut, plan qe ia paraqiti qeverisë amerikane me një letër dretue vetë Presidentit John Kennedy. Ky projekt s’u pranue nga fakti se nё atё luftё merrnin pjesё vetёm forca tё shtetёve anёtare OKB.

 

1966-1977,  nӫ Belgjikӫ, i nderuar e respektuar nga shqiptarӫt dhe belgӫt. Lidhur me miqӫsi tӫ madhe me Muharrem Bajraktarin, nӫ bashkӫpunim pӫr ceshtjӫn kombӫtare shqiptare. U shque pӫr fjalimet  e tij ne raste festash ku bente thirrje pӫr Bashkim, ku kritikonte ndasirat nӫ partina e organizata, qӫ krijonin mosmarrӫveshje e pӫrcarje. Mosha bёn tӫ veten dhe me 6 shtator 1977, pas një sëmundje të rendë e të shpejtë, ai ndërroi jetë në spitalin  Jolimont, duke pasur te kryet, mikun e shtrenjtë Muharrem Bajraktarin e miq të tjerë shqiptarë.  U përcoll në varrim nga gjithë mërgata e Belgjikës dhe të vendeve të tjera. Mbajtën fjalimet e rastit, Patër Ambroz Martini,  kolonel Muharrem Bajraktari e patrioti Rifat Kolgjini. Familjarët e tij gjendëshin  të mbyllur në burgjet e kampet e diktaturës. Vetëm pas 45 vjetëve të bijtë, Valentini dhe Leka me familjet e tyre patën mundësi t’ia nderonin varrin ku prehej prej kohësh i vetmuar, e të vendosnin lule te freskëta mbi atë varr.

 

 

 

FOTOGTRAFI HISTORIKE E SHTABIT Të LARTë 

TE USHTRIS KOMBETARE SHQIPTARE

TIRANE, 28 Nëntor 1944.

 

Gjeneral Prenk Pervizi, Ministër i Mbrojtës dhe Zv. tij  Gjeneral Mirdashi mes  oficerëve madhorë në festën e 28 Nëndorit 1943.

 

Kёta oficerë shtamadhorë u masakruen  nga dikatura komuniste,  përveç Prenk Pervizit , dhe Kol.Von Kishner (me shёrit tёb zi), tё arratisur.

 

 

Mbreti Zog e Prenk Pervizi u takuen edhe në mërgim disa herë për çeshtjen shqiptare. Mbreti vdiq më 1963 në Paris  24 vjet pas  largimit nga Shqipnia. Gjeneral Prenk Pervizi vdiq në  Belgjikë më 1977 pas 31 vjet  mërgim.

.

Në 100 vjetorin e lindjës dhe 20 vjetorin e vdekjës, 1997,  shqiptarët e Belgjikës

e nderuen kujtimin e Prenk Pervizit bashkë me familjarët  e tij

që te ky varr u  gjetën  vetëm pas 45 vjet.

Arkivoli i Prenk Pervizit në kishë.

Fotografi e ruejtun nga miku  Ded Mjeku nga Puka.

 

Lek Pervizi, i biri, te varri në 20 vjetori i vdekjës me djemi e nipin

e familjës së patriotit Refat Kolgjinit mik i Gjeneralit

 

I nënshkruemi para spitalit “Jolimont” të qytetit La Louvière,

ku im atë  u shtrue dhe vdiq  më 6 shtator 1977

 

BE: Që nga tetori, ora nuk do të ndryshojë më dy herë në vit

Ora nuk do të ndryshojë sërish dy herë në vit dhe kjo do të nisë nga tetori i këtij viti.

Bashkimi Evropian, përmes Komisioneres Evropiane për Transportin, Violeta Bulc, ka njoftuar se ndryshimi i orës dy herë në vit, në të gjithë kontinentin do të ndalojë që nga tetori i vitit 2019.

Praktika, e cila u përdor si një mjet për të ruajtur energjinë gjatë Luftërave Botërore, si dhe krizat e naftës të viteve 1970, u bë ligj në të gjithë bllokun në 1996.

Të gjitha vendet anëtare të BE-së kanë afat deri në prill të vitit tjetër për të vendosur nëse do të qëndrojnë përgjithmonë në zonën e kohës verore apo në zonën e dimrit.

Në Evropë, siç dihet, shtetet i ndryshojnë skemat e tyre 60 minuta para të dielës së fundit të Marsit, ndërsa në tetor ata i kthejnë akrepat 60 minuta pas.

Sipas njoftimit të BE-së, të gjitha shtetet anëtare duhet të kenë të njëjtën zonë kohore dhe t’i japin zgjidhje praktikës së ndryshimit.

Komisionerja Evropiane për Transportin deklaroi se duhet të gjendet një konsensus midis shteteve anëtare të Parlamentit Evropian.

Historia tragjike e familjes së tregtarit të madh tiranas që financoi luftën partizane, rrëfimi i djalit: Debati i babait me Enverin që e çoi pas hekurave

Historia tragjike e familjes së Ramazan Tabakut, tregtarit të madh tiranas që financoi luftën partizane në Pezë dhe pas përplasjes me Enver Hoxhën, si deputet e kryetar i Komitetit të Grumbullimeve, u dënua me 25 vite burg me Grupin e Deputetëve. Si u goditën pa mëshirë të gjithë pjesëtarët e familjes së tij, arratisjen e dy djemve nga Shqipëria, vdekja tragjike e nënës në internim në fshatin Baldushk ku nuk kishte se kush ta varroste dhe peripecitë e pafund të familjes që vuajti plot 109 vite burg e internim…

Nga Dashnor Kaloçi/ 

81-vjeçari Hysen Tabaku, apo Ceni, siç njihet ndryshe nga familjarët dhe të gjithë miqtë e tij, me shtetësi amerikane, i arratisur nga Shqipëria në vitin 1975, rrëfen për herë të parë për “Memory” historinë e tij dhe të familjes që nga burgosja e babait dhe nënës, torturat ndaj tyre deri sa treguan floririn, internimin e familjes dhe vuajtjet e tyre në fshatin Baldushk të Tiranës, vdekjen e prindërve dhe varrosjen e tyre në mënyrë tragjike në oborrin e shtëpisë, arratisjen e së motrës në Jugosllavi në vitin 1956, arratisjen e vetë Cenit në vitin 1975, pasi kishte bërë burgun e parë. Pasojat që ranë mbi bashkëshorten dhe dy djemtë që la në Tiranë, arratisjen e të vëllait, Engjellit, një vit më pas, arratisjen e vëllait tjetër, Yllit nga burgu i Fushë-Krujës dhe 28 vitet e tij të burgut deri te jeta e Cenit në SHBA, ku e ndihmoi për t’u stabilizuar ish-shoku i tij i ngushtë, Xhevdet Mustafa. Si u njoh ai me vajzën e re shqiptare, Gerta Qosja, me familje të arratisur nga liqeni i Shkodrës kur ajo nuk ishte më shumë se 3 vjeçe? Këto dhe të tjera histori tragjike dhe rrënqethëse do t’i ndiqni me poshtë në këtë intervistë të gjatë, që Cen Tabaku jep ekskluzivisht për lexuesit e Memorie.al.

Zoti Hysen, cila është origjina dhe e kaluara e familjes suaj dhe përse babai juaj, Ramazan Tabaku, i cili pas vitit 1944 mori një post të rëndësishëm në qeverinë e Enver Hoxhës, si ministër i Grumbullimeve, u godit nga regjimi komunist?

Origjina e hershme e familjes sonë është nga Tirana, por ne kemi banuar shumë kohë në Durrës, pasi kemi qenë familje tregtarësh. Në vitin 1939, kur u bë pushtimi italian i Shqipërisë, babai im, Ramazani, përkrahu forcat që akoma nuk ishin komuniste, por ishin forcat antifashiste çlirimtare kundër okupatorit. Babai im ka qenë një nga themeluesit e çetës së Pezës dhe i kishte miq të ngushtë krerët drejtues të saj, pasi Myslym Peza kishte qethur flokët e vëllait tim, e kishim kumbar. Kajo Karafili, (atentator dhe Hero i Popullit) gjatë kohës që ishte me Çetën e Pezës, u strehua disa kohë te shtëpia jonë, se u plagos nga duart. Babai në atë kohë e ka ngritur Pezën nga fuqia ekonomike e financiare, sepse ishte një idealist dhe patriot, që e donte shumë Shqipërinë. Në ato vite babai kishte një miqësi të ngushtë edhe me Shefqet Bejën, një patriot i madh, antifashist i bindur, i cili po ashtu si babai ynë, ka pas dhënë një kontribut të madh në financimin e çetës së Pezës dhe gjithë lëvizjes antifashiste në atë krahinë. Por të ndalem te babai im, Ramazani, i cili kishte shumë pasuri dhe në të njëjtën kohë bënte shumë propagandë për të fuqizuar forcat partizane. Kur ka qenë babai im në mal, ka qenë në të njëjtën kohë dhe bashkë me Rrahman Perllakun, Spiro Moisiun e Omer Nishanin. Kur erdhi çlirimi, babai kishte fuqi dhe mjaft kredibilitet në udhëheqjen e vendit të asaj kohe, kjo deri në vitin 1946. Në 1946-ën u bë reforma agrare e babai u dëshpërua shumë se pak para saj, ne na morën pasuritë, apo më saktë, na i shtetëzuan. Ne kemi shumë pasuri në rrethin e Durrësit, si në plazh, në një fshat që quhet Shkallnur, etj. dhe reforma na i mori të gjitha. Më 11 janar të vitit 1946, në një mbrëmje që bënë në hotel “Dajti”, babai bëri debat me Enver Hoxhën. Ndër të tjera gjatë asaj bisede, Enveri i thotë: “Ramazan, tani do të kemi shumë punë, se e formuam Republikën Popullore të Shqipërisë…”. Ndërsa babai i përgjigjet “Enver, atë punë mbaje për vete…, se unë nuk kam për të punuar më…”. Enveri i thotë: “Ti duhet të bësh diçka, se je vëlla dëshmori…”! (Në fakt, në familjen e babait tonë kemi një dëshmor, Abdulla Tabaku, por ai në nuk është vëllai i babait tonë. Për faktin se babai e ka rritur atë, e dinin të gjithë se e kishte si vëlla, por në fakt e kishte djalë xhaxhai. Abdullai pati një fat tragjik, pasi u kap nga gjermanët duke çuar municion në çetën e Pezës, u internua në Mat’hauzen, ku dhe vdiq nga torturat.

Të ndalemi te biseda e babait tuaj me Enver Hoxhën, ç’ndodhi më pas?
Pas bisedës me Enverin, babai ankohet te Myslym Peza duke i thënë se i është shtetëzuar toka dhe pasuria, por Myslymi nuk i jep asnjë shpresë se mund ta ndihmonte.

Pra, në një farë mënyre babai juaj nuk u pajtua me politikat e regjimit komunist të sapoardhur në fuqi asokohe, apo siç thuhej ndryshe, me Pushtetin Popullor…?

Jo vetëm që nuk u pajtua, por më keq, u zhgënjye shumë. Babait i ngeli hatri, (siç më ka treguar vetë kur kam folur me të vite më vonë), sepse nuk i donte jugosllavët dhe adaptimin e politikave ekonomike tonat me sistemin e tyre. Babai njihte mirë sistemin kapitalist perëndimor, pasi kishte bërë tregti me Italinë. Por mes popullit e udhëheqjes, asokohe ishte ndezur një zjarr dashurie, që babai nuk e konceptonte dhe nuk e suportonte dot. Unë kam qenë i vogël asokohe, por e mbaj mend kur turmat e njerëzve bërtisnin rrugëve të qyteteve në gjuhën serbo-kroate me parullën “Vëllazëri, unitet”. Babai përveçse ishte deputet, e kishin venë në një funksion, si biçim ministri i Grumbullimeve, por pa portofol. Në vitin 1947, babain e arrestojnë me të ashtuquajturin Grupi i Deputetëve, i cili kryesohej nga Shefqet Beja. Pas një periudhe të gjatë hetuesie tepër të vështirë, doli në gjyq me Grupin e Deputetëve dhe fillimisht e dënuan me pushkatim, por më pas ia falën jetën meqë ishte vëlla dëshmori dhe e dënuan me 25 vite burg. (Fotoja e babait tonë, Ramazan Tabakut në gjyq, ndodhet edhe në Muzeun Kombëtar në Tiranë, te “Pavioni i Genocidit Komunist”).

Tek arrestimi dhe më pas dënimi i babait tuaj, a ka pasur ndikim debati që bëri ai me Enverin?

Patjetër, pasi nuk mund të arrestohej një deputet dhe një anëtar i kabinetit qeveritar të kryesuar nga Enver Hoxha pa aprovimin dhe miratimin e tij.

Sa vite burg bëri babai?

Babai bëri plot 15 vite e 7 muaj dhe u lirua në vitin 1962, kur sapo regjimi komunist i Enver Hoxhës ishte prishur me Bashkimin Sovjetik dhe Tirana zyrtare ishte në një gjendje depresioni politik, pasi nuk po dinte se nga të orientohej. Dhe në këtë situatë u bënë disa falje dhe u liruan shumë të burgosur politikë, ku një prej tyre ishte dhe babai ynë. Gjatë vuajtjes së dënimit, unë kam pasur rastin të isha për shumë vite në burg, në një kamp pune me babanë, Ramazanin, në fushën e aviacionit të Rinasit, e cila është ndërtuar pothuajse e gjitha me djersën, kontributin e gjakun e të burgosurve politikë. Por po kthehem edhe një herë te viti 1947 kur u dënua babai, pasi inati i Enver Hoxhës nuk mbaroi vetëm me arrestimin e Ramazanit. Ndërkohë që babai ishte arrestuar dhe ndodhej në hetuesi, na arrestuan edhe nënën tonë, Sabrijen, të cilën e mbajtën plot nëntë muaj në hetuesi duke e torturuar që të tregonte se ku e kishim floririn e familjes sonë. Pas nëntë muajsh tortura, nëna nuk rezistoi dot më dhe i tregoi vendin ku ishte fshehur floriri i familjes dhe pasi erdhën dhe na e morën, vetëm atëherë na e liruan nënën nga burgu. Desha të shtoj se kur arrestuan nënën, na kanë arrestuar edhe ne të gjithë fëmijët e tyre; katër motra dhe tre vëllezër (Vera, Nevrezi, Dhurata, Drita, Hyseni, Engjëlli, Ylli) dhe na kanë mbajtur për shumë kohë të izoluar në hetuesi dhe burg. Motra, Nevrezi ka bërë katër vite burg dhe Dhurata dy. Edhe ne vëllezërit e tjerë u dënuam më pas me burgime dhe internime dhe po t’i mbledhësh të gjitha, në total ne si familje kemi bërë plot 109 vite burg dhe internim.

Mbasi u lirua nga burgu, si vijoi jeta e babait tuaj, Ramazanit? 

Babai u lirua në vitin 1962 pasi mbaroi 15 vite e 7 muaj burg dhe ndenji disa vjet te shtëpia që ishte si bodrum ku flinim ne. Vite më vonë, pasi isha arratisur nga Shqipëria unë dhe vëllai tjetër, Engjëlli, nënën, motrat e babain i hoqën nga Tirana dhe i internuan duke i çuar në fshatin Baldushk. Aty dhe vdiq babai në vitin 1982, pasi ishte i sëmurë nga vitet e gjata të burgut. Vdekja është vdekje dhe kur vjen nga Zoti nuk ke ç’i bën, por varrimi i babait tonë ka qenë një tjetër gjë mjaft tragjike dhe një moment tepër i dhimbshëm për këdo që mund ta dëgjojë, e jo më për familjen tonë. Pa e tepruar mund t’ju them se varrimi i tij ishte ndoshta edhe më i rëndë se vetë vdekja.

Në ç’kuptim…?!

Po kur vdiq babai aty në internim në fshatin Baldushk, në shtëpi ndodhej vetëm nëna, Sabrija dhe dy motrat, Nevrezi dhe Dhurata, pasi ne vëllezërit ishim të arratisur (unë me Engjëllin) dhe vëllai tjetër, Ylli, ishte në burg. Nëna ishte e sëmurë rëndë dhe nuk ishte në gjendje të lëvizte dot, ndërsa dy motrat e dobëta nga shëndeti nuk kishin fuqi që ta varrosnin babain. Pasi hapën një gropë, kërkuan se mos gjenin ndonjë dërrasë, por nuk kishin asgjë. Më pas me shumë mundime e kanë tërhequr babain zvarrë për këmbësh, derisa e kanë çuar tek gropa në cep të oborrit që do ishte dhe varri i tij.

A kërkuan ndihmë ato?

Siç më kanë treguar motrat vite më vonë, ato iu drejtuan për ndihmë një fshatari që po kalonte rastësisht aty pranë, pasi nuk bëhej fjalë që ato t’i shkonin ndokujt në shtëpi, qoftë edhe për ketë rast që po flasim, pasi nuk donin të dëmtonin njeri. Por dhe ai fshatari nuk erdhi, sepse ne ishim familje e deklasuar dhe ai në mos e ka ditur, e ka nënkuptuar, pasi nuk ishte normale që një të vdekur e përcillnin për në varr vetëm dy vajzat e tij dhe aq më pak në cep të oborrit të shtëpisë. Por duhet të kuptoni dhe të vëmë ngjarjen në kontekstin e kohës që ka ndodhur dhe kjo gjë asokohe si të thuash ishte e pranueshme për atë që i binte fatkeqësia. Regjimi komunist kishte detyruar që shqiptari-shqiptarin dhe vëllai-vëllain ta shihte me sy të keq. Po të kishe biografinë e keqe, njerëzit të largoheshin sikur të kishe murtajën. Kështu ka ndodhur dhe me familjen tonë.

Po kur vdiq nëna juaj?

Këtë desha t’ju them, se edhe kur vdiq nëna, Sabrija, me po të njëjtin ritual u varros. Dy motrat dhe mbesa e tërhoqën për këmbësh dhe e varrosën aty afër babait.

Po njerëzit tuaj të afërm nuk u lajmëruan as për vdekjen babait dhe as për vdekjen e nënës suaj?

Po, po u lajmëruan dhe lajmi shkoi edhe në Tiranë që ka vdekur, por nga fisi asnjë nuk shkoi ta varroste, me përjashtim të familjes së motrës, Verës. Pra, kishim mbetur vetëm. Ne si familje kishim arritur në atë pikë kritike, saqë ishim nën presion të vazhdueshëm të diktaturës së proletariatit, apo më saktë të Sigurimit të Shtetit që na ndiqte dhe na survejonte kudo. Por ka një ligj që studiohet në lëndën e Fizikës, që gjen zbatim edhe tek njerëzit. Që do të thotë ‘se kur diçka shtypet, ajo ka gjithmonë tendencë të ngrihet’. Kështu ka ndodhur edhe me një pjesë të atyre familjeve shqiptare që janë shtypur nga regjimi komunist, të cilët në një farë mënyre ose kanë reaguar në heshtje, ose kanë menduar dhe janë munduar që të largohen nga Shqipëria. Disa, ndonëse jo shumë, ia arritën të arratiseshin nga Shqipëria, e disa përfunduan prapë pas telave të burgut. Unë pata tendencën që të ngrihesha dhe pasi dola jashtë telave të burgut, më pas dola dhe jashtë atij burgu të madh pa tela që i thonin Shqipëri.(Memorie.al)

Greqia qe ndër shtetet e para në Ballkan në të cilat triumfoi fashizmi – Nga Mr.Isuf B. Bajrami

Shpërthimi i Luftës Italo-Greke më 1940 thelloi tensionin politik në Çamëri. Me gjithë përpjekjet e pushtuesit për ta tërhequr minoritetin shqiptar në anën e tij dhe pavarësisht se popullsia çame gjatë regjimit fashist të Metaksait kishte vuajtur shumë, ajo përgjithësisht mbajti një qëndrim neutral ndaj palëve në konflikt. “Edhe kur italianët pushtuan Gumenicën- shkruan Jani Sharra-  rrallë ndonjë çam u bashkua me ta”.

Gjithkush mund të shtrojë pyetjen: pse u mbajt ky qëndrim i ashpër ndaj minoritetit shqiptar ? A ishte kjo një masë vetëmbrojtjeje nga ana e autoriteteve lokale dhe qendrore greke ? A u shkaktua kjo vetëm nga frika e një hakmarrjeje të mundshme të shqiptarëve për krimet që ishin kryer ndaj tyre nga regjimi i Metaksait dhe bandat greke ? Të dhënat provojnë se asnjëra prej këtyre arsyeve nuk përbënte shkakun e këtij veprimi kriminal. Synimi ka qenë akoma më i largët dhe njëkohësisht më antishqiptar. Edhe në situatat e vështira dhe të komplikuara, kur Greqisë po i trokiste lufta në derë, autoritetet greke me gjakftohtësi u përpoqën të përfitonin ç’të mundnin. Ata gjykuan se ishte krijuar një moment i përshtatshëm në marrëdhëniet ndërkombëtare për spastrimin etnik përfundimtar të Çamërisë. Këtë e provon edhe fakti se pas shpërthimit të luftës, pasi u bë e qartë se kapitullimi i Greqisë përballë ushtrive italiane ishte i afërt, autoritetet lokale greke të Çamërisë përgatitën listat dhe po përpiqeshin të siguronin mjetet e nevojshme të mbartjes për të gjitha gratë dhe fëmijët që kishin mbetur në Çamëri me qëllim që kur të hynin ushtritë e huaja këtu, të mos gjenin këmbë shqiptari.

Pas thyerjes së ushtrive italiane dhe tërheqjes së tyre nga Greqia u intensifikua dhuna dhe terrori i qeverisë së re greke mbi popullsinë shqiptare të Çamërisë. Të burgosurit dhe të internuarit çamë u liruan vetëm pas pushtimit të Greqisë nga ushtritë gjermane në një gjendje të rëndë shëndetësore dhe shpirtërore.

Pas pushtimit të Greqisë nga gjermanët, pritej që çamët e kthyer nga internimi të hakmerreshin ndaj forcave shoviniste greke që kishin qenë shkaktarë të vuajtjeve. Por ndodhi krejt ndryshe. Ata u ngritën mbi pasionet shoviniste dhe zgjodhën rrugën e bashkëpunimit dhe të bashkëjetesës për të përballuar bashkërisht gjendjen e rëndë që u krijua nga pushtuesit e rinj gjermanë. Për këtë qëllim u organizuan dy mbledhje të gjera në Koskë dhe në Spatar. Njerëz me ndikim në krahinë si Musa Demi, Shuaip Llajo, Isuf Izeti, Xhaferr Çafuli, Jasin Sadiku dhe shumë të tjerë punuan me përkushtim për të krijuar atmosferën e mirëkuptimit midis dy komuniteteve, grek dhe shqiptar. Madje fshatarët e Varfanjit, Salicës etj., dërguan përfaqësuesit e tyre në fshatrat e krishtera ku burrat ishin larguar nga frika e hakmarrjes, duke i siguruar që të ktheheshin se asgjë e keqe nuk do t’i gjente.

Në zonën e Gumenicës dhe të Filatit ishte bërë rregull që asnjë grup i rezistencës greke nuk dilte në zonat e lira pa qenë i shoqëruar nga një shqiptar çam. Pikërisht për këtë veprimtari e sakrificë, jo pak çamë dolën para gjykatave të pushtuesit dhe u burgosën. Duke pasur parasysh këtë realitet të mirëkuptimit dhe të bashkëpunimit midis dy komuniteteve (greke dhe çame shqiptare) studiuesi Niko Zhangu shkruante: “Sikur shqiptarët çamë të ishin kriminelë, do të zhdukeshin të gjithë fshatrat e krishterë të Thesprotisë rreth fshatrave shqiptaro-çame”.

Për qarqet shoviniste greke nuk ishte i pranueshëm mirëkuptimi dhe bashkëveprimi midis komuniteteve shqiptare dhe greke. Për të nxitur përçarjen e tyre ata nxitën vrasjen e çamëve me influencë si Tefik Qemali, Jahja Kasemi, Jasin Sadiku etj.Me vrasjen e shqiptarëve të tjerë nga çeta e Koçnikollës, punët morën një drejtim të rrezikshëm. Të revoltuar nga këto akte, një grup çamësh u drejtuan për të djegur Rahulin, por u doli përpara popullsia e Karbunarit, një fshat i madh i përbërë prej shqiptarësh dhe i ndaloi. Edhe pse Rahuli shpëtoi nga një katastrofë e sigurte, “më pas bandat e Zervës therën edhe gratë dhe fëmijët e atyre që shpëtuan Rahulin”, domethënë banorët e Karbunarit. Në këto rrethana, disa krerë të Çamërisë u përpoqën të formonin një batalion për mbrojtjen e saj. U formua një batalion i cili kishte vetëm gjysmën e efektivit të një batalioni të zakonshëm, afro 300 veta. Për arsye se gjermanët nuk donin të prishin marrëdhëniet me qeverinë kuislingë të Ralisit, ky batalion veproi brenda kufijve politikë të shtetit shqiptar. Populli u armatos, por nuk pranoi të bashkëpunonte me gjermanët, nuk u fut në këtë batalion dhe nuk i përdori armët kundër popullsisë greke, por përkundrazi u rezistoi në mënyrë demonstrative përpjekjeve të gjermanëve për ta hedhur kundër elementit grek. Qëllimi i armatosjes së popullsisë çame ishte thjesht një masë vetëmbrojtëse, pasi ata kishin vuajtur shumë nga shovinizmi grek. Por ajo që i shqetësoi më shumë atëherë forcat shoviniste greke ishte ngritja e këshillave shqiptare në të gjithë Çamërinë. Në mars të vitit 1943 u formua çeta e parë mikste, e cila bashkëpunonte me EAM-in. Tashmë, edhe biografët e Zervës, si Mihal Miridhaqi nuk e mohojnë kontributin dhe pjesëmarrjen e çamëve myslimanë në radhët e rezistencës antifashiste greke, në formacionet e ELLAS-it dhe EAM-it. Historiani i lartpërmendur thekson se çamët nxorrën mbi 1000 luftëtarë. Popullsia çame filloi të organizohej në luftën kundër fashizmit në dimrin e viteve 1942-1943, madje që në verën e vitit 1942 u krijua në Filat grupi ilegal i rezistencës antifashiste i përbërë nga Njazi e Kasem Demi, Mustafa Sulo (Kalbaqi), Dervish Dojaka, Muharrem Demi, Braho Karasani, Sami Alushi, Tahir Demi, Vehip Huso e shumë të tjerë.

Ata punuan në rrëzë të kufirit të Shkallës së Zorjanit e më thellë për organizimin e rezistencës, për krijimin e bazave të luftës, për popullarizimin e ideve të Kartës së Atlantikut, e cila u garantonte popujve e pakicave etnike liri, barazi dhe të drejtën e vetëvendosjes pas fitores mbi fashizmin. Në shkurt të vitit 1943 u krijua çeta “Çamëria” dhe pak më vonë batalioni “Çamëria”, i cili zhvilloi në shtator 1943 betejën e famshme të Konsipolit kundër gjermanëve, që zgjati 55 ditë. Ajo betejë u shqua për pjesëmarrjen e gjerë të popullsisë së Çamërisë, të Delvinës dhe të minoritetit pa dallim kombësie e shtresash shoqërore. Në mars të këtij viti u krijua formacioni i parë mikst shqiptaro-grek. Ai luftoi me trimëri kundër gjermanëve dhe zervistëve në Mallun, në Revan, në Theojefira, në Pleshavicë, në malin Kacidhjar e gjetkë. Në pranverë të vitit 1944 në Qeramicë u formua Batalioni IV “Ali Demi” me më shumë se 500 djem çamë. Ky batalion hyri në përbërje të Regjimentit XV të Ushtrisë Nacionalçlirimtare Greke (EAM). Gjatë luftimeve të tij në rrugën Janinë-Gumenicë, Koskë, Smartë e Lopës si dhe në Mallun ranë trimërisht dëshmorët Muharrem Myrtezai, Ibrahim Halluni, Husa Vejseli etj. Gjithashtu, shumë çamë morën pjesë në Brigadën VI, VII, IX dhe XI të ushtrisë greke. Edhe misioni britanik që kreu hetime në Çamëri nuk e mohonte pjesëmarrjen e çamëve në radhët e EAM-it.

Edhe gjermanët u përpoqën ta hedhin minoritetin shqiptar në luftë kundër EAM-it dhe Frontit Nacionalçlirimtar Shqiptar. Këto përpjekje regresive shoqëroheshin me një propagandë me ngjyra të theksuara nacionaliste.

Në kuadrin e bashkëpunimit të popullit shqiptar dhe atij grek, u bënë përpjekje për të vendosur ura lidhjeje në linjën e atyre forcave që udhëhiqeshin nga Partitë Komuniste. Në bisedimet midis përfaqësuesve të të dy palëve ishte vendosur që në tetor të vitit 1943, të harmonizohej puna në minoritet. Për këtë qëllim ishte pranuar që të vinin në minoritetin grek në Shqipëri anëtarë të Partisë Komuniste Greke “që të bëjnë punë në minoritete duke enë në lidhje gjithmonë me ne”. Po kështu do të procedohej edhe në Çamëri.

Minoriteti grek në Shqipëri u synua me lakmi nga reaksioni zervist grek për të depërtuar në të, me qëllime të hapura antishqiptare. Të dërguarit e EAM-it në minoritet, si Aleks Janari, me propagandën e tyre shfrytëzuan marrëveshjen që përmendëm më sipër, për të ngjallur ndjenjat nacionaliste të minoritetit, “për t’i bërë masat e minoritetit t’i drejtojnë sytë nga Greqia”. Në një miting që ishte bërë në Akrovjan ishte deklaruar hapur se “ne pranojmë të jemi një Greqi qoftë komunikste, qoftë djalliste, por vetëm Greqi të jemi”. Sipas të njëjtit burim del se grumbullimet dhe veprimtaria e reaksionit grek financohej me të holla. Nga Dhrovjani dhe Leshnic ishin dërguar për tek Zerva 23 veta “pasi ky paguante 1 stërlinë për tre anëtarë të familjes” (minoritare). Ndjenjat nacionaliste po merrnin forcë në minoritetin shqiptar në Greqi, domethënë në Çamërinë e përtejme, duke ndikuar në çoroditjen e popullsisë çame ndaj situatës në luftës dhe të mbështetjes së saj. Megjithatë, Kryesia e Këshillit Antifashist Nacionalçlirimtar të Shqipërisë, duke pasur bindje në vijën e bashkëpunimit midis dy popujve, dërgoi një delegacion në Konferencën Panepirotike të EAM-it sipas ftesës së bërë nga Komiteti Panepirotik Nacionalçlirimtar i Greqisë më 14 qershor 1944. Duhet shënuar se ky bashkëpunim inspirohej nga qëllime fisnike të bashkëjetesës midis fqinjëve me devizën : luftë e ashpër dhe e paprerë armikut nazist dhe gjithë reaksionit në shërbim të tij.

Peshë jo të vogël në trajtimin e çështjes çame dhe të pozitës së Çamërisë në vitet e Luftës së Dytë Botërore do të luante dhe qëndrimi i nacionalistëve çamë, i cili aspironte hapur me qëndrimin e vet bashkimin e Çamërisë me Shqipërinë.

Këtë lëvizje e drejtonte një Këshill krahinor me organizmat e tij në nënprefekturat dhe fshatrat. Pjesëtarë të këshillit krahinor të Çamërisë ishin njerëz me influencë si vëllezërit Dino, Adem Muha, Hamza Rexhepi, Hizder Ahmeti, Mahmut Mala, Ramadan Sulo, Bido Taho, Haxhi Shehu etj. Këshilli krahinor kryente në një farë mënyre detyra të qeverisjes siç ishin mbajtja e rrefullit dhe qetësisë, zgjidhja e mosmarrëveshjeve, interesohej për hapje shkollash shqipe etj.

Një veprimtari e tillë ishte e papranueshme për qeveritarët e Athinës. Ndaj Qeveria greke e Ralisit shtroi kërkesën këmbëngulëse pranë të Dërguarit të Posaçëm gjerman për Evropën Juglindore Nojbaherit “për rivendosjen e prefektit të administratës greke në Thesproti”, “të cilët do të kryenin funksionet e tyre zyrtare në Çamëri, duke u mbështetur në Vermahtin gjerman”.

Mirëpo autoritetet gjermane mbanin një qëndrim të dyfishtë. Sipas këtij qëndrimi, gjermanët nuk njihnin zyrtarisht veprimtarinë e Këshillit Krahinor çam, çka presupozonte njohjen e administratës shqiptare. Nga ana tjetër, nuk i jepte përgjigje të prerë as qeverisë së Ralisit. Megjithatë, në heshtje, autoritetet gjermane e pranonin punën e Këshillit, i cili siguronte mbajtjen e qetësisë në krahinë, gjë që u interesonte edhe gjermanëve. Nacionalistët shqiptarë çamë nuk përkrahnin përpjekjet e oficerit anglez të ndërlidhjes për një marrëveshje bashkëpunimi me grupin nacionalist të Zervës. Është e qartë se këto përpjekje nuk dhanë ndonjë rezultat, sepse qëllimet e këtyre grupimeve nacionaliste ishin diametralisht të kundërta.

Nacionalistët shqiptarë synonin bashkimin e Çamërisë me Shqipërinë, ndërsa përkrahësit e Zervës e kundërshtonin me çdo mënyrë një gjë të tillë. Madje zervistët prisnin rastin e volitshëm për një sulm vendimtar mbi Çamërinë, për të ushtruar mbi të shfarosjen kombëtare.

Për të realizuar synimet e tyre, nacionalistët çamë bënë përpjekje për t’u lidhur me Shtabin Aleat të Mesdheut, për të mënjanuar rrezikun zervist për fatin e Çamërisë. Një qëndrim të tillë e kishin konstatuar dhe autoritetet gjermane. “Sipas raporteve që i kanë ardhur të dërguarit të posaçëm të Rajhut, Nojbaherit, vërenin gjermanët-grupi nacionalist shqiptar po punon për t’ia aneksuar Çamërinë Shqipërisë”. Në përgjigje të këtij telegrami pohohet me gojën plot se “Ky grup (nacionalistët) është gati të lidhet me këdo, mjaft të bashkojë Çamërinë me Shqipërinë”.

Rreziku i një raprezaljeje nga bandat shoviniste të Zervës i bën më të vetëdijshëm nacionalistët çamë që të ngulnin këmbë në pikëpamjen e tyre se rruga e bashkimit të tyre ishte rruga e bashkimit të forcave politike shqiptare.

Edhe pse Marrëveshja e Mukjes (gusht 1943) ishte denoncuar nga PKSH në mënyrë të njëanshme, nacionalistët çamë i referoheshin asaj si e vetmja rrugë për të zgjidhur çështjen kombëtare shqiptare. Për këtë ata bënë disa herë thirrje për të shmangur luftën vëllavrasëse dhe për bashkimin e të gjitha forcave për mbrojtjen e çështjes kombëtare, në këtë kuadër dhe atë të Çamërisë. Në një letër që Nuri Dino i dërgonte më 21 shkurt 1944 Shefqet Peçit, konstatonte se në Greqi po bëheshin përpjekje për bashkimin e dy forcave kryesore politike të EAM-it dhe EDES-it me synimin që “grekët të shkatërrojnë Shqipërinë edhe nën maskën komuniste…”. Dhe më tej ai i kujton Sh. Peçit se “mjaft gjak shqiptari vaditi tokën tonë, mjaft larg u dëgjua afshi i popullit tonë për liri dhe kjo mjafton për të nesërmen, por e nesërmja duhet të na gjejë të bashkuar më shumë se kurrë”. Thelbin e kësaj letre e përbënte kërkesa këmbëngulëse për bashkim “për hir të gjakut që na bashkon dhe të zakonit që s’mund të na ndajë”. Ai kërkonte mendimin për bazat e bashkimit, por me “kusht që të mos preken parimet tona dhe karakteri kombëtar”.

Përballë bashkimit të armiqve të kombit shqiptar, një qëndrim i tillë për bashkimin e forcave politike shqiptare ishte më se i justifikuar. Por një gjë e tillë nuk ndodhi, sepse denoncimin e Mukjes e kishte sanksionuar edhe Konferenca Nacionalçlirimtare e Labinotit (shtator 1943).

Në anën tjetër, popullsia çame gjendej përballë veprimtarisë së ethshme antishqiptare të EDES-it të Zervës, i cili e kërcënonte atë me raprezalje dhe shfarosje. Zerva u përpoq ta përdorte popullsinë çame si forcë kundër ELLAS-it. Kjo manovër djallëzore synonte së pari ta fuste popullsinë shqiptare në kurthin e luftës midis forcave politike në Greqi, së majtës ekstreme dhe së djathtës ekstreme, me synimin që cilido të ishte rezultati i konfrontimit politik në Greqi, të krijohej preteksti dhe konjuktura e përshtatshme politike për shfarosjen dhe dëbimin e saj.

Së dyti, të shtonte forcat për të goditur EAM-in kundërshtar, pra ta përdorte popullin shqiptar si mish për top. Në bisedimet e zhvilluara në fshatin Mininë në -3-6 korrik 1944, të dërguarit e Zervës i parashtruan popullsisë çame këto kushte:

  1. Çarmatimin e plotë ,
  1. Mobilizimin e përgjithshëm të popullsisë çame në radhët e EDES-it si dhe të pranonin pushtetin e EDES-it në Çamëri.

Populli çam u gjend në pozita të vështira. Ai nuk pranoi të futet në luftën midis forcave rivale në Greqi dhe si ndëshkim Zerva filloi ndaj kësaj popullsie sulmin e përgjithshëm të 8 korrikut 1944 që ka patur ato konsekuenca që dihen. Ky fakt pohohet dhe në letrën e Këshillit Antifashist të Çamërisë dërguar: Qeverisë greke të Bashkimit Kombëtar, Shtabit të Përgjithshëm të Mesdheut, Qeverive të Fuqive të Mëdha, Komitetit Qendror të EAM-it, Guvernatorit të Epirit, Komitetit Panepirot të EAM-it.

Në arkivat e Shqipërisë ruhen shumë dëshmi të emigrantëve çamë lidhur me krimet e forcave zerviste.

Çamërisë dhe çamët gjatë Luftës së Dytë Botërore

Por përpara masakrës së korrikut, forcat e EDES-it kishin kryer një valë tjetër masakrash në qershor. Gjithashtu, pas verës pasoi një fushatë tjetër në tetor të vitit 1944 e cila bëri të plotë spastrimin etnik të Çamërisë.

Rezultatet e këtij spastrimi kanë qenë me të vërtetë tragjike. Nga një popullsi prej 35000 vetë që ishte para luftës mbetën vetëm disa dhjetëra familje. Vetëm në tragjedinë e Filatit dhe të Paramithisë që u zhvillua në qershor dhe tetor të vitit 1944, rezultati ishte: 2000 të vrarë, gra, fëmijë, pleq dhe burra të paarmatosur, të masakruar në mënyrën më çnjerëzore nga bandat zerviste. Në fshatrat e Paramithisë, Gardhitës, Dragomit, Karbunarit, Veliat, Filatit, Galbaqit dhe Spatarit u grabitën 4949000 okë drithë, 2217500 okë tërshërë dhe elb, 361500 okë djathtë, 457700 okë vaj ulliri, 12850 okë gjalpë, 27020 krerë bagëti të imta, 18500 okë duhan, 26800 okë oriz, 37000 okë bajame, 2500-3000 shtëpi të djegura dhe dëme të tjera të pronës që arrinin në 84700 frs.

Një pjesë e mirë e historiografisë greke të pasluftës dhe diplomacia greke gjatë periudhës së luftës së ftohtë, por edhe sot, kanë mbrojtur tezën absurde se populli çam (an blok) ishte bashkëpunëtor i nazistëve dhe fashistëve dhe u largua me ta për në Shqipëri në fund të luftës. Por si qëndron e vërteta ? Është rasti të (konfirmohet) pohohet se në luftën antifashiste popullsia shqiptare e Çamërisë inkuadroi në formacionet luftarake shqiptare dhe greke mbi 1000 luftëtarë, pa llogaritur qindra të tjerë që punonin në terren. Vetëm në radhët e ELAS-it dhanë jetën 68 partizanë çamë.

Është tashmë e provuar se masakrat dhe dëbimin e dhunshëm të popullsisë shqiptare të Çamërisë i kreu Zerva, i cili ishte dhe bashkëpunëtor i gjermanëve. Pikërisht këtu mendojmë se duhen rikujtuar disa dokumenta që provojnë bashkëpunimin e tij me gjermanët dhe kështu do të mbetet absurd pretendimi grek se një aleat i gjermanëve ka dëbuar nga trojet etnike një popullsi të tërë pse ishte në bashkëpunim me aleatët e tij.

Bashkëpunimi i Zervës me gjermanët është i provuar nga dokumentet gjermane si dhe nga shtypi grek i kohës dhe i pasluftës, i cili ka dhënë dhjetëra dëshmi në këtë drejtim. Nga arkivat sekrete të Vermahtit gjerman për Greqinë, zbulohet një marrëveshje bashkëpunimi midis Zervës dhe pushtuesve gjermanë që të godiste grekët e tjerë. Autori që ka publikuar këtë marrëveshje shprehet se “ekzistonte në thellësi një miqësi me ujkun”. Në dokumentin gjerman thuhet: “Gjatë natës së 1-2 shkurtit 1944, Zerva i parashtroi Komandës së Korparmatës XXII malore, me anën e një oficeri të plotfuqishëm propozimin për bashkëpunim mbi bazat që vijojnë: armëpushim, bashkëpunim në luftën kundër ELAS-it në azhurnim të vazhdueshëm mbi qëllimet e tij, mbi vetë pozitën e tij si dhe mbi forcat armike”. Propozimi i Zervës iu parashtrua dhe të Plotfuqishmëve të Posaçëm të Rajhut për Evropën Juglindore, ministrit Nojbaher (Neubacher?).

Përgjigja ishte: të vazhdojmë traktativat deri sa të merret vendimi përfundimtar. Më 9 shkurt 1944 u arrit aprovimi për marrëveshje lokalisht të përkufizuar… Kjo situatë vazhdoi deri në fillim të korrikut 1944. Forcat e Zervës në mars 1944 ishin rreth 10000 luftëtarë.

Sipas marrëveshjes me autoritetet gjermane duhej të mbetej e lirë nga ushtria e Zervës një rrip bregdetar prej 10 km. Mirëpo më 3 korrik 1944, trupat e Zervës e pushtuan zonën bregdetare pranë Pargës. Po ashtu, gjatë natës 6-7 korrik filluan në befasi veprimet luftarake të trupave të Zervës kundër reparteve gjermane në perëndim të Artës dhe në rrugët Janinë-Artë dhe Janinë-Gumenicë.

Siç shpjegohet në dokument “ndryshimi i qëndrimit të Zervës nga marrëveshja e arritur me gjermanët ndodhi si rezultat i ndërhyrjes së oficerëve të ndërlidhjes aleate, të cilët morën përsipër vetë udhëheqjen e ushtrisë së Zervës. Madje thuhet se edhe urdhrin për sulm kundër gjermanëve e dhanë oficerët ndërlidhës të aleatëve. Nisur nga ngjarje të tilla as edhe gjermanët nuk ishin të qetë për marrëveshjen që nënshkruan. Lajmet e shërbimeve sekrete gjermane konstatonin që në rast zbarkimi të aleatëve, EDES-i do të luftojë kundër gjermanëve, duke iu referuar udhëheqësit të EDES-it papajoanu. Në gusht 1944 forcat zerviste arrinin rreth 21000 vetë.

Në vitin 1947, pavarësisht nga dëshira e amerikanëve, që qeveria greke të mbështetej mbi një koalicion sa më të gjerë, Departamenti i Shtetit shfaqi hapur pakënaqësinë e tij ndaj kandidaturës së Zervës si ministër i Punëve Publike, duke e akuzuar atë hapur si bashkëpunëtor të gjermanëve. Ky qëndrim parimor i Departamentit të Shtetit ishte aq i vendosur saqë ai shkonte deri atje sa të kërcënonte udhëheqësit grekë se, në rast të kundërt, do të tërhiqte misionin ushtarak. Ambasadori amerikan në Athinë Macveagh i deklaroi hapur N. Zervos se si shtypi, ashtu edhe publiku në SHBA në shumicë ka opinionin se ai ka tendenca diktatoriale dhe fashiste që janë në kundërshtim me idealet e demokracisë sonë”. Kështu, atij iu bë e qartë se nuk meritonte besimin si anëtar i ndonjë qeverie që propozohej të bashkëpunonte ngushtë me SHBA. Po kështu, një personalitet tjetër me peshë, Guvernatori Grisuold, duke refuzuar ta priste Zervën, i deklaronte sekretarit të tij të njëjtën gjë, se ekzistonte një opinion i fortë publik, i cili ishte kundër Zervës në ShBA dhe në vendet e tjera si Franca dhe Anglia, të cilat ishin mike të Greqisë dhe se ai e ndjente se për këto arsye në qoftë se Zerva do të bëhej ministër i Rendit Publik, kjo do të ishte një fatkeqësi e madhe për Greqinë dhe mund të përmbysë punën që po bën Misioni Amerikan për të”.

Bashkëpunimi i Zervës me gjermanët, ishte dëshmuar edhe në Senatin Amerikan nga oficeri i ushtrisë amerikane me origjinë greke Kouvras më 31 mars 1947, duke e cilësuar atë si një kolaboracionist të tipit të Mihailloviçit të Jugosllavisë. Kouvaras i paraqiti Senatit një dokument shumë komprometues, i cili provonte marrëveshjen që ekzistonte midis forcave të armatosura gjermane në Epir dhe EDES-it të Zervës. Ky dokument ishte një memorandum i Shtabit të Përgjithshëm të Korpusit të 22 të Ushtrisë Gjermane.

Tezën greke e hedhin poshtë edhe dokumentet diplomatike angleze të kohës, të cilat nuk mund të dyshohen për ndonjë tendencë anti greke, por përkundrazi për tolerancë ndaj aleatëve të tyre dhe në radhë të parë ndaj forcave të së djathtës, të cilat ishin pikëmbështetja e tyre. Kështu, sipas dëshmive të njërit nga zyrtarët e lartë të misionit anglez në Shqipëri, majorit Palmer, i cili kreu një udhëtim eksplorues në Greqinë e Veriut pohohet se “Forca 399” kishte përcaktuar deri në 2000 veta që bashkëpunuan “me gjithë zemër me gjermanët”, por ai nuk mohonte faktin që pati edhe rreth 700 veta që luftuan në radhët e ELLAS-it kundër gjermanëve. Tërheq vëmendjen një fakt se shifra që jep Palmeri, përkon me numrin e të dënuarve nga gjyqi famëkeq i Janinës, i ashtuquajtur “Gjyqi i kolaboracionistëve”, i zhvilluar në vitin 1945-1946, i cili dënoi në mungesë 1930 shqiptarë të Çamërisë. Palmeri, i cili është mbështetur siç e thotë dhe vetë në të dhënat e palës greke e konkretisht të majorit Sarandis, i cili-thotë Palmeri- “pranoi përgjithësisht veprimet e kryera prej grekëve kundër minoritetit shqiptar” hedh paksa dritë edhe mbi një çështje tjetër mjaft të rëndësishme, e cila ka të bëjë me faktin se ç’vend patën gjermanët në gjenocidin që kryen forcat ultrashoviniste dhe fashiste greke kundër popullsisë shqiptare, të cilin Palmeri, pa u shqetësuar për tragjedinë e dhimbshme të kësaj popullsie, me gjakftohtësi e quan thjesht një “situatë grindjesh”. Ai pohon sidoqoftë, një të vërtetë se ky akt “padyshim ishte i inkurajuar nga gjermanët”. Gjenocidin zervist për spastrimin etnik në Çamëri e konfirmonte edhe koloneli, ish kryetar i Misionit Anglez në Greqi, i cili thotë se “Zerva i ndoqi çamët nga shtëpitë e tyre në 1944… Dëbimi u krye me gjakderdhje të madhe. Qëllimi ishte dëbimi i popullsisë së padëshirueshme shqiptare nga vendi i vet”. Madje këtë gjenocid ndaj shqiptarëve të Çamërisë e ka pohuar vetë N. Zerva. Në letrën dërguar më 4 gusht 1953, Jani Dani Popovitit e porosiste: “Të marrë përsipër detyrën e sqarimit të bashkatdhetarëve (grekëve) se kush e pastroi Çamërinë nga shqiptarët”. Këtë fakt e dëshmojnë edhe dokumentet e Komitetit Antifashist Nacionalçlirimtar të refugjatëve çamë në Shqipëri. Në një memorandum të këtij Komiteti dërguar Ministrave të Jashtëm në Moskë i cili u publikua në gazetën “Bashkimi” dhe pastaj edhe në “Pravda”, pohohej se “Para shpartallimit të gjermanëve, monarkistët grekë dhe fashistët, bashkë me Gestapon, sulmuan popullsinë dhe shkaktuan emigrimin e minoritetit shqiptar në territorin e Shqipërisë. Aktet e autoriteteve greke ishin në kontradiktë të qartë me Kartën e Atlantikut dhe me vendimet e Jaltës dhe të Potsdamit”. Pozitën e gjermanëve lidhur me gjenocidin e bandave zerviste kundër popullsisë çame e komprometon më tej një dokument tjetër që vjen nga një ditar i njërit prej nacionalistëve çamë, Rexhep Dino, i cili shpjegon dhe një enigmë tjetër, se si hyri Zerva në Çamëri, kur populli çam ishte i armatosur. Ky dokument provon se Zerva nuk guxonte të hynte në Çamëri, sepse i trembej konfrontimit me popullsinë çame, e cila ishte e vendosur të vetëmbrohej. Prandaj, ai ndërhyri pranë autoriteteve gjermane të pushtimit që ata të bënin çarmatimin e saj dhe ia arriti këtij qëllimi. Çarmatimi i popullsisë u krye nga gjermanët me një urdhër direkt të Hitlerit. Autori i lartpërmendur pohon se gjermanët në këtë rast nuk përfillën as lutjet e nacionalistëve shqiptarë çamë, që kishin besim tek ata për të realizuar aspiratat e tyre, për bashkimin kombëtar. Më pas Zerva hyri në Çamëri dhe kreu krimet monstruoze që tashmë dihen.

Nga hetimet e tij Palmeri përpiqet të hedhë sadopak dritë mbi motivet e kësaj masakre dhe ai jep një shpjegim interesant që i afrohet të vërtetës ose më saktë është një pjesë e saj. Ai i raportonte eprorëve të tij se “Rrethi ku banonte ky minoritet ishte i pasur, konsekuenca ka qenë gjithnjë një ndjenjë zilie dhe urrejtjeje nga ana e grekëve për atë rreth ndaj çamëve”. Në të njëjtën kohë Palmeri vë në dukje se pretendimi absurd për aneksimin e Shqipërisë së Jugut nga Greqia, të cilën shteti grek e kishte kultivuar në maksimum për disa dekada, kishte prodhuar “një urrejtje shumë të fortë, e cila drejtohej jo vetëm kundër çamëve, por kundër gjithë shqiptarëve në përgjithësi”.

Në këtë mënyrë, Palmeri vë në dyshim pretendimin se spastrimi etnik i Çamërisë u krye për shkak të bashkëpunimit të kësaj popullsie me gjermanët, por si pjesë e strategjisë shoviniste të Greqisë kundër shqiptarëve.

Megjithatë, Palmeri e pranonte dhe mundësinë hipotetike të bashkëpunimit të një pjese të minoritetit shqiptar me italianët dhe si shkaqe të këtij bashkëpunimi të mundshëm ai jepte “;dëshirën për ta bashkuar Çamërinë me Shqipërinë ose për të shfrytëzuar mundësitë që paraqiste realiteti i krijuar për të qëruar hesapet e vjetra me grekët. Ai pohonte se nuk mund të arrihej në ndonjë konkluzion se kush nga të dy palët ishte përgjegjës për fillimin e armiqësive. Në të vërtetë, armiqësitë dhe konflikti nacional në Çamëri, siç kemi theksuar më lart, kishin filluar këtu me aneksimin e kësaj treve shqiptare nga Greqia gjatë Luftërave Ballkanike.

Shkaku themelor ka qenë politika sistematike antishqiptare dhe shkombëtarizuese e qeverisë greke dhe organizmave të ndryshme të saj. Kjo situatë e tendosur, sigurisht që ka shkaktuar edhe konflikte të veçanta midis të dy palëve, por dhuna dhe krimi grek dallohen cilësisht pasi ata ishin të ushtruara, të organizuara, të drejtuara ose të nxitura nga shteti grek. Prandaj bashkëpunimin e elementëve të veçantë shqiptarë me gjermanët dhe italianët, i cili e kishte burimin në shtypjen e rëndë nacionale nga shteti grek, qeveria dhe propaganda greke, pas luftës, madje dhe sot, u përpoqën të fryjnë dhe ta paraqesin si një bashkëpunim total ndaj popullsisë çame me gjermanët. Qëllimi ka qenë i qartë, që t’i vihej një bazë justifikuese spastrimit etnik të Çamërisë.

Por armiqësitë dhe përplasjet sipas të dhënave të mbledhura nga Misioni Britanik, rezultonin edhe në një linjë tjetër, në kuadrin e ballafaqimeve midis EDES-it dhe ELAS-it. Por as këto ngjarje nuk përbëjnë argumente për të përligjur spastrimin etnik të Çamërisë.

Përpara se Palmeri të kryente hetimet e tij në Çamëri, zbulimet britanike në dhjetor të vitit 1944 dhe në janar të vitit 1945, kishin informuar se masakrat dhe shpërngulja e popullsisë çame ishin kryer nga Zerva. Pohohej se pas pushtimit italian një grup nacionalistësh shqiptarë “kishte ndihmuar në vitin 1940 Ushtrinë Italiane në fushatën e saj kundër Greqisë dhe në vitin 1944 ata i kishin dhënë ndihmë afektive forcave gjermane të pushtimit. Pas largimit përfundimtar të gjermanëve nga Çamëria trupat e Zervës u shpërndanë në shtëpitë e shqiptarëve. Në një lokalitet 40 ushtarë të Zervës u zhdukën dhe pastaj u gjendën të vdekur. Ky incident që ndodhi rreth qershorit të vitit 1944 shkaktoi reprezaljet e forcave të Zervës, të cilat çuan në dëbimin e të gjithë shqiptarëve nga Greqia”.

Pas raportit të Palmerit, një tjetër informacion iu dërgua Foreign Ofisit nga autoritetet ushtarake britanike në Greqi. Në të jepej vlerësimi i përgjithshëm se veprimet kundër çamëve ishin të kuptueshme, sado që ishin të qortueshme. Duke iu referuar Librit të Bardhë grek ky raport i paraqiste çamët si “një popullsi gjaknxehtë dhe violente ashtu si shumë komunitete të tjera malore ballkanike”. Ndër të tjera në këtë raport thuhej: “Dy herë minoriteti shqiptar ka qenë përfshirë në shkatërrimet e zonës ku ata jetojnë. Dhe bregdeti shqiptar që shtrihet përballë Korfuzit ishte një nxitje e përhershme për nacionalistët e zjarrtë grekë. Gjatë lëvizjes së rezistencës çamët i kishin shqetësuar grekët sërish duke vepruar në banda midis bregdetit dhe forcave të gjeneralit Zerva. Ata ia prenë lidhjet atij (Zervës) ose të paktën penguan lidhjet e tij me kolegët e vet në Korfuz. Çamët përfaqësonin për Aksin një element nacionalist antigrek. Nuk duhet harruar se Zerva kur u godit dhjetorin e kaluar nga ELAS-i, u ankua se ai ishte goditur gjithashtu nga shqiptarët. Këta më shumë mundësi ka që të ishin çamët se sa ndonjë forcë nga Shqipëria. Në këto rrethana, veprimet kundër çamëve nga ana e grekëve kanë qenë të kuptueshme, megjithëse të qortueshme”.

Çështja e Çamërisë, bashkë me atë të Kosovës u pozuan në opinionin publik nga Diaspora Shqiptare në kushtet e vetizolimit të Shqipërisë, kur shteti shqiptar thuajse i kishte lidhur duart vetvetes për të mbrojtur interesat kombëtare shqiptare, duke vënë në plan të parë interesat e ngushta të mbrojtjes së pushtetit dhe parimet e bashkëpunimit në linjën e ashtuquajtur internacionaliste. Reagimet më të vendosura u bënë nga Shoqata “Çamëria” në SHBA, e cila zhvilloi shumë aktivitete në mbrojtje të çështjes çame. Në një letër dërguar Sekretarit të Shtetit të SHBA Cordell Hull, pasi theksonte kontributin që dha Shqipëria në luftën kundër fashizmit, shoqata kërkonte që parimet e Kartës së Atlantikut të zbatohen me konsekuencë edhe në çështjen shqiptare. Në mënyrë të posaçme, shoqata i referohej neneve 2 dhe 3 të kësaj karte dhe kërkonte që populli shqiptar, që kishte mbetur në shtetet fqinje të përcaktonte formën e qeverimit nën të cilën do të jetojë, të ushtrojë të drejtat sovrane dhe të restaurohej vetëqeverimi; të drejta këto që u ishin rrëmbyer me forcë. Në këtë mënyrë, ata jo vetëm kërkonin kthimin e popullsisë çame në trojet e veta, por që edhe Çamëria së bashku me Kosovën të shpreheshin lirisht për të ardhmen e tyre.

Forca kryesore që u vu në krye të përpjekjeve për të mbrojtur çështjen çame ishte Këshilli Antifashist i Çamërisë që zhvillonte aktivitetin e tij në Shqipëri. Ai drejtoi masat e popullsisë çame, përpjekjet e saj për t’u kthyer në atdhe. Kjo organizatë zhvilloi një aktivitet të gjerë si në aspektin diplomatik, ashtu edhe në organizimin e refugjatëve çamë, në organizimin e propagandës dhe në mbajtjen gjallë të shpresave për t’u rikthyer në atdhe. Këshilli Antifashist i refugjatëve çamë u dërgoi disa memorandume dhe protesta Fuqive të Mëdha, Qeverisë Greke, Shtabit të Përgjithshëm të Mesdheut, Komitetit Qendror të EAM-it, Guvernatorit të Epirit dhe Komitetit panepirot të EAM-it. Më e hershmja është notë protestë dërguar Fuqive të Mëdha më 17 tetor 1944 në të cilën kërkohej që të largoheshin forcat e EDES-it nga Çamëria për të siguruar nderin, jetën dhe pronën e popullsisë si dhe sigurimin e të gjitha të drejtave të barabarta të bazuara në Kartën e Atlantikut dhe pjesëmarrjen e popullsisë çame në luftën e popullit grek kundër pushtuesit të huaj si dhe lirimin sa më shpejt që të ishte e mundur të 300 grave dhe fëmijëve të cilët mbaheshin në kampet e përqendrimit në Filat dhe në Paramithi.

Këtë protestë e pasoi një tjetër votim proteste dërguar këtyre subjekteve nga Filati i Çamërisë më 30 tetor 1944. Në të paraqitet në përmasa reale tragjedia çame, hidhet dritë mbi shkaqet e saj. Ky dokument shquhet për një sens konsekuent realizmi dhe nuk manifestohet në të asnjë shfaqje shovinizmi ose nacionalizmi ekstrem. Përkundrazi, dokumenti shquhet për frymën internacionaliste, në të manifestohen qartë prirjet e toleranca dhe bashkëjetesa paqësore me popullin grek pa asnjë paragjykim. Në kërkesat e kësaj proteste figurojnë kthimi i shpejtë i popullatës çame në vatrat e veta dhe sigurimi i jetesës së qetë të saj atje; fillimin e hetimeve nga Qeveria Greke në Çamëri për të zbuluar dhe ndëshkuar shkaktarët e krimeve, largimin sa më parë të forcave të EDES-it nga Çamëria si kusht për të shpëtuar nderin dhe pasurinë e popullsisë çame dhe barazimin real të të drejtave njerëzore kombëtare me popullsinë greke në bazë të parimeve të Kartës së Atlantikut dhe të pjesëmarrjes së popullsisë çame në luftën e popullit grek kundër pushtuesve të huaj.

Më 9 maj 1945 përfaqësuesit e popullsisë çame i dërguan një ankesë edhe konferencës së San Franciskos nëpërmjet Misioneve Aleate në Tiranë. Dukje iu referuar Kartës së Atlantikut dhe luftës që popullsia çame kishte zhvilluar kundër fashizmit, kërkohej ndërmjetësimi për kthimin e popullsisë çame në shtëpitë e veta. Ndërsa lidhur me fajtorët dhe ata që kishin kryer krime, kërkohej që të gjykoheshin nga një gjykatë dypalëshe (shqiptaro-greke).

Pas kësaj proteste, një komision çam shkoi në Athinë për t’i paraqitur Qeverisë së Papandreut kërkesat e refugjatëve çamë. Mirëpo ky nuk pranoi të merrte takim me të. Një funksionar i lartë i Ministrisë së Punëve të Jashtme të Greqisë që mori kontakt me komisionin çam i deklaroi atij se “Qeveria nuk iu pret, sepse s’ka ç’tju thotë, pasi në praktikë është Zerva dhe në teori është Qeveria që ju të mos ktheheni në Çamëri”. Pas dështimit të përpjekjeve për të biseduar me përfaqësuesit e qeverisë greke, delegacioni çam iu drejtua autoriteteve të Fuqive Aleate dhe Komitetit Qendror të EAM-it dhe Partisë Komuniste Greke. EAM-i dhe Partia Komuniste vetëm sa protestuan pranë misioneve aleate dhe Qeverisë Greke që të merreshin masa kundër bandave kriminale të Zervës dhe që popullsia çame të kthehej në trojet e veta. Ata nuk morën asnjë masë ose nuk u bënë asnjë premtim ose propozim përfaqësuesve të Çamërisë për të zgjidhur çështjen e tyre të drejtë.

Kur forcat zerviste u shpartalluan nga forcat e ELAS-it dhe Çamëria u çlirua, popullsia çame që gjendej afër kufirit u riatdhesua. Por kjo nuk zgjati shumë. Pas kapitullimit të ELAS-it më 13 shkurt 1945, çeta të frymëzuara nga qeveritarët e Athinës me në krye Plastirasin, ndoqën shembullin e Zervës duke masakruar për të dytën herë popullsinë çame. Sipas hetimeve që kreu në këtë kohë Misioni ushtarak Britanik, dilte se udhëheqësit e kësaj masakre kishin qenë leitnant Kristo Kaca, që kishte ardhur nga Korfuzi, major Ilia Kaca, që kishte ardhur nga fshati Palo dhe kolonel Zoto, të cilët ishin vënë në krye të një grupi banditësh nga Korfuzi dhe të disa banorëve grekë vendas, anëtarë të forcave të Plastirasit, gjithsej rreth 100 vetë dhe më 13 mars 1945 kishin shpërthyer një terror në Filat si rezultat i të cilit ishin vrarë 70 vetë. Sasia e emigrantëve që u kthyen në tokat dhe shtëpitë e tyre ishte 3000-5000 veta. Ashtu siç pohojnë dhe autoritetet britanike, sulmi i fundit i grekëve nuk u provokua nga shqiptarët, por i ishte rezultat i “vazhdimit të ndjenjave ekstreme antishqiptare të grekëve në këtë rajon”. Ky akt i ri kriminal, i kryer disa muaj pas masakrave të verës të vitit 1944, dëshmonte jo për veprime thjesht hakmarrëse, por për një politikë të përcaktuar mirë të Qeverisë Greke, e cila tani e kishte shtrirë plotësisht autoritetin e vet në të gjithë vendin edhe në këtë rajon.

Kongresi i Minoritetit Shqiptar të Greqisë që u mbajt në shtator të vitit 1945 miratoi një rezolutë të cilën ia dërgoi Konferencës së Ministrave të jashtëm të vendeve aleate, në të cilën vihej në dukje se “Në kohën e okupacionit nazist, ndërsa luftëtarët e minoritetit shqiptar në Greqi, të inkuadruar me forcat e rezistencës së popullit grek po luftonin ashpërsisht kundër okupatorit gjerman, forcat reaksionare dhe shoviniste të Zervës të komanduara prej vetë këtij gjenerali gjakpirës, hynë pabesisht nëpër qytetet dhe fshatrat e Çamërisë, duke përsëritur barbarizmat e 1912-ës pas Luftës së Parë Ballkanike, ku u masakruan, u burgosën dhe u torturuan me mijëra qytetarë dhe fshatarë çamër nga të gjitha shtresat shoqërore”. Kongresi, duke iu referuar Kartës së Atlantikut, kërkoi jo vetëm kthimin e emigrantëve çamë në trojet e veta, por edhe “sigurimin e të drejtave të barabarta të minoritetit shqiptar në Greqi me pjesën tjetër të popullit grek, ashtu siç e gëzonte minoriteti grek në Shqipëri”.

Në fund të nëntorit 1945, përfaqësuesit e emigrantëve çamë i dërguan një letër zëvendëssekretarit të Jashtëm Ballkanik Mc Neil, i cili po vizonte Athinën dhe kërkuan që ai të ndërhynte pranë Qeverisë Greke për zgjidhjen e çështjes çame, por edhe si më parë, atyre nuk iu dha ndonjë përgjigje.

Këtë herë, Komiteti Antifashist Çam garantimin e të drejtave të minoritetit shqiptar si qytetarë të lirë e mbështeste jo vetëm në Kartën e Atlantikut, por edhe në Konferencat e Teheranit, të Jaltës dhe të Potsdamit.

 

Vendi i Lekës;15.09.2019

II – GJENERALI – Mёrgim politik 1946-1977 i Gjeneral Prenk Pervizit – KUJTIME – Pregatitun nga i biri LEK PERVIZI

 

 

Lamtumirё Atdheut

 

 

 

Nё atё fillim shtatori 1946, im atё vendosi tё ndёrmarrё aksionin e tij pёr t’u largue nga Shqipnia. Zarët ishin  hedhun. Një të vendosun, një të veprue. U nis nga kulla e Nikoll Llesh Gjokёs, ku u pёrshendet me ato njerёz besnikё qё e kishin mbajtё tё strehuem  dhe e kishin mbrojtё aq mirё. Ai mori me vete ma tё madhin e tre vllazёnve, Llesh Nikoll Lleshin,  e kaluen në Lestër të shtëpia e Gjin Pjetër Hidrit, nip i tyne, prej ku kontrollohej gjithë rruga, nga Laçi e tutje. Aty qëndroi një javë, për ta marrë vetën mirё nga jeta e malit. Tue gdhi dita e  5 shtatorit, u nis me Lleshin, vesh si kurbinas dhe me një palë hebe krahaqafë, ku kishte veshjën që i

duhësh për atë aksion e disa bomba dore. Nё brez  revolverin “Browning”. E morën rrugën në kambë, njëni pas tjetrit, Lleshi përpara dhe im atë pas tij, për një far sigurie, sa të kalonin  Zhejën e Mamurrësin, ku Lleshin e njihnin, përveç miqësisë edhe pse atje kishin disa rranjë ullijsh, ku vinte e shkonte për t’u përkujdesue për to.    Qarkullimi me makina atëhere ishte i rrallë, dhe lëvizje tё pakta. Kur arritën të Ura e Zezë, e lanë rrugën kryesore duke marrë rrugën e dytë që qonte drejt e në Tiranë, nga ana tjetër dhe jo nga Vora, që i binte ma gjatë. Në këtë drejtim ecnin plot fshatarë të tjerë, për pazarin e s’enjtës që mbahej në Tiranë.  Kështu të përziem me udhëtarë  dhe duke ecun rregullisht e pushue nga pak e duke ndezë nga një duhan, arritën pasdreke në afërsi të qytetit. Aty pushuen nën hijen e një peme deri sa u afrue mbramja,  ku im at u nda prej Lleshit tue e falënderue për gjithçka kishin ba për të,  e tue  sigurue që të mos shqetësohëshin,  sepse do t’ia dilte në krye asaj nisme. Ai kishte zgjedhë ditën e mërkurë. Atë natë  do rrinte te një familje mike, ku do t’informohej për ne,  që t’ nesërmen, e enjte e ditë pazari, të mund të qarkullonte  pa ra në sy.

Mbërriti të rruga e Pishës, e u ndal para derës së madhe të shtëpisë së Bedri Toptanit. Lёshoj njё vёshtrim pёrreth, asnjeri. Trokiti me dorëzën e hekurt. Nuk vonoi dhe dera u hap dhe u duk i biri i Bedriut, Saliu, që e njohu në vend dhe e bani me hy menjëherë duke i hedhun edhe ai një vështrim  rrugës mos kishte njerëz. Askush. Kur im atë hyni në dhomën e ndejës, aty gjeti zojën Nadiré me të bijën Denin, e djalin e vogël, Uranin, që fillimisht i kapi  frika kur e njohën. Im atë u përfal me to, që ishin shumë të emocionueme duke e pa të katandisun ashtu si fshatar, atë që kishte qenë një njeri i shquem e i nderuem, mik  i madh i familjës tyne. Si e morën veten nga tronditja, menjëherë u vunë në lëvizje për ta pritë e nderue siç duhej. Deni i përgatiti banjon dhe ia pastroi rrobat.

Zoja Nadiré,  shoqe e ngushtë e mamës sonë, mundohej ta përmbante veten, aq i kishte hy frika e pushtue emocioni. Megjithatë ia shtruen bisedës, dhe  im atë u informue se ku mund të na gjente. Unë punoja te libraria Kote-Pepo, ish libreria Marzoko në hymje të rrugës për në ish shkollën “Nana Mbretneshë”, ku vinte dhe Genci. Ndërkaq Saliu, dy vjeç ma i madh se unë, kishte dalë me kontrollue  përjashta dhe u kthye duke i qetësue të vetët se s’kishte pse të merakosëshin, askush nuk mund të dyshonte se në shtëpinë e tyne ishte strehue gjenerali Prenk Pervizi.  Për atë natë gjithçka shkoi mirë. Pritja e kujdesi  i miqve ishte në naltësinë e duhun. Im atë bani një gjumë të rëhatshëm, po në atë krevat ku kishte fjetun dikur, ku kishte banue do kohë, deri sa zuni një shtëpi aty afër. Miqësia me Toptanët ishte e kahershme dhe historike. Gjithashtu me familjen e Petrelëve, ku zoja Nadire ishte bijë. I ndjeri Bedri Toptani ishte vellai i Nanës Mbretneshë e bashkë me  Muratin, Avdiun, Fuadin dhe Refat Toptanin, ishin miq të  Gjin Pjetrit, e kishin bashkëpunue me të  në kryengritjen e Kurbinit.  Gjithë këto rrethana e banin atë vizitë kuptimplote, sepse vetëm aty im atë e dinte se do të gjente mirëpritje e besnikëri të madhe. Kaloi nata, dhe të nesërmën,  andej nga ora dhjetë, kur kishte fillue lëvizja e fshatarëve që vinin me ba pazar,  ai u nis prej rrugës së Pishës, i ra përmes pazarit dhe u shmang te rrugica që çonte drej e te libraria. Kur kishte mbërritë aty, ishte ndalue para vetrinës së librave në gjuhë të hueja, ku na kishte dallue mue dhe Gencin, që për fat ndodhej aty e po lexonte një gazetë. Këtu fillon ajo aventurё e rrezikshme.  Kur e pashë atë fshatar kurbinas, që po shikonte në vetrinën e librave të huej, thashë me vedi, ç’don ai katundar aty ?  Kur ja, katundari ngre kokën dhe mi ngul sytë. Baba ! Në çast ai ma ban me sy e kokë nga Genci e shkon drejt çezmzes përballë librarisë ku ulët, gjoja me pi ujë. Unë i kthehëm Gencin me za t’ultё:

– Genc, baba ! Te çezmja.

Genci e len gazetën e fill e në derë, ku rrin në pritje. Im atë kthhet e  kalon para tij duke i shushurit:

–  Më ndiq,  pesedhjetë.

Genci u kthye në librari dhe e përshëndeti zoti Llambin siç bante  çdo herë, për mos me ngjall dyshim. Pastaj iu qep babës mbrapa deri në kodrat e Saukut, pak përtej shtëpisë ku banonim. Gjithë këto veprime po kryhëshin nën hundën e spiunëve që rrinin vazhdimisht përtej rrugёs, t’ulun në murin e lulishtës pёrballё librarisё.  Apo nuk ishin mbledhë nja katër atë ditë,  por për fat po merreshin me fiqtë që ia kishin ble një fshatari në kalim.  Unë i kotrolloja nga libraria. Asgja. Në këtë ngjarje, ishte hera e fundit që unë e shifsha babën, si para vetrinës ashtu kur kaloi pranë librarisë me hebet krahaqafë. Guximtarëve u prin fati. Dhe vërtet ashtu po ndodhte.

S’vonoi nё çerek ore, kur ia behu nё librari Sali Toptani, krejt i shqetёsuem, qё m’u afrue te banaku e me kujdes mё pyeti, si shkoi puna.

I tregova me pak fjalё. Ai u qetёsue e me tga.

-Sa doli Prenka prej shtёpisё, unё me njё revolver nё xhep u nisa, nga frika mos i ndodhte gja, e dilte sikur ne besё time. Saliu tregoi kёshtu atё fisnikёri qё e nderonte familjёn e tij. E sigurova se im atё do tё strehohej shumё mirё dhe se do ta njoftoja pёr çdo gja. Ai u largue i qetёsuem.

Tani tё kthehёmi nё ngjarjёn. Si shkoi puna ma gjatë ? Një aventurë e vërtetë, subjekt për film.Te kodrat e Saukut, ku u takuen pas disa pemëve e ferrave, jo larg nga banesa ku rrinim,  im atë dhe Genci sajuen planin e veprimit. Duhej gjetun nje strehim, sepse tek ne nuk ishte e mundun. I vetmi vend do t’ishte te shtëpia e Llesh Gjeçit në Sauk, nja 100 metra përtej Pallatit Brigatave. Vërtet se kishte plot roje, por ato ishin në shërbim të Pallatit. Banesa ishte e izolueme, me një kopsht të madh përpara. Por për këtë punë duhej takue Ndou djali i madh  i Lleshit, që punonte pranë ATSH, si daktilograf. Ndou ishte shok e mik i ngushtë ynë. Familje mirditore, ku besa ishte e shejtë. Genci i thotë babës të priste aty nën hijën e disa ullijve, deri sa të kontaktonte Nduen. Kështu u veprue. Genci shkon e takon Nduen të cilit i thotë si qendron puna. Ndou menjëherë pranon, por nuk mund të lëvizte prej aty para orës gjashtë. Largimi tij mund të binte në sy. Genci të priste te libraria, ku ai do të kalonte me e marrë për me shkue  me takue babën te ullijtë, pastaj fill e te shtëpia e tij. Ky ishte një sukses i madh. Gjetja e  strehimit ishte gjysma e punës. Askush nuk mund të dyshonte se Prenk Pervizi, ndodhej aty, për deri sa kërkohej ditë e natë në Skuraj e rrethina. Po im atë ç’bante gjatë kësaj kohë ?  Duke prit aty, i shkon mendja mos vall mund të mësynte Qazim Zymën  ish majorin e gardës, mik i tij e njeri i ndërshëm. Se nga i erdhi ai frymëzim zoti e di. Ndoshta nga fakti që ajo banesë ishte krejtësisht e izolueme e larg banesave të tjera, aty përballë stadiumit. Paraqitet para shtëpisë së majorit, dhe therret alla shqiptarshe:

– O i zoti i shtëpisë, a doni qymyr ?

Zoja e majorit, Nuria del në verandë, që baba e njihte mirë.

–  Hej, shoko, ç’kërkon këtu, kush të thirri ?

–  Mirëdita zojë. Unë prodhoj qymyr të mirë, dhe e shes me leverdi. A doni të ju bie një sasi ?

Zoja Nurie e kishte shikue me çudi fshatarin. Ç”za që paska, sikur e  kishte dëgjue diku.   Por e nervozueme për shqetsimin i foli vrazhdë:

– More shok nuk te ka kërkue kush qymyr që vjen e na shqetëson në pikë të zhegut.

–  Me falni zojë. Ditën e mirë,  ia kishte kthye baba, duke u largue.

Ndërkohё, aty afër, pranë rrugës Elbasanit, banonte Marta Doda, kushërina e mamës por edhe e babës, me të cilën ishim lidhë me miqësi të madhe. Marta banonte vetëm me vajzën e saj Frida.  Ajo njihej edhe si Marta e Preng Pashës, sepse Preng Pasha (Preng Bib Doda), që s’kishte fëmijë dhe e kishte mbesë,  e kishte marrë si bijë në shpirt. E kishte shkollue jashtë shtetit, në Francë e Itali.  Grue intelektuale, me përvojë të madhe jetësore, e lidhun me miqësi të madhe me Francën, qyshë në kohën e Preng Pashës. Vazhdimisht në kontakte e vizita me Ambasadën e Francës në Tiranë, që e kishte nja 100 metra ma larg, përballë Ambasadës amerikane. Shtëpia e saj ishte një muzeum i vogël sendesh antike të trashëgueme nga Preng Pasha.  Ajo kishte qenë e martueme me doktor Sadedinin me të cilin kishte atë vajzë, por ishte nda prej tij. Në këto kohë doktori kishte ra n burg i denuem 10 vjet prej komunistëve.

Nanë e bijë e pritën babën gjithë t’emocionueme e nuk i përmbanin  lotët, kur e panë ashtu të transformueme në  fshatar. Ai u tregoi se ishte nisë me kalue jashtë shtetit, dhe a do t’ishte e mundshme me njoftue Ambasadën franceze, se mos gjente mënyrën për me e nxierrë me anë të trupit diplomatik.   Qendroi aty sa me pi një kafe sade e thithë nja dy cigare “Kamel” që shitëshin në dyqanin e valutës. U largue pa ra në sy, që nuk kishte kalimtarë dhe u kthye te ullijtë ku Genci i kishte thanë me prit. Por aty nuk e ndjente veten te qetë, se qarkullonin mjaft ushtarë të mbrojtjës e disa kishin ardhë edhe aty nën hijen e ullijve. U çue dhe drejt e te shtëpia e Llesh Gjeçit, ku e priti lehja e një qeni, dhe duel vetë Lleshi te dera. Im atë i thirri nga sgara e kopshtit:

– A pret miq or Llesh Gziqi ?

– Hajde burm or burrë !

Kur baba u afrue me u përfalë me të, Lleshi e njohu :

–  Ti zoti gjeneral ? Mirësevjen në shtëpinë time,  e i prini brenda, ku u prit si një mik i nderuem. Zunë vend  me Lleshin në dy anët e oxhakut tuj ia shtrue muhabetit me raki, duhan e kafe, për shtatëpalëqejfe. Robt e shpisë u mobilizuem për këtë mik të rrallë, në një kohë aq të frikshme. I biri, Gega, rrinte si roje për çdo rast.

– Je i mirëpritun zoti Gjeneral, dhe mos u shqetëso fare, se pushkë, fishekë e bumje kemi boll. Apo nuk jemi veç 100 metra larg Pallatit të Brigatave, plot roje t’armatosuna deri në dhambë.

Dy miqt e ndjenin veten rehat me zotin, sikur s’kishte as një lloj rreziku që t’u kanosej.  Ndërkaq Ndou që kishte mbarue punën erdh deri  te libraria ku e priste Genci dhe së bashku u nisën për në Sauk. Kur mbërritën te ullijtë, s’gjetën njeri. E kuptuen se baba e kishte msy vetë shtëpinë e Lleshit. Si arritën atje, mbasi Ndou u njoh dhe u përfal  me babën, e shtruen çeshtjën. Problemi ishte se nuk kishte asnjë mënyrë tjetër për me arrit deri në kufinin grek, përveç ndonjë shoferi besnik. Pra duhej gjet një nga ish shoferat e tij, që punonte me makinë,  që ta përciellte deri në kufi. Dolën dy emna, ai i korçarit  Llazi Sterjo, dhe i dibranit Qemal Lika, që punonin akoma si shoferё.  Llazi vinte e shkonte nga Korça e takohej vazhdimisht me ne. I binte me kalue rrugës Elbasanit, e nganjëherë  ndalohej te libraria, ku zakonisht me gjente mue dhe me merrte me më qeras në ndonjë pastiçeri. Unë isha ma i vogli i familjës, dhe me Llazin kisha udhëtue disa herë për punë e për qejf. Llazi asokohë flinte në shtëpinë që kishim zanë me qëra, në kodrën e Fuad Beut. Im atë vendosi për Llazin,  që e bante vazhdimisht rrugën e Korçës dhe e njihte atë zonë kufitare. Po ku me e gjetë Llazin ? Kjo punë m’u ngarkue mue që të kisha kujdes mos e shifsha tue kalue aty së pari me kamionin e kuq Fiat 26, i vetmi që punonte atë rrugë. Kamioni ishte i familjës Demir Alizoti, që bante  transport mallnash për hesap të tregtisë shtetnore. Kaluen tre dit e Llazi nuk dukej gjëkundi. Ditën e tretë që unë kisha dalë për një porosi të zotit të librarisë e po ecja në rrugën e sahatit, me kalon një kamion aty pranë e dëgjoj një za që therret emnin tim : Leka… Leka!  Llazi ! Makina ndalet disa metra ma tutje. U përqafuem.

Menjëherë e njoftova për babën. Ai, në vend që të friksohej, u gëzue së tepërmi.  I tregova dhe se ku gjendëj.

– Do ta takoj patjetër. Por me duhet me shkue me shkarkue mallin, pastaj shifemi me Gencin në ora tetë te Kafe Sahati.

Kështu ndodhi  dhe bashkë me Gencin drejt e në Sauk, ku ai u përqafue me komandantin e dashtun. Nuk përshkruhet emocioni e mallëngjimi i tij. Llazi ishte një njeri shumë zemërmirë dhe i dashtun. U shtrue problemi e Llazi e mori përsipër pa hesitim. Veç i duhej të bante një rrugë me mall për në Korçë dhe vetëm pas tre ditësh ishte në dispozicion.  S’mund ta merrte nё kёtё rrugё se kishte njerёz qё shoqnonin mallin. Ashtu u la. Gjatë atyne tre ditëve qetësi.  Qendrimi te shtëpia e Llesh Gjeçit i shërbeu babës me marrë vesh gjithë tmerret e terrorit komunist në Tiranë. Gjithë kolegët e miqt e tij, ushtarakë e civilë, personalitete e figura të shqueme të shoqnisë shqiptare, një pjesë i  kishin pushkatue, të tjerë   toturue e pllakosë  në burgje. Një katastrofë. Një absurditet.

Pas tre ditëve Llazi  kthehёt e me takon në Librari. Po atë mbramje fill e në Sauk me Gencin, ku u përcaktue plani. Por komandanti i tij duhet të dilte diku në rrugën  e Elbasanit. Kjo punë u zgjidh me anën e një mirditori tjetër, Ndue Pjetri, mik i Lleshit e burrë besnik, që banonte të Mullini i Farkës, ku kalonte xhadja. Mirë fort. U trasferuen atje, natën përpara. Të gjithë : Lleshi me të bijtë, Nduen, Gegën e Pjetrin, Genci dhe Ndue Pjetrin i zotin e shtëpisë. Të armatosun me pushkë, revole e bomba dore. Këto i kishte sigurue Lleshi që i mbante të fshehuna në shtëpi.  Nuk i dihej. Në mengjes herët vinte makina, dhe im atë duhej të dilte në rrugë me kërkue një kalim, si një xhaxho fshatar që po shkonte me takue djalin e tij ushtar në Korçë.  Banesa e Ndout ishte afër një reparti të forcave të ndjekjës e kishte lëvizje oficerësh që shkonin e vinin.  Doli drita dhe erdhi ora e caktueme. Fshatari del buzë xhadës në pritje. Oficerët që kalonin e përshëndesnin:

– Mirëmëgjes xhaxho, je nisur për te djali ushtar ? Mos u merzit se ka makina. Hajt udha e mbarë !

Po hiqej valle në gojë t’ujkut  siç do ta thoshte një kangë e mavonshme, por për tjetër kuptim. Kur ja nga kthesa poshtë duket turini i një kamioni të kuq. Llazi ! Fshatari ngre dorën. Makina ndalet.

– Për ku xhaxho ?

– Për në Korçë ku kam djalin ushtar.

– Hyp !

Kёto fjalё u shkёbyen se aty po kalonin disa ushtarё. Fiati i kuq 26 u nis me shpejtësi duke lshue pluhn mbrapa.  Miqt tanë që po e ndiqnin skenën nga larg morën frymë. Gjithçka po shkonte si s’ka ma mirë. Ndue Pjetri u poqi kafe e u shtroi rakinë për gëzimin e kësaj  punë që u krye pa pengesa. Një mrekulli.

Si shkoi udhëtimi ? Llazin,  që atë rrugë e bante vazhdimisht,  e njihnin gjithë postoblloqet qe ruhëshin akoma nga partizanë. Sa vinte makina e tij, dyreku ngrihej e  Llazi u hidhte dy tri paqeta  partizani  duke shkëmbye shaka me oficerin e rojës.  Kështu ndodhi edhe  kësaj radhe, me një shtesë, sepse  e pyesnin,

–  Po ky  xhaxhoja ku shkon ?

–  Ore,  po të takojë djali ushtar, e ku do shkojë ?

–  Udhë e mbarë !

Kështu arrtën pa telashe në Korçë dhe im atë e porositi ta çonte në Zemblak te shpia e Kullajve, ku kishte miqësi të fortë. Një t’arritun aty, ai shkon   drejt te dera e katit përdhes të shtëpisë. Ai e njihte mirë atë banesë. Ndërkaq dallon lëvizje  ushtarësh e oficerësh. Dera hapët dhe i del para një djal i Gani Kullës, që e njohu.

– Zoti gjeneral ku vete kështu ? A nuk e sheh ç’bëhet ? Ganiun e kanë pushkatuar dhe shtëpinë sipër  e kanë bërë komandë të forcave kufitare. Ne na kanë lënë poshtë he për he, por me siguri do të na heqin.  Largohu shpejt që këndej se je në rrezik. Shko në Bilisht ku e njeh mirë vendin. Vetëm atje mund të ia dalësh. Paç fat !

Llazit i kishte hy frika. Si shkon komandanti i tij ashtu esber midis oficerëve të sigurimit ?  Apo nuk i flisnin:

– He xhaxho, kërkon  djalin ushtar ?

Im atë i tha Llazit që ta çonte deri në zonën e Bilishtit afër rrugës së Kapshticës ose Folorinës. Ai e njihte mirë atë zonë ku kishte zhvillue  operacione ushtarake.  Djali i Gani Kullës  e kishte këshillue mirë. Aty do ta kalonte kufinin.

Llazi e ndaloi makinën në një kthesë, gjoja pёr njё difekt nё motorr. . Im atë kishte hypë në karocerinë e mbulueme ku kishte hequn teshat fshatare e veshun rrobat që kishte në hebet.  Kur doli para Llazit, ky u hutue. Xhaxhoja ishte kthye në një gazetar të huej. Me patallona kilote, këpucë me qafa me lidhëse. Bluzë të hirtë me xhepa. Dylbi e aparat fotografik. Çantë dokumentash. Kasketë. Syze dielli, që i hoqi e futi në xhepin e bluzës.

U përqafue me Llazin që nuk i përmbante lotët, duke i thanë:

– Mos u shqetëso Llazi, brenda dy orëve e shumta, unë jam matanë. Gjallë nuk më kap kush. Kam revolverin dhe disa bomba dore. Lamtumirë e të fala gjithë miqve që më dolën zot në këtë ditë të vështirë. Mi përqafo djemtë dhe nanën e gruen po mujte. Ndoshta vjen një ditë që të shifemi prap. Lamtumirë !

Kishte ra nata kur ai u nis nëpër shkurret e pemët. Ai u zhduk në  errësinë nga sytë e Llazit, i cili qëndroi aty në pritje që të kalonte koha e mos ndodhte gja. Për fat, nuk kishte qarkullim makinash, që asokohë ishin shumë të pakta në Shqipni. Ai i mori plaçkat fshatare dhe i futi në një gropë aty pranë, duke hedhë do shkurre sipër. Kot, si për inerci.

Kaluen dy orët pa ndodhun asgja. Atëhere ai mori rrugën e kthimit për në Korçë, ku atë natë nuk e zuni gjumi. Të nesërmën qarkulloi nëpër disa lokale mos dëgjonte gja. Hiç. Mori dhe një gazetë.  Asgja.  Kaloi dita dhe nata tjetër. Duhej të nisej për Tiranë. Para se të nisej u ul në një lokal ku porositi  një kafe e një fernet. Aty ishte një shok i tij i rinisë, i  cili iu afrue te tavolina e i  foli me  za t’ultë:

– Ore Llazi, a e ke marrë vesh ? Ai komandanti  yt, gjenerali Prenk Pervizi paskej dalë në Greqi. E tha mbramë  radio e Folorinës, ku kishte dhanë edhe një intervistë, e kishte folë zi e ma zi për qeverinë tonë.

–  Ashtu? Po habitëm fare. Po a nuk ke frikë që dëgjon radion greke?  Mos vallë mashtrojnë e genjejnë.

– Ik or burrë ! A jemi a s’jemi shokë. Ty po ta them, se jemi miq dhe e ke pasë komandant.

Llazi si mori lajmin fluturoi në Berat, ku takoi gjyshën tonë, mamën dhe Valentinin, të cilin,  nga burgu i Shkodrës e kishin internue në Berat. Ata u gëzuen së tepërmi, veçanërisht gjyshja, tashma 85 vjeçe, që gëzohej për shpëtimin e të birit.

Prej aty, Llazi erdhi në Tiranë, fill e në librari, ku më mori e më qerasi për këtë ngjarje tashma të shkallës lëgjendare.  Të gjithë  të gëzuem nga ky sukses, u mblodhëm të Llesh Gjeçi për ta festue me raki e meze. Kjo ishte pak a shumë  e gjithë ngjarja që u zhvillue nën hundën e sigurimit e te qeverisë komuniste.

Siç ndodh nё Shqipni qё çuditёrisht merret vesh çdo gja, u fol se kur Enveri  e mori vesh atё punё, kishte thirrë Koçi Xoxën, duke i folun  randë për këtë mungesë të madhe vigjilence.

– Si, or shoku Koçi,  të na kalojë Prenk Pervizi nën hundë ? Të shkarkohën gjithё oficerët e sigurimit  kufitar  të zonës Bilishtit. Maskarejtë ! E të shikohet e të kapën e dënohët ata që e kanë  ndihmuar e përkrahur.

Ky ishhte tregimi i arratisjes së Prenk Pervizit, që u përhap anëmbanë e u ba lëgjendë. Këtu mbyllet periudha kur ai jetoi e punoi në Shqipni.

Por do të kthehëmi pak mbrapa, për me tregue se kishte edhe të tjerë që ishin të interesuem e të vendosun për me e nxierrë babën  në Greqi.

Një prej tyne ishte ish shoferi shkodran Kol Prela, që kishte ba luftën e grekut me babën, ku im atë pas kapitullimi të Italisë e kishte marrë prap shofer n’ushtri me gradën kapter. Kola vlerësohej nga shoqnia si një ndër shoferë ma të mirë, sa që kur hypnë në fuqi komunistët,  udhëheqësit e morën si shofer të tynin. Ndodh që Kola udhëton për në Shkodër me Enver Hoxhën dhe Koçi Xoxën.  Gjatë rrugës duke bisedue, Koçi e pyet se ku kishte punue si shofer ma përpara.  Kola, pa hiç drojë, i përgjigjet se kishte qenë shoferi i Gjeneral Prenk Pervizit. Kishte ndërhy Enver Hoxha:

– Po si or Kolë nuk e hodhe Prenk Pervizin  në ndonjë humnerë ?

Kola ishte përgjigjë si pa të keq :

– Po ta kisha ba atë punë, ju nuk do të më kishi marrë  kurrë  n’e kurrës për shofer tuejin !

Sa i dhanë fund atij udhëtimi, e hoqën nga ajo punë dhe Kola mori një veturë dhe e punonte si  taksist. Këtë ndodhi na e tregonte vetë Kola, kur na takonte në Tiranë. Sa herë që  vinte me na pa, na kerkonte që t’i çonim fjalë babës në mal, së Kola  ishte i gatshëm me e përciell në Greqi.

– Përderisa kam vendosë  me hik vetë, pse mos ta marr dhe  gjeneralin ?

Ne nuk e kishim atë mundësi kontakti me babën në mal. Kështu Kola vendosi me ikë, dhe në një rast që përcolli disa fuksionarë të partisë për në Korçë, duke e njohun mirë terrenin e Bilishtit nga koha e luftës italo-greke, kishte gjet një vend afër kufinit ku kalone një perrue. Një ta kalue atë megjithë makinë, dhe rrugë pa rrugë kishte kapërcye matanë në xhaden e Folorinës ku kishte arritë shëndosh e mirë për habinë e grekëve se si kishe mundun me kalue ashtu  me gjith veturë  rrugё pa rrugё.   Ma vonë Kola ishte takue me babën në Greqi. Pastaj se si kishte ndodhun e ishte martue me një maqedonase, dhe kishte kalue në Maqedoni, në Shkup,  pa pasë trazime, ku kishte jetue e vdekë, i respektuem prej të gjithë shqiptarve që e njihnin dhe e respektonin  si shofer i gjeneral Prenk Pervizit. Të gjitha këto ne i morëm vesh kur dolëm në Belgjikë, prej ku unë shkova në Maqedoni i ftuem prej disa miqve e ku i mora vesh të gjitha  sa thashë ma nalt për Kol Prelën.

Se si im atë arriti të kalojë kufinin nuk kishte si ta merrnim vesh. Ma vonë, nëpërmjet disa personave që, të gënjyem nga propaganda komuniste, ishin kthye nga Amerika, na erdhen  lajme të ndryshme.  Nga ana tjeter im atë na kishte thane se për t’u marrë vesh me ne, do të përdorte  pseudonimin Aleksadër Rubin. Kështu ndodhi që pas njё muej n’adresë të zojës Marta, erdhi një kartolinë nga Praga,  dergue nga ky Aleksander Rubin, që uronte  Krishtlendjet dhe shkruente se ishte mirë me shëndet e me punë.  Në Pragë im atë kishte miqt e tij të vjetër, me te cilët ishte lidhë menjëherë. Me këtë kartolinë na linte me kuptue që të mos shqetësohëshim për të. Ai ishte i vetmi lajm që na erdhi prej tij. Sigurisht se çenzura komuniste nuk linte me kalue asgja, për familjet e përsonat që ishin në listat e zeza, të specifikuem si reaksionare e te prekun, aq ma keq t’internuem e të burgosun.  Sigurimi kishte dëpërtue kudo e kontrollonte jetën e sjelljet e njerëzve. Ata mburrëshin  se e dinin se ç’ziente nën kapakun e vorbës në çdo votër shqiptare.

Si thamë, për rastin e arratisjes së babës, u ba alarm e çeshtje në organet e  Ministrisë së Brendshme. Pati shkarkime në komandat kufitare. Në Zemblak të Korçës u arrestuen  e denuen  disa pjestarë të familjes Kulla, të akuzuem se e kishin ndihmue arratisje e gjeneralit, mik i shtrejtë i Gani Kullës, të cilin e kishin pushkatue.  Faktikisht, Kullajt nuk ishin implikue  në atë arratisje. Por duke e ditun se im atë kishte miqësi të fortë  me Gani Kullën, kryetarin e fisit, me deshmitarë të rremë  e me  tortura, sigurimi  kishte krijue një  proçes fallso, ku një prej djemve të Ganiut hangri 10 vjet burgun e Burrelit dhe gjithë familja Kulla, burra, gra e fëmijë u internuen në kampet e ndrysme gjatë gjithë kohës së diktaturës. Mbi ta pëshonte dhe fakti se aty kishte pushue Mbreti Zog para se me dalë në Greqi më 8-9 prill 1939  ku ishte takue me prindin tonë, të cilit i kishte besue organizimin e kalimit të tij në Greqi. Pra Kullajt përsekutohëshin  edhe si një familje e randësishme zogiste.  Çeshtja e arratisjes se babës mbeti mister e u duk se u mbyll me aq. Kur papritun në muejin janar 1947, u arrestuen njeni pas tjetrit ata që ishin implikue në atë aksion: Zoja Marta Doda, Ndue Lleshi Gjeçi, vllai im Genci dhe shoferi Llazi Sterjo.  Si ndodhi kjo? Thjesht për një gabim trashanik të famulltarit të Tiranës, Dom Shtjefën Kurti, të cilit iu gjet në regjistrin e meshëve, shënimi : – Meshë për Prenk Pervizin, prej zojës Marta Doda, 200 lek.

Një t’u arrestue zoja Marta, dhe fill pas saj të tjerët. Hetuesia prej gjashtë muejsh në birucat e sigurimit bani të vetën dhe ata u dënuenme nga 10 vjet. Ata patën kurajon e vendosmerinë  mos me implikue askënd tjetër në atë punë, e kjo ishte nje meritë e madhe e tyne, që pësuen tortura mizore për të përfshi edhe të tjerë. Unë që shkruej, shpëtova kot, gjoja si tepër i ri për   me më besue,  sikur vllai im Genci  më kishte paraqitë,  e të tjerët po ashtu. Ndërsa unë isha kambë e kokë i përfshimë në atë ngjarje.  Ja pra ç’ban vendosmënia e shqiptarit, kur ia kërkon besa e burrnia.  Jo që, për arratisjen e babës kishte të tjerë që e dinin dhe kishin kontribue e deri dhe takue e bisedue me të. Si familja e Toptanëve, e mirditori  Ndue Pjetri. Asnjë emën nuk doli. Ky asht një rast unik, ku i gjithë aparati shtetnor e veçanërisht ai i Ministrisë Brendshme nuk qenë në gjendje me e diktue arratisjen e t’im etit, që për më tepër kishte qendrue ma se 10 ditë i strehuem në Tiranë, duke u tallë me vigjilencën e organëve të sigurimit  e duke kalue nën hundë e tyre,  siç ishte shfry vetë diktatori.

Ndërsa ne Kurbin, në Malsinë e Lezhës dhe në zonën e Mirditës kufitare me Skurajn, operativët u kishin thanë njerëzëve që kishin   lidhje gjaku me ne, se tashma, që Prenk Pervizi  ishte arratisë në Greqi i kishin shpëtue rrezikut t’arrestimit e denimit për shkak të tij.

Pasojat e kësaj ndërmarrje të guximëshme, ranë vetëm mbi ato të katërt që përmendëm. Ndërsa unë vazhdoja të punoja te libraria i pashqetësuem.  Një ditë shkoj me u qethë dhe me ra si berbër i radhës, dibrani Tomini, bërberi personal i tim etit. Ai me njohu dhe gjatë qethjës me tregoi se si e kishin denue dy vjet burg, ku  i kishte qëllue me ndejtë në një birucë me nja dy korçarë, me mbiemnin Bylykbashi,  që kishin hy si diversantë nga Greqia, të dërguem prej Prenk Pervizit.  Me porosi e letra dhe një shumë dollarёsh për ne, por i kishin diktue e kapë rob në kufi. Ata i kishin tregue se im atë rrinte ne nje hotel të Athinës, ku gezonte  respekt e nderime. Dhe se si ai, me shqiptarë të tjerë, si Muharrem Bajraktarin, Fiqri Dinen, Hysni Demën, Abaz Ermenit etj.,  merrej me organizimin e një ndërhyrje t’armatosun me rrexue regjimin komunist.  Këto ishin të vetmet informata që rastësisht na vinin, për si jetonte e vepronte im atë në Greqi.  Lajme të tjera erdhën nga një reportazh i gazetarit Aleks Çaçi, i cili kishte shoqnue një komison shqiptar për të asistue në marrjen ne pyetje te  arratisunve shqiptarë, bullgarë, rumunë e jugosllavë, nga një komision ndërkombëtar, ku ishte i përqafuem misoni anglez në Shqipni, Koloneli Meklin, kapiteni Julian Amery e koloneli David Smiley, që kishin ndejtë në mal me babën deri në fund te tetorit 1944.  Qeveria shqiptare paskej ndërhy që t’i dorëzohëshin  gjithë kriminelët e luftës (siç i quenin nacionalistët) që kishin gjetë strehim në Greqi e Itali. Komisioni vepronte si gjykatë, dhe i merrte në pyetje me radhë  t’arratisunit.  Kur erdhi radha e Shqiptarve, Aleks Çaçi, përshkruen nje nga një, si u morën në pyetje, duke theksue se si Bajraktari, Fiqriu e Hysniu, flisnin me anë përkthyesish.  Ndërsa Prenk Pervizi, i veshun  elegant, përgjigjej direkt vetë, e që në një rast i kishte ban me qeshë ato të komisionit anglo-amerikan që e mernin në pyetje. Edhe Abaz Ermeni kishte folun vetë pa përkthyes. Sigurisht se komisioni e refuzoi kerkesën e qeverisë shqiptare për dorëzimin e tyne. Këtë reportazh Aleks Çaçi e kishte nxierrë në gazetat “Zeri i Popullit” e “Bashkimi”,  si dhe e kishte botue në librin “ Përmes Greqisë Heroike”. Këto ishin të vetmet burime ku ne merrnim vesh ku gjendej prindi ynë e si jetonte e ç’bante.

Muharrem Bajraktari, Prenk Pervizi e Fiqri Dine  nё festёn e

Flamurit e tё Pavarёsisё, 28 Nёntor 1952, mes shqiptarve tё arratisur nё Greqi,

 

Duhet shtue se situata në Greqi në ato vitet e para ishte mjaft e trubullt dhe e pasigurtë, prej veprimeve të komunistëve që kishin nisun luftën partizane kundër qeverisë greke e kundër forcave aleate  të dislokueme aty, kryesish kundër anglezëve.

 

Në këto rrethana forcat komunsite kontrollonin disa zona të territorit, veçanërish ato në kufi me Shqipninë dhe Jugosllavinë, ku partizanët grekë hynin e dilnin sipas qejfit dhe furnizohëshin me armatime.  Kjo gjendje kishte qenë dhe ishte e rezikshme për shqiptarët që kalonin në Greqi, pse po të binin në duer të komunistëve, këta ua kthenin autoriteteve shqiptare, siç ndodhi me ministrin Koço Kota,  që e dorëzuen e i cili u denue 25 vjet e vdiq në burgun e Burrelit, që kishte ndërtue vetë kur ishte ministër i brendshëm në kohën e Zogut.  Në raste të tjera, ata shqiptarë që komunistët grekë ua dorëzonin forcave të kufinit, i pushkatonin ne vend pa gjyq.

Ky rrezik qendronte dhe mbi kokën e tim etit, dhe ai e dinte dhe na kishte thanë se do ta gjente mënyrën me i shpëtue atij rrezku, siç ndodhi, që nuk pati ndonjë telashe në atë drejtim.

Kampi i Tepelenёs, qё jepёt nё kёtё vizatim tё Lek Pervizi, qё e pёrjetoi vetё atё kamp me familjёn e me mija tё dёnuem tё tjerё.  Ky ishte kalvari qё pёsonte familja Prenk Perviizit   dhe  tё tjera familje tё patriotёve shqiptarё.

 

 

 

Kalvari i familjës

 

 

 

         Siç dihet, përsekutimi i familjës sё Prenk Pervizit,  kishte nisun qyshë me shtator 1944, me djegien e shtëpive ne Laç e në Skuraj dhe  qendrimi  i fshehun në mal. Në shpëtuem mirë pa na diktue se do të na kishin eliminue në vend. Por mbas dorëzimi tonë mё prill 1945,  filluen masat e internimeve për ne dhe për të gjithë familjet që kishin njerëzit e tyne t’arratisun në mal ose jashtë shtetit, të cilëve u kishin vu vulën e anmiqve të popullit, kriminela e tradhtarë. Kështu masa e internimit ra mbi mamën dhe gjyshën, që i çuen fillimisht në Lezhë, bashkë me familje të tjera tё cilesueme armike e reaksionare. Unë e Genci shpëtuem kot, pse ishim në Tiranë dhe nuk e çoj kush zanin kundër nesh.  Ndërsa vëllai madh Valentini i sapo ardhun nga Italia u arrestue e u burgos në Shkodër qysh me dhjetor 1944, si bir i Prenk Pervizit, në shtetrrethimin që Mehmet Shehu kishte vendosë në atë qytet. Nga Lezha mamën e gjyshën me të tjerë i internuen ne Berat, që ishte caktue si qender internimi e ku u vendosën familjet ma të randësishme të veriut : Gjomarkaj,  Pervizi, Bajraktari, Dine, Dema, , Kaloshi, Ndreu,  Kolaj,  Melyshi, Mirakaj, Merlika, Kupi, etj. Ku mbas do kohë internuen edhe Valentinin.  Unë e Genci mbetëm akoma si të lirë deri kur Genci përfundoi në burg, për pjesmarrje në arratisjen e t’atit. Kisha mbetun vetëm unë, që kërkoja të mbijetoja në Tiranë, dhe përpiqësha me hy në jetën normale, që ishte vazhdimi i shkollës së ndërpreme prej dy vjetësh. Një mirënjohje e veçantë i shkon qiftit korçar Llambi Kote dhe Vrisidha Pepo që më pranuen e mbajtën në librarinë e tyne, që me vlejti si një mburoje. Si dhe të zotët e shtëpis ku banoja, Qazim e Nurie Zyma, që ndonse u banin presion, nuk pranuen kurrë që të më qitnin prej banesës e nuk me morën kurrë qera. Mirenjohja asht gjaja ma e çmueshme e njeriut.

Nuk më pranonin në asnjë shkollë, dhe disa  herë që arrita të regjistrohëm më refuzuen që ditë e para, si ne Liceun Artistik ashtu ne një shkollë ekonomike dhe ne nje kurs gjeometrash. Por pas prishjes me Jugosllavinë, të gjitha fajet iu ngarkuen asaj, dhe keshtu u la një frymëmarrje për nxanësit e familjeve reaksonare qe nuk ishin pranue ose ishin përjashtue. Së pari arrita të vazhdoj gjimnazin natës, Qemal Stafa, në sajë të piktorit prof. Abdurrahim Buza, nëndrejtor, mik e admirues i prindit tim. Kështu u pajisa me një dokument shkollor, që nuk kisha si ta sjellja prej shkollës sim të Romës. Ndodhi që Liceu  Artistik “Jordan Misja” i ripranoi përsëri nxanësit që kishte përjashtue me cerimoni, duke i rrahun. Unë mora zemër dhe u paraqita në konkursin paraprak që ishte shpallun, ku fitova dhe  u pranova. Ndersa gjithe njerëzit e familjës edhe të mbarë fisit ishin mbyllun në burgje e kampe internimi, isha i vetmi që akoma vegjetoja i lirë, por gjithmonë si mbi gjemba.  E ndodhi që edhe unë u arrestova më maj 1950 e drejt e në kalanë mesjetare të Porto Palermos, me gjithë vellain e madh Valentinin, si në Shpellën e Polifemit, por pa një Uliks që të na nxierrte prej andej. Prej aty në Tepelenë, ku u bashkuem me mamën.  Gjyshja kishte vdekun, e semunë e plakë 90 vjeçe, me emnat tonë e të birit në gojë. Aty lexohej për çdo mbramje gazeta, prej së cilës morëm vesh gjyqin e Hamit Matjanit, ku ai fliste pёr  Prenk Pervizin dhe  kishte pasë punë me të. Gjenerali,  sipas Hamitit, jetonte ne një hotel llukzos t’Athinës. Më 1954 kampi i Tepelenës mbyllet dhe gjithё  t’internuemit vendosën ne rrethin e Lushnjë në disa kampe që ishin edhe sektorë të fermës Bujqësore 29 Nëndori, ku t’internuemi u caktuen me punë të detyrueshme në fushat e bujqësise e në sektoret e ndërtimit.

Në këto rrerthana jeta duhet të vazhdonte, dhe shpresat për shpëtim ishin të pakta, kështu që t’internuemit filluen të krijojnë familje e të martohen mes tyne. Edhe vëllai im Genci që ishte lirue pas dhjet vjet burg, u martue me nje vajzë t’intenueme, e bija e Llesh Marashit,  e radha me kalonte mue. Ndersa Valentini e kishte gruen e vet në Itali, prej së cilës i vinte ndonjë kartolinë, se letrat nuk kalonin dot. Ne këto kushte une u njoha me një vajzë të re t’intenueme që pothuej ishte rritë në mesin tonë qysh kur ishte një fëmi në kampin e Tepelnës, ku e kishin mbyllun me t’amën qyshë në moshën e njomë katër muejshe. Duke qenë se në atë kamp ra një semundje e randë epidemike në formë kolere, shumë fëmijë e pleq vdiqen, dhe ajo vetë shpëtoi kot dhe duke qene se e ama, Zorka,  ishte malazeze, iu ngatërrue emni dhe bebe ketu e bebe atje,  e i mbeti emni Beba. Emni i vërtetë  Gjuliana, doli kur mbushi 15 vjeç dhe u pajis me letër njoftimi. Por emni Beba nuk iu hoq ma dhe kështu e  njihte e gjithë shoqëria. Ndodhi që në u afruem, u deshëm dhe u martuem, ku u bamë me tre fëmijë, djem.  Vellai, Genci, martue me të bijën e Llesh Matashit, Albina, u ba me katër djem e dy vajza. Keto ishin rrethana të diktueme nga gjendja e pa shpresë,  ku  pas vitit 1958 të iinternuemit filluen të martohën midis tyne. Sidoqoftë  internimi nuk na hiqej nga kurrizi. Në këto rrethana ne patëm edhe humbje njerëzore, si gjyshja 90 vjeçe në Tepelën më 1950, mama 77 vjeçe në Pluk të Lushnjës, më prill 1977, baba 80 vjeç  në Belgjikë më shtator 1977, një femijë e Gencit më 1960. Genci 63 vjeç në kampin e Gradishtës  më prill 1989. Në Tepelënë kishin vdekur edhe disa kushrij tonë, Gjin Pali, nip i Gjin Pjetrit, e shoqja e kushrinit Preng Lleshit (vra në mal), me të bijën më 1948 në Berat dhe dy  gra të kushrijve  në Tepelenë me dy fëmijë të tyne. Pastaj tetë burra u vranë në përpjekje në mal. Me dhjetra të tjerë, kushërij tonë, të burgosun. Gjhithsejt 23 viktima. Një katastrofë. Ky ishte haraçi ose ma mirë me thanë, flijimi  që i bahej idhullit të komunizmit nga familja jonë.  E pamë t’arësyseshm të paraqesim shkurtazi se si u trajtue familja e  Prenk Pervizit, pa i pasë ba asnjë të keqe askujt, krejt të pafajshëm.

 

Shtëpia “kulla” e Prenk Pervizit në Laç, qё u grabit dhe u dogj nga njё brigatё komuniste partizane  mё shtator 1944,

foto ne gjendje tё rindertueme mё 2002.

 

 

 

Si  vinin lajmet

 

 

 

Ne nuk do të kishim marrë vesh asgja për prindin tonë kur ai kaloi në Greqi, por ja që rasti i krijon mundësitë, dhe asht më të vërtet  për t’u çuditë.

Siç ishim të mbyllun në kampet e Tepelenës, Porto Palermos, Shtyllazit e Kuçit të Vlonës,  ku nuk kalonte asnjë fjalë nga jashtë, ne, as që mendonim se do të na vinte ndonjë lajm prej tij, dhe jo ma me marrë vesh se si asht me shëndet,  ç’ban e si e kalon, me kë rri, ku udhëton e shkon, etj.etj.

Kur na transferuen në kampet e  Lushnjës, kontakti me njerëzit ishte ma i mundshëm.  Ma e bukura ishte se shefi i degës i Lushnjes, koloneli Nuçi Tira, kur na mblidhte çdo tre muej në kampin e Savrës për me na mbajtë konferenca, nuk kishte rast pa përmendë babën tonë, duke tregue se si ai punonte kundër vendit e bashkëpunonte me anglo-amerikanët, duke ba nje jetë luksosze mes Athinës. Se si kishte shkue në Itali, ku ishte krijue Komiteti Shqipëria e Lirë, e takohej me kriminelët e tjerë si Zef Palin, Muharrem Bajraktarin, Mehdi Frashërin, Ernest Koliqin,  Gjon Markagjonin,  e të tjerë. Prej fjalimeve te tij nё mbledhje tё tjera  morëm vesh ma në fund se si ai kishte kalue  ne Belgjikë dhe ishte fut në shërbim  të imperializmit amerikan e te Natos. Nuçi Tira siduket e kish pas njohun babën tonë që kur  ishte në Tiranë, në kohën e gjermanëve, ku kishte hy në punë në zyrat shtetnore, si agjent i  fshehun i komunistëve i lidhun me grupet që kryenin atentate. Ai kryente punën e informatorit dhe korierit. Për çudinë tonë dhe t’internuemve të tjerë  ai nuk shprehej me sharje. Ne një rast tjetër  ai e kishte përmendë si një ushtarak e gjeneral tё zotin por qe bani gabimin që nuk u lidh me partinë dhe kaloi në shërbim të anglo-amerikanëve.

Të gjithë çuditëshin, dhe ne ma tepër, për këtë përmendje të vazhdueshme  në çdo mbledhje që ai mbante me t’internuemit. Por erdhi koha kur Nuçi Tira doli në pension dhe ne nuk dëgjonin ma lajme të tilla indirekte  për prindin tonë. Ne ato kushte kur sa kishim dalë nga Tepelena dhe nga Kuçi i Kurveleshit krejt të çoroditun nga ato izolime të mjerueshme, filloj epoka Hrushoviane, dhe u banë disa lehtësina, si lejimi i marrjës së pakove dhe dollarëve nga jashtë edhe për t’internuemit.

Kështu më 1960, na vjen një dokument postar ku duhej të shkonim në Durrës ku paskej ardhë një pako e madhe nga Italia n’emnin të nanës me një vlerë prej  20.000  lekësh. Lista e plaçkave, kryesisht veshmbathje, ishte e gjatë. E kuptuem se ishte dergue prej babës n’emën të grues së Valentinit  nga Bolonja. Si me ia ba ? Ne nuk mund të shkonim. Ku me i gjete paret ? Na dolën disa miq t’internuem që na ndihmuen, sepse parashikohej se plaçkat e pakos do ta nxirrnin e tejkalonin shpenzimin. Këtë punë e mori përsipër e shoqja e Lazër Radit që ishte e lirë, Vitore Radi, së cilës i leshuem nje autorizim  n’emën të mamës që figuronte pakoja, e cila  për shkak sëmundje nuk mund te shkonte vetë në Durrës. Pa permendun se ishte e internueme. Kështu ne e morëm atë pako, që ishte një mrekulli për ne, e u veshëm e u mbathëm si s’ka ku shko ma mirë, dhe shitëm disa plaçka për me shlye borxhin. U duk se keshtu do të kishim edhe ndihma te tjera, por nuk vonoi dhe u ndalue si marrja e pakove ashti  e dollarëve. Këto ishin pra disa forma nga ma të ndrysmet qe ne mernnim vesh lajme nga prindi ynë. Nuk mbaroi me kaq, në një letër që  i kishte ardhë një t’internuemi tjetër, jo aq në sy, shkruhej se si im atë kishte nisë dy pako të tjera, po aq të mëdha  nga Austria me anën e miqve të tij. Ato nuk erdhën kurrë sepse u bllokuen e konfiskuen në doganë nga organet e Sigurimit, që e kishin kuptue se kush i çonte. Nga një përson i lirë që kishte njerëz në Ministrinë e Brendëshme, dhe kishte respekt për familjen tonë, morëm vesh se në atë Ministri, ishin disa letra dhe fotografi të babës  që Sigurimi  i kishte ndalue e marrë nga  posta. Këto ishin ato raste që ne mundëm me pasë nje far lidhje me prindin tonë. Por ma e bukura do të vinte ma vonë. Diçka e pabesueshme. Një aventurë për film.

Duke qene se gjithë përmbajtja e librit i përgjigjet jetës dhe veprimeve të prindit tonë, duke kapercye mbi ngjarjet ku edhe ne vetë u përfshimë, që janë tregue në shkrime të tjera, do të flasim për kohën e qendrimit jashtë shtetit si i arratisun ose refugjat politik shqiptar. Patjetër se do të fillojmë nga qendrimi tij në Greqi, përsa kemi marrë vesh nga ata që i ndejtën pranë dhe bashkëpunuen me të.

Një nga keto ishte  Kapllan Bylykbashi, nga Devolli, i arratisun në Greqi që më 1945, që e njihte tim etin  dhe ishte takue me të shpesh. Bylykbashët ishin trima e besnikë, dhe me Prenk Pervizin  ishin lidhun fort. Disa prej tyne kishin hy në Shqipni si diversantë nën urdhnat e tij. Nja dy që i  kishin kapë i kishin burgosë.  Thuhet se pati dhe të pushkatuem prej tyne.  Ky Kapllani pasi ndejti 10 vjet në Greqi kishte kalue në Amerikë.  Atje qëndroi 20 vjet. Se se si dikush ia  mbushi mendjën të kthehej te familja në Shqipni, se nuk e gjente gjë e s’kishte kush punë me të, sepse gjendja ishte e qetë dhe Shqipëria lulëzonte. Ishin mashtrime të agjentëve të sigurimit.  Ndërsa Bylykbashët ishin pushtaktue, burgoisë e internue. Kështu ndodhi që Kapllani u kthye andej nga viti 1980.  Zhgënjimi i tij nuk mund të përshkruhet, mjafton të dihet se e arrestuen dhe internuen ne kampin e Gradishtës së Lushnjës, duke ia mbajtë edhe ato pak dollarë e plaçka që kishte sjellë me vete.  I shkreti Kapllan, që ia sollën dhe familjën aty  të detyruem me punue në bujqësi si të gjithë t’intenuemit e tjerë. Kishte ra nga tigani në zjarr ! Nuk kemi ndërmend të bajmë historinë e Kapllanit,  por ai kishte sjellë lajme si për babën tonë ashtu dhe t’arratisuni e tjerë që i kishin familjet e internueme në atë kamp.   Dihet se në Grandishtë ishin internue disa familje të njohuna të botës shqiptar, si e Prenk Pervizit, Hasan Dostit, Murat Kaloshit, Cen Elez Ndreut, Mustafa Krujës, Mirakaj, Demaj,  Kupi, etj.  Familje të tjera ishin në kampe të tjerë, si Savër, Grabian, Gjazë, Çermë etj.

Prej tij ne morëm vesh si e kaloi kufinin prindi ynë dhe si u paraqit në Greqi.  Kapllani kishte pasë rast të shoqnohej shpesh me të, dhe kishte ra biseda e arratisjës tij. Aq ma tepër që i kishte dalë besnik një Korçar si shoferi Llazi Sterjo dhe djemt e Gani Kullës në Zemblak. Korçarët kishin pse të krenohëshin.  Ja se ç’morën vesh nga Kapllani.

Atë natë kur ishte nda prej Llazit, që e kishte ndalë makinën aty pranë rrugës së Kapshticës, im atë kishte  ndjekë atë rrugë paraleshit i fshehun ndër shkurret deri afër Doganës, siç quhej posta e kufinit.  Aty kishte dredhue anash deri ne një pikë, ku kishte qendrue duke kontrollue lëvizjet e rojëve  kufitare  e duke iu afrue  dalë nga dalë vijës së kufinit, që ai njihte mirë dhe që pika kufitare e Doganës e ndriçuar i shërbente  si orientim.  Kur ishte sigurue mirë, kishte ndërmarrë kalimin, duke ecun për aq kohë sa mendonte se gjendej ne tokën greke. Dritat e Doganës qendronin shumë mbrapa tij dhe nga ana tjetër dukëshin dritat e fshatit grek Kristallopi që ai njihte mirë, sepse dikur aty kishte vendosë komandën  në kohën e luftës italo-greke.  Por ç’kishte bërë ?  thoshte Kapllani,  nuk ishte paraqitur gjekundi dhe kishte kalue natën bri rrugës së Folorinës deri sa kishte dalë drita.  Pse? Për arësye se qendronte rreziku me ra në dorë elementësh komunistë e ta pësonte si miku i tij Koço Kota, e të tjerë që komunistët grekë  i kishin pikasur e dorëzue shqiptarve.  Kur kishte dalë mirë drita, ai kishte kaluar në rrugën  kryesore duke ecur esber, me syze dielli, si nje gazetar i huaj.  Kishte ndeshun në ndonjë kalimtar që e pershendeste  me respekt, si turist ose gazetar  të huej.   Ndërsa ecte kështu, vjen një veturë nga pas e ndalët disa metra para tij, ku shoferi i bën me shenjë që të hypte, dhe i kishte folur nja dy fjalë italisht. Kjo i erdhi e papritun dhe e pranoi ftesën duke e falenderuar po italisht shoferin, i cili u gëzua pse italishtën e fliste disi dhe mundi të shkëmbente bisedën me të huajin, që doli që ishte një gazetar francez, Aleksandër Rubin. Kur arritën në Folorinë, ku im atë kishte qendrue do kohë kur përcolli Mbretin Zog, e falenderoi  shoferin  dhe shkoi te një bankë ku këmben në pare greke disa sterlina. Ai kishte edhe napolona florini, por paraqiti sterlinat qe te mos dyshonin, sepse dihej se napoloni përdorej zyrtarisht në Shqipni,  dhe shkoi  fill e ne një hotel ku zuni një dhomë për atë natë.  Ai kishte njё dokument njoftimi francez me emrin  Aleksader Rubin, qё e mbante pёr udhёtime “inkonjito”, qё kur ishte nё Itali, kur i binte tё udhёtonte pёr punё personale.  Pastaj vendosi të paraqitet në policinë e qytetit, pse ishte informue prej shoferit se aty nuk kishte elementë komunistë. Kur ishte paraqitun në atë zyrë me dokumentë që tregonin se si ai ishte nje gjeneral shqiptar që ishte arratisë prej Shqipnie, dhe kur kishte tregue edhe karvizitat e tre gjeneralëve grekë që e i kishin ba vizitë në Korçë, ato të policisë u sollën me respekt ndaj tij, dhe nuk vonoi edhe aty erdhën gazetarë nga radio e Folorinës, të cilët donin t’i banin një intervistë me atë  përsonalitet  të naltë ushtarak  që ishte arratisun prej një vendi komunist.

Për Folorinën ishte një lajm  sensacional. Sepse u mor vesh se Gjenerali kishte shoqërue  Mbretin Zog  në Greqi më prill 1939,  ku kishte qëndrue  do kohë në Folorinë.   Intevista u la për ditën tjetër, që t’i lejonin që të pushonte e të qetësohej.  Ai u takue edhe me autoritetet e vendin të cilët i treguen respekt e nderime. Mori vesh se miqt e tij gjeneralë, dy ishin vra gjatë luftës italo-greke në një bombardim, dhe i treti kishte vdekun.  Atë natë ai e kaloi në hotel, ku mundi ta marrë veten e të qetësohej. Të nesërmën mbrama ai dha intervistën në radion e Folorinës, ku lajmi shkoi edhe në Shqipni. Babai, juaj, tregonte Kapllani, nuk i besonte shumë grekëve, dhe për sa mori vesh, aty përreth qarkullonin grupe partizanësh komunistë. Për t’i ikur çdo rreziku ai u largua nga Folorina e drejt e në Athinë me një autobus udhëtarësh. As në  Athinë nuk u paraqit gjëkundi, por zuri edhe aty një hotel të mesëm, si gazetar francez, me emnin Aleksadёr Rubin. Ai e kishte marrë vesh se qeveria shqiptare kishte kerkuar dorezimin e kriminelëve të luftës (siç i quente t’arratisurit), dhe donte të sigurohej nga çdo e papritur. Zuri miqësi me hotelxhiun, që dinte pakëz frëngjisht, i cili  ishte një  njeri i mirë dhe  antikomunist.  Ndërkaq prindi juaj merr vesh se në Athinë kishin ardhur ato të komisionit për shqyrtimin e çeshtjës së t’arratisurve nga Shqipëria,  Bullagaria, Jugosllavia e Rumania, që mbahëshin në në qendrёn e refugjatëve “Haxhi Qiriako”   aty në Athinë.  Ishin miqt e tij të malit, koloneli Meklin, koloneli David Smiley e kapiteni Julian Amery.  Ai, nuk shkoi t’i takonte, por u kishte shkruar një letër drejt në adresën e qendrës n’emër të kolonelit Meklin. Nuk kaloi java dhe para hotelit u ndalën dy  xhipsa, prej ku zbritën disa ushtarakë anglezë.  Sa hynë në hollin e pritjës, ku Prenka po rrinte e po pinte kafe,  e njohën prindin tuaj dhe u përfalën përzemërsish me të, nën sytë e zgurdullar të pronarit.  E morën menjëherë me vete. Kështu mori fund aventura e prindit tuaj për arratisjën në Greqi. Ai u detyrua të vepronte kështu për t’i ikur çdo rreziku të mundshëm.  Por babai juaj me tё cilin zuna njohje tregoi se si pas disa ditësh ishte kthyer te hoteli, ku e kishte falënderuar pronarin për sjelljën e mirë ndaj tij. Pronari nga ana e tij, ishte inatosur e zemrue  pse nuk i kishte treguar se kush ishte, se ai do ta kishte mbajtur si mik të nderuar.  Tregimi i Kapllanin nuk mbaroi me kaq. Ai kishte shtue, se si pas do kohë, një ditë prej ditësh  nё kampin “Haxchi Qiriako”  ishte paraqitun një zotni grek, pasunik i madh dhe i lidhur me personalitete tё larta te shoqeris greke. Ai kishte kërkue të takohej me gjeneralin  shqiptar Prenk Pervizi.   Kur babai juej ishte gjetur para tij, vazhdonte Kapllani, nuk e kishte njohur  dhe ishte çuditur pse e kishte kërkuar ky zotni i panjohur.  Greku i ishte përgjigjur që e shoh se ti nuk po me njeh, por jam unë që të njoh mirë.  Si qendronte puna ?  Ky njeri  në kohën e Zogut, paskej qendruar disa kohë në Shqipëri, për bisnesin e tij si argjëndar, ku kishte blerë shumë gjëra të çmueshme, xhevahirë, margaritarë, unaza me diamantë, e te tjera sende të vlefshme, me çmim shumë t’ultë. I kishte mbushur valigjet plot, por ishte puna si të  kalonte doganën  pa e kontrolluar.  Drejtohet fill e te babai juaj që ishte komandant i qarkut Korçës, ku  ia qan hallin, qe kishte ble disa mallna tregitie me vlerë dhe kishte frikë se ia ndalonin shqiptarët se për grekët nuk kishte problem.  Babai juaj i pergjigjet se nuk merrej me asi  punësh.  Ai ishte nje komandant i ushtrise e nuk përgjigjej  për doganën.  Greku i kishte thënë, se ashtu është, por ishte dhe ana tjetër, se emri tij njihej në gjithë Shqipërinë. Ai nuk kërkonte tjeter veçse një copë letër me firmën e tij, ku të shkruhej, të lejohet kalimi i këtij  personi me plaçkat që ka. Kaq. Mirë, i kishte thënë, po ta bëj qejfin, por se sa të vlen nuk përgjigjem.  Ato të doganës sa kishin pa firmën e Prenkës  e kishin lënë të kalonte menjëherë. Me ato valixhe ai e kishte zgjëruar tregtinë e tij e ishte bërë milioner e personalitet i Athinës. Ai ishte i lidhur me figurat  me tё larta tё Greqisё deri dhe me vete mbretin. Gezonte besimin e tyne e kishte influencё  tё madhe nё qeveri.   Ai e nxori Prenkën prej aty  dhe  mori përsipër gjithë shpenzimet për jetesën e tij  midis Athinës, ku e kishte vendosë ne një hotel lukzoz, duke ia siguruar të gjithë nevojat materiale.  Sa që e quente si vëlla. Nga ana tjetër duke e perkrahur ne aktivietin e tij politik, me shpenzimet qe ato punë kërkonin. Deri dhe udhёtime nё Itali qё tё takohej e bashkёpunonte me patriitёt e tjerё shqiptarё. Unë u largova pas 10 vjet vjet, më 1955, për në Amerikë, e nuk di tjetër për të, veçse dëgjoja se shqiptarët e respektonin dhe e nderonin.  Mora vesh pastaj se si kishte kaluar në Belgjikë, dhe për vdekjen  e tij atje.   Kështu në ato kondita na erdhi një tregim ma i shkoqitun se si ai kishte kalue kufinin në atë natë dhe si ishte paraqitë.

Sipas dёshmisё sё t”arratisurit Zef Luka, Prenk Pervizi, qё jetonte nё njё hotel lukzos tё Athinёs,  kishte njё zyrё nё kampin e Haxhi Qiriakos, ku vinte herё pas here. Ai merrej me  organizimin e caktimin  e njerёzve qё do tё hidhёshin si diversantё nё Shqipni, nga Greqia ose Italia, siç  kishte ndodhё  me vetё Zef Lukёn, njё ndёr diversantёt ma tё njohun  qё kishin veprue  nё Shqipni.

Siç e përmendëm për pakot e ndalueme nga Sigurimi, që ishim lajmërue nga një përson tjetër, të cilin e kishte njoftue babai, pati dhe raste te tjera ku na vinin te falat e tij. Një here i kishte ardhë një letër djalit të Muharrem Bajraktarit, Gencit, ku i shkruente se familja e Prenk Pervizit mos të bahej merak se ai i rrinte pranë e kujdesej për Prenkën  për çdo gja. Edhe grueja e Valentinit nga Bologna, me ndonjë kartolinë, sepse letrat nuk kalonin, na siguronte here pas here për shëndetin e na bante të falat e tij, gjithmonë  në emën të një gjoja tezës sonë Ana, që ishte vetë dora.

Së fundi, ishte miku i tij i ngushtë,  Muharrem Bajraktari, që me anën e familjës tij  na njoftonte dhe na ngushullonte për vdekjën e babes, më shtator 1977. Këto ishin të gjitha mundësitë e marrjës së ndonjë lajmi prej prindit tone sa qendruem në kampet e internimit. Njoftime të tjera do t’i  merrnim gjatë qendrimit tone në Belgjikë, ku kaluem në tetor 1990 e deri më sot që po shkruejm këto kujtime.

 

 

 

 

Në botën e lirë

 

 

Në tetor 1990  arritëm me dalë familjarisht në Mbretninë e Belgjikës, me gruen e tre djemtë. Një mrekulli. Nga skëterra komuniste në botën e lirë. Nga Ferri në Parajzë.   Në shtetin ku kishte jetue vitet e ditët e fundi prindi ynë. Ishim familja e vetme dhe e parë që vinte drejt nga kampet e internimit. Shqiptarë të ndryshëm të mërgatës vjetër erdhën me na takue.  Njerëz që e kishin njoftë babën e ishin shoqnue me të.

Por kryesorja imediate për ne ishte  rregullimi i gjendjës sonë.  Duhej me u paraqitë patjetër në Komisariatin  për refugjatët.  Unë, grueja e djali i madh. I vogli nën 14 vjeç nuk merrej në pyetje.

Na  intervistonin veç e veç. I fundit me takoi mue. Hetuesi ishte një burrë rreth 50 vjeç. Përkthyese frëngjisht, një zonjushë bionde kosovare.  Nuk pata nevojë për përkthim. Me frëngjishtën që kisha mësue në shkollë në Itali  dhe përmirësue në burgjet e kampet  me intelektualët të mbyllun aty, veçanërisht në Kuç, ia dola vetë në krye punës. Relacioni im ishte tepër i plotë e tronditës për hetuesit belgë. Me vendet e internimëve, data dhe konditat.  Sigurisht se aty doli pse keni zgjedhë Belgjikën. Këtu kishte jetue e vdekë prindi ynë, Prenk Pervizi, gjeneral shqiptar. Hetuesi në një çast mori leje dhe shkoi diku. U kthye pas 10 minutash.

– Zoti Pervizi, jeni te pranuar qe tani, komplet me gjithë familjën.   Me urdhën e vendim të vetё Presidentit të Komisariatit. Mirësevini  në Mbretninë e Belgjikës !

Ndërkaq, me dha një posulle, ku ishte shkrue adresa e qytetit ku kishte jetue e vdekë im atë dhe e varrezave  ku ishte varrosë. Gjendja  jonë u rregullue. Zumë një apartament dhe përfituem ndihmën e caktueme për refugjatët.  Kjo i habiti  gjithë shqiptarët për shpëjtësinë e rregulimit tonë. Faktikisht ato ishin t’ardhun atyqyshё nga viti 1956, me rregulla të tjera, e kishin hasë në veshtirësi në kohën e tyne.  Me shëmbjen e komunizmit dhe vërshimin e refugjatëve n’Evropë, OKB-ja kishte marrë masa të reja për përballimin e situatës.  Kjo me pak fjalë paraqitja dhe sistemimi ynë në Belgjikë, ku u pritëm ma së miri.  Aty grueja ime kishte dhe t’amën, Zorka Malaj  e tre vllaznit për nanë, që edhe ato e kishin provue internimi deri sa u riatdhesuen në Mal të Zi, e pastaj kaluen në Belgjikë.

Puna e parë për t’u krye ishte gjetja e vorrit të babës. Kjo u arrit  me  adresën që më dhanë në Komisariat.  Nga ana tjetër dolën dy puknjanë, Gjergj Tishi, bir’ i Zef Tishit,  që kishte shoqnue babën kohët e fundit, dhe Ded Mjeku, të cilët na përcollën në spitalin ku im atë ishte shtrue e kishte ndërrue jetë. Ku na pritën mirë, dhe takuem  edhe infermierën që ishte kujdesue për të. Edhe ajo na dha adresën e varrezave dhe na tregoi se im atë ishte varros në atë që quhej parcela e herojve, ku varroseshin personalitete tё larta ushtarake të ikun  nga vendet komuniste.

Te varri shkova bashkë me Patër Ambroz Martinin, që kishte krye shërbimin e fundit  fetar t’im etit dhe Ded Mjekun, i cili ishte shoqnue vazhdimisht me babën, dhe njihte gjithë mergatën shqiptare të Belgjikës. Ai punonte si përkthyes, sepse zotnonte, përveç shqipës, italishtën, frëngjishtë e serbo-kroatishtën.  Prej Dedës dhe Patër Ambrozit mora informatat e para për babën. Ndër të tjera mora vesh se si, pas vdekjës së babës, të gjithë plaçkat, orenditë dhe sendet përsonale të tij, libra, letra, fotografi  e shkrime, ndër to dhe një revolver, ishin mbyllun në një valixhe apo arkë të vulosun me dyll. Shqiptarët ndërhynë dhe propozuen se ato plaçka mund t’i dorëzohëshin në ruetje Pater Ambrozit. Kështu u la. Por kur ai u paraqit ditën e caktueme për t’i marrë, nuk ia dhanë dhe i thanë se po nuk doli kush i familjës, ato sende nuk  i dorëzohën askujt. Për deri sa nuk kishte njerëz të familjës që t’i dorëzohëshin, ato ruhëshin 25 vjet, në pritje mos dilte një i afërm i tij.  Pastaj digjeshin.  Si me ia ba ?  Doli se shqiptarët kishin vu dorë mbi atë arkë, duke ndërhy me anë të pëshkopit me origjinë polake, Jordan, që përgjigjej për shqiptarët.  Arka u hap në prani të tre shqiptarve, të cilëve nuk po ua përmend emnat. Për disa sende personale, si orë dore, çakmak  i markës « Dupont », stilograf e stilo-laps me veshje ari,  çestek ari, unazë e martesës, një pako me letra, ndër to një letër drejtue Presidentit t’Amerikës, një sasi fotografishë dhe dy blok-shënimesh me  adresa, pasaportë e letër njoftim të  OKB-së, si refugjat politik, ia kishin dorëzue një far Ded Volaj, nga Puka Atё   e kishin thirrë aty, sepse ai njihte disa nipa të Prenk Pervizit, që gjendëshin në Amerikë, prandaj ai të ua çonte. Ded Volaj e kishte pa arkën e hapun, me plaçkat dhe sendet e tjera, ndër to fletore me shkrime e libra, si dhe revolën. Për ato sende nuk u tha asnjë fjalë se si do shkonte puna e ku do të përfundonin.

Ai kishte pranue me e krye atë porosi. Deda më tregoi se kush ishin  tre shqiptarët aty të pranishëm përveç pëshkopit.  Ndërhyna pranë kryetarit të Komunës (Burgmestrit)  ku kishte jetue im atë, në qytetin La Luvierë, i cili m’u përgjigj që kishte ngarkue komisariatin  e policisë që ta ndiqnin çeshtjën. Nga policia erdhi njoftimi, që rezultonte se Prenk Pervizi nuk kishte lanë asgja. U kuptue se asaj pune i kishin vu kapak, dhe kot që mundohësha me e zhbirilue. Njerëzit që  e kishin organizue atë punë kishin vdekun, dhe kur unë shkova me kërkue llogari te familjet  e tyne, se mos kishin ruejtë ndonjë send të babës, veçanërsiht  kutinë e cigarëve prej ari me emnin e firmën e tij të skalitun, dhe pёr dokumenta  e dorёshkrime,  tue qenë se kishin pasë miqësi me prindin tim, m’u përgjigjen që nuk kishin asgja nga sendet të tij dhe se nuk dinin asgja për to.  Ndërsa ishte krejt e kundërta.

Kisha ardhë në një kohë kur të gjithë miqt e t’im etit kishin vdekun.  Gjashtë muej përpara kishte vdekë Muharrem Bajraktari. Po në ato ditë që mbrritëm në Bruksel, kishte vdekë miku tjetër kurbinas, Brahim Bami, nga Zheja.  Ky i shtruem në spital, kur kishte marrë vesh për ardhjën e birit të Prenk Pervizit,  kishte shpreh dëshirën me më takue, por u njoftova pas vdekjёs tij.  Me rastin e vdekjës tij, vjen nga Amerika, Gjergj Qipi që me Brahimin  kishin lidhë kumbarie.  Ky Gjergji ishte nga një familje mike jona den baba den, nga Malibardhë i Kurbinit. Gjergji vjen më takon me djalin e Brahim Bamit, dhe me dorëzon  disa sende të babës, që ia kishin dhanë nipat tonë në New York, Ndue e Martin Lala të cilëve ua kishte çue ai Ded Volaj. Mbeta i befasuem, sepse përveç disa fotografive, orës dorës dhe një stilo-lapsi,  që unë i njihja, të tjerat ishin zevendesue me gjana pa vlerë.  Pakoja e letrave mungonte me gjithёletrёn dergue presidentit Knnedy.  U detyrova me i pranue, ashtu siç mi kishin sjellë.  Mos tjetër fotografitë, që nuk kishim asnji të tijën, dhe unazën e martesës, jo ajo që unë dija, me mbishkrimin e emnit tij dhe të datëlindjës,  por se pakut florinit. Kur ia tregova Ded Mjekut ato sende, ai mbeti i çuditun, sepse kishte ndejtë vazhdimisht me babën dhe ia njifte gjanat që mbante. Ndër te tjera me tregonte se si i ishte prishë çakmaku « Dupont », prej florini,  dhe se si Deda e kishte ndihmue me ia dergue me postë speciale fabrikës në Svicër, që ia kishte kthye të riparuem.  Pastaj ku ishte kutija e cigarëve po prej florini, me emnin e firmën e tij të gdhendun në të ?  Ma vonë kishte dalë se nje nga personat qe kishin vu dorë mbi plaçkat u muer vesh  se përdorte e thyente pesë-napolonsha florini, që nuk kishte disponue as dispononte askush shqiptar. Përfundimi i sa thamë deri tani : edhe ato sende të fundit të Prenk Pervizit,  ku kishte edhe dokumentë si dhe shkrime, shënime, kujtime  dhe sende   të tjera, ashtu dhe korispondenca, u zhdukën pa lanë gjurmë, humbën.  Nipat ne Amerike, për letrat më thanë se ato ishin kalbë nё bodrum prej lagështinës. Ec e merre vesh. Po pse në njё bodrum  me lagështinë ruhën letrat ?  Kisha mbet  krejt i pafuqishëm dhe i zgënjyem. Koha kishte ba të veten. 45 vjet i ndamë prej botës dhe jetës normale njerëzore.

Nuk më mbetej tjetër veçse me marrë  informata gojore prej shqiptarve të mërgatës së vjetër, ose ma mirë me thanë prej fëmijëve të tyne.   Me ra rasti me shkue edhe ne Paris qysh në verën 1991, ku u takova me Leka Zogun e disa shqiptarë të rrethit tonë miqësor.  Rezultati ishte se informatat jepëshin me pikatore. Leka Zogu me tregonte, ndërsa gëlltiste konjak,  se per Prenk Pervizin  i kishte folë mirë Hysen Selmani, kujdestari tij  pas vdekjës se Mbretit Zog. Aq. Si përfundim arrita të marr vesh sa ma poshtë vijon.

 

Prenk Pervizi në Belgjikë

kaloi 11 vjetët e fundit, 1966-1977

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Jetë e veprimtari në mërgim

 

 

 

Im atë kishte qëndrue 19 vjet në Greqi, ku, në periudhën 1950-1954, bashkë me Muharrem Bajraktarin, Fiqri Dinen, Hysni Demën, Abaz Ermenin e të tjerë shqiptarë, kishin nisë një organizim ushtarak për rrëzimin e regjimit komunist në Shqipni.  Puna kishte ecë mbarë, pse kishte mjaft shqiptarë t’arratisun dhe kishin edhe ndihmën e grekëve e t’anglezëve.  Nga njoftime ma të sakta nga shërbimi i fshehtë amerikan dilte se Prenk Pervizi  kishte mbështet planin anglez për atë organizim me anën e Greqisë, ndërsa Hasan Dosti atë armerikan me anë të Jugosllavisë.  Për në Greqi  pritej që të vinte aty vetë Mbreti Zog, me të cilin ishin në lidhje, për t’i dhanë fund organizimit dhe nisjes së aksionit. Por ç’ndodhi ? Anglezët e kishin pengue Mbretin e nuk e kishin lanë me ardhë në Greqi prej Egjyptit  ku rrinte, nën mbrojtjën e Mbretit Faruk, që i i kishte krijue kushte të mira jetese. Ndërkohë, anglezët i kishin dredhue fjalët duke paraqitë si kusht të mbështetjës dhe ndihmës së tyne, kthimin e Korçës e Gjirokastrës Greqisë.  Shqiptarët të revoltuem nuk kishin pranue të tilla kondita dhe organizimi u prish. Mësova pastaj se si ato ishin përpjekë me dërgue  diversantë nepërmjet kufinit, ku ishte dallue Hamit Matjani e vllaznit Bylykbashi nga Devolli, të  cilët kishin hy e dalë disa herë.  Rezulton se ata  kishin punue sipas udhëzimeve të Prenk Pervizit, dhe ishte  shtrue mundësia që Hamiti  të tërhiqte  në Greqi djemt e tij, pra, mue dhe vëllain Valentin e ndonjë tjetër.

Më 1950-1951, një grup t’intenuemish, shumica gra e disa djem te ri në moshë pune, ishin transferue me punue në një fermë të Lushnjës, në sektorin Pluk. Hamit Matjani  e kishte marrë vesh atë punë dhe ishte interesue, deri aty sa kishte shkue fshehurazi në atë kamp, aq i zoti dhe i zhdërvjelltë ishte, por doli se djemt e gjeneralit nuk ishin aty dhe s’kishte ndonjë tjetër person që t’ia vlente për ta marrë me vete. Në atë periudhë ne ishim të mbyllun në Porto Palermo e Tepelenë.

Organizimi i diverasantëve  u shtue dhe  filloj hedhja e tyne me parashuta, ku në Dibër u hodh kapiteni Zenel Shehu me te tjerë që u kapën, dhe Sigurimi i detyroi te punonin për të. Arriti puna që, gjoja ishte krijue një zonë e lirë dhe pritej të vinte ndonjë figurë udhëheqëse me emën, si Prenk Pervizi, Fiqri Dine, Muharrem Bajraktari, etj.  Kjo mund të kishte ndodhë, por Zenel Shehu e paskej ruejt një kod të fshehte që krijoi  dyshim. Prandaj, kësaj punë do t’i paraprinte Hamit Matjani, që do të konfirmonte e vërtetonte  se ishte mundësia e ardhjës së personalitetëve që përmendëm, për të fillue luftën kundër komunizmit.  Dihet si përfundoi misioni i Hamit Matjanit, që ra në kurthën e Sigurimit, që nga ana e tij priste mos zbriste ndonjë peshk ma i madh.  Kështu Hamiti u sakrifikue për një çeshtje  të madhe, dhe nuk u përkul e nuk pranoi të luej lojën e Sigurimit.  U gjykue dhe u denue me varje midis Lushnjës, më 1954. Dega e Brednshme  u dha lejë t’intenuemeve që të shkonin e ta shihnin Hamitin të varun me iu shti frikën dhe me i dëshperue.  Shumë pak prej tyne shkuen, ma tepër çunakë.

Dështimi i ndërhyemjës  me diversantë, si nga toka ashtu nga qielli,  siç do të vazhdonte ma vonë, erdhi si rrjedhim i spiunit anglez Philby,  që punonte per Sherbimin Sekret Rus, pranë shtabit të  komandës aleate, i cili informonte për çdo hedhje të  diversantëve  në Shqipni, që kapëshin sa shkelnin në tokë. Pati dy raste të veçanta që nuk u diktuen, ai i Ndue Pjetër Gjomarkut, në maj 1949, që koincidoi me vrasjën e Bardhok Bibës dhe ai i grupit të Alush Lleshanakut, që u hodh në zonën e  Mirditёs mes dimnit e bores më 1949. Por edhe ai dështoi, sepse u diktue nga tradhtia e një shoku të ngushtë të tij që ishte lidh me sigurimin, të cilit ai i kishte besue. Alush Lleshanaku u vra në Elbasan.

Ndërkohë, im atë kishte udhëtue në Francë në Marseille ku ishte takue me Mbretin Zog, për të gjetun mundësinë e një ndërhyemje me forcën e armëve në Shqipni me ndihmën e shtetëve fqinje.  Aty dolën kontradita.  Zogu e kishte mendjën akoma te Jugosllavia, ku mund të gjenin mbështetje, tue kujtue se do të përseritej 24 dhjetori 1924.  Prenk Pervizi insistonte se kësaj radhe ishte Greqia bashkë me anglezët që mund ta banin atë punë, qё pёrmatepёr ishte Mbretni. Kurse Jugosllavia ishte një vend  komunist, dhe kurrë n’e kurrës nuk do të pranonte një gja të tillë, aq ma keq se do t’ua bante të zezën me i tradhtue e dorëzue te komunistët shqiptarë.  Kështu ato u ndanë pa arritë në mirëkuptim. Ma vonë Zogu vdiq dhe nuk u ba gja. I biri ishte tepër i ri e vazhdonte  shkollën. Ku u rrit, mori drejtim te gabuem duke u shkëputun prej atyne që i kishin ndejtë pranë babës tij, duke u rrethue me njerëz pa emën, pa nam e nishan, siç thotë populli. Një fakt i vogël që tregon punë ma të mëdha, ishte një shkëmbim fjalësh që unë pata me disa shqiptarë në nje kafe. Njerëz të mirë por me flutura  në kokë. Aty unë kisha ndërhy se si mergata shqiptare nuk kishte qene aspaki e  organizueme dhe e gatshme me i dalë punës në ballë pas shëmbjes së  komunzmit. Mergata me mbretin Zog duhet të kishin organizueme një qeveri hije, me intelektualët shqiptarë në mergim. Po ku janë ata ? Jo ky i kuq, ai i zi, tjetri i bardhë apo i verdhё. Duke ba të tilla dallime ata  i keni largue. Pastaj ku i keni djemte e juej  që të kenë mbarue shkollat e të jenë të dipllomuem ?  Jo, i keni ba shëgertë e kamerierë kafesh me fitue pare. Jeni marrë me bixhoz, me pije e me lavire.  Mbretin e keni rrethue me njerëz të pa nivel e të panjohun, bari dhnesh, anonimë. S’keni organizue asgja të hajrit, as keni një shtyp që të ju perfaqësojë. Legaliteti ? Kush e ka shpikë këtë emërtim të panjohun e të pa vlerë ? Sigurisht një injorant, sepse asnjë zogist i ngritun e intelektual nuk merr pjesë në të.  Zogizmi asht gja tjetër, dhe njihet në Mbretin Zog dhe jo në legalitetin, e udhëhequn nga njerëz tё pashkolluem, analfabetё e pa  asnjë vlerë. Pak a shumë kështu fola. Atëhere një shqiptar kërcej nga një tavolinë.

– Po ai baba yt, Prenk Pervizi ka dashtë me e vra Zogun e me i zanë vendin !

Ia ktheva aty për aty:

– Mor i shkretë, po ta kishte pasë atë mendje, jo një kokë por disa  të kishte pasë Zogu ia kishte hjekë. Ndërsa ka qene besniku ma i madh i tij, si ne të mire ashtu në të keqe, nga fillimi deri ne fund të mbrenisë. Këtë e di çdo shqiptar deri dhe fëmijët në Shqipni, por siduket jeta në megrim ua ka marrë mend dhe ua ka hjek edhe ato pak që kishi. Isha i revlotuem.  Mos je ti filani, nipi i filanit ? Atё axhën  tand e kam pas në burg e internim, burrë i mirё  e zogist i flakët, por jo legalist si pua juej !

Fjala ime i la në heshtje të gjithë sa ishin. Unë u kisha tregue atë të vërtetë që ata  as e kuptonin as e njihnin, por që u detyruen ta pranonin.   Këto ishin gjithë sa unë arrita me marrë vesh  prej njerëzve të ndryshëm  në Belgjikë e Francë, të mira apo të këqia.

Përsa i përket periudhës së Belgjikës, im atë erdhi aty më 1966.  Duke qenë se nuk kishte familje as njeri të vetin, atë e caktuen në një hotel për refugjatë ku i caktuen një apartament të veçantë, nёn kujdesin e Karitasit, në qytetin  La Louviere, një gjysmë ore me tren nga Brukseli. Aty ishin dhe katër gjeneralë rumunë e bullgarë, edhe ata t’arratisun prej komunizmit, që trajtohëshin si prindi im. Ai vinte vazhdimisht në Bruksel, ku shkonin dhe e merrnin me makinё, ose me tren, qё e kishte tё paguem.  Nё Brukesl  e kalonte kohën me miqt e tij, Muharrem Bajraktarin, Refat Kolgjinin, familja Duraku, Brahim Bamin, Tahir Zajmin, ku shpesh vinte dhe Abaz Kupi e të tjerë prej Parisi, e ia shtronin bisedës duke analizue shkaqet e gabimet që çuen ne deshtimin e nacioalistëve  në kohën e luftës. Dhe ç’mund të bahej për imediatën e t’ardhmën.

Në një takim të tillë miqsor, im atë ishte shprehun :

– Dëgjoni, për si asht Shqipnia tash nën diktaturën komuniste, janë famimljet tona që ia njohin kriminalitetin, që po e pësojnë mbi kurrizin e tyne, si hakmarrje ndaj nesh, burrave të mirë.  Ne jemi në parajzë ato në ferr.  Kjo dihet. Si do shkojë puna thoni ?  Dëgjoni, pa u shemb komunizmi në Rusinë Staliniste,  nuk shëmbet diktatura shqiptare, as të tjerat.  Ajo kohë dotë vijë. Kur ? Ne do jemi a s’do jemi. Tjetër zgjidhje s’ka, për deri sa e lamë të na fluturojë zogun nga dora. Na mashtruen tё huejt qё mbanim si miq. Na prenё nё besё duke e shpёrdorue mirёbesimin tonё. Kjo e gjitha.

Miqtë i kishin dhanë të drejtë, se edhe ata ishin të bindun për sa thoshte im atë, por banin gjoja se nuk e dinin, sipas shprehjës “bane zot andërr”.

Aktivitete kulturore nuk kishte dhe jetohej  me bindjen se agjentët komunistë vepronin lirisht në diasporë, kudo, nga Belgjika e Franca, në Itali, Angli e në Amerikë.  Deri sa kishte arritë që një far Cuf Mullaj (me shokë),  agjent e spiun  komunist, të tërhiqte për hunde vetë Mbretin Zog bashkë me gjithë legalitetin e kur e mbaroj misionin të ikte duke u tallë me ta. Sa qё kёto agjentё bukurosha, Mbretnesha Gjeraldina i quente si bijt tё saj.

Siç e thamë, kur vinte në Bruksel, im atë rrinte vazhdimishi me Muharrem Bajraktarin, dhe kryesisht në lokalin e nipave të tij Lita,  por dhe të kafeneja e Rrok Çunit, nga Puka, që babën e donte dhe e respektonte shumë. Tregohen disa anekdota.

Sa herë që im atën  vinte në lokalin e nipave të Bajraktarit, ky porosiste  konjak « Metaxas ».  Nipat e pyetën  një ditë :

–   Si asht puna or mixhë, që sa herë që vjen Prenk Pervizi, ti porosit konjak, e kur vijnë shqiptarë të tjerë porosit ujë.

–   Ore djelm, Prenk Pervizi, asht nje burrë e general që  meriton të nderohet  me konjak. Të tjerët janë veç për ujë…

Një here tjetër kur e kishin pyet pse e nderonte e respektonte aq shumë Prenk Pervizin:

– Prenka na e ka kalue të  gjithë neve të tjerëve për shkollat e nalta ushtarake që ka krye, për gjuhet e hueja që zotnon, dhe detyrat që ka përballue me  nder.  Nga kjo anë asnjë oficer madhor shqiptar nuk mund të matet me të.  Ai ka qenё pёr mue dhe asht miku ma i shtrejt e i nderuem.

Ndodhte që vinin aty në tavolinën e tyne dhe njerëz të tjerë dosido me të cilët s’ ecte biseda. Atëherë  Prenk Pervizi,  u drejtohej  me  gjentilesë të madhe :

-Ju lutemi zotnij të keni mirësinë të na lini të qetë se kemi  disa çështje tё randёsishme për të diskutue me Bajraktarin.

Kështu të dy miqtë mund shkëmbenin mendime e gjykilme mbi çështje të randësishme e të kujtonin edhe  jetën dhe veprimtarënë e kalueme të tyne.  Im atё e Muharrem Bajrktari dhe Fiqri Dine sa kje gjallё, nuk merrёshin me organizata politike as ishin nё ndonjё parti. Ata banin thirrje gjithmonё pёr bashkim pa dallim feje, ideje,  krahine e partie. Po me ke,  qё shqiptarёt ishin pёrça, secili krah e grup pas kokёs vet ?

Në Belgjikë  i vetmi aktivitet i randësishëm ishe dita e Flamurit, 28 Nëndori, që festohej bashkarisht. Në këto festa i jepej fjala  Prenk Pervizit, i cili vazhdimisht bante thirrje për bashkim.  Nga këto fjalime ka shpetue vetëm një i mbajtun më rastin e 28 Nëndori 1971, organizue nga Blloku  Indipendent, fatmirsisht i   paraqitun në buletinin e Bllokut Indipendent  të atij viti. Një fjalim që  kishte lane mbresa të bashkahdetarët, që  e përmendnin gjithmonë. Po e japim ma poshtë.

 

 

Shënim:

 

Përsa i përket veprimtariës së tij në mërgim, janë gjetur disa dokumentë në arkivin e  Ministrisë së Brendshme italiane, se ai ndiqej nga sigurimi italian dhe mbahej nën vëzhgim për lëvizjet e  kontaktet e tij në Itali, veçanërisht  në vitӫt 1950-1954, kur paskej bërë disa udhëtime e kontakte ne qytetet Romë, Napoli e Gjenova. Janë 11 dokumentë që u gjetën dhe na u dërguen nga miku, histioriani e diplomati Bejtollah Destani  në Ambasadën e Kosovës në Romë, të cilit i shkojnë falemenderimet tona. Jo vetëm kaq, po nga një dokument tjetër del se ai ndiqej e vëzhgohej nga shërbimi sekret italiane edhe ne kohën e Mbretërisë kur ishte kolonel, e  ku cilësohej i rrezikshën dhe besnik i Mbretit Zog, bashkë me diplomatin shkodran Ҫatin Saraçi.

Detyrohemi tӫ paraqesim dy nga kӫto dokumentӫ si një provë e veprimtarisë tij edhe në kushtet e emigracionit politik kur u largua nga Shqipëria për në Greqi më 1946. Dhe pӫr tӫ tregue se edhe ne kohӫn e Mbretnisӫ ai vӫzhgohej nga shёrbimi sekret italian.

 

 

 

 

Fjalimi i Gjeneral Prenk Pervizit

më  28 Nëndor 1971 në Bruksel

 

Zoja e Zotni të nderuem, bashkatdhetarë të pranishëm,

 

Jam i gezuem dhe i nderuem, që po marr pjesë në mbledhjen tuej, për të festue 25 vjetorin e Bllokut Kombtar Indipendent. Ju e dini se unë jam i deklaurem i pavarun, nuk baj pjesë në partinat politike t’emigracionit, por nuk jam kundra asnji partie apo rryme politike. Më mbetet të urrej vetëm ata elementa që shkaktojnë grindje e përçarje në radhët e mergatës. Mund të them, përsa i përket Bllokut Kombtar Indipendent, se asht një Organizatë me një program të përsosun, dhe që mbi të gjitha ven nevojen e një bashkimi të rrymave politike të mergatës sonë. Asht i kryesuem prej elementave t’ajkës Shqiptare, të pajisun me kulturë, të squet, patriotë të pastër e aktivistë. Zani i Bllokut, për bashkimin e mergatës gjen në mue admirim e kështu besoj se edhe ndër të tjera ambiente.

Për të pa se sa randësi ka bashkimi, le t’i hedhim një sy shkurtazi, historisë. Mbretnesha Teuta, ka pasë arritë me bashkue fiset ilire, e me këtë bashkim i pat dhanë lufta të rrepta Perandorisë Romake, që ishte fuqia ma e fortë e asaj kohë. Edhe Mbreti Genc, ndoqi shembullin e Teutës, e me atë bashkim u perballoi fuqive të mëdha romake, por mjerisht ra rob, pa mund të arrije synimet e veta.  Po për atë kohë, vjen për t’u përmendë burri fatos, që dikush quen Burri e dikush Pirro, i cili bashkoi fiset iliriane prej jugut e deri ne zenrën e Ballkanit, e duke pase arrite nje lidhje historike, pat guximin, po me atë ushtri iliriane e mjetet e asaj kohë, me i ba luftë Perandorisë Romake në tokën e saj. Luftë e përgjakëshme, por megjithatë fatosat iliriane i mundën  legjionet e shumta romake.  Shqypja e zeze dy krenare u brohorit në fushën e asaj beteje për  të parën herë, mbas kësaj fitoreje të shkëlqyeshme.  E me qenë se qe shumë e përgjakshme, për të dy palët, historia e pagëzoi “Fitore e Pirros”. Për mos me u zgjat tepër, t’i hedhim një sy kohës s’è Fatosit tonë Kombtar Gjergj Kastriot Skenderbegut, që qyshë në moshë të re u muer peng prej turqëve e u rrit me të tana miradinat e Pallatit të Sulltanit, e qe nderue e  respektue prej të gjithëve. Por ai u ra shqelm të tana këtyne miradinave e u vue në shërbim të Atdheut. U shkëput   prej ushtrisë turke, mbërriti në Krujë, e nbasi i dëboi turqit prej keshtjellës, bani mbledhjen historike ku mlodhi të gjithë Prijësat e fiseve shqiptare. N’atë mbledhje t’Lezhës, nën hijen e Flamurit Kombtar u lidh Besa Shqiptare e u ba «Bashkimi », u vendos Pamvarësia. Lidhen besë burrat e Shqipnisë, njohën për prijës të tyne Skenderbegun. 24 vjet vazhdoi mbrojtja e Shqipnisë nën udhëheqjen e atij Fatosi, duke i dhane 22 beteja fuqisë shumfishe turke dhe duke ia thye hovin për të pushtue Europen.   Mbas vdekjes së Heroit, Shqipnia ra nën okupacionin turk për ma së katër shekuj. Edhe gjatë kësaj kohë, shqiptarët u përpoqën ta rifitojnë lirinë, por intrigat e hueja nuk i lanë të zhvillohen përpjekjet shqiptare. Me fjalë të tjera, të rrethuem në të katër anët prej anmiqve, Pamvarësia u rifitue  vetëm në vitin 1912. Konferenca e paqës në Londër, caktoi kufijt e vendit tonë, tue lanë gjysmën jashta nën sundimin e anmiqve tonë. Mbledhja e Patriotëve me 28 Nendor 1912, shpalli  Pamvarësine Shqiptare, dhe pat për qellim me e mbrojtë Pamvarësine  dhe me u perpjeke me i fut në gjinin e Nanës Shqipni të gjithë shqiptarët. Kaluen kohnat, përpjekje e shumë flijime u banë prej shqiptarve për të mbrojtë Pamvarësinë, por nuk u arrit «Bashkimi », ai Bashkim i të gjtha forcave të shëndosha shqiptare. Fatkeqësisht tue mos u ba Bashkimi, erdhen në fuqi komunistët internacionalë. Me ndihmen e sllavizmit morën frenat në dorë. Gjaku i shqiptarve të pastër rrodhi currila e rrëkaje për ti dalun zot Atdheut. Elementat ma të zgjedhun mbaruen nëpër burgje. Familjet shqiptare u morën nëpër kambë. Populli shqiptar u ba skllav i klikës së kuqe.

Vjen pyetja: cila asht detyra e emigracionit? Përgjigja asht krejt e thjeshtë : « Bashkimi ! Vetëm të bashkuem rrymat politike munden me i sherbye Atdheut.    Rrofte Shqipnia e Lirë Etnike !

 

* * *

 

 

Para se të vinte në Belgjikë, im atë ishte ndalë në Itali, e kishte qendrue do kohë në Bolonja ku jetonte e grueja e Valentinit, me të cilën ishte kontaktue dhe n’emën të së cilës nëpërmjet shoqatave bamirëse na kishte nisë një pako të madhe me plaçka, siç e kemi tregue, që e morem,  e dy të tjera që nuk na i dhanë e i grabitën.  Në qëndrimin në Itali, Ministria e   Mbrojtjës Italiane i kishte propozue të ia njihte gradën e lartë si general divizioni,  dhe t’i jepte një detyrë komanduese, por me konditën që ai të pranonte nënshtetësinë italiane. Ai nuk e pranoi assësi atё ofertë që e fyente në dinjitetin e tij si shqiptar, dhe prandaj kaloi në Belgjikë, si refugjat politik ONU.  Në Itali, sa ndejt u takue me figurat e tjera shqiptare, miq të tij e t’afërm, si Gjon Marka Gjoni me të birin Nduen;   Ernest Koliqin, ish shok shkolle e mik;  Zef Palin, Kryetar i Komitetit Shqiperia e Lirë, Taf Pervizin, fis i vjetër dhe luftëtar i shquem, nga Hasi i Kosovës; Mehdi Frashërin, Nermin Vlorën me të shoqin Renzo Falaski;  kishte shkue e ba vizitë në Institutin Santa Maria, Kolezhi ku kishim studiue ne. Kishte takue edhe ish shokë të Shkollës së Luftës së Torinos, që ishin akoma në  shërbim e me pozita. Kjo pak a shume sa morëm vesh nga grueja e Valentinit kur shkova me e takue me rastin e ardhjës së Valentinit nga Shqipnia, në shkurt 1991, ku ajo na tregoi për gjithë sa thamë. Aty mora vesh edhe një çudi tjetër që vetëm shqiptarët janë mjeshtra për të krye.

Ja se ç’më tregoi ajo. Kur ishte bashkue me Valentinin pas 47 vjet ndarje, ajo ndër të tjera i kishte tregue një paketë me letra të dërgueme nga baba kur ishte në Greqi dhe Belgjikë pra 30 vjet korepondencë. Valentini ishte gëzue dhe me padurim  i merr zarfat dhe fillon t’i hapë. Ç‘ka me pa e me diftue ? Zarfat ishin bosh ! Ku kishin shkue letrat ?  Gori, e shoqja e Valentinit kishte mbetë pa mend. Atëherë ishte kujtue. Ajo paskej njohun disa shqiptarë, dhe paskej ra dakord me ta që t’ia blinin mobiljet e vjetra të familjës saj. Kështu ajo i kishte pranue me hy e me dale gjatë asaj kohë. Pra ato, sigurisht agjentë të Sigurimit shqiptar, kishin përfitue me vjedhë letrat me mjeshtri, duke i lane zarfat bosh siç ishin pakëtue. Poshtërsi e madhe që vetëm komunistët janë mjeshtra për me krye.  Prej Gorit përfituem disa fotografi të babes dhe tonat që ajo kishte ruejtë e shyqyr që nuk ia kishin vjedhë edhe ato.

Shkova disa here në Romë, ku më mbajti dy javë shkolla ime ku isha kthye pas 50 vjet plot. Pata rast të takohëm me Nërmin Vlorën e te shoqin, Renzo Falaski, që kishte qenë oficer në Shqipni, pranë shtabit të Gjeneralit   Dalmazzo, i cili më konfirmoi, se kur ndodhi kapitullimi i Italisë, Prenk Pervizi kishte ardhë me marrë  në dorëzim komandën   prej Dalmazzos,   bashkë me oficerë të tjerë shqiptarë, ndër të cilët mbante mend gjeneralin Gustav Mirdashin.  Në Romë jetonte edhe  Taf Pervizi, fis i vjetër yni, i  cili kishte qenë në grupin e Bajraktarit kur ishin nisë me dale në Greqi nga Maqedonia, dhe se nga 84 vetë vetëm 24 kishin mbrritë në Greqi, edhe ato të gjithë të plagosun. Të tjerët ishin vra në përpjekje. Ai me tregoi se si ishte takue me babën që ishte gëzue sikur t’ishte nje djalë i tij, pse edhe Tafa ishte një i ri shumë i pashëm e shtatnaltë që i përgjigjej  races sonë. Mandej kishte ndejtë me tim atёn në Romë, ku ai  vinte prej Greqie në mbledhjet e “Komitetit Shqiperia e Lirë”, me qendër në Romë e me  Kryetar  Dr. Zef Palin, nga Shkodra. Aty bashkohëshin ne ato vitet e para deri më 1954-56, im atë me Bajraktarin, Fiqri Dine, Abaz Kupin,  Ernest Koliqin, Gjon Marka Gjoni e të birin, Nduen, si dhe Taf Pervizin e të tjerë, për të trajtue problemin shqiptar dhe a mund te gjendej një zgjidhje. Asgja s’u ba. “Komiteti” u transferue nga Roma në New York, ku kryetar u caktue Rexhep Krasniqi. Përveç Bazit Canes asnjë prej tyne nuk shkoi në Amerikë. Një pjesë qëndruen ne Itali të tjerët  u vendosën në Belgjikë, që ishte qendra ma e njohun e mergatës shqiptare,  qyshë me 1956.  Im atë do të shkonte atje, 10 vjet ma vonë, më 1966.

Por ai, duke konsiderue se duhej gjetun një formulë për organizimin e shqiptarve të diasporës dhe nje far bashkimi të tyne, hartoi një projekt për formimn e një detashmenti ose  batalion ushtarak  të rregull shqiptar per me luftue në Vietnam si vullnetarë, bashkangjitun trupava te tjera të OKB, përkrah forcave amerikane.  Kuadrot oficerë shqiptarë kishte, ashtu  dhe ushtarë, që  ishin gati me u përfshi të gjithë, kush mundte. Kishte bisedue me Bajraktarin e te tjerë oficerë që e kishin aprovue atë projekt. Po t’ishte se krijohej ajo force e rregullt shqiptare, atëhere hapej rruga për një organizim ma të gjanë, që bahej shkak për bashkimin e gjithë forcave shqiptare pa dallim rreth atij kontingjenti ushtarak, nën komandën e oficerëve ma të mire y tё Shqipnisё.

Një të hartue projektin dhe ia nis drejt “Komitetit Shqipëria e Lirë” që t’ia paraqiste qeverisë amerikane dhe drejt Presidentit të asaj kohë,  Kenedit,  të cilit im atë i kishte shkrue një letër  që mjerisht nuk me ra në dorë, por që miku ynё  Ded Volaj e kishte pa me sytë e tij.  Jo që kjo u vërtetue nga letërkëmbimi midis babës dhe Rexhep Krasniqit,  ku Rexhepi e falënderonte dhe e përgëzonte atё për  projektin, por qe qeveria amerikane nuk e kishte aprovue, sepse  në Vietnam nuk pranohëshin forca vullnetare, por vetëm reparte  t’ushtrisë  efektive  të shtetëve anëtare të OKB.  Kështu kjo orvajtje nuk pati sukses, por qellimi dhe  projekti mbetën të randësishëm e tregojnë se  im atë çeshtjen shqiptare e mbante  në mendje e në zemër për t’i gjet zgjidhje. Mjerisht nuk kam arritë që ta gjej projektin, megjithëse kam nderhy me anë të disa miqve që jetojnë në Washigton, mos ai projekt gjendët në arkivin e Shtëpisë së Bardhë a gjekund tjetër. Im atë bashkëpunoi vazhdimisht me Muharrem Bajraktarin me të ciilin e lidhte një miqësi e madhe e kalitun gjatë kohës së vështirë të krijimit e stabilizimit  të shtetit shqiptar. Mbetët historike e lëgjndare koha e Belgjikës, ku dy miqtë gëzonin respektin dhe admirimin e bashkatdhetarëve për aftësitë e tyre ushtarake, mençurinë e urtësinë  ytet e larta shqiptare.

I

 

 

 

 

 

Leter e Gjeneral Prenk Pervizit

Kryetarit të Komitetit ‘Shqpëria e Lire”

  1. Rexhep Krasniqi

 

Belgjike, Jolimont  me 21 Shtator 1966

 

Zotni Rexhep!

 

Po ju njoftoj se jam transferue prej Greqie  ktu ne Belgjike definitivisht me datë 15 Fruer 1966, me aprovimin e të Deleguemit te Kombeve te Bashkueme  n ‘Athine e t’Organizates se Pergjithshme te refugjateve t’Europes ne Gjeneve (Svicer).

Per nderimin e grades se nalte qe kam pase si dhe per rekomandimin e nje miku te madh, kan ba perjashtim,  tue me vendose ne nje vend te zgjedhun ne nje apartament special…

Siç e dini, une at Komitet qe asht formue me at kriter te dijtun e kam njofte qyshe ne  fillese, sepse un kam qene kurdohere edhe jam i idese se organizata te ketilla duhet te jene pa ngjyra partinash, per te ba orvajtje vetem per Shqipni e jo per interesa partinash meskine.  Jam e mbetem i deklaruem indipendent (dmth. i pavarun).

Ne Greqi kam pase nje mik privat, qe ka qene zengjini ma i madh i Greqise e me influence te gjane. Ky mik i madh vullnetarisht e bujarisht me ka ndihmue financiarisht  per 19 vjet  rresht. Une  kam ba nji jete princi e luksoze ne saje te tij, e po ne saj te tij te gjitha portat e atyne qe nuk ushqenin idena te mhrapshta per Shqipnine per mue rrishin te çeluna. Ky mik i jem,  para disa muejsh vdiq befasisht nga zemra dhe une, mbas vdekjes se tij mbeta si peshku pa uje ….Greqia as zyrtarisht as anas nuk me ka pas ndihmue….Mbas vdekjes se ketij mikut nga qe edhe pak kam qene merzite aq gjate ne at vend  tue prite ndryshim te  gjendjes  kah  Atdheu, pa muejt me pa rezultat etj., u shperngula në Belgjikë.

Bashkadhetaret tane te matun e te logjikshem  e dijne ket te vertete se une ne Greqi rrnojshe me burim ekonomik privat e se me grek nuk kam pase asnje angazhim e nuk ka pase vend per as nje lloje fjale ose  premtimi qe te cenoje çeshtjen kombetare tonen n’as nje pikpamje. Me gjithe kete asht per t’ardhe keq se pa e konstatue ket te vertete, disa  sharlatane  meskine,  nuk kan mungue me krijue fantazina te pa vend  rrotull ndejtjes sime n’Athine e qe tani me ket transferim ose shperngulje s’andejmi, bjen poshte ky “myth” i tyne vetvetiu.   Asht per t’i besue proverbit filosofik se “e verteta mund te ndrydhet por nuk mund te shqymet nga se ma ne fund  triumfon”.

Per sa i takon demarsheve te mija rreth thezes per « vullnetare » ne sherbin te USA per ne Vietnamin e Jugut, nuk me mbetet (veçse) te ju perseris shenime tjera ne menyre private, perveç sa jane  permende n’udhen zyrtare (me leter te drejtueme Komitetit t’uej, po  me date te soçme  e me te gjitha kopjet e dokumentave relative)

Une jam i bindun se nje intervenim i juej si Kryetar i Komitetit “Shqipnia e Lire” prane Departamentit te Shtetit te USA per Pune te ]ashtme, me percjelljen e gjithe kopjeve te dokumentave (ashtu siç jane), jo vetem  se kishte per ta forcue thezen e çeshtjes  shqiptare, por kishte per te naltsue konsideraten e mire per ju personalisht, si edhe për Komitetin përgjithësisht.

Tue Ju urue suksese ne detyren e nalte t’uej, tue ju sigurue subordinimin t’em ne drejtimet e jueja, si per kohe paqe si per kohe  lufte eventuale kah librimi i dishruem i Athdeut e tue ju paraqite te falat e perzemerta si ju personalisht, Z. Kryetar, si edhe bashkantareve, ZZ Neshat Peshkepise e Vasil Germenit. *

Mbetem i  juej me stime e me bese.

Prenk Pervizi.

 

___________________

*Ky  letërshkëmbim me  Rexhep Krasniqit, vlen si  një domument  historik, që pasqyron ma së miri patriotizmin, qëndrimin  dhe përkushtimn e Prenk Pervizit ndaj kauzës shqiptare me  thirrje e përpjekje të vazhdueshme për bashkim.  Mendohet se im atë ka pasë letërshkëmbim me  patriotë  të tjerë shqiptarë  dhe  me të huaj, që shpresojmë të gjëndën një ditë.  S’ka dyshim se pranё Minstrisё  Brendshme, nё ndonjё skutё tё arkivit ka dokumentё mbi Prenk Pervizin. Njё kolonel i sigurimit ia kishte thanё njё nipi tё tij, i cili na njifte, se pёr Prenk Pervizit nё Ministri kishte dokumentё  e fotografi tё jetёs tij  nё mёrgim. Ashtu dhe nga Ministria e Mbrojtjёs, ku ishte i ikuadruem. Deri tani s’ka dalё asgja.  E s’dihet a do tё dalё njё ditё, pёr si shkojnё punёt. Tjetёr çeshtje asht ajo e dokumentave tё projektit tё nje force ushtarake “vullnetare, pёr nё Vienamin e Jugut, drejtue Qeverisё amerikane me anё to Komitetit Shqipёria e Lirё, mё 1966, ku  edhe ato s’janё gjendur. Ne s’i kemi pasut atoi mundёsi qё tё ndёrhyjmё.

 

 

 

Pergjigje nga Kryetari i Komitetit

Shqiperia e Lirë Z. Rexhep Krasniqi.

 

New York me 6 maj 1966

I nderëshëm Z. Gjeneral,

 

Para sa kohe e kemi marrë shkresen tuej  te dates  21-4-66, bashhkë me kopjet e shkresave që ia keni dergue Ministrisë Mbrojtjtes së Shtetëve të Bashkueme t’Amerikës, percjellë me anën e Ambasadës Amerikane në Athinë ( Greqi).  Të gjitha shkresat në fjalë i kemi lexue me vemendje bashkë me antarët e Komitetit ZZ. Germenji e Peshkëpija, dhe ju pergëzojnë per idenë e bukur që keni pasë per me ofrue sherbimin e juej në luftën kundra agresionit komunist që po mundohet me robnue Vjetnamin e jugut, ashtu edhe me mund  me formue një grup vullnetarësh prej bashkatdhetarëve tanë në botën e lirë.  Megjithqë Komiteti asht në dijeni se Amerika per arsye parimore i asht shmangë idesë së formirnit të grupeve vullnetare të hueja që kishin me u  perngja formacioneve merhume  të legjionit t’huejve françez.  Mbas hetimeve të rastit kopjet e shkresave t’jueja në fjalë i kemi dorzue aty ku duhet. Të shpresojmë se heret ase vonë, do të merrëni pergjegje në adresen e re t’ Juejen.  Na vjen keq per humbjen mikut të fort grek që keni pasë, gja që ju ka detyrue me lanë jeten e qetë dhe të sigurueme qe keni gëzue deri tani. Por n’anë tjeter gëzohemi bashkë me Ju që ma në fund me lidhjet që keni pasë, keni mujtë me i sigurue vetes nji vend aq të pershtatshëm në një nga vendet ma të shqueme të kulturës europiane, populli i të cilit asht  diftue kaq bujar e zemerbardhë ndaj  mija refugjatësh shqiptarë… Komiteti tash asht tue kalue  një perjudhë kritike me veshtirësina  financiare që na ka detyrue me kufizue veprimtarinë tonë në  çfardo fushe të lufte antikomuniste. Kjo asht e verteta dhe vetem rrethana të papritshme mund të ndryshojnë ket realitet t’idhët.

Tue iu dishrue shëndet të plotë dhe të mira, edhe prej kolegëve t’mij Z.Z.Germenji dhe Peshkepisë, mbetem me nderime të posaçme .            Rexhep Krasniqi.*

 

——————————

*– Theksojmё  njё tё metё nga Zoti Krasniqi, sepse ne s’dinim  gja pёr projektin e krijimit trupash shqiptare per luftёn e Vjetnamit, qё e morёm vesh ma vonё. Ai duhet tё na kishte dorёzue projektin po ta kishte ose udhёzue se ku mund ta kёrkonim.

 

 

Ditët e fundit të një jete

kushtue Atdheut

 

 

Nga mesi i muejt gusht im atë kishte marrë një ftohje që kaloi në bronkopneumoni të randë. I shtruem urgjëntisht në spitalin e madh  Jolimont, të qytetiti La Luviere, nuk arriti me e marre veten, tashma në moshën 80 vjeç. Lajmi u hap dhe miqt e tij të përhershëm, Muharrem Bajraktari, me nipat e tij e miq të tjerë shkonin vazhdimisht me e pa e me u njoftue për shendetin e tij. Bajraktari i ndejti pranë gjithë kohën. Den Mjeku, nga Puka,  me tregonte se nuk mbeti kush pa i ba vizitë dhe miqtë puknjanë e mirditorë aty i kishe gati përditë si dhe kurbinasit tij, si Brahim Bami e të tjerë.  Edhe shqiptarё nga Parisi erdhën me e takue ne ato ditë të fundit të jetës tij.  Me tregonte zoti Ramiz Zekolli, që rrinte vazhdimisht me Bajraktarin, dhe kishte shkue me të për me i ba vizitë të semurit deri  në çastet e fundit, se Gjenerali e perballoi atë gjëndje me dinjitet e qendrim burrnor. Në ato  çaste të fundit permendte emrin tim, duke u thanë të pranishëmve, se nga të gjithë njerëzi e tij i dhimbej ma shumë Leka, ma i vogli që ishte përfshi në moshë fare te re në terrorin komunist.  Prej Ramizit kisha marre edhe njoftimin, për të cilin kemi shkrue ma nalt,  se si im atë ishte takue me Zogun më Marseille, ku kishin shtrue çeshtjen e nje ndërhyemje në Shqipni, ku kishin ra në kontradita, sepse Zogu insistonte akoma te Jugosllavia (sipas kohës vjetër)  që tani ishte krejt komuniste   e  Prenga te Greqia e cila  se pakut ishte nje mbretni  antikomuniste dhe e mbeshtetun nga Aleatët anglo-amerikanë.  Te krevati i babës kishte ardhë edhe  Pater Ambroz Martini, për funksionet fetare të rastit, në krahët e të cilit im atë kishte dhanë shpirt. Për varrimin e tij ishte interesue vetë shoqata e Karitasit në bashkëpunim me komunën ku ishte i regjistruem, që u ba në vorrezat Saint Pierre Lahay të qytetit La Louvière, në një parcelë që ishte enkas për ato personalitete që ishn arratisë nga vendet komuniste e quhej parcela e herojve. Në cerimoninë e  varrimit erdhën edhe nga Parisi dhe nga Londra. Aty folën me radhë, Pater Ambroz Martini, Muharrem Bajraktari dhe Refat Kolgjini. Por ishte fjala e Bajrktarit ajo që  e nderoi kujtimin e Prenk Pervizit, mikut e kolegut  tij të një jete të tanë kushtue Atdheut e Kombit shqiptar.   Ky fjalim mu dha nga Ded Mjeku, që kishte ruejt edhe fotgrafinë e arkivolit të mbuluem me flamurin kombëtar.

 

 

 

 

Revista  “KOHA E JONE”shtator 1977,

botues Lec Shkreli

============================

 

VDIQ GJENERAL  PRENK PERVIZI

 

Me 6 Shtator 1977 ne JOLlIMONT (Begjlike) vdiq Gjeneral PRENK PREVIZI. ku ishte strehue nga Caritas Catholica qe ne vi­tin 1966 kur emigroi nga Greqija.

Gjeneral Prenk Pervizi leu me 4 Mai 1997, ne SKURAJ (Krujë), dhe mesimet e para i kreu ne Shkoder. Me 1914-18 dergohet ne shkollen e oficicerave (Kadetten­schule) ne Viene. Me 1918 kthe­het ne Shqipni dhe si oficier i ri merr pjese me forcat vullnetare te ELEZ ISUF NDREUT e te ALUSH AGE LUMES te cilat aso kohe luftojshin kundra invazionit serb.

 

Me 1924 Gjeneral Pervizi largo­het nga Shqipnija bashke me ZOGUN ne Jugosllavi dhe kthehet ne dhjetor te atij vjeti ne Tirane me graden Major. Tue qenese Shipnia ishte nda ne kater zona ushtarake. Gjeneral Pervizit i be­sohet zona ushtarake e Tiranes (1924-1929) e ma vone e Korçes (1936-1939 me graden N/Kolonel Prej vjetit 1939 deri 1943 me gradat suçesive Kolonel e Gieneral asht ne dispozicionit te Komandes se  Per­gjitheshme. Prej vitit 1943 deri ne Tetor 1944 Gjeneral Pervizi asht Komandant i Mbrojtjes Kom­betare.

Trupi i Gjeneral Pervizit u varros me 7 shtator ne Jolimont, dhe ne Kishen e Institutit ku ishte strehue. Frati Shqiptar At Ambroz MARTINI, kreu funksionet fetare dhe e perkujtoi te ndjerin me fjale e shprehje prekese tue vue ne pah cilesinat dhe meritat e tija.

Trupj i Gjeneral Pervizit u per­cuell prej ma se 300 Shqiptarve dhe mbajten fjalime shoku i tij i armeve Kolonel Muharrem Bajra­ktari dhe patrioti Rifat Kolgjini. Arkivolin të mbuluem me flamurin kombetar   e stolisnin dy kunora: ajo e Kol. Bajraktarit dhe e Bllokut Kombetar  Indipendent.

 

Redaksija e te perkoheshmes Koha e Jone, gamiljёs e  fare e fisit ne Shqipni u paraqet ngushllimet e veta.

 

 

 

 

Fjala e Kolonel Muharrem Bajraktarit

në varrimin e Prenk Pervizit

Saint Pierre de Lahay më 7 shtator 1977

 

Të Nderuem bashkatdhetarë,

 

Po përcjellim sot për në banesën e fundit një nga figurat më të shqueme të patrioizmit shqiptar dhe figurën ma të naltë ushtarake që ka pasun ushtria shqiptare, si edhe mikun më të shtrejtë timin, dhe bashkatdhetarin e nderuem e të dashun të mërgatës sonë, gjeneralin Prenk Pervizi.

E kam pasun mik të ngushtë, koleg e bashkëluftëtar të disa betejave, kundër forcave serbe, kundër banditizmit, kundër  rebelizmit të nxitun nga armiqtë e huaj, serbë, grekë dhe italianë, për të copëtue vendin tonë edhe ma tepër nga ç’e kishin copëtue.

E kam njohun në detyrat më të vështira të përbashkëta, per afirmimin e shtetit të ri ligjor shqiptar, të sapo dalë nga Kongresi i Lushnjës më 1920, duke përballue operacione të vështira, për të vendosun rendin e qetësinë kudo.   E kam admirue për cilësitë e rralla dhe për përgatitjen e naltë ushtarake. Ai ishte pajisun edhe me virtytet më të mira shqiptare, si besa, burrnia, trimnia, bujaria, urtësia, fisnikëria dhe dashunija për Atdhe e Komb.  I doli zot Atdheut në ma shumë se një çast të vështirë e të rrezikshëm, duke zgjidhun situata kritike, për vetë ekzistencën e Shtetit shqiptar. Ndërhymjet e tij qenë vendimtare për fatet e  Atdheut dhe koha e historia kanë për të nxjerrë në pah e në dritë veprimtarinë e tij patriotike në dobi të çështjes kombëtare.

Njё vepёr e madhe e tij, asht mposhtja  e Kryengritjёs antikombёtare sё Dukagjinit, e organizueme  nga Jugosllavia me disa tradhёtarё e renegatё, ku ai tregoi aftёsi tё larta ushtarake si strateg, duke e shpёtue vendin nga njё krizё tё madhe destabilizuesi, e krijueme nga serbet e italianёt. Ky sukses i dha famё si njё oficer me pregatitje e  aftёsi tё larta

Si në Shqipni. ashtu edhe në mërgim, ai qëndroi i pavarun nga partitë politike, tue ba thirrje e tue na frymëzue vazhdimisht për Bashkim.Veçanërisht mbas ardhjes në fuqi të komunizmit ai u përpoq, bashkë me patriotët e tjerë, për të arritë atë Bashkim të nevojshëm që ti bante ballë gjëndjes së pushtimit të sllavo- komunistëve  Me Prenkën më ka lidhё një jeté e tanë dhe asnjé çast nuk qëndruem pa qenë në marrëveshje me njëni-tjetrin. si në kohën e  Mbretnisë, po edhe gjatë pushtimi te huej italo-gjerman dhe ma vonë në mal, në qëndresën kundër    komunizmit. U detyruem të largohemi nga Shqipnia, sepse  komunizmi po bahej gati për t’u bashkue me Federatën jugosllave e s’kishte vend ma për ne. Aleatët na lanë në baltë dhe ne vendosëm të krijojmë qëndresën jashtë kufijve. U perpoqëm, por gjithmonë na sabotuen të huejt. Prenka, siç dîhet   u arratis nga Shqipnia në një  mënyrë  tepër të guximshme, që e bani Sigurimin të luej menç  dhe kjo ishte një mëritë e aftësive dhe trimnisë së tij të pashoqe.  Fjalimet e tij mbeten të paharrueshëm, për thellësinë e  trajtimit për të nxitun Bashkimin e të gjitha forcave politike në mërgim, si e vetmja mënyrë për të arritun një sukses në luftën kundër komunizmit, që në Shqipni po bante namin mbi  atdhetarët e mbi famijet tona.

Duke përciellur mikun e madh e bashkatdhetarin   e shquem, patriot e burrë shteti, gjeneralin Prenk Pervizin, ne përcjellim një pjesë të randësishme të historisë se Shqipnisë që lidhet me emrin e tij, ku ai luejti gjithmonë  një rol qendror e vendimtar!   Deri në çastin e fundit ai  qëndroi si burrë fisnik e nuk e dha kurrë veten,  me pikëllimin e vetëm që nuk po vdiste në truellin e shejtë të atdheut të shtrejë  e nuk do të varrosej atje ku janë varrosun prej shekujsh të  parët e tij. Një pikëllim që mbetet për  të gjithë  mërgatën. Asnjë njeri i familjes së tij nuk gjendet këtu  sot. Ata janë të mbyllun atje, ndër burgjet e kampet e internimit të diktaturës komuniste. Prandaj e ndjej për nder e detyrë t’ia bajmë varrimin edhe në emën të familjes së tij te martirizueme. Na takon t’u përcjellim amanetet e mikut e bashkatdhetarit tonë, djemve dhe nipave të Prenkës, kur të vijë koha e lirisë për Shqipninë.

Qoftë i përjetshëm dhe i nderuem kujtimi yt, or mik i shtrejtë Prenk Pervizi !

 

 

 

New York më Nëndor 1992

dhe përfundimi i librit

 

 

Në fillim të Nëndorit 1992 shkova në New York, për me u takue familjën  e vëllait dytë Gencit, që kishte vdekë në kampin e Grandisihtës më prill 1989. E shoqja, Albina, me katër djem e dy vajza kishin shkue në New York ku e ama e tyne, Albina, kishte një vëlla t’arratisun qysh më 1952, Rudolf Marashi, djali i vogël i major Llesh Marashit, i cili i kishte tërhequn atje.   Mbrritja ime në New York me bani të njoh mjaft shqiptarë të vjetër, ndër to kushrinin  Ndue Gjomarkun, në moshën afro 80 vjeç, ku i bana vizitë me dajën tim Preng Paçuku, që kishte ba burg me Gencin, dhe kur u lirue ishte arratisë.

Ndou u përmallue, se nuk shifëshim nga viti 1942 kur unë isha fëmijë.  Aty ndër të tjera, Ndou me tregoi se si im atë kishte ba një gabim të madh mos me pranue nënshtetësinë italiane, ku do të kishte ruejtë gradën e tij të naltë  si gjeneral dhe do të kishte marrë rroga të majme dhe do të na kishte lanë një trashëgim ligjor të pensionit të tij. Nga ana tjetër do ti kishte shërbye kauzës shqiptare kundër komunizmit, me autoritetin dhe influencën që do kishte fitue. Ndou  më tregoi si Kapidan Gjoni i kishte folë me ia mbushë mendjën, por me kot se ai nuk e honepste fare atë  nënshtetësi, biles e quente si  një turp të madh po të kishte pranue.

Mora  pjesë i ftuem në mbramjën e festës së 28 Nëndorit, ku u njoha me miq të vjetër të babës, ndër ta Rexhep Krasniqin, që u gëzue shumë kur me pa  e njohu, dhe me foli fjalë të mira për tim atё, me të cilin ishte i miqësuem qysh në kohën  kur ishte ministër.  Rexhepi, e mori vesh se une do të kthehësha shpejt në Belgjikë e më mori adresën, sepse kishte njё letёr nga im atё, si dhe një fotografi të tij. U njoha me Kryetarin e Shoqatës Vatra që ishte zoti Karaxhozi dhe që drejtonte gazetën Dielli, ku ai më propozoi të merrja redaksinë, sepse gazeta ishte në gjendje të keqe e gati mos me u botue, për mungesë mjetësh, sepse nuk kishte t’ardhuna e shqiptarët nuk kontribonin as abonohëshin.  Me ripërtrijen e saj, me ardhjen tuej (emigracioni i ri), më tha, ishte shpresa qe gazeta  Dielli të vazhdonte të botohej.  Unë nuk kisha si me pranue sepse tashma isha vendosë në Belgjikë, prej ku nuk do të largohësha.

Erdhi me më takue edhe Ndue Pjetër Gjomarku, me dy mirditas, ku ndër të tjerat më tregoi, se kur kishte kalue në Greqi me gjithë vëllanë  Gjon, kishin  mbetë të plagosun nga rojet shqiptare të kufinit. I kishin çue në Athinë ku i kishin shtrue në spital. Gjenerali, tregonte Ndou, erdhi me na pa, bashkë me Muharrem Bajraktarin,  per  me u sigurue  për shëndetin tonë, sa e kishte marrë vesh, që ishim plagosë  në kufi dhe na kishin shtrue në atë spital. Jo vetëm për ne, që na njifte se kush  ishim, por edhe për shqiptarë të tjerë që plagosëshin në kufi prej rojëve komuniste, ai tregonte kujdes dhe shkonte me i pa në spitalet ku ishin shtrue për mjekim.  Një sjellje fisnike e tij që e karakterizonte dhe për të cilën kishte fitue respektin dhe admirimin  e shqiptarve që ishin arratisë duke rrezikue edhe jetën, dhe shpesh  mbetëshin të plagosun  dhe linin pas edhe shokë të vramë.  Këto ishin disa të dhana për prindin tim nga shqiptarët emigrantë. Në përgjithësi jeta në emigracion nuk i jepte hapësinë veprimi shqiptarve, sepse të huejt nuk e kuptonin realitetin shqiptar, sa që pati orvatje nga vete ana amerikane për të lidhë marëdhanje diplomatike me regjimin diktatorial e tiranik t’Enver Hoxhës. Kjo do të kishte qenë një padrejtësi e madhe që u bahej atyne që vuenin të zezat e ullinit, të mbyllun në burgje e kampe internimi. Aq ma keq, kur mendon se sa mija vetë u pushkatuen, ndër ta, pjesa ma e ngritun e intelektualëve tё shqipnisё.  Në një bisedë kafeneje  me Ded Mjekun, kur ky e kishte pyet pse nuk ishte angazhue në ndonjë institucion  ushtarak, si Nato etjera, im atë i ishte përgjigjë, se të huejt sa do të mire që shiten, nuk ta lirojnë karrikën e tyne, prandaj or Dedë, ne këtu jemi si peshku jashtë ujit.

Këtu i japim fund këtij përshkrimi  të jetës dhe veprimtarisë të tim etit që ndonse me vonesë, arritëm të rreshtojmë e të përmbyllim, për të ia ba të njohun publikut shqiptar, e sidomos historianëve, ku patjetër do të gjajnë materiale mjaft intersante për ndriçimin sa ma të mire të historisë shqiptare. Sado qӫ asht ndjekun njӫ vijӫ tregimtare e lirӫ, gjithshka qӫ asht shkrue lidhet me rrjedhӫn e vӫrtetӫ tӫ ngjarjёve historike shqiptare ku Prenk Pervizi  ka qene i pӫrfshirӫ nga fillimi deri nӫ fund, jo vetӫm si shoqnues i saj, por edhe si faktor vendimtar  nӫ ngjarje jetike pӫr Shqipninё e Kombin shqiptar.

 

Muharrem Bajraktari e Prenk Pervizi  Nёnkolonela 1936,

shokё armёsh e shokё detyrash.

 

 

 

Nё mёrgim nё Belgjikё  dy kolegët e miq të pandamë të një jetë të tanë kushtue  Atdheut e Kombit Shqiptar

 

 

 

Katër oficerët shqiptarë më të shquar  të

Ushtrisë Kombëtare Shqiptare

 

 

                      

Katërshja dominuese e periudhës 1924-1929 që  anglezi Julian Amery (Lord Amery) quajti “Kuadrumvirat (sundimi i të katërve). Këta burra  hyjnë në radhën e patriotëvee ushtarakë  të cilët bashkëpunuan  me Mbretin Zog për t’i  shërbyrn Atdheut.

Të katët kёto burra  u arratisën më 1946  e jetuan e vdiqen ne dhe të huaj.

Padyshim se u asht mohue e injorue gjithё jeta e veprimaria patriotik  nga ana e historianёve tё regjimit komunist e nё vazhdim edhe sot e kёsaj dite nga pasuesit e tyre qё vazhdojnё tё fallsifikojnё historinё shqiptare.

 

 

PERSONALITETE POLITIKE E USHTARAKE TE BOTES SHQIPTARE  ME TE CILET PRENK PERVIZI KA PASE MIQESI  DHE KA BANSHKEPUNUE PER TE MIREN E ATDHEUT.

 

 

          

                        

 

Këto janë disa figura të shquara te politikës dhe patriotizmit shqiptar, me të cilat Prenk Pervizin e lidhnin  detyrat dhe miqësia.

 

 

 

Dokumente sekrete nga

Ministria e Brendshme e Italisӫ

 

Dokument sekret

Romӫ, 15 nӫntor 1934

Nr.300/3590

 

Ne rrethet shqiptare ӫshtӫ komentuar shumӫ qendrimi i gjatӫ i Ҫatn Saraçit qӫ ishte ndaluar nӫ Paris pӫr mӫ tepӫr se dy javӫ. Nӫ atӫ qytet ai ka pasӫ takime me elementӫ tӫ dyshimtӫ  qӫ janӫ nisur nga Tirana me detyra tӫ rrezikshme.

Prania e njӫkohӫshme e Ҫatin Saraçit e tӫ Kolonel  Prenk Pervizit  tӫ thirrur nga Qeveria shqiptare, ka rӫndӫsinӫ e vet pӫr karakterin  e besimit absolut  qӫ gӫzojnӫ kӫta dy personat e lartpӫrmandur  pranӫ Mbretit Zog qӫ pӫr intrigat  e tij  pӫrdor elemntin katolik dhe jo atӫ musulman, pӫr t’i skredituar  mӫ tepӫr tӫ pafetӫ (krishterӫt).  Nӫ Francӫ ka shumӫ agjentӫ  tӫ derguar jashtӫ shtetit  pӫr qӫllime kriminale nga regjimi i Tiranӫs. *

 

———————————–

*– Nӫ fakt Prenk Pervizi, mbasi mbaroi Shkollӫn e Luftӫs nӫ Torino me qershor 1933, qӫndroi nӫ Firence me familjӫn deri nӫ fund tӫ 1934, si ispektor i studentӫve shqiptarӫ tӫ Italisӫ.  Dyshimi i shӫrbimit italian, tregon se si Prenk Pervizi ndiqej e kontrollohej nӫ lӫvizjet e tij, edhe pse krejtӫsisht normale. Ndӫrsa Ҫatin Saraçi ishte njӫ diplomat e mik i ngushtӫ e i besueshӫm i Zogut, dhe sigurisht  i kishte nӫ detyrӫ lӫvizjet e takimet e tij.  Tӫ dy kӫta persona i pӫrkisnin njӫ miqӫsie  tӫ lidhun me Zogun qyshӫ nӫ Vjenӫ, 1914-1918, dhe pastaj nӫ detyrat e ndrysme, Prenk Pervizi si ushtarak, e Ҫatin Saraçi si diplomat.

 

 

Tjetӫr dokument i Shӫrbimit Sekret italian mbi lӫvizjet  e Prenk Pervizit, emigrant politik nӫ Greqi