VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Intervistë nga Florida me Yllin e Valles Shqiptare – LILIANA CINGU: Në moshën e ëndërrave të mia, doja t’i ngjaja Besim Zekthit

By | May 2, 2019

Komentet

Më 27 janar 1756 lindi kompozitori gjenial Wolfgang Amadeus Mozart

Wolfgang Amadeus Mozart (Shqiptimi: Volfgang Amadeus Moxart, Janar 27, 1756 – 5 dhjetor 1791), pagëzuar si Johannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart, ishte një kompozitor i shquar dhe me ndikim gjatë epokës moderne.

Moxart tregoi aftësi të jashtezakonshme nga fëmijëria e tij e hershme. Ai kompozoi nga mosha pesë vjeçare dhe performoi para familjes mbretërore Evropiane. Në moshën 17 vjeçare, ai ishte angazhuar si një muzikant i gjykatës në Salzburg, por u rrit i shqetësuar dhe udhëtoi në kërkim të një pozitë më të mirë, gjithmonë kompozonte me bollëk. Ndërsa duke vizituar Vjenën në 1781, ai u shkarkua nga posti i tij Salzburgut. Ai zgjodhi për të qëndruar në kryeqytet, ku ka arritur famë, por pak siguri financiare. Gjatë viteve të tij të fundit në Vjenë, ai i kompozoi shumë nga simfonitë e tij më të njohura, koncerte dhe opera, dhe pjesë të Requiem, e cila ishte në masë të madhe e papërfunduar në kohën e vdekjes së tij. Rrethanat e vdekjes së tij të hershme kanë qenë shumë më të mitologjizuara. Ai e la pas gruan dhe dy bijtë e Constanze.

Ai kompozoi mbi 600 vepra , shumica pranuan si kulme simfonike , koncertante , operës dhe muzikës korale . Ai është ndër më të popullarizuarit të kompozitorëve klasikë, dhe ndikimi i tij mbi të mëvonshëm muzikë artit perëndimor është i thellë ; Beethoven i kompozoi veprat e tij të hershme në hijen e Mozart , dhe Joseph Haydn shkroi se ” Pasardhësit nuk do të shihnin një talent të tillë përsëri në 100 vjet ”

Nder 19 operat me te njohura i dallojmi:”Rrembimi nga Saraji”,”Dasma e Figaros”,”Don Zhuani”,”Keshtu bëjnë të gjitha”.

Jeta e hershme

Wolfgang Amadeus Mozart u lind më 27 janar 1756 nga Leopold Mozart ( 1719-1787 ) dhe Anna Maria , nee Pertl ( 1720-1778 ) , në 9 Getreidegasse në Salzburg . Kjo ishte kryeqyteti i Kryepeshkopatës së Salzburg , një principatë kishtare në atë që është tani Austria , atëherë pjesë e Perandorisë së Shenjtë Romake . Ai ishte më i ri i shtatë fëmijëve, pesë prej të cilëve vdiqën në foshnjëri.Motra e tij e madhe ishte Maria Anna (1751-1829) , me nofkën ” Nannerl ” . Mozart u pagëzuar pas lindjes së tij , në Katedralen St Rupert’s . Të dhënat e pagëzimit jep emrin e tij si “Joannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart” . Ai në përgjithësi e quajti veten ” Wolfgang Amadè Mozart ” si një i rritur , por emri i tij nuk kishte shumë variante .

Leopold Mozart , i lindur ne Augsburg , ishte një kompozitor i mitur dhe një mësues me përvojë . Në vitin 1743 , ai u emërua si violinisti i katërt në krijimin muzikor të Count Leopold Anton von Firmian , në pushtet Princi – Kryepeshkop i Salzburgut .Katër vjet më vonë , ai u martua me Anna Maria në Salzburg . Leopold u bë zëvendës dirigjent i orkestrës së Kapellmeisterit në 1763 . Gjatë vitit të lindjes së djalit të tij , Leopold botoi një tekst violinë, Versuch Einer gründlichen Violinschule , e cila kishte arritur sukses .

Kur Nannerl ishte shtatë , ajo filloi mësimet e tastierës me babain e saj , ndërsa vëllai i saj tre -vjeçar i shikonte . Vite më vonë , pas vdekjes së vëllait të saj , ajo tha :

Ai shpesh kaloi shumë kohë në tastjerë , mbledhje nga të tretat , të cilat ai ishte gjithnjë grevistë , dhe kënaqësinë e tij tregoi se ajo dukej e mirë …. Në vitin e katërt të moshës së tij babai i tij , për një lojë si ajo ishin , filluan për ti mësuar atij një minuet dhe pak pjesë në të tastjerë …. ai mundte ta luajë atë të përkryer dhe me delikatesë më të madhe , dhe duke e mbajtur pikërisht në kohë …. në moshën pesë vjeçare , ai ishte tashmë kishte kompozuar copa të vogla , të cilat ai luajti atit të tij i cili ka shkruar ato .

Biografi i Maynard Solomon vë në dukje se , ndërsa Leopold ishte një mësues i përkushtuar për fëmijët të tij , ka të dhëna se Mozart ishte i etur për të përparuar përtej asaj që ai u mësoi .Kompozita e tij e parë spërkati dhe përpjekjet e tij me zhvillim të parakohshëm me violinë ishin të iniciativës së tij dhe erdhi si një e papritur për babain e tij . Leopold përfundimisht hoqi dorë kompozimin kur talentet muzikore e djalit të tij u bë e qartë . Në vitet e tij të hershme , babai i Mozartit ishte mësuesi i tij vetëm . Së bashku me muzikë , i mësonte fëmijët e tij gjuhë dhe lëndët akademike .

1762-1773 : Udhëtimi

Gjatë rinisë së Mozartit , familja e tij bëri disa udhëtime evropiane në të cilën ai dhe Nannerl performuan si fëmijë të përkëdhelur . Këto filluan me një ekspozitë , në 1762 , në oborrin e Prince – zgjedhës Maximilian III të Bavarisë në Mynih , dhe në Gjykatën Perandorake në Vjenë dhe Pragë . Një turne i gjatë koncerti që përfshin tre vjet e gjysmë , duke marrë familjen në gjykatat e Mynihut , Mannheim , Paris , Londër, Hagë , sërish në Paris , dhe të kthehet në shtëpi me anë të Zyrihut , Donaueschingen , dhe Mynih .

Gjatë këtij udhëtimi , Mozart u takua me një numër të muzikantëve dhe e njohu veten me veprat e kompozitorëve të tjerë . Një ndikim veçanërisht i rëndësishëm ishte Johann Christian Bach , të cilin Mozart vizitoi në Londër në 1764 dhe 1765 . Familja përsëri shkoi në Vjenë në fund të vitit 1767 dhe mbeti aty deri në dhjetor 1768 .

Këto udhëtime ishin shpesh të vështira dhe kushtet e udhëtimit ishin primitive .Familja duhej të priste për ftesat dhe rimbursimin nga fisnikëria dhe ata priten gjatë, afër – fatales se sëmundjeve larg nga shtëpia : . Së pari Leopold( London , verë 1764) pastaj të dy fëmijët (Hagë , vjeshtë 1765) .

Pas një viti në Salzburg , Leopold dhe Mozart u nisën për në Itali , duke lënë nënën e Mozartit dhe motrën në shtëpi . Ky udhëtim zgjati nga dhjetori i 1769 deri në mars 1771. Si në udhëtimet e mëparshme , Leopold donte për të shfaqur aftësitë e djalit të tij si një interpretues dhe një kompozitor të pjekur me shpejtësi . Mozart u takua Josef Mysliveček dhe Giovanni Battista Martini në Bolonjë dhe u pranua si anëtarë i të famshmes Accademia Filarmonica . Në Romë , ai dëgjoi Miserere Gregorio Allegri dy herë në performancën në Kapelën Sistine dhe shkroi atë nga kujtesa , duke prodhuar kopjen e parë e paautorizuar të kësaj prone ruajtur nga afër të Vatikanit .

Në Milano , Mozart shkroi Mitridate opera, re di Ponto (1770 ), i cili është kryer me sukses . Kjo çoi në komisionet mëtejshme opera . Ai u kthye me babain e tij më vonë dy herë në Milano ( Gusht- dhjetor 1771 ; tetor 1772 – mars 1773 ) për kompozitat dhe premiera e Ascanio në Alba ( 1771 ) dhe Lucio Silla ( 1772 ) . Leopold shpresonte se këto vizita do të rezultojë në një takim profesional për djalin e tij në Itali , por këto shpresa nuk u realizuan .

Nga fundi i udhëtimit të fundit italian , Mozart shkroi veprat e tij të para që luhet ende të kryhet gjerësisht sot .

1773-1777 : Punësimi i në gjykatën e Salzburgut

Pasi më në fund kthehet me babain e tij nga Italia më 13 mars 1773, Mozart ishte punësuar si një muzikant të gjykatës nga sundimtari e Salzburgut , Princi – Kryepeshkop Hieronymus Colloredo . Kompozitori kishte një numër të madh të miqve dhe admiruesve në Salzburg dhe të kishte pasur mundësinë për të punuar në shumë zhanre , duke përfshirë simfonitë , sonatat , kuartetet varg, masat , serenatave , dhe disa opera të vogla . Në mes të prillit dhe dhjetorit të 1775, Mozart kishte zhvilluar një entuziazëm për koncerte me violinë , prodhimin e një seri prej pesë ( vetëm ato që ai kishte shkruar ndonjëherë ), i cili në mënyrë të qëndrueshme në rritje në sofistikimit të tyre muzikore . E fundit tre- K . 216 , K. 218 , K. tani 219 – janë prodhime të repertorit . Në vitin 1776 ai iu kthye përpjekjeve e tij për koncerte piano , duke kulminuar në Concerto K. 271 të hershme 1777 , konsiderohet nga kritikët si një zbulim i madh .

Përkundër këtyre sukseseve artistike , Mozart u rrit gjithnjë e më i pakënaqur me Salzburg dhe ritheksoi përpjekjet e tij për të gjetur një pozicion diku tjetër . Një arsye ishte rroga e tij të ulët , 150 florins në vit ; Mozart dëshironte të kompozoj opera , dhe Salzburg me kusht vetëm raste të rralla për këto. Situata është përkeqësuar në 1775 , kur gjykata teater u mbyll , veçanërisht që nga teatri tjetër në Salzburg ishte kryesisht e rezervuar për të vizituar trupat .

Dy ekspedita të gjata në kërkim të punës ndërprenë këtë qëndrim të gjatë Salzburg : Mozart dhe babai i tij vizitoi Vjenën nga 14 korrik-26 shtator 1773, dhe Mynih nga 6 dhjetor 1774 në mars 1775 . Asnje Vizite s’ishte e suksesshme , edhe pse udhëtimi Mynih rezultoi në një sukses popullor me premierën e opera e Mozartit La finta giardinera.

1777-1778 : Udhëtimi në Paris

Në gusht 1777, Mozart dha dorëheqjen nga funksioni i tij Salzburg dhe , më 23 shtator ,shikoi edhe një herë më shumë në kërkim të punësimit , me vizitat në Augsburg , Mannheim , Paris, dhe Mynih .

Mozart u bë i njohur me anëtarët e orkestrës famshëm në Mannheim me të mirët në Evropë në atë kohë . Ai ra gjithashtu në dashuri me Aloysia Weber , një nga katër vajza në një familje muzikore . Ka pasur perspektivat e punësimit në Mannheim , por ato deshtuan , dhe Mozart u nis për në Paris më 14 mars 1778 për të vazhduar kërkimin e tij . Një nga letrat e tij nga Parisi lë të kuptohet se në një post të mundshem si një organist në Versajë , por Mozart nuk ishte i interesuar për një takim të tillë . Ai ra në borxh dhe mori për gjërat e vlefshme .Fundi e vizitës ndodhi kur nëna e Mozartit u sëmurë dhe vdiq më 3 korrik 1778 . Ka pasur vonesa në thirrjen e mjekut , sipas Halliwell , për shkak të mungesës së fondeve .

Ndërsa Mozart ishte në Paris , babai i tij ishte duke ndjekur mundësitë për djalin e tij përsëri në Salzburg . Me mbështetjen e fisnikërisë lokale , Mozartit i ishte ofruar një post si organist gjykatës dhe mjeshter koncertesh . Paga vjetore ishte 450 florins , por ai ishte i gatshëm për të pranuar . Pas largimit nga Parisi në shtator 1778 ai kaloi në Mannheim dhe Mynih , ende duke shpresuar për të marrë një takim jashtë Salzburg . Në Mynih , ai ka hasur përsëri Aloysia , tani një këngëtare shumë e suksesshme , por ajo nuk ishte më i interesuar në të. Mozart më në fund arriti në shtëpi më 15 janar 1779 dhe mori pozicion të ri , por pakënaqësia e tij me Salzburg ishte perfundimtare .

Në mesin e veprave të njohur më mirë se Mozart shkroi në udhëtimin e Parisit janënjë sonata mituri piano , K. 310/300d dhe” Paris ” Symphony ( nr 31 ) ; . Këto janë kryer në Paris më 12 dhe 18 qershor 1778.

1781 : Largimi

Në janar 1781, opera Idomeneo e Moxartit ishte premierë me ” sukses të konsiderueshëm ” në Mynih .Mars vijim , Mozart u thirr në Vjenë , ku punëdhënësi i tij , Kryepeshkopi Colloredo , ishte duke marrë pjesë në festimet për anëtarësimin e Jozef II ne fronin austriak . Fresh nga miklim që kishte fituar në Mynih , Mozart u ofenduar kur Colloredo e kishte trajtuar atë si një shërbëtor i thjeshtë dhe veçanërisht kur kryepeshkopi kishte ndaluar atë për të kryer para perandorit në konteshë Thun -së për një tarifë të barabartë me gjysmën e pagës së tij vjetore të Salzburgut .Grindja arriti kulmin në maj : Mozart u përpoq të japë dorëheqjen dhe duke refuzuar . Muajin tjetër , leja është dhënë , por në një mënyrë tejet ofenduese :kompozitori u shkarkua fjalë për fjalë ” me shqelma jashte ” , e administruar nga kryeshërbëtorit të shtëpisë së kryepeshkopit -së , Konti Arco . Mozart kisht vendosur për tu vendosur në Vjenë si një interpretues i pavarur dhe kompozitor .

Grindja me kryepeshkopin shkoi vështirë për Mozart sepse i ati i njëanshëm kundër tij . Duke shpresuar të zjarrtë se ai me bindje do të ndjekë Colloredo përsëri në Salzburg , babai Mozartit shkëmbyen letra intensive me djalin e tij , duke i kërkuar atij që të pajtohet me punëdhënësin e tyre . Mozart me pasion mbrojti qëllimin e tij për të ndjekur një karrierë të pavarur në Vjenë . Debati përfundoi kur Mozart u shkarkua nga kryepeshkopi , duke çliruar veten të dy punëdhënësit të tij dhe kërkesat e babait të tij për t’u kthyer . Salomoni karakterizon dorëheqjen e Moaartit si një “hap revolucionar ” , dhe kjo në masë të madhe ndryshuar rrjedhën e jetës së tij .

Karriera e re e Mozartit në Vjenë filloi mirë . Ai preformoi shpesh si një pianist , sidomos në një garë para perandorit me Muzio Clementi më 24 dhjetor 1781 , dhe ai së shpejti ” kishte vendosur veten si lojtar mirën tastierës në Vjenë ” . Ai gjithashtu shkoi mbarë si një kompozitor , dhe në vitin 1782 përfundoi opera Die Entführung aus dem Serail ( “rrëmbimi nga pallati ” ) , e cila u shfaq më 16 korrik 1782 dhe ka arritur një sukses të madh . Puna është shpejt duke u kryer ” në të gjithë Evropën gjermanisht – folëse ” , dhe të vendosur plotësisht reputacionin e Mozartit si një kompozitor .

Pranë kulmin e grindjeve të tij me Colloredo , Mozart u zhvendos në Veber me familjen, i cili kishte lëvizur në Vjenë nga Mannheim . Babai , Fridolin , kishte vdekur , dhe Webers tani janë duke marrë në qirragjive për të bërë aq sa kam . Aloysia , i cili kishte refuzuar më parë shembullin e Mozartit , tani ishte i martuar me aktorin dhe artistit Joseph Lange . Interesi Mozartit zhvendosur në vajzën e tretë Weber , Constanze . Rrotull nuk ka shkuar plotësisht pa probleme Korrespodenca mbijetuar tregon se Mozart dhe Constanze ndarë shkurtimisht në prill 1782 .Mozart u përball me një detyrë shumë e vështirë në marrjen e lejes e babait të tij për martesë çifti më në fund u martuan më 4 gusht 1782 në katedralen e Shën Stefanit , një ditë më parë pëlqimin e babait të tij arriti në postë .

Çifti kishte gjashtë fëmijë, nga të cilët vetëm dy mbijetuan fillimet :

Raimund Leopold ( 17 qershor – 19 gusht 1783)
Karl Thomas Mozart ( 21 shtator 1784 – 31 tetor 1858 )
Johann Thomas Leopold (18 tetor – 15 nëntor 1786 )
Theresia Constanzia Adelheid Friedericke Maria Anna ( 27 dhjetor 1787 – 29 qershor 1788 )
Anna Maria ( vdiq shpejt pas lindjes , 25 dhjetor 1789 )
Franz Xaver Wolfgang Mozart ( 26 korrik 1791 – 29 korrik 1844 )

Në rrjedhën e 1782 dhe 1783, Mozart u bë e ngushtë njohur me punën e Johann Sebastian Bach dhe Handel George Frideric si rezultat i ndikimit të Gottfried van Swieten , i cili kishte në pronësi shumë dorëshkrime të mjeshtrit barok . Studimi Mozartit nga këto rezultate kompozime të frymëzuar në stilin barok , dhe më pas kishin ndikuar gjuhën e tij personale muzikore , për shembull në pasazhet fugal në Die Zauberflöte ( “Magic Flute ” ) dhe finalen e Simfonike nr 41 .

Në 1783, Mozart dhe gruaja e tij kanë vizituar familjen e tij në Salzburg . Babai dhe motra e tij ishin përzemërsisht të sjellshëm të Constanze , por vizita e bëri përbërjen e një prej pjesëve të mëdha liturgjike Mozartit , Meshës në C minor . Edhe pse nuk kanë përfunduar , ajo u shfaq në Salzburg , me Constanze kënduar një pjesë solo .

Mozart u takua Joseph Haydn në Vjenë rreth 1784 dhe të dy kompozitorë u bënë miq. Kur Haydn vizitoi Vjenën , ata nganjëherë luajtur së bashku në një kuartet string aty për aty . Gjashtë kuartete Mozartit dedikuar për Haydn ( K. 387 , K. 421 , K. 428 , K. 458 , K. 464 , dhe K. 465 ) data nga periudha 1782-1785 , dhe janë të gjykuar të jetë një përgjigje për të Opus Haydn -së . 33 vendosur nga 1781 Haydn në 1785 tha babait Moxartit : ” unë ju them përpara Perëndisë , dhe si një njeri i ndershëm , djali juaj ështëkompozitori më i madh të njoh nga personi dhe reputacion , ai ka shije dhe çfarë është më e aftësi më të madhe në përbërje “.

Nga 1782-1785 Mozart montuar koncerte me veten e tij si solist , duke paraqitur tre ose katër koncerte të reja piano në çdo sezon . Që hapësirë ​​në teatrot qenë të pakta , ai ndëshkoi vende të pazakonta : . Një dhomë të madhe në Trattnerhof ( një ndërtesë apartament ) , dhe ballroom të Mehlgrube ( një restorant ) Koncertet kanë qenë shumë të njohura , dhe ai koncerte premierë në to janë ende të ndeshjeve të fortë në repertorin . Salomoni shkruan se gjatë kësaj periudhe Mozart krijuar ” një lidhje harmonike midis një etur kompozitorit – interpretues dhe një audiencë të kënaqur, e cila u dhënë mundësinë e përjeton transformimin dhe përsosjen e një zhanër të madh muzikor ” .

Me kthimin e konsiderueshme nga koncertet e tij dhe gjetkë , Mozart dhe gruaja e tij ka miratuar një mënyrë jetese mjaft prej pelushi . Ata u zhvendos në një apartament të shtrenjtë , me një qira vjetore prej 460 florins . Mozart bleu një fortepiano gjobë nga Anton Walter për rreth 900 florins , dhe një tavolinë bilardos për rreth 300 .Të Mozarts dërguar djalin e tyre Karl Thomas për të një shkollë me konvikt të shtrenjtë , dhe shërbëtorët e mbajtur . Prandaj Ruajtja ishte e pamundur , dhe periudha e shkurtër e suksesit financiar nuk bëri asgjë për të zbutur vështirësitë e Mozarts ishin vonë për të përvojës .

Më 14 dhjetor 1784 , Mozart u bë një mason , pranua në shtëpizë Zur Wohltätigkeit ( ” bamirësisë ” ) Frankmasoneria ka luajtur një rol të rëndësishëm në pjesën e mbetur të jetës së Moxartit : . Ai mori pjesë në takime , disa nga shokët e tij ishin masonë , dhe në raste të ndryshme ai përbëhet muzikë masonike , e. g . Maurerische Trauermusik .

Vitet e vonshme dhe vdekja

1788-1790

 

Nga fundi i dekadës , rrethanat Mozartit ishin përkeqësuar . Rreth 1786 ai kishte pushuar për të dalë shpesh në koncerte publike , dhe të ardhurat e tij u tkurren . Kjo ishte një kohë e vështirë për muzikantët në Vjenë për shkak të Luftës Austro – turke , dhe si niveli i përgjithshëm i prosperitetit dhe aftësia e aristokracisë për të mbështetur muzikë kishte rënë .

Nga mesi i 1788, Mozart dhe familja e tij kishte lëvizur nga Vjena qendrore në periferi të Alsergrund . Edhe pse është menduar se Mozart kishte reduktuar shpenzimet e tij me qira , studimet tregojnë se duke lëvizur në periferi , Mozart nuk kishte reduktuar shpenzimet e tij . ( siç pretendohet në letrën e tij Puchberg ) , por thjesht kishte rritur hapësirën e strehimit në dispozicion të tij .Mozart filloi të marrë hua e para , më shpesh nga miku i tij dhe shokët e Mason Michael Puchberg ; ” një rend ardhur keq të letrave u lutur për kreditë ” mbijeton . Maynard Solomon dhe të tjerë kanë sugjeruar se Mozart vuante nga depresioni , dhe duket se prodhimi i tij u ngadalësua . Veprat kryesore të periudhës përfshijnë tre simfoni e fundit ( nr 39 , 40 , dhe 41 , të gjitha nga 1788 ) , dhe i fundit i tre opera Da Ponte , Così fan tutte , premierë në 1790 .

Rreth kësaj kohe , Mozart bëri udhëtime të gjata duke shpresuar për të përmirësuar fatin e tij : në Leipzig , Dresden dhe Berlin në pranverën e vitit 1789 dhe në Frankfurt, Mannheim , dhe qytete të tjera gjermane në 1790 . Udhëtime prodhuar vetëm sukses të izoluar dhe nuk lehtësimin e ankthit financiare e familjes

1791

Vitin e kaluar Mozartit , deri sa sëmundja e tij përfundimtar goditi , ishte një kohë e madhe e produktivitetit , dhe nga disa llogarive , një nga shërimet personale Ai kishte përbërë një pjesë të madhe , duke përfshirë disa nga veprat e tij më të admiruar : .Opera Magic Flute ;koncerti përfundimtar piano ( K. 595 në B – banesë ) ;Klarinetë Concerto K. 622 ,i fundit në serinë e tij të madh të quintets string ( K. 614 në e- banesë ); te kenduar kenget Ave verum corpus K. 618 , dhe papërfunduar Requiem K. 626 .

Gjendja financiare e Mozartit , një burim i ankthit ekstrem në 1790 , më në fund filloi të përmirësohej . Edhe pse prova është jobindëse , duket se klientët e pasur në Hungari dhe Amsterdam zotua anuiteteve për Mozart në këmbim për përbërjen rastit . Ai mendohet të ketë përfituar nga shitja e muzikës valle shkruar në rolin e tij si kompozitor Imperial dhomë . Mozart nuk kishte huazuar shuma të mëdha nga Puchberg , dhe e bëri një fillim më të paguar borxhet e tij .

Ai kishte përjetuar kënaqësi të madhe në suksesin publike të disa prej veprave të tij , sidomos Flauti magjik ( e cila ishte kryer disa herë në periudhën e shkurtër midis premierën e saj dhe vdekjen e Moxartit ) dhe pak masonike kantata K. 623 , premierë më 15 nëntor 1791 .

Sëmundja e fundit dhe vdekja

Mozart u sëmurë në Pragë ne 6 shtator 1791 premierën e operës së tij La clemenza di Tito , e shkruar në të njëjtin vit në komision për festimet kurorëzimin e perandorit . Ai vazhdoi funksionet e tij profesionale për disa kohë , dhe realizuar premierën e Magic Flute më 30 shtator . Shëndeti i tij u përkeqësua më 20 nëntor , në të cilën pikë ai qëndron në shtrat , duke vuajtur nga ënjtje , dhimbje, dhe të vjella .

Mozart u shtrua në sëmundjen e tij të fundit nga gruaja e tij dhe motra e saj më e re, dhe u ndoq nga mjeku i familjes , Thomas Franz Closset . Ai ishte i zënë mendërisht me detyrën për të përfunduar Requiem tij , por dëshmi thone se ai në fakt diktuar pasazhe të studentit të tij Franz Xaver Süssmayr ishte minimal .

Mozart vdiq në shtëpinë e tij më 5 dhjetor 1791 ( të moshës 35 ) at 1:00 am . Grove New përshkruan varrimin e tij :

Mozart u varros në një varr të përbashkët , në përputhje me porosi bashkëkohore vjene , në St. Marx Cemetery jashtë qytetit më 7 dhjetor . Në qoftë se , siç thonë raportet e mëvonshme , asnje vajtues nul mori pjesë , edhe kjo është në përputhje me zakonet e Vjenës të varrimit në atë kohë , më vonë Jahn ( 1856 ) shkroi se Salieri , Süssmayr , van Swieten dhe dy muzikantë të tjerëishin të pranishëm . Përralla e një stuhie dhe dëborë nuk është e vërtetë, . Dita ishte e qetë dhe të butë

Shprehja ” Varri i përbashkët ” i referohet as një varr komunale as varrim e një të varfëri , por në një varr individuale për një anëtar të popullit ( dmth , nuk eshte i aristokracisë ) . Varret e përbashkëta kanë qenë objekt i gërmimeve pas dhjetë vjetësh ; varret e aristokratike nuk ishin .

Shkaku i vdekjes së Moxartit nuk mund të dihet me siguri . Procesverbali e ka atë si ” hitziges Frieselfieber ” ( ” ethe të rënda ” , duke iu referuar një skuqje të lëkurës që duket si fara meli ) , një përshkrim që nuk mjaftojë për të identifikuar shkakun si ajo do të diagnostikuar në mjekësinë moderne . Hulumtuesit kanë thene të paktën 118 shkaqe te vdekjes , duke përfshirë trikinoz , gripin , helmim merkuri , dhe një sëmundje të rrallë të veshkave . Një nga më gjerësisht i pranuar hipoteza është se Mozart vdiq nga ethet reumatike akute .

Funerali modest Mozartit nuk e pasqyrojnë gjendjen e tij me publikun si një kompozitor : shërbimet përkujtimore dhe koncerte në Vjenë dhe Pragë ishin me pjesemarrjen . Në të vërtetë , në periudhën menjëherë pas vdekjes së tij , reputacioni i tij u rrit ndjeshëm : Salomoni përshkruan një ” valë të paparë të entuziazmit ” për punën e tij ; biografitë janë shkruar (për herë të parë nga Schlichtegroll, Niemetschek, dhe Nissen); dhe botuesit për të prodhuar edicionet e plotë të veprave të tij. (Wikipedia)

Artisti Italo-Shqiptar Milot sjell në Vinci artistin e madh Kinez Wu Weishan – Nga Artur Spanjolli

Artisti Milot e artisti Wu Weishan,drejtori i Muzet Nazional i Pekinit

Kane kaluar tashme me shume se 500 vjet qe kur Leonardo da Vinci vdiq ne France, dhe ky mjeshter i madh ishte i destinuar te ishte nje fanar ndriçues jo vetem per breza te tere artistesh dhe shkrimtaresh, por edhe nje ispirues studjuesish dhe filozofesh te cilet konsumuan jeten e tyre duke zhbiruar personalitetin kompleks te ketij gjeniu te rilindjes italjane. Leonardo, i njohur kudo ne bote, nuk i shpetoje as edhe kines se larget, ku artiste te tjere, ne kontekste historike te largeto apo me te aferta, jane ndeshur dhe njohur me gjenine e artistit toskan. Nje nga ato artist eshte dhe Qi Bai shi, nje klasik i kines se madhe qe ne kulturen kineze ka nje peshe artistike, gati te njejte me peshen e rilindasit perendimor toskan. Kjo gje, nuk i ka shpetuar nje skulptori te madh kontemporan kinez, me emrin Wu Weisha, i cili duke njohur te dy keto personalitete. Si ate poliedrik dhe shumeplanesh te Leonardo Da Vinçit, si ate te artistit kinez Qi Baishi, eshte frymezuar nga keto dy gjeni te njerezimit te cilet qene produkt i dy koherave te ndryshme, i dy kulturave te ndryshme, i dy popujve te ndryshem , por skulptori i madh kinez, i ka lidhur bashke ata, ne vepren e tij te njohur: Varka e Leonardos dhe Qi Baishit. Duke bere skulpturat e dy gjenive te njerezimit, te lidhura bashke me nje varke, nje skulpture ne bronz, skulptori kinez, i ka lidhur ato bashke jo vetem si dy gjeni te artit, por edhe si dy figura frymezimi. Keshtu qe e famshmja “Rruge e mendafshit” nuk mbetet vetem ajo, por mund te interpretohet edhe si “Rruga e artit” Ose me mire: “Rruga e perbashket e artit!” Skulptori kinez e ka ekspozuar kete veper ne bronx ne Muzeun Kombetar te Artit ne Pekin, dhe vepra eshte nje mirnjohje e thelle e artistit kinez Wu, per gjeniun toskan.

Nuk mjafton kjo. Skulptori i njohur italo-shqiptar Alfred Mirashi Milot, kur ishte per nje vizite ne Kine, i beri aq shume pershtypje kjo mirnjohje e thelle e skulptorit kinez per Leonardon, sa qe me rastin e 50 vjetorit te miqesise italo-kineze, propozoi ta ekspozonte vepren “Varka e Leonardos dhe Qi Baishit” ne Itali.

Ne qytezen e lindjes se Leonardos ne Vinci te Italise. Atje pra, me date 17 Janar te ketij viti, do te inaugurohet dhe kjo veper e bukur e skulptorit kinez, kushtuar dy gjenive boterore. Nje nder i madh qe i behet gjeniut toskan, nga nje artist kinez me nje frymemarrje nderkombetare, nje ekspozite ne qiell te hapur qe u mundesua nga intuita dhe vullneti i skulptorit Milot. Wu Weishan, i cili eshte dhe drejtori i Muzeut Kombetar te artit ne Kine, do te jete i pranishem ne inaugurimin e ekspozites, inauguron keshtu dhe piketakimin e dy mjeshterave. Leonardo, babai i rilindjes artistike, dhe Qi Baishi, babai i piktures kineze moderrne. Do te jene te pranishem gjate ceremonise se inaugurazionit dhe galeristi Nikolo Raugei dhe doktor Andrea Raugei. Vepra te cilen skulptori don tia dhuroje Vincit, qytetit te lindjes se gjeniut, do te mbetet pjese e vlerave artistike te qytetit te Vincit. Ai me kete rast e ka titulluar vepren e tij: “Dialog pertej kohes dhe hapesires: mjeshtrat e artit italjan Leonardo dhe atij kinez, piktorit Qi Baishi”. Do te jete i pranishem gjithashtu edhe ndermjetesi, skulptori dhe artisti me origjine shqiptare Milot, fale te cilit, u be e mundur ky aktivitet mes kultures se dy popujve miq. Italise dhe Kines.

 

 

 

Artur Spanjolli  Firenze 2020

Lushnjes iu kthye vajza e saj një herë e përgjithmonë

Lushnjes iu kthye vajza e saj një herë e përgjithmonë. Më e mira e të gjithave. Vaçe Zela!

Prej disa ditësh në mes të qytetit të Lushnjes është vendosur statuja e Vaça Zelës, ashtu si na është fiksuar, duke kënduar  “Moj Arbëri” dhe duke i rënë kitarës.

NJë vepër e mrekullueshme e skulptorit të talentuar Arben Bajo e ka portretizuar artisten me një vërtetësi të rrallë!

Në përurimin e saj në Lushnje kishin shkuar artistë të njohur, si Irma dhe Eranda Libohova, Sidrit Bejleri, Orgesa Zaimi e të tjerë.!

Nuk mungonte padyshim edhe vajza e vetme e Vaçes Zelës dhe Pjetër Rodiqit,  Irma Rodiqi, e cila përmallshëm në rrjetin social shpreh mirënjohjen dhe shkruan:

“Falemnderit Lushnja e shtrenjtë e nënës sime!”

Vaçja e donte pa kushte Lushnjen dhe Lushnja po ashtu!

Vendosja e statujës përkon me organizimet e rastit të 100-vjetorit të Kongresit të Lushnjës.

 

Filmi shqiptar “Lajmi” i Lorin Terezit fiton çmimin e parë në festivali ndërkombëtar te filmit Flickerfest 2020 në Australi –

Shqiperia u rendit e para mes shume shteteve pjesemarres.* Festivali Flickerfest eshte i akredituar dhe faze seleksionuese per Çmimet Oscar dhe Bafta

 

Filmi “Lajmi” me regjisor Lorin Terezi fiton çmimin e pare si filmi me i mire i festivalit Flickerfest, ne premieren boterore ne Australi.

Flickerfest është një festival ndërkombëtar i filmit të shkurtër që mbahet çdo vit në janar në Bondi Beach, Sidney, Australi.

* Festivali Flickerfest eshte i akredituar dhe faze seleksionuese per Çmimet Oscar dhe Bafta

Filmi shqiptar “Lajmi” që posa u nderua me çmimin e parë eshte produksion Shqiptaro-Spanjoll i finacuar nga Qendra Kombetare e Kinematografise ne Shqiperi. Kacak Production dhe Mailuki Films(Spanje). Ideja e filmit nisi nga nje kronike lajmesh, ku deshmitari shprehte kenaqesine e protagonizmit, qe ishte ne kundershti me deshmine makabre qe duhej te jepte.

Skenari u shkrua nga Lorin Terezi dhe nga Anila Balla. Lorin Terezi është njekohesht edhe producent i filmit.

Xhirimet u kryen ne fshatin Shen Gjergj, me pjesemarrjen e banoreve te te gjithe fshatit.

Ne rolet kryesore luajnë Lena Kryeziu Bokshi, Bilbil Kasmi, Mirjana Deti, Besnik Ferra, Pellumb Dervishi.

Drejtor Fotografie Denald Grepcka me suportin e Papadhimitri Film Production.

Flickerfest eshte festivali me i rendesishem i filmit te shkurter ne Australi, ai ka nje pjesemarrje nderkombetare me mbi 3000 filma nga e gjithe bota.

Kete vit qe filmi ‘The News’ (ne shqip Lajmi) mori pjese dhe kishte njekohesisht dhe shfaqjen e pare jashte Shqiperise ishte Edicioni 29 i Flickerfest. Filmi mori çmimin ‘Best International Short’ qe eshte ekuivalent i Çmimit te pare.

Shqiperia u rendit e para mes shume shteteve pjesemarres.

Ky eshte filmi i dyte i shkurter i Lorin Terezit me mbeshtetjen e Qendres Kombetare te Kinematografise.

Me kete çmim, “Lajmi” vazhdon automatikisht rrugen per Oskars dhe Bafta.

2020 Awards

Më 19 janar 1839 lindi Paul Cézanne, piktori i mrekullive të gjeometrisë

VOAL – Piktori Paul Cézanne (Pol Sezan) lindi në Aix en Provence (Francë) më 19 janar 1839 nga një familje e pasur. Ai ndërmori studime juridike, por i braktisi ata për të ndjekur profesionin e tij artistik. Ai fillimisht ndoqi kurse në Ecole de Dessin në Aix dhe më pas studioi në Paris, në Académie Suisse.

Ai u refuzua nga Ecole des Beaux-Arts dhe, për disa vjet, jetoi në mes të Aix dhe Parisit, ku ai u miqësua me piktorë dhe artistë të tjerë ilustrues që korrespondojnë me emrat e Pissarro, Bazille, Renoir, Sisley dhe Monet. Në fillim ai nuk tregoi interes për rinovimin piktural të Impressionistëve dhe deri në vitin 1873 ai pikturoi vepra ende të lidhura me traditën romantike, siç janë “Dhimbja” dhe “Gomari dhe hajdutët”. Shumë nga këto vepra dallohen për tonet e tyre të errëta, nga përzierjet e rënda të ngjyrave si “Negri Shipion”.

Gjatë luftës Franko-Prusiane të 1870 ai u zhvendos me Hortense Fiquet, modelen e tij dhe më pas gruan e tij, në Estaque, në Provence. Më 1873 ai pikturoi “Shtëpia e njeriut të varur në Auvers”, një vepër që shënoi fillimin e fazës impresioniste të piktorit. Dështimi i grupit Impressionist për të ekspozuar shënoi shkëputjen përfundimtare të Cézanne nga grupi dhe jeta e tij pas kësaj u karakterizua nga lëvizje të shumta nëpër Francë, nga të cilat ai mori frymëzim për peizazhet e shumta të pikturuara në këtë periudhë.

Nga 1883 ai u tërhoq në Provence, duke u përqëndruar në kërkimin e një teknike që u distancua nga ai Impressionist për të përmirësuar, përmes ngjyrës, vëllimet e formës. Në këto vite ai riparoi me këmbëngulje të njëjtat tema: vizione të Estaque, malit Sainte-Victoire, shumë jetë ende, portrete të gruas së tij “Madame Cézanne në kolltukun e kuq”, motive të jetës së përditshme, kompozime të ndryshme.

Vetëm në vitet nëntëdhjetë dhe në fillim të shekullit XX, megjithatë, kritikët njohën vlerën e veprës së tij: ekspozita personale e vitit 1895 ishte triumfi i parë i vërtetë për artistin, dhe një sukses ishte edhe ekspozita në Sallonin d’Automne të 1904. Që nga viti 1900, duke vuajtur nga diabeti, ai mbeti pothuajse gjithmonë në Aix-en-Provence. Në vitet e fundit të jetës së tij ai punoi në “Les Grandes Baigneuses” (1898-1905), një sintezë e studimeve që kishte grumbulluar në dhjetë vitet e mëparshme.
Punime të famshme të Paul Cézanne

Portreti i Achille Emperaire (1867-1868)
Një Olympia moderne (1873-1874)
Madame Cézanne në kolltukun e kuq (Madame Cézanne dans un fauteuil rouge, 1877)
Gjiri i Marsejes nga pamja e Estaque (1878)
Oborri i fermës (1879)
Vazo blu (1889-1890)
Les Baigneurs (1890)
Lojtarët e kartave (1890-1895)
Gustave Geffroy (1895-1896)
Natyrë e qetë me qepë (1896-1898)

/Elida Buçpapaj

VIDEO – Gjeniu 7 vjeçar Nikollë Niko Prendi reciton 2800 vargje të Fishtës

Nikoll Prendi, 7 vjeç nga Balldre i Lezhës është një fëmijë me aftësi të rralla.

Ai mund të recitojë jo pak por 2800 vargje të At Gjergj Fishtës pa ndaluar asnjë sekond, me një shkëlqim në sy.

 

Video e tij është bërë hit në rrjetet sociale.

I lumte goja e i kendofte zemra ketij djali!

Ky eshte shembulli i gjalle se si ka mbijetuar gjuha shqipe nder shekuj dhe se si nuk do te shuhet kurre.

Qe nga Homeri, Eposi i Kreshnikeve dhe Gjergj Fishta, menyra se si tregohen historite ne vargje eshte shume i ngjashem.

E vetmja gjuhe qe mund te zbertheje Iliaden dhe Odisene eshte gjuha jone e dashur shqipe.

Jemi me te vertete nje popull i zvogeluar ne numer por madheshtor ne histori e kulture.

Nuk ka as nje dyshim qe jemi pellazgo-iliret e hershem.

Me vjen keq qe ndoshta jo te gjithe mund ta kuptojne djaloshin ne gegerisht por sa te rrah zemra kur e kupton dhe sa te bukur jane tingujt e vargjeve!

Ne qytetin e Vincit, vendi i lindjes se Leonardo Da Vincit, arrin vepra e Mjeshtrit te artit bashkekohore kinez Wu Weishan

Me rastin e festimit te 500 vjetorit te Leonardos, do te arrisin ne muajin e fundit, ne qytetin e tije te lindjes, per tu vendosur tek Muzeumi i Leonardo da Vincit, dy skulptura te mrekullueshme, te cilat do te dialogojne bashke mes Perendimit dhe Lindjes: perballe Leonardos, i cili prej shume shekujsh dominon universin e artit. Qe tani e tutje, vizitatoret e e gjithe botes do te shohin dhe figuren e Qi Baishi, mjeshter i madh i piktures kineze te 900-tes. Dy figura te medha qe do te jene perballe dhe do te dialogojne. Perballe artit te tyre, shekujt do te ndalen, duket gati gati sikur mjeshtri kinez don ti shprehe mirnjohjen dhe admirimin Mjeshtrit te madh te te gjithe koherave nga Toskana.

Artisti Milot bashke me Artistin Wu Weishan, drejtor I muzeut Nacional te Pekinit , perballe skulpturave qe ishin te ekspozuara ne Kine me dt 17 Janar di te Vendosen perballe Muzeut te Leonardo Da Vincit , Ku Artisti dhe kuratori Italo-Shqipetare Milot eshte kuratori i ekspozites bashke me Lyu JIANFU.

Kjo ide lindi gati rastesisht, por ndoshta e deshi fati qe keto dy skulptura, te konceptuara ne Kine, te vinin pra dhe te vendoseshin ne qytetin e lindjes se Leonardos. Jo gjithkund por aty ku e meritonin, ne Vinci. Ndersa vizitoja Muzeun Kombetare te Artit Kinez me miqte e mi nga Kina, i goditur nga keto skulptura, nga keto dy personazhe te realizuara ne bronz, me nje gjuhe artistike shume te ndryshme, nga arti tradicjonal kinez.

Duke diskutuar me mjeshtrin Lyu Juanfu mbi keto vepra arti te realizuara nga skulptori Wu Weishan, me lindi ideja e dialogut mes mjeshtrave dhe mesazheve te tyre universale, te afte te mundin barrjerat qe i ndanin ne kohe dhe hapesire. Fola me bashkiakun e Vincit dhe me drejtoreshen e e Muzeut Leonardo da Vinci, si dhe me artistin kinez, nese ai pranonte ti dergonte punet ne Itali. Dhe keshtu mori jete ky projekt qe u be e mundur fale galeristit Nikolo Raugei dhe dott. Andrea  Raugei.

Duhet njohur dhe gjesti fisnik i Mjeshtrit Wu Weishan. Ai do te dhuroje Vincit keto dy skulptura , dhe jo vetem kaq, ai ndjehet dhe krenare qe veprat e tije do te qendrojne ne shekuj ne qytetin e lindjes se Leonardos.

Sapo sheh veprat e mjeshtrit Wu Weishan kupton pernjeheresh aftesia e tije per te realizuar skulptura gjigande te afta per tu bere monumente te verteta. Duke i veshtruar duket sikur shihet dhe shpirti I artit qe ato mbartin ne vetvete, sidomos shpirti I artit italjan dhe ai i artisteve francez. Mjeshtri ka krijuar nje stil te vetin origjinal, shume poetik dhe te tijin me plasticitetin e formave.  Ai krijon personazhet e tij me thjeshtesi dhe ben qe mesazhi I tije te lexohet mire. Mesazh qe mbart brenda dhe e ben te njihet si i tije origjinal ne tere boten.

Faleminderit mjeshteri Wu Weishan, qe sot e tutje, perveç “Udhes se Mendafshit,” do te njihet dhe “Udha e Artit” qe na bashkon dhe na ben me te njellojte ne bote. Nje bashkbisedim qe fillon me dy deshmitare te veçante: Leonardo Da Vinci dhe Qi Baishi.

Alfred Milot Mirashi

Firenze 2020

Artist dhe kurator.

Dora e Zotit

Eskilstuna, Suedi
Dora e Zotit ishte një nga veprat e fundit të Milles para vdekjes së tij. Një burrë i vogël po qëndron në një dorë të madhe. Ai po shikon lart dhe trupi i tij është i tensionuar, i mbajtur nga Dora e Zotit. Skulptori suedez Carl Milles punoi në Dorën e Zotit nga 1949-1953. Ky ishte një nga tre veprat e fundit të jetës para vdekjes së tij në 1955. Origjinali është vendosur në qytetin suedez Eskilstuna, kopje të saj i gjen edhe në Detroid, Tokio, Melburn, Pekin etj.
Melburn
Detroid
Japoni

Më 31 dhjetor 1869 lindi piktori dhe skulptori i shquar francez Henri Matisse

VOAL – Piktori dhe skulptori francez Henri Matisse lindi në Le Cateau-Cambrésis (Francë) më 31 dhjetor 1869: ai jetoi gjatë një prej periudhave më të dendura të ngjarjeve tragjike të historisë. Megjithatë, në veprën e tij, nuk ka asnjë gjurmë të tjetërsimit, të vuajtjes, të kontradiktave të epokës sonë: pikturat e tij janë një botë veç e veç, në të cilën ka lehtësim, paqe, strehim, çlodhje, qetësi, ngjyra dhe dritë.


Përvojat e para të studimit

Nga 1895 deri më 1899 Matisse ndoqi studion e Gustave Moreau, duke studiuar veprat e Manet dhe Cezanne dhe, duke ndier përvojat e impresionizmit, në 1897 ai krijoi “Shkretëtira”.

Pas disa qëndrimesh në Angli, Korsikë dhe rajonin e Toulouse, në vitin 1902 ai mori pjesë në disa ekspozita në galerinë B.Weil në Paris, duke ekspozuar, mes veprave të tjera, gjithashtu “Pamja e Notre Dame në pasditen e vonë” të vitit 1902.


Pikturë Fauves

Në këto vite, nga studimi i tij i thelluar i artit neo-impresionist dhe nga zbulimi i artit afrikan dhe aziatik, lindi “pikturimi i pastër i fauves”, një rrymë e re e së cilës Henri Matisse është interpretuesi më i madh.

Në vitin 1941, në bashkëpunim me shpërthimin e Luftës së Dytë Botërore, ai pikturoi kanavacën e famshme “Naturë e vdekur me manjola”. Më 1943 u vendos në Vence, ku iu përkushtua, në vitet nga 1949 deri në vitin 1951, në ndërtimin e kapelës Dominikane të Madonna del Rosario.


Punimet dhe veprat

Ndër veprat e tij më të rëndësishme janë “Nudo e kaltër” i vitit 1907, “Vallëzimi” i vitit 1908 dhe “Vallja dhe Muzika” e vitit 1910. Seriali “Odalisques” është i famshëm për prodhimin e tij në vitet 1920.

Në të njëjtat vite artisti gjithashtu u hodh në lëmin e skenografisë, vizatimit dhe gdhendjes; në vitet 1930 prodhoi edhe tapestries. Punimet e tij të skulpturës prej bronzi janë gjithashtu të shumta.
vdekje

Henri Matisse vdiq në Nice më 3 nëntor 1954.


Disa nga veprat e Henri Matisse:

Natyrë e vdekur me dy shishe (1896)
Bufe dhe tavolinë (1898)
Studimi nën çati (1903)
Luks, Qetësi dhe Bollshmëri (1904)
Portreti i André Derain (1905)
Grua me kapelë (1905)
Madame Matisse (1905)
Gëzimi i të jetuarit (1905-1906)
Detari i ri (1906)
Autoportret (1906)
Luksoze (1907, dy versione)
Harmonia në të kuqe (1908)
Biseda (1909-1912)
Vallja (1910)
Muzikë (1910)
Natyrë e vdekur me fruta (1910)
Studimi Rozë (1911)
Peshku i artë (1912)
Vazo nasturtiums dhe Vallja (1912)
Qëndrim në këmbë (1913)
Koka e bardhë dhe rozë (1914)
Mësimi i pianos (1916)
Piktori dhe modelja (1916-1917)
Violinist në dritare (1918)
Pendët e bardha (1919)
Gruaja dhe anemonet (1920)
Meditimi pas banjës (1920-1921)
Nudot blu (1952)
Trishtimi i mbretit (1952)
L’Escargot (1953)
Le Bateau (1953)

/Elida Buçpapaj

“Një teatër për demokracinë”, revista vjeneze për protestën

Teatri Kombëtar shqiptar në qendër të Tiranës është okupuar. Intervistë në Gift – revistë për teatrin e pavarur, 03/2019, Vjenë me aktivisten që mbron teatrin, Lindita Komani.
Që prej më shumë se një viti një aleancë e gjerë e përbërë nga artistë dhe intelektualë, Aleanca për Mbrojtjen e Teatrit, proteston kundër planeve të qeverisë dhe kryeministrit Edi Rama, për ta shembur ndërtesën e Teatrit Kombëtar e për të ndërtuar në vend të saj një kompleks me gjashtë kulla, banesa, zyra dhe një qendër tregtare, i cili mes të tjerash do të bëjë vend edhe për hapësira për teatër dhe aktivitete.
Kur qeveria e njoftoi drejtorinë e teatrit në korrik të këtij viti që pajisjet e mbetura të spostoheshin diku tjetër, u kuptua që shembja ishte afër. Aleanca okupoi ndërtesën e teatrit. Gjatë një sulmi të dhunshëm të policisë ku edhe një përfaqësues i okupuesve u ndalua për pak kohë, konflikti u përshkallëzua. Një bllokim i territorit nga policia u anulua pas një kundërdemonstrate spontane. Prej atëherë artistë nga vendi dhe bota shprehin solidaritetin e tyre me okupuesit në kuadër të një festivali të përhershëm, Festivalit për Mbrojtjen e Teatrit.

Projekti i planifikuar i ndërtimit, realizimin e të cilit e ka marrë ndërmarrja daneze e arkitekturës Bjarke Ingels Group (BIG), duhet të realizohet në kuadër të një partneriteti publik-privat (PPP). Okupuesit, opozita dhe mediat kritike ndaj qeverisë akuzojnë qeverinë për mungesë transparence, korrupsion, pastrim potencial parash dhe shitjen e pronës publike. Qeveria ka kaluar për këtë një ligj në parlament që mundëson shitjen e pronës publike tek njerëz privatë të interesuar. Presidenti Ilir Meta e ka refuzuar disa herë nënshkrimin e këtij “ligji special”.

Për shkak të zbatimit të ngadalshëm të reformës në drejtësi Shqipëria aktualisht nuk ka një gjykatë kushtetuese funksionale, e cila të gjykojë mbi ligjshmërinë e një ligji të tillë special. Teatri Kombëtar në Tiranë është kthyer kështu në një provë vendimtare për demokracinë e re të vendit (sidomos në raport me hyrjen e planifikuar në Bashkimin Europian në vitin 2025) dhe në një pikë kristalizimi për një shoqëri civile që po krijohet.
Sabine Mitterecker foli me aktivisten Lindita Komani.

– Si e konsideron vlerën e angazhimit të shoqërisë civile në lidhje me protestat për ruajtjen e Teatrit Kombëtar në Tiranë?
Suksesi i protestave për mbrojtjen e Teatrit mund të kontribuojë vërtet në një rifillim të një angazhimi të shoqërisë civile në Shqipëri. Do të ishte një gur themeli për ngritjen e një shoqërie civile aktive, të mendimit të lirë e të orientuar për nga qytetarët, e cila në këtë formë është ende joekzistente në Shqipëri.
Qeveria në mënyrë ironike e quajtur “socialiste” që prej fillimit të protestave më shumë se një vit më parë, ka ndërmarrë shumë përpjekje që të veprojë kundër interesit publik. Në këtë këndvështrim ajo ka bërë gjithçka ka mundur për të kompromentuar e për të diskretituar personalitete të pavarura dhe të angazhuara në kuadër të protestave të teatrit. Në disa raste ajo pati sukses. Qeveria qendrore dhe kryetari i Bashkisë së Tiranës u dhanë projekte artistëve të caktuar për t’i vendosur ata kundër kolegëve të tyre e kundër protestave. Por ata nuk ia kanë dalë që t’i ndërpresin protestat.

– A ka qëndrime nga përgjegjësit politikë mbi si do të shkojë çështja më tej? Si është atmosfera brenda Aleancës? A do të afrohen edhe artistë të tjerë?

Kryeministri Rama dhe kryetari socialist i bashkisë Erion Veliaj vazhdojnë të insistojnë që projekti prishja e Teatrit Kombëtar – ndërtimi i një kompleksi banimi me hapësira për aktivitete do të zbatohet. Para disa javësh u zhvillua një tender me afat 19 shtatorin. Projektidetë e dërguara duhet të vlerësohen në javët që pasojnë. Aleanca është skeptike për këtë.
Megjithatë atmosfera brenda Aleancës është në tërësi e mirë dhe ajo mbahet nga shpresa dhe bindja që protestat do të jenë të suksesshme. Së fundmi u lajmërua ambasadori italian Cutillo dhe paralajmëroi që çdo vendim lidhur me Teatrin Kombëtar duhet të ketë një mbështetje të gjerë nga populli, duke qenë se për vendime të tilla nuk ka më kthim mbrapa dhe kujtesa kolektive që jeton në ndërtesat historike përndryshe do të shkatërrohej.
Festivali për Mbrojtjen e Teatrit që nisi me aktivitetet që në korrik e më tej gusht e shtator e në të cilin kanë marrë pjesë shumë artistë shqiptarë që jetojnë jashtë si dhe artistë të huaj që shprehin solidaritetin e tyre, ishte një platformë e mirë për të nxitur vëmendje dhe për të sensibilizuar publikun lidhur me tema të mbrojtjes së monumenteve të kulturës dhe të angazhimit qytetar.
Mbështetje ka ardhur veçanërisht nga Austria, Gjermania, Kosova dhe Italia. Artistë shqiptarë që kanë emigruar, kanë shprehur solidaritetin e tyre në kuadër të festivalit. Pjesë teatrale janë sjellë në skenë në mënyrë vullnetare, janë organizuar instalacione, lexime dhe diskutime të shumta publike.

– A i ke parë planet për një “teatër zëvendësues”? Nëse po, si duken ato?
Nuk ka ende një plan zyrtar për teatrin zëvendësues. Ajo që publiku ka parë është një plan i arkitektit danez Bjarke Ingels nga viti 2018 si dhe reagime të kundërshtuesve të këtij plani. Në vend të Teatrit Kombëtar duhet që në një sipërfaqe prej 8000 m2 të ndërtohen kulla me deri 21 kate.

– Deri në çfarë mase është i rrezikuar stabiliteti politik në Shqipëri?
Shqipëria ka probleme të rënda – korrupsion të pakontrollueshëm, mendim të lirë të rrezikuar, një ekonomi shumë të dobët, asnjë lloj perspektive për të rinjtë, mungesë zgjedhjesh të lira – të gjitha këto të bëra bashkë sigurisht që rrezikojnë stabilitetin e vendit.
Teatri Kombëtar qëndron si një simbol i një rezistence të gjatë kundër përvetësimit të truallit publik në emër të interesave private të korruptuara dhe kundër metodave jotransparente të qeverisë. Nëse kjo nuk ndalohet dot, demokracia është vërtet në rrezik.

– A qëndron premtimi i politikanit opozitar Lulzim Basha për mbajtjen e Teatrit? Sipas mendimit tuaj si duhet të financohet Teatri e si duhet të shkojë puna me të në të ardhmen?
Politikani i opozitës, në skenën e Teatrit Kombëtar ka nënshkruar me Aleancën një kontratë, sipas së cilës opozita zotohet që ta mbrojë Teatrin nga shembja. Supozohet që ai do t’i përmbahet kësaj kontrate përndryshe imazhi i tij si politikan do të vihet në lojë dhe protestat gjithsesi do të vazhdonin përsëri.
Duhet pasur parasysh që shembja e Teatrit Kombëtar nuk është temë e kohëve të fundit por ka nisur që para 20 vitesh. Çdo herë që qeveria ka dashur ta shembë atë, është protestuar fort.
Sipas vlerësimit të arkitektëve do të mjaftonin rreth 4 milion euro për ta renovuar ndërtesën tërësisht. Një ide që është diskutuar vazhdimisht, është ajo që të themelohet një fondacion, i cili e zhvillon dhe drejton Teatrin Kombëtar si një institucion i pavarur – i financuar nga shteti dhe fonde private.

Më 22 dhjetor 1903 lindi skulptori i shquar shqiptar Odhise Paskali

Odhise Paskali, (Përmet, 22 dhjetor 1903 – Tiranë, 13 shtator 1985) ishte skulptor shqiptar. Cilësohet si themeluesi i skulpturës shqiptare dhe një nga personalitetet më të rëndësishme të artit shqiptar.
Biografia

U lind në Përmet, i biri i Paskal Thanasit dhe Kaliopesë së Lami Papadhimitrit. I ati në fillim qe sekretar në administratën turke të duhanit në Dishkatë e Kozhan dhe më pas prift në Koblarë, Miçan, Frashër, Zavalan e Soropull të Dangëllisë, në Lipe e Leusë pranë qytetit të Përmetit dhe në Bënjë të Shqerisë. në hapësirën e viteve 1903 – 1919, ka jetuar e qëndruar pranë familjes, me prindërit, Paskalin e Kaliopin, si dhe me tri motrat, me Uraninë, me Angjeliqinë dhe me Elpiniqin, në qytetin e Përmetit (1903 – 1910, 1914 – 1919, me disa muaj qëndrimi larg qytetit gjatë vitit 1916), në Koblarë (1911 – 1914) dhe në Frashër (nga maj deri në shtator apo tetor 1916). Më 1919 ai shkoi në Itali, ku më 1923 kreu Liceun dhe u regjistrua në Fakultetin e Letërsisë e të Filozofisë në Torino, ku më 1927 mbrojti diplomën në fushën e historisë së artit.

Më vonë, në 1931 krijoi shoqërinë “Miqtë e artit”. Në periudhën 1932-1937, në disa qytete të Shqipërisë, u ngritën disa monumente skulpturore, punime të autorit. Ai u bë nismëtar për krijimin e shoqërisë “Studenti shqiptar” në Torino dhe për botimin e revistës së studentëve shqiptarë të atjeshëm në vitet ‘20. Ndërsa në vitet ‘30 e shohim nismëtar të shoqatës “Miqt e Arbrit”; si organizator të së parës ekspozitë të arteve figurative dhe të çeljes së Shkollës së Vizatimit në Tiranë.

Hapat e para të karrierës së Odhisesë janë në fushën e publicistikës. Ai u shqua në estetikë dhe kritikë arti. Shkroi artikuj të ndryshëm me mendime e meditime për artin në mjaft organe shtypi të vendit apo të huaja. Nëse mund t’u hedhësh një sy artikujve të tij të viteve ‘20, mund të vësh re aktualitetin e tyre edhe sot. Sikur këto shkrime të autorit të mblidheshin, mund të bëhej një botim i veçantë mbi publicistikën e tij. Odhisea dinte t’u përshtatej me shumë zgjuarsi situatave në çdo kohë. Duke gjykuar se vendi në vitet ‘20-‘30 kishte mungesë skulptorësh, me të mbaruar fakultetin dhe studimet për artin, i përvishet punimeve plastike, pra artit të skulpturës pranë ateliesë së një skuptori italian realist e monumentalist të Torinos. Kështu ai bëhet skulptori i parë profesionist shqiptar. Me pushtimin fashist të vendit, Odhisea si erudit në fushën e artit, caktohet anëtar i Institutit të Studimeve të atëhershme, por në mungesë edhe të porosive të mjaftueshme, për ngritje shtatoresh, detyrohet të çelë një punishte për përgatitje shkumësash për nevojat e shkollave të vendit. Me çlirimin e Shqipërisë nga pushtuesit nazifashistë, krahas vazhdimit të krijimeve skulpturore për figurat e rilindasve, në tematikën e punimeve të tij zënë vend edhe heronjtë e popullit dhe dëshmorët e Luftës Antifashiste Nacionalçlirimtare. Edhe pse Odhisea jetoi në Përmet vetëm 14 vjet dhe shumicën e jetës 82-vjeçare e kaloi në Itali dhe në Tiranë, ai ishte i lidhur me vendlindjen. Përveç ecejakeve të herëpashershme pranë familjes në periudha të ndryshme para djegies së shtëpisë së tij në korrik të vitit 1943 nga fashistët, ai krijoi në vendlindje një sërë veprash, midis të cilave skulpturën e “Partizantit Çlirimtar”, punën e grupit skulpturor “Shokët” në varrezat e dëshmorëve të Përmetit; bustin e Naimit; të Nonda Bulkës dhe të Fanjo Çiçakos në qytet; bustet e vëllezërve Frashëri në sheshin para Shtëpisë Muze në Frashër, bustin e dr. Refat Frashërit, etj. Kompleksin e varrezave të dëshmorëve të Përmetit, ai e plotësoi me tri figura për të përjetësuar edhe tre kushërinjtë e tij të parë (Harallamb Papa, Gaqi Vinjau e Foti Adhami). Në shtëpinë e piktorit të merituar Aristotel Papa, që ka më shumë se një vit që është ndarë nga jeta, ndodhet edhe një bust i vëllait të tij, dëshmorit Harallamb Papa, punuar e dhuruar nga Odhisea vite më parë. Ndoshta ky bust mund të mos jetë evidentuar nga Galeria Kombëtare e Arteve Figurative. Odhisea, duke iu kushtuar kryekëput krijimtarisë së tij, nuk ishte i prerë për çështje administrative. Kur u emërua drejtor i Galerisë së Arteve aty nga vitet ‘60, ai nuk kishte dëshirë as t’i vinin telefon në zyrë, pasi zilja e tij e shqetësonte dhe nuk e linte të punonte. Përveç punimeve konkrete, ai mbante shpesh shënime në formë ditari, qoftë për meditime mbi artin qoftë edhe kujtime historike, gjë që bëri të mundur, që një vit pas vdekjes së tij më 1986, të botohej libri “Gjurmë jete”, një material në fakt i shkurtuar e i cunguar.
Veprat artistike[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Skulptori i Popullit është i njohur për rreth 600 vepra në skulpturë, por mbi të gjitha në krijimtarinë e vet të larmishme janë të njohura veprat:

“I urituri”,
“KETI”,
“Malësori”,
“Luftëtari Kombëtar”, në Korçë
“Themistokli Gërmenji”, në Korçë;
“Ushtari i panjohur”,
“Partizani fitimtar” (Mathauzen, Austri) 1968;
“Naum Veqilharxhi”, bust në bronx , në Korçë;
“Monumenti i Skënderbeut në Tiranë” me bashkautorë, 1968;
“Gjergj Kastrioti (Skënderbeu)”
“Isa Boletini”
“Fan Noli”
“Onufri”
“Jeronim De Rada”, në Tiranë
“Pashko Vasa”
“Zef Skiroi”
“Çerçiz Topulli”
“Naim Frashëri”
“Vojo Kushi”
“Migjeni”
“Enver Hoxha”
“Idriz Seferi”
“Ahmet Zogu”

Më 22 dhjetor 1905 lindi piktori i shquar shqiptar Abdurrahim Buza

Abdurrahim Buza lindi më 22 dhjetor 1905 në Shkup në një familje gjakovare; vdiq më 7 nëntor 1986.

Biografia

Në moshën tetë vjeçare mbeti jetim dhe patrioti Bajram Curri kujdeset për shkollimin e tij. Regjistrohet në shkollë në Shkodër, në Tiranë dhe në Normalen e Elbasanit. Pastaj fiton bursë dhe me 1928 dëgjon një vjet në Akademinë e Arteve të Bukura në Torino. Studimet e rregullta i kryen në Akademinë e Arteve të Bukura në Firence pranë artistit Galeleo Kinit.

Pas studimeve, Buza shkoi përsëri në Shqipëri dhe u bë profesor i vizatimit në shkollën e mesme “Harry Fultz”.  Në vitin 1933 Buza, në një përpjekje bashkëpunuese me bashkëkohësit e tij, piktori A. Kushi, skulptori Odhise Paskali dhe piktori italian Mario Ridola, themeluan Shkollën Artistike të Vizatimit, e cila ishte shkolla e parë e Arteve të Bukura që u hap në Tiranë, Shqipëri. Kjo shkollë vendosi fazën artistike dhe estetike që do të vijë brezi i ri i artistëve shqiptarë. Në vitin 1935, ai pikturoi Nudon e parë shqiptare në një kohë kur shoqëria shqiptare e konsideroi një nudo imorale dhe të papranueshme. Ekspozita e nivelit kombëtar të Buzës u mbajt në prill 1945. Buza ishte ilustruesi i një prej dokumenteve më të rëndësishëm në historinë e arsimit shqip, abetaren e parë të gjuhës shqipe, botuar në 1945. Buza dha mësim në Shkollën e Mesme Artistike “Jordan Misja” në Tiranë në vitin 1947 derisa doli në pension në vitin 1966.

Puna e tij shembullore në hartimin e kurrikulës dhe reformimi i vazhdueshëm i saj siguroi një themel të shëndetshëm artistik për studentët. Gjatë viteve të diktaturës komuniste në Shqipëri, artisti A. Buza vazhdoi punën e tij duke injoruar të gjitha format hajmali që u imponuan artificialisht artistëve të Evropës Lindore, dhe ruajtën vlerat dhe dinjitetin e tij artistik.

Edhe pse ndikimi i impresionizmit ndjehet në veprat e tij, nën presionin e realizmit politik që e impononte ideologjia e kohës Buza e gjeti zërin e tij unik në artin shqiptar. Pikturat e para janë të inspiruara nga qëndrimi i tij në Pogradec. Më vonë ai e thjeshton teknikën e tij por e shëndrron artin në simbolikë të lartë. Motivet etnike nga Gjakova, Kosova, dhe veriu i Shqipërisë bëhen subjekt i shpeshtë i tij. Ngjyrat e impresionizmit ndikojnë në të gjer në fund.

Veprat

Disa prej veprave të njohura janë:

  • Dasma kosovare
  • Pogradeci
  • Lagjja ime
  • Nusja kosovare (1950),
  • Një pjate rrush (1957),
  • Autoportret (1960),
  • Lojërat popullore
  • Azem Galica dhe luftëtarët
  • Refugjatët,etj.

Prej veprave të tij sot ruhen 500 tablo te realizuara në vaj dhe 10 000 vizatime. Në Galerinë Kombëtare të Arteve në Tiranë ruhen 59 punime të piktorit. Vepra të tjera ndodhen në Muzeun Buza në Tiranë.

Abdurrahim Buza u nderua me dekoratat Mësues i Popullit, Piktor i Merituar dhe Piktor i Popullit. Vdiq në Tiranë më 1987.