VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Intervista, Deutsche Welle – Michael Leigh: E pamundur që BE të jetë pro ndryshimeve të status quosë territoriale të Kosovës

By | August 12, 2018

Komentet

Intervista – Ish ndihmësi i Ahtisaarit për Kosovën: Nuk është komuniteti ndërkombëtar që ka hedhur idenë e kufijve

Aida Cama

Kai Sauer, shefi i misionit të Finlandës në OKB , i cili ka qenë gjithashtu asistent i Marti Ahtisaarit në planin për Kosovën, deklaron se nuk është komuniteti ndërkombëtar që ka hedhur idenë e kufijve. Në një intervistë për Deutsche welle ai shprehet se plani Ahtisari, ishte një plan  gjithëpërfshirës dhe i balancuar shumë politikisht, e që u mbështet nga të gjitha vendet anëtarë të Këshillit të Sigurimit, me përjashtim të njërit vend anëtar.

Deutsche Welle: Çfarë ka ndodhur me planin Ahtisaari për Kosovën?

Ambassador Kai Sauer: Unë mendoj se ai ka qenë një plan i bërë jo vetëm për Kosovën, por për të gjithë rajonin. Ju me siguri i njihni planet si ai Erdut për Kroacinë, ai i Ohrit për Maqedoninë dhe sigurisht atë të Dejtonit. Të gjitha këto plane kanë pasur disa gabime. Ato kanë qenë shumë të vështira për t’ u zbatuar. Unë mendoj se plani i Ahtisaarit ka qenë më i miri, krahasuar me planet e tjera në rajon. Ironia është se plani nuk u pranua nga Këshilli i Sigurimit të OKB, për shkak të një anëtari të tij. Plani i Ahtisaarit ishte përpiluar me kujdes jo vetëm nga Ahtisaari, por nga disa institucione të tjera ndërkombëtare, si Këshilli i Evropës, Komisioni i Venecias për aspektet konstitucionale të planit, OSBE dhe OKB për aspektet e të drejtave të minoriteteve dhe të drejtave të njeriut, etj. Kështu që ishte plan gjithëpërfshirës dhe i balancuar shumë politikisht, dhe u mbështet nga të gjitha vendet anëtarë të Këshillit të Sigurimit, me përjashtim të njërit vend anëtar.

Është në natyrën e njeriut që nganjëherë duhet të kalojnë 10 ose 20 vjet deri sa të pranojë një gjë që e ka parë fillimisht si të papranueshme. Njeriu provon rrugë të tjera, humbet kohë dhe energji, dështon dhe kthehet më në fund tek ideja fillestare. Disa aspekte të planit të Ahtisaarit mund të përdoren në të ardhmen.

Deutsche Welle: Korrigjime kufijsh apo këmbime territoresh nuk kanë qenë pjesë e planit të Ahtisaarit. Pse po flitet për to tani në Ballkan?

Ambassador Kai Sauer: Është e vërtetë që në diskutim janë futur kufijtë. Sidoqoftë, ato nuk kanë qenë pjesë e planit të Ahtisaarit dhe askush nuk donte ndryshime kufijsh. Në diskutimet për ndryshime kufijsh kemi të bëjmë me ndjeshmëri dhe rreziqe të caktuara. Nuk është komuniteti ndërkombëtar, as përfaqësuesit e institucioneve evropiane ata që i kanë ngritur këto ide si të mundshme. Unë mendoj ne duhet të jemi shumë të kujdesshëm nëse e marrim parasysh këtë ide. Ajo që është e qartë është se duhet të punojmë së bashku, Bashkimi Evropian dhe Shtetet e Bashkuara dhe palë të tjera të interesuara që çështja e normalizimit të marrëdhënieve midis Kosovës dhe Serbisë të ketë një përfundim. Të dyja vendet duan të bëhen anëtare të Bashkimit Evropian, por pa zgjidhjen e kësaj çështjeje bilaterale kjo nuk duhet të jetë e mundur.

Deutsche Welle: Uashingtoni dhe Brukseli nuk po japin deklarata në publik. A është shkëputur Brukseli dhe Uashingtoni nga politika e mëparshme e mosprekjes së kufijve?

Ambassador Kai Sauer: Unë nuk mund t’ i jap përgjigje kësaj pyetjeje. Ju duhet të pyesni BE dhe Uashingtonin. Ajo që kam parë unë është se Ballkani Perëndimor është kthyer sërish në axhendat tona. Nuk është si duhet të jetë, por ne nuk duhet të trembemi nga përgjegjësitë që kemi, sidomos nga shqetësimet që kanë vetë vendet. Kështu që kur të vijë vjeshta dhe njerëzit të jenë kthyer nga pushimet, diskutimet do të vazhdojnë duke dhënë mbase edhe përgjigjet.

Deutsche Welle: Ju vazhdoni të merreni me Ballkanin Perëndimor? Ekziston ndonjë plan për Ballkanin Perëndimor?

Ambassador Kais Sauer: Unë i ndjek zhvillimet në rajon. Unë mendoj se për arsye të ndryshme fokusi ndërkombëtar është duke u kthyer në rajonin e Ballkanit Perëndimor. Shumë aktorë janë përfshirë në të. Ju me siguri keni vënë re se janë publikuar shumë studime dhe artikuj. Unë do të përmendja një studim të bërë nga EastWest Institute, që jep disa rekomandime për administratën amerikane.

Deutsche Welle: Po, unë kam qenë në prezantimin e studimit. Por, aty askush nuk foli për ndryshime kufijsh.

Ambassador Kai Sauer: Po. Shumë autorë dhe akademikë që kanë shqyrtuar me kujdes situatën, shprehin rezervat e tyre dhe duan të jenë të kujdesshëm kur flasin për ndryshim kufijsh. Sipas studimeve, kjo nuk është një alternative popullore.

Deutsche Welle: A kanë Kombet e Bashkuara ndonjë plan për Kosovën?

Ambassador Kai Sauer: Ndikimi i OKB-së është i kufizuar. Kombet e Bashkuara janë ekzekutuese, jo vendimmarrëse. Vendimet i marrin vendet anëtare dhe OKB i zbaton ato. Zyrtarisht OKB i detyrohet rezolutës 1244 të Këshillit të Sigurimit, të adoptuar më 1999. Duke qenë taksapagues për OKB-në unë shtroj pyetjen nëse burimet e shterueshme të OKB-së, janë shpenzuar si duhet në zbatimin e kësaj rezolute dhe mbajtjen e operacioneve paqeruejtëse. Ka vite që ne nuk na duhet një operacion paqeruajtës në Kosovë. Operacioni paqeruajtës i OKB-së nuk është model për zgjidhjen e problemeve të Kosovës. Institucionet evropiane duhet të jenë në gjendje ta marrin situatën në dorë./ DW

Joe DioGuardi & Shirley Cloyes Dioguardi: Hashim Thaçi do të dalë përpara Gjykatës Speciale – Serbëve nuk mund t’u zësh besë: Jo shkëmbime territoresh pa njohjen e Kosovës nga Serbia!

Voal.ch po ju sjell një intervistë të shkëlqyer të lobistëve më të mëdhenj në Washington D.C. që kanë 30 vjet që punojnë në favor të çështjes shqiptare. Ata janë ish Kongresmeni Joe DioGuardi dhe bashkëshortja e tij, ekspertja e çështjeve të Ballknait Shirley Cloyes DioGuardi. Ata thonë se “Sipas Kushtetutës te Kosovës Hashim Thaçi nuk ka të drejtë të hyjë në këto bisedime!”

Intervista është e titruar në shqip por edhe e përkthyer. Ndiqeni!

 

Joe DioGuardi dhe Shirley Cloyes Dioguardi për INA: Serbëve nuk mund t’u zësh besë…

Ish-kongresisti Joe DioGuardi dhe Shirley Cloys DioGuardi, drejtuesit e Lidhja Qytetare Shqiptaro – Amerikane (LQSHA) në një bashkëbisedim për INA flasin për idenë e fundit dhe debatet për shkëbimin e mundshëm të territoreve midis Kosovës dhe Serbisë.
Ish-kongresisti dhe lobisti i parë shqiptarë në SHBA, DioGuardi thotë se së pari Serbia duhet të njoh pavarësinë e Kosovës dhe pastaj të bisedohet për tema të tilla.

“Nuk mund t’u zësh besë serbëve. Ashtu siç nuk mund t’i besosh Putinit, nuk mund t’u besosh serbëve. Ata gënjejnë. Shihni se çfarë ndodhi me Millosheviçin. Le të kemi një diskutim të hapur për këtë temë, ku njerëzit mund ta dëgjojnë. Sepse çfarëdo që të jetë zgjidhja, duhet që të mbështetet nga njerëzit, përndryshe do të ketë lloje të ndryshme konfliktesh në të ardhmen.”, theksoi DioGuardi.

Edhe Shirley Cloys DioGuardi ndan të njejtin mendim.

“Pikësëpari, sipas Kushtetutës së Kosovës Hashim Thaçi nuk ka të drejtë që të hyjë në këto diskutime. Së dyti, përpara se të jetë shumë vonë, gjëja e parë që duhet thënë është se nuk mund të ketë asnjë diskutim të këtij lloji apo të çfarëdolloji gjersa të ketë një njohje universale të pavarësisë së Kosovës, realitetit të Kosovës si shtet sovran, së pari nga Serbia, por edhe pesë vendet e BE-së që nuk e kanë njohur ende”, theksoi njohësja e çështjeve të Ballkanit dhe përfaqësuesja e LQSHA, Shirley Cloyes DioGuardi.

Më poshtë mund të ndiqni bisedën e plotë të realizuar nga ekipi i INA në Uashington:

INA: Zoti DioGuardi kemi dëgjuar shumë së fundmi për shkëmbimin e mundshëm të territoreve mes Kosovës dhe Serbisë. Lungina e Preshevës kërkon të ribashkohet me Kosovën dhe vetë Kosova mbase duhet të heqë dorë nga veriu i vendit. Kemi dëgjuar politikanët shqiptarë në Kosovë kohët e fundit. Cili është mendimi juaj për këtë çështje? A jeni pro shkëmbimit të territoreve? Dhe nëse jeni pro, përse?

Joe DioGuardi: Shqiptarët e Preshevës, disa thonë se janë 100 mijë, mbase janë më pak deri në 50 mijë, por nuk e dimë. Serbët nuk lejojnë të bëhet një census i ndershëm. Nuk e dimë ende edhe se sa shqiptarë janë në Maqedoni. Ata janë të paktën 800 mijë dhe unë mendoj mbase edhe mbi një milion. Por ata thonë jo, janë vetëm 25 për qind, që do të thotë se janë vetëm 500 mijë shqiptarë. E gjithë kjo është lojë politike, sepse nëse ata e pranojnë se janë shumë shqiptarë, atëherë duhet të bëjnë shumë më shumë për të drejtat e tyre, siç është pikëpamja ndërkombëtare për të drejtat e njeriut. Pra, sa shqiptarë gjenden në Preshevë, le të themi 50 mijë ose më shumë. Këta njerëz po shtypen në mënyrën më të keqe, më shumë se çdo shqiptar tjetër. Sepse Serbia nuk i respekton të drejtat e tyre. Nuk i lejon ata të kenë të drejtat e tyre kombëtare. Madje as flamurin. Ne kemi probleme me respektimin e flamurit në Maqedoni. Në Serbi kemi problem edhe më të madh. Kjo pjesë e Ballkanit, dikur pjesë e Kosovës deri në vitin 1956 dhe që iu mor Kosovës, përse të mos mendojmë për të. Serbët janë kaq aktivë me propagandën e tyre për veriun duke thënë se është tyri. Në fakt, ata nuk kanë njohur pavarësinë e Kosovës ende. Pra, së pari duhet thënë që, dhe këtë do ta dëgjosh nga Shirley dhe gjithkush tjetër, ne nuk duhet të flasim derisa Serbia të thotë se ne e njohim pavarësinë e Kosovës. Pasi kjo të ndodhë, tregohet se kemi mirëbesim mes palëve. Serbia ka një arsye përse duhet ta bëjë këtë, pasi dëshiron të bëhet pjesë e Bashkimit Europian. Dhe BE ia ka thënë Serbisë: Duhet të tregohesh fqinj i mirë. Nëse nuk je fqinj i mirë, mos e mendo se do të bëhesh pjesë e Bashkimit Europian. Serbët janë fqinj të tmerrshëm për shqiptarët. Ata gënjejnë, ata trazojnë ujërat, ata manipulojnë dhe kanë politikanë në Shqipëri dhe veçanërisht në Kosovë, dhe mund të përmend emrat e tyre, si Thaçi dhe Haradinaj, që kanë strategjinë e tyre vetjake, bazuar në atë që beson partia e tyre, në atë që ata besojnë. Nuk është ajo që njerëzit duan. Pra, deri tani ne nuk e dimë. Thaçi mbi të gjithë, është i shqetësuar se shkon si i pandehur në Gjykatën e Hagës apo në Gjykatën Speciale dhe kështu që ai është i gatshëm për të bërë lëshime.

INA: Pra ju po thoni se përpara se të bisedohet për të shkëmbyer territore, Serbia duhet të njohë pavarësinë e Kosovës?

Joe DioGuardi: Absolutisht. Nuk mund t’u zësh besë serbëve. Ashtu siç nuk mund t’i besosh Putinit, nuk mund t’u besosh serbëve. Ata gënjejnë. Shihni se çfarë ndodhi me Millosheviçin. Ai gënjeu për gjithçka. Mendoj se në një moment në Sarajevë ai vrau edhe ushtarët e tij për të fajësuar shqiptarët. Kjo tregon se sa të pamoralshëm janë sllavët. Vuçiç dhe Daçiç rrjedhin pikërisht nga kjo linjë politikanësh. Të gjithë rrjedhin nga, Cubilloviç nga viti 1939, i cili shkruajti esenë “Shpërngulja e shqiptarëve”. Ata nuk donin t’ia dinin fare për njerëzit. Ata donin tokën. Si rregullohet kjo çështje? Serbia ka një ekonomi të dështuar. Ata kanë nevojë për njerëzit që të mbështesin politikanët dhe e dinë këtë gjë. Kështu që këta politikanë duhet të dalin me diçka. Por në të njëjtën kohë ata kanë frikë të prekin çështjen e pavarësisë së Kosovës, sepse ata prej kohësh thonë së bashku me priftërinjtë orthodoksë, të cilët janë njësh me politikën atje, jo si në SHBA ku kisha është e ndarë nga shteti, se Kosova është Jeruzalemi i tyre. Ata vijojnë të gënjejnë për këtë që prej vitit 1389 nga beteja e Fushë Kosovës. Dhe është shumë e vështirë tashmë për ta që të thonë se në rregull, po e lëshojmë Kosovën te shqiptarët, sepse ata i kanë bindur serbët se është toka e tyre. Por kjo është gënjeshtër dhe nuk ekziston. Kosova është e pavarur. Është njohur nga 116 shtete nga 192 vende anëtare të OKB-së. Njihet nga 23 shtete, prej 28 vendeve të Bashkimit Europian. Kështu që ka marrë fund për Serbinë. Serbia duhet të thotë, në rregull le të bëjmë diçka të paktën. Le të nisim me Preshevën dhe këtë grup serbësh në veri të Kosovës e të mundohemi të gjejmë se çfarë është e mirë për njerëzit. Unë mendoj se një prej gjërave që duhet biseduar në tryezë, dhe Thaçi nuk dëshiron të flasë për termin shkëmbim. Mbase nuk është fjala e duhur dhe ata tani po flasin për rregullim kufijsh ashtu siç bënë me Malin e Zi, demarkacion të kufijve. Por kjo është një lojë fjalësh për t’i rënë rrotull çështjes. Por unë nuk kam as dyshimin më të vogël se Presheva i përket Kosovës.

INA: Por përpara se të shkëmbejnë territoret Serbia duhet të dalë e të njohë pavarësinë e Kosovës?

Joe DioGuardi: Po, sepse kjo tregon respekt. Kjo është ajo çka kërkon edhe Bashkimi Europian, që çdo shtet të respektojë shtetet e tjera nëse do të kemi një bashkim. Dhe në këtë mënyrë kemi një bashkim nën Komisionin Europian dhe Bashkimin Europian.

Kështu që unë po ju drejtohem liderëve shqiptarë dhe e kam thënë edhe më parë në televizion dhe e përsëris. Po i drejtohem përmes medias. Mos u zini besë fjalëve të serbëve, por veprave të tyre. Ne duhet të shohim që serbët do të bëjnë diçka të drejtë dhe diçka e drejtë do të thotë le të bëjmë diçka të mirë për njerëzit. Serbët, jo qeveria por njerëzit, serbët dhe shqiptarët në Preshevë duhet të kenë identitetin e tyre. Dhe unë besoj se Presheva i përket Kosovës dhe pjesa më veriore, në majë të Kosovës, i përket Serbisë. Kjo është mënyra se si duhet të nisë. Por ka ndërlikime, sepse ne e dimë se ka edhe serbë të tjerë që jetojnë në jug të lumit Ibër dhe ata duhen trajtuar nga Kosova si qytetarë të saj me të drejtat e tyre kombëtare dhe të gjuhës, ashtu siç ne presim që të trajtohen edhe shqiptarët në Maqedoni. Dëshiroj që t’ju them se ka një përgjigje të thjeshtë për këtë temë, por nuk ka. Le të kemi një diskutim të hapur, ku njerëzit mund ta dëgjojnë. Sepse çfarëdo që të jetë zgjidhja, duhet që të mbështetet nga njerëzit, përndryshe do të ketë lloje të ndryshme konfliktesh në të ardhmen.

Biseda me Shirley Cloyes DioGuadi

INA: Po ashtu cili është mendimi juaj për idenë dhe debatet e fundit për shkëmbimin e mundshëm të territoreve mes Kosovës dhe Serbisë?

Shirley Cloyes DioGuardi: Pikësëpari, sipas Kushtetutës së Kosovës Hashim Thaçi nuk ka të drejtë që të hyjë në këto diskutime. Së dyti, përpara se të jetë shumë vonë, gjëja e parë që duhet thënë është se nuk mund të ketë asnjë diskutim të këtij lloji apo të çfarëdolloji gjersa të ketë një njohje universale të pavarësisë së Kosovës, realitetit të Kosovës si shtet sovran, së pari nga Serbia, por edhe pesë vendet e BE-së që nuk e kanë njohur ende. Janë Sllovakia, Rumania, Qipro, Greqia dhe Spanja. Përse nuk e shohim klasën politike që të paktën të kërkojnë që këta vende të njohin shtetin e Kosovës përpara se të ketë çdo lloj diskutimi? Përse klasa politike, njerëzit që nuk janë pjesë e PDK-së, nuk duan të përballen me Presidentin Thaçi? Përse jo? Përse Presidenti Thaçi është kthyer të flasë me Presidentin Vuçiç? Mbase sepse është i shqetësuar se mund të dalë si i pandehur përpara Gjykatës Speciale? Kjo është ajo çka mendojnë të gjithë. Por sa vite kanë kaluar qëkurse është përmendur Gjykata Speciale dhe askush nuk ka dalë para asaj gjykate? Edhe nëse themi se kjo do të jetë diçka që do të ndodhë në të ardhmen, Hashim Thaçi nuk do të shpëtojë prej saj, nëse ai do të duhet të dalë para asaj gjykate. Por nëse ai vijon këtë, e ardhmja e Kosovës do të jetë e rrezikuar me të vërtetë. Është shumë shumë e rëndësishme që së pari të njihet universalisht pavarësia e Kosovës. Së dyti, nëse në fakt këto negociata për shkëmbimin e territoreve hapen, duhet të ketë transparencë nga perëndimi dhe nga të gjithë liderët politikë në Ballkan. Por nëse vendimi është marrë tashmë, në rregull atëherë, pjesa më veriore e Kosovës është e humbur gjithsesi dhe ata njerëz, ata serbë të Kosovës duan të bëhen pjesë e Serbisë. Le të themi se kemi arritur në atë pikë dhe ajo pjesë e veriut, jo vetëm ideja e pjesës në veri të lumit Ibër, por është edhe më tutje më në veri, kërkon të jetë nën Serbinë, atëherë po, në mënyrë automatike Lugina e Preshevës duhet të bëhet pjesë e Kosovës. Nuk mund të jetë rrugë me vetëm një kalim. Një gjë tjetër që më shqetëson dhe për të cilën politikanët shqiptarë të Kosovës nuk flasin prej vitesh, sepse Liga Qytetare Shqiptaro-Amerikane është marrë me çështje të Preshevës që prej konfliktit të vitit 2001, përse nuk dëgjojmë mjaftueshëm për faktin që serbët e Kosovës, 80 për qind e të cilëve janë në jug të lumit Ibër, kanë të drejta të barabarta me shqiptarët. Ajo që nuk dëgjojmë është se serbët në veri të Kosovës kanë nivelin më të lartë të të drejtave civile dhe njerëzore se çdo pakicë tjetër kombëtare në Ballkan dhe në të njëjtën kohë, në Preshevë, Medvegjë dhe Bujanovc, kemi të dhënat më të këqija sa i përket të drejtave civile dhe njerëzore për popullsinë shqiptare atje. Dhe meqë ra fjala, duhet të shtoj, se harrova, në diskutimin nëse pjesë të veriut të Kosovës duhet t’i kalojnë Serbisë dhe Lugina e Preshevës t’i kalojë Kosovës, është thënë se ka gjasa që të bëhet fjalë vetëm për Preshevën dhe jo Medvegjën dhe Bujanovcin. Ku po shkon e gjitha kjo? Askush nuk e di. Askush nuk e di. Duhet të ketë një zë nga njerëzit në Kosovë. Njerëzit guximtarë duhet të dalin e të sfidojnë faktin që Presidenti Thaçi nuk e ka të drejtën që ta përparojë më tej këtë diskutim dhe që të kërkojnë që komuniteti ndërkombëtarë do të sigurojë njohjen e pavarësisë së Kosovës dhe se askush nuk duhet të vazhdojë bisedimet mes Prishtinës dhe Beogradit gjersa njohja e Kosovës të jetë vendimi përfundimtar.(INA)

Intervista, Deutsche Welle – Michael Leigh: E pamundur që BE të jetë pro ndryshimeve të status quosë territoriale të Kosovës

BE nuk i ka ndryshuar politikat që mbështesin integritetin territorial të Kosovës, thotë Michael Leigh, ekspert për politikat evropiane. Është e pamundur që BE të jetë pro ndryshimeve të status quosë territoriale.

Deutsche Welle: A është larguar Brukseli dhe Uashingtoni nga politikat e mëparshme që mbështesnin sovranitetin e Kosovës dhe intergritetin territorial?

Michael Leigh: Do të ishte e gati e pamundur në Bashkimin Evropian të gjendej një konsensus në favor të ndryshimit të staus quo-së territoriale midis Serbisë dhe Kosovës. Ideja e njohjes së Kosovës në këmbim të përkatësisë territoriale nuk ka gjasa të përkrahet nga serbët dhe kosovarët ose të përkrahet nga pesë vendet anëtare të BE-së, që kanë refuzuar të njohin pavarësinë e Kosovës. Ndarja bazohet në kërkim të puritetit etnik dhe jo nevojës për të jetuar së bashku në një shoqëri multietnike. Kjo mënyrë për arritjen e gjërave ka pasur një histori tragjike në Ballkan dhe nuk përputhet me principet e BE-së. Shtetet anëtare do të jenë shumë vigjilente sa i përket rritjes së presioneve nga jashtë, duke pasur parasysh rolin në rritje të Rusisë dhe Kinës në Ballkan.

Deutsche Welle: Organizata të shoqërisë civile nga Serbia dhe Kosova janë duke i kërkuar BE të bëjë një deklaratë të qartë kundër ndarjes së Kosovës ose këmbimit të territoreve. Çfarë ka ndër mend të bëjë Bashkimi Evropian?

Michael Leigh: Mbetet të shihet nëse shtetet anëtare që janë tradicionalisht në favor të Serbisë do të ishin të gatshme të aprovonin një deklaratë të tillë.

Deutsche Welle: Çfarë është paraparë nga vendet anëtare të BE-së që nuk e kanë njohur Kosovën, Spanja Greqia, Qipro, Rumania dhe Sllovakia? A do të çonte një marrëveshje për ndarjen automatikisht në njohjen e Kosovës?

Michael Leigh: Kundërshtimet e pesë vendeve të BE-së, që nuk e njohin shkëputjen e Kosovës, janë të lidhura me dilemat politike që ata kanë në vendet e tyre dhe nuk kanë domosdoshmërisht si qëllim mbështetjen e Serbisë. Këto kundërshtime do të vazhdojnë të ekzistojnë për një periudhë të konsiderueshme edhe nëse arrihet ndonjë marrëveshje midis Serbisë dhe Kosovës.

Deutsche Welle: Kush mund të garantojë se Kosova do të marrë një vend në Kombet e Bashkuara nëse arrihet ndonjë marrëveshje?

Michael Leigh: Ky synim ka të ngjarë të mbetet një aspirate e papërmbushur në një të ardhme të afërt, megjithëse mund të krijohen forma të ndryshme bashkëpunimi.

Michael Leigh është ekspert për politikat evropiane në Fondin Marshall Gjerman. Fondi Marshall Gjerman i Shteteve të Bashkuara (GMF) është një organizatë joqeveritare e krijuar nga Gjermania për të kujtuar Planin Marshall. Organizata ka si qëllim forcimin e bashkëpunimit ndëratlantik.

DW

“Unë besoj tek liria dhe shteti i së drejtës”…

Intervistë me analistin, pinjollin e dy familjeve historike, av. Sergjio Mazreku

 

Av. Sergjio Mazreku është pinjoll i dy familjeve historike, në veri dhe në Shqipëri të mesme, të cilat kanë mbajtur në fillim gjer në mesin e shekullit XX një peshë të konsiderueshme në historinë tonë kombëtare.  Ai është bën pjesë në trashëgiminë e trungut historik të familjes së madhe të Aqif Pashë Elbasanit, stërnipi i atij burri të shquar të kombit, që vuri gurë kilometrikë në kujtesën tonë kombëtare, për liri e dinjitet shoqëror, si dhe stërnip i Luigj Gurakuqit, ikonës së shqiptarizmës. Me profesion avokat, ai ka një pasion të madh për librat, kulturën kombëtare dhe politikën, sfera ku është përfshirë dhe ka kontribuar si autor librash, sponsorizues veprimtarish të ndryshme kulturologjike dhe si politolog. Ai ka marrë pjesë dhe aktivisht si politikan veprues, duke kandiduar disa herë në formacionet e djathta politike si kandidat për deputet. Në këtë intervistë, zoti Mazreku shpalos idetë e tij për historinë e kombëtare, politikën dhe drejtësinë, me bindjen e një idealisti se politika mbi të gjitha duhet të jetë kulturë e veprimit qytetar, për t’i hapur shtigje shoqërisë drejt progresit dhe integrimit europian…

 

-Këto ditë ju përkujtuat pesë vjetorin e vdekjes së nënës suaj, Shpresa Mazrekut, të ashtuquajturës “Bejleresha e Elbasanit”…Si mund ta përmblidhnit me pak fjalë atë çfarë ju zgjon kjo mungesë dhe kjo kujtesë?…

-Nëna ime ishte dhe mbetet njeriu më i dashur për mua dhe motrën time. Me jetën e saj lidhet një histori e tërë, e cila ka në themel virtytet dhe vlerat më të qënësishme të emrit njeri. Është historia e një jete të jetuar bukur,me nder dhe dinjitet, siç ju ka hije familjeve historike. Nëna ime ishte mbesa e një simboli të shqiptarisë dhe gjithçka rreth saj, si mungesë dhe si kujtesë ka të bëjnë me historinë dhe përjetësinë.

 

-Ju jeni pasardhës i një familje të shquar me contribute historike, e cila ka lënë gjurmë në historinë shtetformuese të kombit shqiptar. Na thoni diçka rreth kësaj.

-Unë jam pjesë e trashëgimisë historike të derës së Biçakçinjve të Elbasanit dhe Mazrekëve të Shkodrës. Në dejet e mia rrjedh gjaku i këtyre dy familjeve të mëdha shqiptare, që kanë kontribuar maksimalisht për shqiptarinë. Nëna ime, Shpresa ishte mbesa e një figure të shquar të Shqipërisë së Mesme, Aqif Pashë Elbasanit, kurse babai, Vili, mjek i njohur, që ushtroi detyrën e tij me përkushtim në qytetin e Elbasanit, ishte nipi i Luigj Gurakuqit, një ikonë qëndrestare nga veriu, që la gjurmë në analet e historisë shqiptare. Nëna i përkiste një familje historike të djathtë, ndërsa babai një familje historike të majtë. Nëna ishte elbasanllie, nga zemra dhe shpirti i Shqipërisë së Mesme, babai ishte nga Shkodra, kryeqnedra e veriut shqiptar. Nëna i përkiste një familje me besim të ngulitur musliaman, ndërsa babai një familje me besim të ngulitur katolik.Pra, nga ana e babait, kam gen veriori, rrjedh nga familja e njohur katolike e Mazrekëve, stërnip i Luigj Gurakuqit, derë fisnike intelektualësh dhe përfaqësuese e elitës së kryeqendrës tone të veriut.. Nga nëna, jam elbasanlli, stërnip i Aqif Pashë Elbasanit, një figurë madhore e Pavarësisë dhe e lirisë së kombit shqiptar. Tek unë janë mpleksur fort veriu dhe Shqipëria e mesme, ndërsa sa për religjionet, gjithmonë kam qenë me devizën e rilindasve tanë se shqiptaria na bashkon të gjithëve, myslimanë e të krishterë. Sot ky bashkim është realitet dhe një devizë e botës shqiptare para kombeve të qytetëruara, të cilët na marrin ne shqiptarëve si model të bashkëjetesës religjioze e më gjërë.

-Si opinionist, ju keni vënë vënë gishtin mbi plagët e trazicionit njëzet e tetë vjeçar, sidomos keni prekur gabimet dhe “mëkatet” e organeve të drejtësisë, prokurorëve dhe gjyqtarëe të korruptuar.Kjo ka të bëjë me edukimin tuaj tradicional apo me diçka tjetër?…

-Thembra e Akilit të një shoqërie është dhënia e të drejtës në mënyrë të drejtë për të gjithë qytetarët e vet. Në Shqipëri tash njëzet e tetë vjet kjo nuk ka ndodhur. Abuzivizmi, korrupsioni, nepotizmi, mosdhnëia e të drejtës për ish pronarët etj janë vetëm një pjesë e mëkateve të organeve të drejtësisë. Unë e kam denocnuar këtë praktikë sa herë që e kam ndeshur, pasi besoj tek shteti i së drejtës. Kjo ka të bëjë me edukimin por dhe me bindjen time se nuk mund të vazhdohet më kështu, duke shkelur në të njëjtat rrugë dhe duke bërë të njëjtat gabime nga politika e vjetër. Ka ardhur koha e ndryshimit real, jo e ndryshimeve me fjalë e retorika të keqpërdorura nëpër foltore politike, por e ndryshimeve reale e të prekshme për të gjitha shtresat e shoqërisë…

-Sot po kryhet një debat i madh mbi reformën në drejtësi. Si mendoni, kjo reformë do ta çlirojnë drejtësinë apo do ta kompleksojë më shumë?

-Kjo është një reformë rrënjësore dhe shumë e rëndësishme, pasi ka të bëjë me themelet e një shteti dhe të një shoqërie, që është dhënia e drejtë e drejtësisë. Probleme sigurisht që ka, zvarritjet ekzistojnë, tentativat për ta mbajtur drejtësinë nën tutelë politike gjithashtu, por kjo është e përkoshhme dhe nuk mund ta devijojë rrugën e kësaj reforme. Ajo është një reformë e pakthyeshme, e cila në mos sot nesër do të japë rezultate dhe do t’i çlirojë më në fund organet e drejtësisë nga kontigjentet e korruptimit dhe abuzivizmit.

-Sponsorizimet tuaja në Elbasan kanë pasur një drejtim, art kulturë. Përse?

-Së pari sepse unë vetë jam krijues, autor i tre librave dhe rrjedh nga një familje, e lidhur dhe e dashuruar pazgjidhshmërisht me librin. Nuk thuhet kot në Elbasan se nëse do të dish, për kulturën e një familjeje, kur hyn për vizitë tek ajo, shiko sa buzëqeshje të japin dhe kur del, sa bibliotekë të madhe ke lënë. Libri është thesar i paçmuar, është thesar që koha për çdo ditë e lartëson shumë e më shumë. Unë kam sponsorizuar libra, projekte artistike, etj. Me rastin e 100 vjetorit të shpalljes së Pavarësisë, kam sponsorizuar dokumentarin filmik kushtuar figurës së Aqif Pashë Elbasanit, një figurë emblematike e kësaj Pavarësie.

-Të vijmë tek librat që ju përmendët. Cila është tematika e tyre?

-Politika. Jam i dhënë pas politikës, pasi të parët e mi, qoftë nga nëna, qoftë nga babai, kanë qenë politikanë, deputetë, sekretarë të përgjitshëm Parlamenti, prefektë, ministra e kryeministra dhe kanë bërë shumë për Shqipërinë. Në dy librat që kam botuar së fundi, “Jeta dhe politika” dhe “Politika dhe demokracia” kam në fokus të këndvështrimit politikën, probleme që lidhen me mundësitë e politikës për t’u ngritur në shkallën e një përfaqësimi elitar të shoqërisë shqiptare, për t’iu dhënë fund enigmave të trishta dhe plagëve të tranzicionit. Në librin ku jam bashkautor, që i kushtohet figurës së Aqif Pashë Elbasanit, i cili është stërgjyshi im nga nëna, trajtohen momente kulmore të atdhetarisë dhe përkushtimit patriotik në jetën e kësaj figure madhore të kombit, që vuri gurë kilometrikë në kujtesën e atdheut tonë.

-Ju jeni avokat por edhe autor librash dhe analist, që keni mbajtur qëndrime ndaj problemeve më të mprehta të tranzicionit dhe drejtësisë shqiptare. Si mendoni se po ecën reforma në drejtësi? –

-Ka dy vjet që reforma në drejtësi, me dilemat dhe enigmat e saj, është në agjendën e ditës të shoqërisë shqiptare, në pritje të një modeli tjetër të funksionimit të organeve të drejtësisë, që t’iu jepet fund dënimeve abuzive nga njëra anë dhe mosndëshkueshmërisë së “peshqve të mëdhenj” nga ana tjetër

Mendoj se dy janë qëllimet kryesore të reformës në drejtësi rritja: e pavarësisë së sistemit, veçanërisht nga ndikimi politik, dhe çlirimi i tij nga korrupsioni e paaftësia.Reforma e propozuar është shumë e thellë dhe prek, pa asnjë përjashtim, çdo element të sistemit aktual të drejtësisë. Ndryshimet prekin, pa asnjë përjashtim, çdo kategori dhe çdo nivel të institucioneve të sistemit të drejtësisë—sistemin e prokurorisë; sistemin e gjyqësorit; dhe institucionet e tjera që sigurojnë mbarëvajtjen e sistemit, përfshi Presidentin dhe Kuvendin. Ajo që duhet të ndodhë me urgjencë është që politika e cilitdo krah e kahje të heqë dorë nga instrumentalizmi I kësaj reforme, sepse nëse I duhet diçka urgjente drejtësisë, ajo është çlirimi I saj nga ndërhyrjet dhe ndikimet e politikës.

-Zoti Mazreku, ka disa kohë që ju jeni aktivizuar me dhënien e opinioneve tuaja në shtypin e përditshëm, është ky një pasion i hershëm, një hobi, një obligim qytetar apo?…

-Të gjitha së bashku nga pak, ose të gjitha së bashku plotësisht. E kam thënë dhe herë tjetër, profesioni i avokatit me atë të gazetarit takohen në një pikë: në mbrojtjen e lirive dhe të drejtave qytetare e njerëzore. Unë nuk bëj gjë tjetër vetëm se, në një farë mënyre, e zhvendos avokatinë nga sallat e gjyqit në kolonat e shtypit të përditshëm, në shkrimet, komentet, analizat që bëj. Unë nuk jam gazetar, por më pëlqen të shkruaj dhe të kontribuoj sado pak në informimin e shoqërisë shqiptare. Sot të qëndroshë indifferent kur ke diçka për të të thënë është e pafalshme.

 

Intervistoi: Dukagjin HATA

Intervista, Radio Evropa e Lirë – Arineta Mula: Rruga deri te pushtimi i majave më të larta të botës

Ariana Kasapolli – Selani

Arineta Mula alpiniste dhe vrapuese ka pushtuar majat më të larta botërore. Si alpiniste e Kosovës ajo është ballafaquar me sfida nga ma të ndryshmet për t’i vizituar këto vende, duke filluar nga marrja e vizave, e deri te çështjet financiare.

Por ajo në intervistën dhënë për Radios Evropa e Lirë ka thënë se dëshira e saj për t’i pushtuar këto maja, qoftë edhe Everesti si majën më të lartë në botë, ka bërë që gjitha sfidat t’i tejkalojë, duke u pajisur së fundmi edhe me pasaportë të shtetit shqiptar, që ia lehtëson asaj lëvizjen e lirë.

Radio Evropa e Lirë: Arineta, aktiviteti juaj i fundit ishte arritja në majën më të lartë në Evropë, Elbrus në Rusi, ku edhe ke vendosur flamurin e Kosovës. Çfarë ndjenje ishte për ty, duke e ditur që Rusia nuk na ka pranuar si shtet?

Arineta Mula: Aktiviteti im i fundit ishte ngjitja në majën më të lartë në Evropë Elbrus në Rusi më 5 gusht, 2018. Por, vështirësitë i kisha me pasaportën e Kosovës, pasi shteti rus nuk na ka pranuar si shtet. Pasi bëra një shkresë tek ambasadori i Shqipërisë dhe pas procedurave të gjata unë u pajisa me pasaportën e Shqipërisë. Mora vizën ruse dhe pas dy javësh bëra planifikimin dhe e organizova ikjen atje.

Duhet cekur se flamurin e Kosovës e mora nga kryeministri i Republikës së Kosovës, Ramush Haradinaj para nisjes. Pata sukses në ngjitje. Problemin e kisha se nuk kisha përcjellës dhe nuk kishte kush të më fotografojë me flamur lartë në majë. E pyeta njërin nga pesë personat që ishim bashkë. Nuk e dija nacionalitetin e tij. Ai më ndihmoi shumë dhe më pas e filluam temën e Kosovës. Ai ishte rus, dhe ishte shumë i kënaqur që Kosova po e ngrit flamurin dhe më fotografoi.

Arineta Mula në Malin Elbrus
Arineta Mula në Malin Elbrus

Ndonëse njerëzit më kishin folur lidhur me atë se mund të jetë i rrezikshëm udhëtimi, pasi kishte shumë pak anglishtfolës, e që është e vërtetë, dhe më thanë se duhet pasur kujdes pasi je nga Kosova, dhe mund të ndikojë keq, pasi Rusia ende nuk e ka pranuar shtetin e Kosovës. Por, unë mund të them se i kam pasur ditët më të mira nga kjo ekspeditë me persona lokalë, pra rusë, pasi kanë pasur mirëkuptim që po vi nga Kosova, kam marrë pasaportën nga Shqipëria. Pra, e kam bërë zgjidhjen dhe po e realizoj ngjitjen në Elbrus. Ata mund të them se kishin respekt për neve.

Në Elbrus nuk kisha përcjellës, por kisha informata të bollshme në internet për rrugën që duhet ta përshkruaja, dhe mendova që nuk ishte shumë e rrezikshme, pasi unë kam përgjegjësi që të jem e sigurt për familjen, rrethin, shoqërinë. Por, ja dola dhe tash po ndihem shumë më e fortë që arrita të ngjitem në shtatë majat më të larta në shtatë kontinentet e botës në Elbrus, si udhëtimi im i fundit.

Rrugëtimi zakonisht zgjatë tetë ditë, por unë jam duke e sfiduar vetën kohëve të fundit, dhe unë arrita që ta përfundojë për dy ditë e gjysmë gjithë këtë aventurë.

Radio Evropa e Lirë: Cilat kanë qenë majat më të larta që ju i keni pushtuar?

Arineta Mula: Maja më e lartë në botë është Everesti, dhe jemi tre persona nga Kosova që e kemi arritur këtë majë dhe kemi ngritur flamurin e Kosovës atje. Dua ta potencoj faktin se Kosova ka qenë i vetmi shtet në Evropë që nuk e ka ngritur flamurin në këtë majë, dhe ne e realizuam.

Ne patëm fatin që të na ndihmojnë edhe financiarisht, sepse Everesti është ekspedita më e shtrenjtë që e kemi bërë. Ajo zgjatë dy muaj për shkak të klimatizimit , përshtatjes së trupit me mungesë së oksigjenit. Je e obligueshme të marrësh udhëheqës që të drejton, ku përfshihen kuzhina, kampet dhe gjithçka ka shkuar mirë.

Pushtimi i Everestit
Pushtimi i Everestit

Unë gjithashtu kam arritur të shkoj edhe në Nepal në majën Amadabllam e që është ngjitje teknike dhe është më e vështirë se Everesti. Aty kam qenë në nëntor të vitit të kaluar. Ajo zgjatë zakonisht katër javë, por unë e kam përfunduar për tetë ditë. Isha në fokus të lajmeve, pasi për tetë ditë ka qenë arritje e madhe. Por, trupi im është përshtatur me klimatizim dhe nuk kam pasur arsye të zgjasë ecjen.

Materhorni në Zvicër ka qenë maja tjetër që e kam arrit, dhe më e vështirë se kjo ka qenë në 2017, Ajger poa shtu në Zvicër, mal ky që shumë alpinist e kanë ëndërr që ta arrijnë. Alpinizmi nuk është luks, por është përgjegjësi dhe është kulturë dhe edukim. Nëse në Zvicër je alpinist, ke respekt të veçantë. Këtë e kam kuptuar atje.

Radio Evropa e Lirë: Sa është i kushtueshëm ky sport?

Arineta Mula: Është mjaft i kushtueshëm. Unë kam filluar me malet e Kosovës dhe ajo nuk ka ndonjë kosto. Por, ekspedita jashtë Kosovës, duke filluar prej kostos së vizës, orarit të udhëtimeve, udhëheqësve është shumë i kushtueshëm. Pastaj, ekstra janë pajisjet. Nëse ke pajisje të mira, ngjitja është shumë më e lehtë. Unë me këtë sport merrem qe katër vjet dhe me secilën ekspeditë kam arritur. Ndryshe nga shumë alpinistë të shteteve të ndryshme që i kanë të gjitha të gatshme, pasi merren njerëzit me gjitha obligimet si me financa, orarin e udhëtimeve e me të gjitha, për dallim nga ne që me të gjitha gjërat merremi vetë. Unë kam mbështetje si nga shteti, por edhe nga kompani private, e që jam shumë falënderuese, por jo të gjithë alpinistët e kanë këtë lehtësim.

Radio Evropa e Lirë: Sa alpinistë i ka Kosova?

Arineta Mula: Statistika nuk ka. Problem është se kur po bëhet një ngjitje ne nuk po e dimë a ka qenë dikush para nesh në atë vend. Po i përdorim rrjetet sociale për t’u informuar, por informatat janë të mangëta.

Shoqata e Bjeshkatarëve të Kosovës nuk kanë informata të sakta edhe për alpinistët. Nuk është numër i madh, por kemi shumë alpinistë që kanë qenë të mirë para rreth 30 vjetësh, e që janë nga gjitha vendet e Kosovës, e që kanë qenë në Nepal , Kilimanxharo, por po e kemi problem që t’iu qasemi informatave të sakta. I vetmi libër i Aleksandër Bojagjiu, e që është alpinist nga Shqipëria dhe shkrimtar, i cili ka mbledhur informata dhe i shkruan ato. Ai më tha një ditë se unë po i bëj dëm alpinizmit shqiptar, sepse nuk po shkruaj. Do duhej të shkruajmë secili dhe të kemi informata më pas për alpinizmin. Shpresoj që do ta bëj një gjë të tillë.

Radio Evropa e Lirë: A ka pasur ndikim jeta në Pejë, pra origjina jote?

Arineta Mula: Sigurisht se Peja njihet si vend ku tashmë sporti zhvillohet shumë, por nuk kam dëshirë që të jem lokaliste dhe të them se vetëm Peja ka ndikuar tek unë që të jem kjo që jam. Unë mendoj se në përgjithësi në Kosovë kush ka synim, ia arrin. Kemi rastin e Majlinda Kelmendit, që ka arritir shumë. Ne po kemi sukses sepse qasjen po e kemi më të vështirë për të arritir, dhe pastaj pjesa e garës po na duket më e lehtë. Si karakter jemi shumë të fortë përgjithësisht në Kosovë, dhe mburrem nga vendi prej nga vi.

Arineta Mula gjatë ngjitjes në Malin Eiger
Arineta Mula gjatë ngjitjes në Malin Eiger

Radio Evropa e Lirë: Çka do ju thuash atyre që duan të jenë si ju?

Arineta Mula: Ju rekomandoj njerëzve që të merren me një aktivitet fizik. Ndoshta jo domosdoshmërisht me alpinizëm. Mendoj se jeta është shumë e mërzitshme nëse nuk merresh me një sport, qoftë ajo ecje, vrapim , basketboll, futboll ,alpinizëm .

Me ecje nëpër male unë e shoh vendin tim më ndryshe. Sepse kemi vende shumë të mira dhe të bukura, dhe jeta është më interesante që ta kalosh kohën e lirë, dhe jo vetëm të ulemi në ndonjë kafeteri dhe të pimë ndonjë kafe apo çkado tjetër.

Intervista – Mustafaj: Thaçi po i shërben Serbisë, gjendja e rënduar psikike e shtyn kundër Berishës

JUXHIN MUSTAFARAJ/ Ish-ministri i Jashtëm, Besnik Mustafaj, deklaron se me qëndrimet që Presidenti i Kosovës po mban për korrigjim të kufijve me Serbinë po mbron interesat e Beogradit.

 

Në një intervistë për “Panorama”, Mustafaj kujton se pretendimin për të korrigjuar kufijtë mes Kosovës dhe Serbisë e ka dëgjuar që 15 vite më parë, në kohën kur ishte ministër i Jashtëm. Por, sipas Mustafajt, pretendime të tilla kanë ardhur gjithmonë nga zyrtarë të lartë të Beogradit dhe asnjëherë nga përfaqësues të politikës shqiptare.

Ish-ministri i Jashtëm thekson se Presidenti kosovar, Hashim Thaçi, pas deklaratave për korrigjim të kufijve me Serbinë, duke përfshirë në territorin e Kosovës Luginën e Preshevës, gjendet përballë një presioni shumë të madh politik dhe publik.

Sipas Mustafajt, ka qenë pikërisht kjo gjendje e rënduar psikike që ka shtyrë Thaçin të artikulojë shumë të pavërteta në drejtim të ishKryeministrit Sali Berisha.

Si e vlerësoni propozimin e Presidentit të Kosovës, Hashim Thaçi, për korrigjim kufijsh mes Serbisë dhe Kosovës dhe më konkretisht për Luginën e Preshevës?

Është një propozim që kam të paktën 15 vjet që e dëgjoj. Por më konkretisht gjatë periudhës 2005-2007, kur kam mbajtur detyrën e ministrit të Jashtëm, më është thënë edhe zyrtarisht nga përfaqësues shumë të lartë të shtetit dhe të qeverisë serbe. Në thelbin e tij, ky propozim është përsëritur në mënyrë insistuese gjatë vitit të fundit nga ministri i Jashtëm serb, Ivica Daçiç dhe tani së fundmi edhe nga Presidenti serb Aleksandër Vuçiç. Pra, nuk është një propozim i ri dhe nuk është një propozim i lindur në mendjen e Presidentit Thaçi dhe kjo e bën edhe më shqetësues propozimin. Sepse nuk ka asnjë mundësi të besohet se mund të vijë nga Serbia një propozim që është në interesin e Kosovës. Nuk mund të vijë nga Beogradi një ide që synon zmadhimin e Kosovës, ndërkohë që e kundërta ka gjasë të ndodhë. Nga ana tjetër, është një propozim që përmban guximin e faktorit sepse ka brenda premisat për të ngjallur ide të tjera edhe te shtete të tjera të Ballkanit që kanë me njëri-tjetrin problematika të ngjashme.

A ka tagër Presidenti i Kosovës të bëjë një propozim për korrigjim kufijsh?

Ky është një propozim që nuk mund të lejohet. Një propozim i tillë nuk mund të vijë nga një njeri i vetëm, qoftë ky edhe Presidenti i Republikës së Kosovës. Nuk mund të vijë nga asnjë njeri sepse nuk ka mandat kushtetues askush në Kosovë të flasë për ndryshim kufijsh, për dhënie apo për marrje territoresh me një shtet tjetër. Kjo e Thaçit është një ide antikushtetuese dhe për më tepër është një sjellje antikushtetuese nga Presidenti i Kosovës. Fakti që ky lloj propozimi ekziston prej kohësh si një zgjidhje përfundimtare nga ana e Serbisë dhe tani vjen si një artikulim nga Presidenti Thaçi, tregon se kreu i shtetit të Kosovës po artikulon diçka që është në interes të Serbisë.

Sipas jush, pas këtyre deklaratave të Thaçit, pritet të ketë një reagim nga ana e Serbisë për të kërkuar territore të banuara nga popullsi serbe, siç është Mitrovica?

Ky është prapamendimi, ndonëse i pathënë në mënyrë të qartë nga ministri i Jashtëm Daçiç apo edhe Presidenti serb Vuçiç. Synimi i tyre është të marrin tri komunat me shumicë të ndjeshme të popullsisë serbe në veri të Kosovës. Sigurisht që kjo do të çojë pastaj në një zvogëlim të Kosovës si territor, në një varfërim të resurseve të saj nëntokësore, përfshirë edhe ujin. Në këtë mënyrë, do të jetë e vështirë, në mos e pamundur mbijetesa funksionale e shtetit të Kosovës. Synimi kryesor i Beogradit në këtë rast është ta bëjë Kosovën jo funksionale dhe të pamundur për të jetuar në sovranitetin e saj.

Presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi, ka artikuluar akuza shumë të forta dhe një gjuhë aspak diplomatike ndaj ish-Kryeministrit Berisha, pas qëndrimeve të këtij të fundit kundër ndarjes së Kosovës. Si i komentoni ju deklaratat e Thaçit?

Unë e kam parë reagimin e Presidentit të Kosovës, Hashim Thaçit. Kam vënë re një gjendje shumë të rënduar psikologjike nga z.Thaçi. Me sa duket, psikologjikisht ai nuk po e përballon dot ngarkesën që i vjen nga reagimet e gjëra të opinionit publik, të klasës politike, të shoqërisë civile, personaliteteve të ndryshme të Kosovës në lidhje me këtë propozim të tijin. Duke qenë se ka reaguar në një gjendje psikike të rënduar, sigurisht artikulon edhe shumë gjëra jo etike. E dyta, në reagimin e Thaçit një pjesë e madhe e deklaratave që lidhen me periudhën ‘92- ‘97 kur Berisha ishte President, janë shpifje tërësisht. Në atë periudhë, Shqipëria është monitoruar në mënyrë shumë strikte nga përfaqësuesit e Organizatës së Kombeve të Bashkuara, sepse lidhej drejtpërdrejt me respektimin e embargos së vendosur nga Këshilli i Sigurimit të OKB-së. Raportet për atë periudhë ekzistojnë. Në asnjë prej atyre raporteve nuk vënë në dukje thyerje të embargos. Ky është një thashethem dhe një shpifje e përsëritur prej shumë vitesh në mjediset shqiptare dhe që tani përvetësohet për herë të parë nga Presidenti i Kosovës, si një mënyrë për të larguar vëmendjen negative që ka mbi vete brenda dhe jashtë Kosovës.

Visar Zhiti: Shqipëria burgosi veten e saj

Visar Zhiti, poet dhe shkrimtar i njohur, ish i burgosur i komunizmit, thotë se duke i hedhur atij prangat, Shqipëria burgosi veten e saj.

Në një intervistë për Zërin e Amerikës, ai thotë se ashtu si shumë bashkëvuajtës të tjerë, ka gjetur dosjen e tij që është plot me pseudonime të njerëzve të cilët e spiunuan dhe e burgosën vetëm e vetëm se kishte shkruar disa poezi. Vuajtja na mëson të dimë të duam, tha zoti Zhiti në intervistën me kolegun tonë Ilir Ikonomi në një park të Uashingtonit. Shkrimtari, i cili sapo ka përfunduar detyrën në Ambasadën e Shqipërisë në kryeqytetin amerikan, rrëfen vitet e tij të burgut, formimin si poet dhe ndjeshmëritë e jetës.

Intervista, Radio Evropa e Lirë – Limaj: Deklarimet për korrigjim të kufijve, të papranueshme

Fatmir Limaj, gjatë një interviste dhënë Radios Evropa e Lirë.

“Kemi obligim të respektojmë Kushtetutën dhe ligjet e Kosovës dhe deklarimet për korrigjim të kufijve nga bartësit e institucioneve janë të papranueshme”. Kështu tha në një intervistë për Radion Evropa e Lirë, Fatmir Limaj zëvendëskryeministër i Kosovës dhe kryetar i partisë Nisma Socialdemokrate. Ai tha se në Kosovë, kurrë nuk do të ketë Republika Serbe dhe diçka e tillë sipas tij, do ta rrënonte e shkatërronte Kosovën.

Radio Evropa e Lirë: Zoti Limaj, sa më shumë që po afrohet faza finale në bisedimet ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, aq më shumë po shtohen edhe deklaratat nga zyrtarët më të lartë të shtetit për, siç thuhet, korrigjim të kufijve, duke e përfshirë mundësinë e bashkimit të Luginës së Preshevës me Kosovës. Por, në fakt sa janë reale deklarata e pritje të tilla, sipas jush?

Fatmir Limaj: Ne, jemi në një moment kur do të duhej të fillojë ky dialogu final, e që përfundon me një marrëveshje siç po thuhet obligative, e që çon në njohjen reciproke të dyja vendeve dhe ky dialog ende nuk ka filluar. Ky dialog para se të fillojë, duhet të ketë një ekip, siç është debati në Kosovë e në institucione, që të kemi një ekip i cili do ta udhëheqë këtë dialog.

Ka zëra të pasjes së një platforme, principe e parime të ndryshme dhe krejt këto janë në fazën e para përgatitjes për të ndërtuar ekipin që Kosova të jetë e gatshme për të zhvilluar këtë pjesën finale të dialogut.

Natyrisht, ne si vend jemi të interesuar që t’i mbyllim çështjet e hapura me vendet fqinje dhe qëndrimi im, apeli im është për të gjithë drejtuesit këtu në institucione, të kenë kujdes në deklarimet e tyre, sidomos drejtuesit e institucioneve.

Ne këtu kemi obligim të respektojmë Kushtetutën dhe ligjet e Kosovës. Deklarimet e tilla nga bartësit e institucioneve jashtë Kushtetutës dhe ligjeve të Kosovës, janë të papranueshme. Duhet të jemi të kujdesshëm çka po deklarojmë. Nuk është mirë dhe nuk e ndihmon ndërtimin e një konsensusi sa më të gjerë dhe përgatitjet tona për atë pjesë të dialogut final.

Nëse, dikush ka nevojë ta përgatisë opinionin është Serbia ajo që duhet … nëse (Aleksandar) Vuçiqi punon dhe çdo ditë ka deklarime të përgatisë opinionin e vetë, është e kuptueshme sepse ata e kanë humbur Kosovën tash e 20 vjet.

Ne si drejtues të Kosovës nuk kemi nevojë ta përgatisim Kosovën, sepse Kosova është shtet i pavarur i njohur. Ne kemi ligje e Kushtetutë dhe kemi përfunduar këtu më pakon e Ahtisarit. Kështu që duhet të jemi të kujdesshëm në qëndrime kontradiktore, të vazhdueshme, para dite thuhet diçka tjetër e pas dite diçka tjetër.

Kjo jo vetëm që nuk ndihmon, kjo i dëmton përpjekjet për ndërtim konsensusi, dëmton dhe besueshmëri në procesin që vjen, fut pa nevojë frikë dhe panik dhe mbi të gjitha është në kundërshtim me detyrat që i kemi. Praktikisht, janë deklarime jashtë Kushtetutës dhe kjo nuk do të duhej të ndodhë nga bartësit e institucioneve.

Radio Evropa e Lirë: Nëse do të hapej çështja e korrigjimit të kufijve, cilat do të ishin efektet për Kosovën, marrë parasysh se edhe në Beograd shpesh është folur për ndarjen e Kosovës?

Fatmir Limaj: Ajo çka unë sot mund t’ju them ju është se të gjithë duhet ta kuptojnë, të gjithë duhet ta kenë të qartë, Kosova nuk do të pranojë dhe nuk mund të pranojë asnjë marrëveshje që e minon, e shkatërron shtetin tonë në asnjë variant.

Askush në Kosovë, asnjë bartës i institucioneve, asnjëri nga ne, as nuk kemi të drejt as nuk do të mundemi po të donim ta bënim një gjë të tillë. Kosova është më e madhe se bartësit e institucioneve. Jemi duke folur për një çështje jetike, në Kosovë Republika Serbe kurrë nuk do të ketë, kurrë kosovarët nuk do ta pranojnë. Po them qytetarët e Kosovës kurrë nuk kanë për ta pranuar. Ne nuk do ta pranojmë një gjë të tillë. Ky është rrënim dhe shkatërrim i vendit tonë.

Ne kemi shembullin çka po ndodh në Bosnje, prandaj të gjithë ata që kanë pretendime të tilla, e ne e dimë që ka pretendime të tilla, për ta minuar, që të futen mina. Në këtë përpjekje që e kemi bërë së bashku me komunitetin ndërkombëtar, duhet ta kuptojnë në Kosovë kjo nuk shkon. Kosova është një realitet tjetër, nuk është Bosnje dhe nuk ka çmim që mund të futet për t’u paguar, për ta shkatërruar shtetin tonë. Nuk ka zgjidhje, ajo nuk është zgjidhja.

Ne presimi një dialog për çështje të hapura. Natyrisht ne kemi çështje që duhet t’i diskutojmë me Serbinë, besoj se edhe Serbia ka çështje që duhet t’i diskutojë me Kosovën. Po këto janë tema që do të shkonin në mbyllje të çështjeve të hapura të kontestit, tema të cilat do të na krijonin një situatë të re të zhvillimit të rajonit dhe për t’i mbyllur konfliktet ose temat e hapura dhe përfundimisht kjo të rezultojë me njohjen reciproke të dy vendeve, pra me njohjen e Kosovës në fakt nga Serbia. Kosova të anëtarësohet në të gjitha mekanizmat ndërkombëtarë dhe në OKB. Kjo është ajo që ne presim, e që duhet të punojmë.

Radio Evropa e Lirë: Nisur nga këto pozicione të Prishtinës dhe Beogradit, a prisni ju që në fund dialogu të përmbyllet me një marrëveshje historike të normalizimit të marrëdhënieve?

Fatmir Limaj: Është në interesin e Serbisë, nëse mund ta them, ta heqë nga qafa këtë barë të rëndë të Kosovës, që pa nevojë tash e njëzet vjet po i ndëshkon qytetarët e vetë. Përfundimisht, ata duhet ta kuptojnë realitetin dhe të vazhdojmë të jetojmë si fqinj duke ndihmuar njeri-tjetrin dhe duke shkuar në rrugën strategjike që e ka rajoni, drejt integrimeve evropiane. Kjo është ajo. Kjo ka kuptim në një marrëveshje finale dhe kjo mund të quhet një marrëveshje paqeje dhe kjo mund të quhet një përmbyllje përfundimtare e konfliktit. Mos harroni, unë besoj se përmbyllja e temave të hapura mes Kosovës dhe Serbisë është përmbyllja e konfliktit më të gjatë e më të hershëm historik në Evropë.

Radio Evropa e Lirë: Pse në fakt mungon një konsensus dhe platformë për dialogun?

Fatmir Limaj: Problemi është aty kur kemi folur se pas një tradite të konsensusit për tema nacionale, të viteve të luftës, të pasluftës e deri te Vjena, është prishur ai konsensus, që për tema nacionale të jemi të gjithë bashkë, sidomos pas vitit 2011 të bisedave, të quajtura dialogu i Brukselit.

Zhvillimi i dialogut të Brukselit në mënyrë jotransparente, pa llogaridhënie dhe individuale dhe ashtu siç ka shkuar pa përgatitur, ka dëmtuar traditën e konsensusit të ndërtuar në të kaluarën. Prandaj dhe kemi këto probleme që kemi. Por, e rëndësishme është se tani të gjithë e kanë kuptuar se pa një konsensus të gjerë në tema nacionale, Kosova nuk mund të fitojë, Kosova mund të dëmtohet dhe nuk mund të shkohet pa pasur një konsensus sa më të gjerë. Unë besoj që këto vështirësi që po i kemi në drejtim të ndërtimit të konsensusit është rezultat i asaj që ka ndodhur nga viti 2011 e deri më tani, për shkak të mosbesimit, kredibilitetit, marrëveshjeve të këqija, jotransparencës.

Tani është koha të ulemi seriozisht të gjithë faktorët politikë. E rëndësishme është se që të gjithë janë për dialog dhe dalëngadalë të rindërtojmë edhe njëherë konsensusin nacional për tema nacionale.

Radio Evropa e Lirë: A mendoni se opozitës do të duhej t’i jepet një rol prijës në dialog?

Fatmir Limaj: Pse jo. Sa e duam ne Kosovën e do edhe opozita. Këtu nuk është çështja pozitë-opozitë. Ajo që mua më intereson është që të gjithë duhet të marrim përgjegjësi. Nuk mund që dikush të qëndrojë duke vëzhguar dhe të bëjë me gisht, e dikush të marrë përgjegjësi sepse tema nuk është e brendshme, tema që do të vendosë njëherë e përgjithmonë të ardhmen dhe fatin e këtij vendi.

Prandaj, e rëndësishme është që të gjithë të jemi të përfshirë dhe pastaj duhet të bëhet grupi. Kushdo që do të udhëheqë nga ne, pse jo të mos e ketë rolin prijës njëri nga grupet parlamentare ose nga drejtuesit e grupeve parlamentare. Këto çështje të gjitha duhet hapur, duhet diskutuar dhe të diskutohet për të gjitha variantet ose mënyrat se si i shikojnë grupet politike. Siç thash, kemi prodhuar lloj-lloj dokumentesh. Të ulemi, t’i shikojmë ato dokumente, të gjejmë zgjidhjen ose formulën që na bashkon të gjithëve. Pra, ne jemi vonë, realisht por, do të thosha se kemi ende kohë për ta bërë. E rëndësishme është se nuk guxojmë të nxitojmë dhe të futemi në një dialog pa u përgatitur, e të përçarë. Kjo nuk guxon të ndodhë në Kosovë. Duhet të kemi gjithë kohën e nevojshme për të ndërtuar e bashkuar gjithë spektrin politik të këtij vendi, që reflekton shumicën e qytetarëve të Kosovës. Atëherë, ne futemi me një siguri shumë më të madhe, të përgatitur për të marrë përgjegjësi. Jemi duke folur për një temë jashtëzakonisht serioze.

Radio Evropa e Lirë: Nëse mund të kalojmë edhe në një çështje tjetër. Partitë opozitare besojnë se Qeveria Haradinaj nuk i ka numrat e mjaftueshëm në Kuvend dhe duhet të largohet. Kështu thonë ata. Sa është e qëndrueshme kjo Qeveri?

Fatmir Limaj: Mund të jetë një hipotezë e saktë nga opozita. Por, ju e dini se këtu duhet të veprojmë sipas ligjeve. Kjo duhet të verifikohet dhe kjo është mundësi e hapur në çdo kohë për grupet politike që janë të interesuara për të verifikuar shumicën, a e ka apo jo kjo Qeveri shumicën. Këtë mund ta verifikojnë përmes Parlamentit. Përderisa nuk verifikohet, është hipotezë dhe s’kisha për t’u marrë tash për tash me hipoteza.

  • Arton Konushevci

Intervista, Zëri i Amerikës – Thaçi: Jo ndarjes – Po bashkimit të Preshevës me Kosovën

Presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi, tha në një intervistë për Zërin e Amerikës se pikëpamja e tij për korrigjimin e kufijve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, nënkupton refuzim të çdo ideje për ndarjen e Kosovës, por përfshinë kërkesën për bashkimin e Preshevës me Kosovën. Në intervistën dhënë korrespondentit tonë në Prishtinë, Leonat Shehu, presidenti Thaçi tha se ideja e tij nuk nënkupton as shkëmbim territoresh, ndërsa korrigjimi i kufijve sipas tij nuk paraqet ndonjë efekt domino për Kosovën apo rajonin.

Zëri i Amerikës: Zoti president, javëve të fundit është hapur debat për mundësinë e ndarjes së Kosovës. Ju keni përjashtuar ndarjen por keni shprehur mundësinë e korrigjimit të kufirit me Serbinë. Çfarë nënkupton korrigjimi?

Presidenti Thaçi: Definitivisht e ritheksoj edhe sot, në asnjë rrethanë, me asnjë çmim, nga askush, nuk mund të imponohet ndonjë ndarje e Kosovës, por në të njëjtën kohë ne duhet të jemi të vetëdijshëm që shënimi i kufirit mes shtetit të Kosovës dhe Serbisë do të ndodhë, apo korrigjimi i kufijve. Çka nënkupton kjo? Kjo nënkupton se ne duhet që definitivisht në procesin e dialogut që do të ndodhë në të ardhmen, të punojmë që së bashku edhe me akterët ndërkombëtarë të vëmë kufirin Kosovë-Serbi. Tani kur në asnjë rrethanë nuk do të ndodhë ndarja dhe e ritheksoj shumë fuqishëm se diçka e tillë as që do të mund të hidhet në tavolinë nga Beogradi, që është një kërkesë e hershme e tyre. Por, ajo që mund të them, në kuadër të korrigjimit të kufijve tani më unë kam pritur në zyrën time përfaqësuesit e luginës së Preshevës të cilët e kanë bërë kërkesën dhe e kanë institucionalizuar në adresë të Kosovës, që të drejtën e tyre të deklaruar në vitin 1992 për t’iu bashkangjitur Kosovës si luginë e Preshevës, është diçka reale ,është një kërkesë e tyre e prezantuar tek unë të cilën definitivisht veç kam vendosur që pas kërkesës së tyre, do ta hedh në tryezën e dialogut në mënyrë që çështja e tyre të zgjidhet njëherë e përgjithmonë. Do të jetë shumë e vështirë, kjo kërkesë e tyre do t’i komplikojë dhe rëndojë edhe më tepër procesin e dialogut dhe arritjen e marrëveshjes përfundimtare, mirëpo ndjejë obligim moral, kombëtar, demokratik, kushtetues dhe ligjor diçka të tillë ta prezantojë në tavolinë.

Zëri i Amerikës: Nëse ju e hidhni në tavolinë çështjen e luginës së Preshevës, a prisni që të njëjtën gjë ta bëj edhe Serbia për veriun e Kosovës?

Presidenti Thaçi: Diçka e tillë ende nuk është dëgjuar nga askush, kërkesa për ndarje është e vazhdueshme jo vetëm në vitet e fundit, por është kërkesë historike e Serbisë, që i takon shekullit të kaluar. Unë e theksoj atë që unë do të ndërmarr, që do të thotë në kuadër të korrigjimit të kufijve, t’i themi shumë qartë jo ndarjes dhe po bashkimit të Preshevës me Kosovën.

Zëri i Amerikës: Si do të mund të ndodh një gjë e tillë?

Presidenti Thaçi: Mendoj se të gjithë janë dëshmitarë që duke punuar ngushtë me partnerët ndërkombëtarë duke punuar me seriozitetin më të lartë për finalizimin e marrëveshjes Kosovë-Serbi, duke punuar me përgjegjësi më të larta kushtetuese, ligjore por edhe vizionin e qëndrueshmërisë së të ardhmes mendoj se marrëveshja përfundimtare Kosovë-Serbi do të përmbyllet me njohjen reciproke, që Kosova nuk do të ketë pengesa për t’u anëtarësuar në Organizatën e Kombeve të Bashkuara, vlerësoj se vetëm me këtë përfundim do të mund të ketë kuptim ajo marrëveshje. E ritheksoj, do të jetë një proces shumë i rëndë, i vështirë, i dhimbshëm por dua të shpresoj që të jetë fitues me një marrëveshje të balancuar të të dy palëve dhe që një marrëveshje e dyanshme e palëve të përfshira në proces do të jetë e pranueshme edhe për Bashkimin Evropian, edhe për Shtetet e Bashkuara të Amerikës edhe për NATO-n. Një marrëveshje e vullnetshme e dyanshme e palëve Kosovë-Serbi, do të jetë e parezistueshme në kuptimin e pranueshmërisë edhe prej faktorit ndërkombëtar dhe askush nuk mund dhe nuk do të del kundër.

Zëri i Amerikës: Duke përfshirë këtu edhe nëse mund ndodh edhe shkëmbim territoresh ose diçka të tillë?

Presidenti Thaçi: Unë nuk fola as për shkëmbim as për ndarje. Fola për korrigjim të kufijve dhe në kuadër të këtij procesi mendoj që mund të gjendet zgjidhje nëse ka vullnet të mirë, vullnet të dyanshëm, ka përgjegjësi për të ardhmen. Ne jemi dëshmitar të pozicionit shumë të qartë të Bashkimit Evropian se ata po punojnë për modernizim dhe reformim të BE-së dhe se asnjë vend nuk do të mund të lëviz drejt së ardhmes evropiane pa i kryer obligimet veta dhe tejkalu problemet e ndërsjella. Mendoj se korrigjimi i kufijve dhe e vullnetit të dyanshëm, nuk paraqet ndonjë efekt domino për neve, nuk paraqet hapjen e kutisë së Pandorës, nuk e humb karakterin shumë etnik të Kosovës por e ruan atë karakter dhe se në asnjë rrethanë nuk paraqet luftë, përkundrazi kjo përpjekje dhe ky angazhim paraqet paqe, qëndrueshmëri afatgjatë dhe fqinjësi të mirë në mes dy shteteve Kosovës dhe Serbisë.

Zëri i Amerikës: Zoti president, do të thotë që ideja është që Kosova tani siç është plus lugina e Preshevës?

Presidenti Thaçi: Definitivisht, unë i njoh aspiratat e Beogradit sikurse i njohin edhe të tjerët. Për fat të keq në Kosovë më shumë po flitet për ndarje dhe kërkesën e Beogradit se sa integrimin e Preshevës dhe të drejtës së tyre. Unë mbaj pozicionin se ajo çka është në interesin e shtetit të Kosovës duhet ta shtyjmë përpara dhe të mos sensibilizojnë dhe dominojnë temat e diskutimit idetë e Beogradit në Kosovë siç po ndodhë nga disa individë apo grupe të ndryshme. Prandaj është momenti që të gjithë së bashku; partitë politike, parlamenti, presidenca, qeveria, shoqëria civile, mediat të punojmë që në një periudhë të shkurtër kohore katër deri në gjashtë muaj, definitivisht të arrijmë marrëveshjen përfundimtare, historike në mes të Kosovës e Serbisë që do të nënkuptonte njohjen formale nga Serbia për Kosovën, njohjen reciproke, por edhe të shmangen të gjitha pengesat për anëtarësimin e Kosovës në organizatat ndërkombëtare.

Zëri i Amerikës: Përse do të pranonte Serbia një marrëveshje të tillë?

Presidenti Thaçi: Ne duhet të shikojmë kah perspektiva euro-atlantike si Kosovë. Kosova pa marrëveshje me Serbinë definitivisht është e qartë nuk mund të anëtarësohet as në NATO as në Bashkim Evropian. Gjithashtu, Serbia pa marrëveshje me Kosovë nuk do të mund të lëvizë drejt perspektivës evropiane, prandaj unë dua të besoj në udhëheqësit e Kosovës dhe të Serbisë që do të dominojë arsyeja dhe përgjegjësia e frymës dhe shpirtit evropian mbi ngatërresat lokale që i takojnë shekullit të kaluar.

Zëri i Amerikës: Zoti president, a e keni mbështetjen e bashkësisë ndërkombëtare, posaçërisht të Shteteve të Bashkuara të Amerikës për idenë tuaj për korrigjim të kufijve?

Presidenti Thaçi: Unë mendoj që, dhe e them me përgjegjësi të lartë se një marrëveshje lokale Kosovë-Serbi, një marrëveshje e vullnetit të mirë e dyanshme e pranueshme nga të dyja palët definitivisht nënkupton që askush nuk do të mund të dal kundër dhe nuk do të dal as Bashkimi Evropian, as NATO-ja dhe as Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Përkundrazi, të gjithë do të jenë në mbështetje të një marrëveshjeje të vullnetit të mirë të dy shteteve, Kosovë-Serbi, që nënkupton paqe, qëndrueshmëri dhe e ardhme euro-atlantike.

Zëri i Amerikës: Kosova nuk e ka të shtrirë tërësisht autoritetin në veri të Kosovës po ashtu lugina e Preshevës ndodhet në Serbi?

Presidenti Thaçi: Unë nuk dua të bëj paralele. Atë që mund ta them është që unë kam takuar udhëheqësit e luginës së Preshevës, janë sjellur në mënyrë të përgjegjshme, kanë institucionalizuar kërkesën në adresë të Prishtinës, të shtetit të Kosovës, për të futur në procesin e dialogut të drejtën e tyre të shprehur me vullnetin e qytetarëve. Në të njëjtën kohë, dua të potencoj po ashtu se ne po punojmë për të zbatuar të gjitha marrëveshjet e arritura në Bruksel edhe për pjesën e veriut. Ka ndodhur proces i rëndësishëm posaçërisht sa i përket integrimit në polici, në sistemin e drejtësisë, lëvizjes së lirë, të funksionimit të doganave, të kufirit, prandaj do të vazhdohet të punohet në drejtim që të mos ketë problem dhe tërë ky proces të jetë paqësor, mirëkuptues dhe suaza të lojës së drejtë të aspektit reciprok.

Zëri i Amerikës: Zoti President, vëzhguesit thonë që deklaratat tuaja ditëve të fundit po sjellin paqartësi të shumta, ndërsa kanë shtuar edhe shqetësimet që tashmë mund të jetë arritur një marrëveshje ndërmjet jush dhe presidentit Vuçiç. Si u përgjigjeni ju pohimeve të tilla?

Presidenti Thaçi: Definitivisht as që është hedhur në tavolinë ndonjë letër e shkruar apo ndonjë ide sa i përket arritjes së marrëveshjes përfundimtare. Deri më tani kanë ndodhur dy takime, do të thotë jemi vetëm në fazën fillestare dhe procesi që ka filluar nga muaji shtator do të jetë shumë më dinamik. Mendoj se idetë e mia vetëm kanë qartësuar procesin, ajo e korrigjimit të kufijve realisht është një realitet që ne duhet të ballafaqohemi herët apo vonë, kush e injoron tregohet naiv në politikë sepse i kemi katërqind kilometra të kufirit Kosovë-Serbi që duhet të merremi dhe të përmbyllim një herë e përgjithmonë. Askush me paqartësi kufitare nuk të pranon, as në NATO as në Bashkim Evropian, pra ajo që po shikoj unë është ajo që nuk po shikohet në rrafshin e vizionit por të politikave populiste, elektorale, problematike dhe të konflikteve. Kështu që jam në favor të arritjes së marrëveshjes përfundimtare dhe natyrisht se pres rezistencë të fuqishme nga Beogradi, pres një kokëfortësi prej tyre, por edhe ata duhet të përcaktohen, duan integrime evropiane apo duan të mbesin peng i së kaluarës së tyre paranojake në raport me Kosovën. Nëse duan të mbesin peng i politikës së vjetër të tyre në raport me Kosovën, atëherë e kanë të humbur edhe Kosovën edhe perspektivën evropiane. Unë jam i bindur që të gjitha forcat që duan paqe dhe stabilitet do të punojnë. Kosova do të jetë unike, bashkërisht edhe do të lëvizim drejt finalizimit të kësaj marrëveshjeje që përmbyll edhe një padrejtësi historike të së kaluarës dhe hap perspektivë për të ardhmen.

Zëri i Amerikës: Zoti President, në Serbi politikanët tashmë hapur po flasin për idenë e ndarjes së Kosovës, si u përgjigjeni?

Presidenti Thaçi: E ritheksoj, në asnjë rrethanë, me asnjë çmim, nga askush nuk mund të imponohet ndarja e Kosovës, pikë. E di që presidenti Vucic është i pandreqshëm në raport me Kosovën, e ndoshta edhe politika krejt e Beogradit, por këto ide u takojnë shekujve të kaluar dhe këto ide të prezantuara me të vërtetë janë për të ardhur keq dhe të parealizueshme.

Zëri i Amerikës: A shqetësoheni për ndonjë trazirë në rast se vazhdohet kështu me idetë për ndarje dhe shqetësimet rreth tyre?

Presidenti Thaçi: Deri sa ka vullnet për të diskutuar, deri sa të tregohet përgjegjësi për të dëgjuar njëri tjetrin, përderisa mund të arrihet një ujdi e vullnetit të mirë në mes të palëve, atëherë e gjithë kjo sjell paqe, sjell stabilitet, mirëkuptim, fqinjësi të mirë dhe perspektive euroatlantike. Unë punoj që marrëveshja përfundimtare Kosovë-Serbi, të jetë një marrëveshje e shpirtit evropian, euroatlantik, që do të nënkuptonte stabilitet rajonal dhe paqe definitive, përfundimtare në Ballkanin Perëndimor. Ata që flasin për luftë, flasin në të vërtetë për të hedhur pengesa krejt të panevojshme në procesin e bërjes së paqes në mes dy vendeve tona dhe në tërësi në Ballkanin Perëndimor.

Zëri i Amerikës: Zoti President, janë ngritur shqetësime kohëve të fundit lidhur me atë se a po ndryshon qasja e partnerëve ndërkombëtar kundruall Kosovës?

Presidenti Thaçi: Unë nuk mendoj se ka ndryshuar qasja e partnerëve tanë karshi Kosovës. Ekziston një mbështetje e fuqishme e Bashkimit Evropian. Ne sapo morëm rekomandimin për liberalizimin e vizave që Kosova ka përmbushur në tërësi kriteret për liberalizim, mbështetja e SHBA-ve është e fuqishme, është e njëjtë, mbështetja e NATO-s është e njëjtë, por një gjë është e vërtetë, sot bota po na shikon dhe vështron nga afër, sot SHBA-të, Bashkimi Evropian, NATO, duan të ketë marrëveshje në mes të Kosovës dhe Serbisë. Ne nëse vazhdojmë kështu mos të mendoj dikush në Kosovë që do të mund ta pengoj Serbinë në të ardhmen evropiane, nëse Kosova bojkoton dialogun, Serbia do të lëvizë përpara. Ne jemi dëshmitarë të lojërave politike që ndodhën në Maqedoni, 27 vite vonesë për t’u anëtarësuar në NATO. Në moment që arritën marrëveshjen Maqedoni-Greqi iu erdhi ftesa për NATO. Ne nuk kemi kohë për të humbur për shkak të politikave individuale, interesave grupore, populiste apo edhe zërave të luftës. Ne duhet të punojmë për mirëkuptim, paqe, stabilitet dhe frymë evropiane.

Zëri i Amerikës: Zoti President një pyetje të fundit, si mendoni ta bëni bashkë spektrin politik në këto bisedime?

Presidenti Thaçi: Ne do të punojmë fuqishëm që të jemi sa më të bashkuar që është e mundur. Kështu kemi qenë në Ramboulliet, kemi fituar, kështu kemi qenë në Vjenë, kemi fituar, prandaj unë jam i bindur që marrëveshja përfundimtare Kosovë-Serbi, Kosovës do të ia përshpejtojë rrugëtimin euroatlantik, prandaj të gjithë e di që janë dëshmitarë për të lëvizur më shpejt për tu anëtarësuar në NATO dhe Bashkim Evropian. Nuk do të lejojmë edhe më tutje të ndodhin gabime siç ka ndodhur me shtyrjen e themelimit të Forcave të Armatosura të Kosovës në vitin 2014 e që sot do të ishim pjesë e partneritetit për paqe, apo nuk do të lejojmë që të vonohemi sikur që u vonuam për demarkacionin me Malin e Zi dhe sot do ta kishim përmbyll procesin e liberalizimit të vizave, pra kemi humbur për ushtri katër vite e tri vite për liberalizim të vizave. Do të punojmë shumë fuqishëm që të krijojmë unitet sa më të gjerë të mundshëm, por edhe në asnjë rrethanë nuk do të lejojmë individë apo parti të caktuara pulitke të mbajnë peng këtë proces të së ardhmes së Republikës së Kosovës. Tek e fundit, do të punoj që çështja e marrëveshjes përfundimtare Kosovë-Serbi të përmbyllet përmes deklarimit të qytetarëve të Kosovës, përmes referendumit.

Intervista – BASHKIM SHEHU: E shkuara komuniste ndikon në radhë të parë në mentalitet, në kulturën politike, në mungesën e tolerancës…

E pashmangshme për Bashkim Shehun, që në çdo bisedë të pyetet për të atin dhe vitet e burgut. Kjo, sepse të dyja kanë ndikuar në krijimtarinë letrare, me apo pa dashje. I ftuar në emisionin “Studio e hapur” të gazetares Eni Vasili, në News 24, Shehu ka folur për letërsinë, çmimet, por edhe për vitet e burgut, bashkëvuajtësit që e kanë frymëzuar, politikën shqiptare dhe atë të Bashkimit Europian etj..

ENI VASILI

Jeni nderuar me “Prix Méditerranée Etranger”, një çmim i rëndësishëm që konsiderohet si “Nobeli i Mesdheut”, e ka marrë Kadare, Pamuk, Umberto Eko etj., si ndiheni?

Është një çmim i rëndësishëm, që krijon një ndjenjë përgjegjësie për të ardhmen, a do të shkruaj diçka që do ta kapërcejë atë që kam bërë deri tani. Por mendoj se romani që kam bërë pas këtij që u vlerësua është më i mirë se ky. Megjithatë, është një kënaqësi.

“Ballkanika 2015” i paraprin çmimit “të Mesdheut”, a ka ndryshime mes tyre, kush është më i rëndësishëm?

Çmimi “Ballkanika” është i vetmi çmim ndërkombëtar për Ballkanin, kurse tjetri është për Mesdheun, përveç Francës. Është për të huajt, por jo për francezët. Të dy janë çmime të rëndësishme, ndoshta ky i fundit është më i rëndësishëm, por është kënaqësi për të dy.

Le të flasim për veprën tuaj. Jeni shprehur se në katër romanet e fundit kujtesa ka një vend të rëndësishëm, jo në aspektin e riprodhimit të ngjarjeve apo të kohëve të jetuara, sesa të përftimit të një bote ku ndiheni mirë. Mund të na e shtjelloni pak këtë ide?

“Në një botë ku ndihem mirë”… në kuptimin që si autor, gjatë procesit të krijimit ndihem mirë në ndërtimin e ngjarjeve, në paraqitjen e personazheve, të marrëdhënieve mes tyre. Më duket mjaft e afërt kjo botë, edhe kur nuk e kam jetuar drejtpërdrejtë, ose kam qenë i vogël, ose edhe para se të lindja..

Po thoni se riprodhimi i ngjarjeve nuk është qëllim në vetvete…

Po, sepse nuk është ky qëllimi i letërsisë. Letërsia nuk është në shërbim të historisë. Kujtesa ka një rol të rëndësishëm në funksion të letërsisë, jo letërsia në funksion të historisë, pra është e kundërta, për mua si shkrimtar. Pavarësisht se kur shkruan për atë periudhë mund të shfrytëzohen ngjarje që kanë ndodhur vërtet.

Keni botuar që në vitet ’90, por qysh në romanet e para keni marrë përsipër një lloj pozicionimi ndaj familjes, historisë së familjes suaj. Ishte kjo një shtysë njerëzore, për të qetësuar shpirtrat apo thjesht një hapësirë letrare, ku ju ndiheni mirë.

Po të përdor shprehjen tuaj “pozicionim ndaj familjes”, më saktë është pozicionim ndaj tim eti, ish-Kryeministrit të vendit Mehmet Shehu, i cili ka qenë një nga njerëzit më të rëndësishëm të regjimit të diktaturës dhe duke u pozicionuar ndaj diktaturës, duhet të pozicionohesha dhe ndaj ish-Kryeministrit, aq më tepër që është im atë, por këtë kam marrë përsipër ta bëj jo përmes letërsisë, sepse kisha mjete të tjera ku mund të shprehesha më afër dhe në mënyrë më të drejtpërdrejtë me lexuesin, me shkrime, me intervista, në gazeta, televizione, radio (shqiptare ose të huaja) dhe nuk ka qenë e nevojshme ta bëj përmes letërsisë. Letërsia shkruhet për tjetër gjë. Dhe këta dy libra i kam shkruar, siç e mendoja në atë kohë, sepse mendoja se kishin lëndë interesante për t’u bërë letërsi. Por pse fokusoheni te kjo pjesë e letërsisë sime?

I takoni një brezi që i keni jetuar të dyja botët, deri në vitin 1981 në jetën e Bllokut, nga i cili ju shpesh jeni arratisur, pastaj brenda mureve të burgut… Në cilën botë jeni ndjerë më shumë në botën tuaj?

Në botën time jam ndjerë në dy botët ekstreme sa i takon lirisë, vuajtjes apo kënaqësisë. Në botën e burgut, që ishte ferri dhe botën e tanishme, në perëndim, ku jetoj. Nuk mund të them se është parajsë, kam shumë kritika për politikat e tyre, edhe pse janë shumë më të avancuar në aspektin e lirisë, por që në këto dy botë jam ndjerë si atje ku duhet. Këtë e them si njeri, ndërsa si shkrimtar është tjetër gjë. Si shkrimtar ndihem mirë në vitet ’20 të shekullit të kaluar, që nuk e kam jetuar dhe që vazhdon deri në kohën e burgut, duke përfshirë dhe atë..

Keni thënë se jeni ndjerë më i lirë për të shkruar në burg sesa në Bllok, sepse të shkruarit në burg përbën kthesën në krijimtarinë tuaj…

Po, përbën momentin më të rëndësishëm, por a jam ndjerë më i lirë në burg apo në Bllok, këtu shtrohet pyetja se ç’do të thotë liri. Liria, si koncept politik, si koncept i të drejtave që ka njeriu për të përcaktuar se kush do ta qeverisë, është edhe një koncept tjetër, ai i lirisë së brendshme, jo ai në lidhje me ligjin, me autoritetin, me shtetin, por në raport me veten tënde. Dhe asaj kohe nuk ekzistonte asnjë liri tjetër, veç asaj me veten tënde dhe në përgjithësi. Ta shtrosh çështjen që liria është brenda vetes, kjo shpeshherë është e rrezikshme. Ka filozofë, ka mendimtarë, si Sartri për shembull, që është gabuar politikisht. Ka një thënie të tij, sipas të cilit “liria më e madhe është ajo gjatë pushtimit gjerman” dhe e krahasonte me Francën e çliruar dhe demokratike. Por liria e brendshme është shumë e rëndësishme në diktaturë dhe liri të brendshme kam pasur më shumë në burg sesa në Bllok.

Si e ndikon krijimtarinë e një shkrimtari burgu?

Nuk është kryesorja komoditeti material. Në burg mendoje më kthjellët, kryesisht nga bisedat me bashkëvuajtësit e mi, duke gjykuar regjimin nga ai pozicion. Kjo të bënte të kuptoja më mirë. Nga ana tjetër, duket si paradoksale, por censura në burg ishte më e pakët se jashtë. Nëse jashtë do mendoje të çoje librat për të botuar, çka unë e kam bërë, në burg na bënin kontrolle të herëpashershme. Gardianët që ushtronin kontrollin në burg ishin më pak të sofistikuar se ata që ushtronin censurën jashtë. Ishte më e thjeshtë të shihnin nëse kishte ndonjë sharje të drejtpërdrejtë ndaj regjimit.

Lidhja e Shkrimtarëve ishte më e rreptë se gardianët e burgut?

Kushdo që e ushtronte censurën, redaksitë apo instancat e tjera. Në burg nuk hynte në atë që përbënte thelbin e letërsisë, në atë çka përftohet përmes mjeteve specifike të të shprehurit të letërsisë. Këto gjëra nuk i kuptonin. Nëse jashtë të quanin dekadent, atje të thoshte i çmendur, shikon ëndrra me sy hapur. Megjithatë po të donin, të dënonin, mund t’i përdornin për të të dënuar, sikurse mund të përdornin gjithçka tjetër.

A ka pasur kontrolle të qëllimshme ndaj jush?

Kontrolle ka pasur, por nga shkrimet nuk kanë gjetur gjë. Kanë dashur të më ridënojnë një herë në burgun e Burrelit, por nuk më ridënuan. Më nxorën dhe më ridënuan. Nuk përdorën shkrimet e mia, sikurse edhe në hetuesi, kur më dënuan për herë të dytë. Gjetën shkrime kur isha i internuar në fshat, i morën për t’i parë, por nuk i përdorën. Përdorën gjëra të tjera dhe m’i kthyen. Më thanë që do t’i djegim se nuk kanë vlerë. U thashë, nuk kanë vlerë për ju, por kanë për mua. Janë prona ime, m’i keni marrë me procesverbal, duhet të m’i ktheni. Dhe m’i kthyen. Ndoshta sepse ishte koha kur po ndryshonin gjërat, ishte viti 1990.

A keni pasur në burg ndonjë bashkëvuajtës që ju ka frymëzuar, që ju ka ndihmuar, që ju ka inkurajuar edhe në krijimtari…

Më ka frymëzuar një bashkëvuajtës, që nuk e kam njohur personalisht. Atij i kam kushtuar një libër. Quhet Mustafa Bajraktari, nga Tropoja, 29 vjeç, vrau veten. Ishte pa shkollë, mësoi gjuhë të huaja në burg, lexonte shumë dhe ishte, siç më kanë thënë të tjerët, shumë inteligjent. Ai vari veten në burgun e Burrelit. Kam marrë elemente nga jeta e tij për të shkruar një roman, që ia kam kushtuar atij. Kënaqësia më e madhe ishte, kur para disa vjetësh më shkruan motra e tij e vogël nga Birmingemi. Ajo më kërkonte të dinte më tepër. I thashë që kisha marrë elemente nga jeta e tij dhe se nuk e njihja personalisht, por i dhashë kontaktet e disa të burgosurve të tjerë që e kishin njohur. I dërgova dhe librin dhe falënderimi i saj ka qenë kënaqësia më e madhe që kam ndjerë unë si shkrimtar. Më kanë ndihmuar shumë bashkëvuajtës, jo në krijimtari, por edhe çdo bisedë, çdo hall i ndarë, ishte një ndihmë qoftë edhe psikologjike.

Si silleshin bashkëvuajtësit me ju, a ndikonte fakti se ju ishit djali i ish-Kryeministrit?

Nuk kam pasur probleme me të tjerët për këtë. Komanda është përpjekur ta bënte me disa, duke u thënë pse rri me atë, por nuk pasur efekt, siç më thoshin edhe mua pse rri me të bijtë e ballistëve dhe të zogistëve.

Cili është mendimi juaj për gjuhen shqipe, si shkrimtar dhe si përkthyes?

Si shkrimtar, por edhe si përkthyes, ndihem shumë mirë me gjuhën shqipe, ndihem shumë mirë që përdor gjuhën shqipe. Është shumë e pasur dhe mund të bësh mrekullira. Nuk them se unë bëj mrekullira, por varet nga aftësia e autorit apo përkthyesit. Nuk të pengon, përkundrazi.

A e shijoni përkthimin aq sa krijimin?

Jo, e shijoj më pak, por edhe e vuaj më pak.

A ka nivel përkthimi i letërsisë së huaj në shqip?

Këtu ka pasur, ka një traditë shumë të mirë përkthyesish, që nis me Nolin, vazhdon me Kutelin, më vonë me Petro Zhejin, më të vonshme pastaj mund të përmend Pirro Mishan ose Aurel Plasarin. Mund të ketë edhe më të rinj, që nuk i njoh mirë. Jam shumë i kujdesshëm kur marr një libër, sepse mund të jetë shumë i mirë, por përkthimi mund të jetë i dobët. Kjo ka ndodhur sidomos viteve të para, kur vepra kanë shkuar dëm dhe nuk ripërsëriten.

Nga shumë lexues dhe kritikë konsideroheni si një shkrimtar i surrealizmit dhe shumë ngjarje zhvillohen në Shqipëri. A është Shqipëria vend surrealist?

Surrealizmi ka nisur në vitet ’20 dhe ka vazhduar deri në mesin e viteve ’30, por që ka lënë gjurmë në letërsi dhe në art dhe më vonë, deri në kohën tonë. Po a është Shqipëria vend surrealist?! Gjërat këtu mund të duken si të çuditshme, si të pavërteta… për këtë mund të themi po!

A ka një shkaktar të kaosit me dosjet e të përndjekurve politikë, që edhe pse kanë bërë shumë tentativa për t’i hapur apo për të marrë përgjigje, sërish zvarriten? A ka një?

Problemi është i polarizimit dhe këto fenomene komplekse nuk mund të reduktohen në një faktor të vetëm. Reduktimi i shpjegimit në një faktor të vetëm, është i gabuar. Mund të flitet për një individ të caktuar, apo për forca politike… por kjo kërkon një studim të gjerë, ndërdisiplinor, nuk mund ta përcaktosh kështu. Unë them që ka një përgjegjësi dhe nga klasa politike, edhe nga shoqëria. Por kjo nuk mund të shpjegohet me teori konspirative, sikur paska qenë një mbledhje e fshehtë e drejtuar nga Gorbaçovi dhe ka përcaktuar çdo gjë, ndaj gjërat shkojnë keq në Shqipëri. Asnjë historian serioz nuk flet për këtë gjë. Nuk ka pasur një mbledhje në Katovicë, madje Gorbaçovi as mund t’i afrohej Katovicës në atë periudhë. Në asnjë vend nuk është bërë një mbledhje e tillë, sepse nuk ka qenë qëllimi i Gorbaçovit që të ruajë privilegjet e ish-komunistëve në vendet e tjera, aq më pak në Shqipëri që nuk ka qenë në sferën e tij. Po të klikosh në “google” Katovicë dhe Gorbaçov, gjen materiale vetëm në shqip. Është teori konspirative që lidhet me paranojën totalitare, mentalitet i trashëguar nga ajo kohë.

A ka ndikim sot e shkuara komuniste?

Sigurisht që ka peshën e saj, por s’do të thotë që ka komplot. Nuk do të thotë që ka një plan të paracaktuar që gjërat do të ecin kështu. Shoqëria nuk funksionon kështu, askush nuk mund të përcaktojë se si do të shkojë jeta.

Ka mbiemra të ish-Byrosë që sot janë në politikën aktive, a ka kjo një domethënie?

Një pjesë e tyre kanë kaluar në politikë, janë ricikluar. Është një sistem krejt tjetër, natyrisht që ka një vazhdë negative nga e kaluara. E shkuara komuniste ndikon në radhë të parë në mentalitet, në kulturën politike, në të parin bardhë e zi të gjërave, në mungesën e tolerancës, e prirjes për të bërë kompromis, dialog. Sigurisht edhe në aspektet e tjera.

A duhet rishkruar historia e Shqipërisë?

Cili është versioni që ekziston sot? A është bërë gjatë këtyre 30 vjetëve një version i ri? Nëse është ai i vjetri, atëherë duhet rishkruar.

Brezi i ri ka një lloj mospërfilljeje ndaj historisë së komunizmit, sa e rrezikshme është kjo? Shohim që mungon shpirti i protestës qytetare, njerëz të rrezikshëm dhe mediokër hyjnë në politikë…

Njerëz të rrezikshëm dhe mediokër ngjiten në politikë në të gjitha vendet e botës. Marrim rastin e Shteteve të Bashkuara të Amerikës, vendi lider i demokracisë. Një njeri i rrezikshëm është në krye të atij vendit. Ju thatë që rinia nuk ka interes për të kaluarën… Kështu kam menduar edhe unë, por më vonë kuptova që më duket se kam gabuar. Le të marrim të rinjtë që janë bijë ose nipër të njerëzve që kanë qenë të persekutuar. Dhe janë shumë, sepse ka pasur rreth 20 mijë të burgosur dhe dhjetëra mijëra të internuar, por persekutimi ka pasur dhe forma të tjera, si të mos vazhdoje studimet, ose të mos shkoje në punën që të takonte për shkak të biografisë… dhe sipas një sondazhi, rreth 1/3 e familjeve shqiptare kanë qenë të prekur nga persekutimi politikisht dhe këta vetvetiu do të kenë interes për atë periudhë. Në dy takimet e fundit që kam pasur me lexuesit, kanë ardhur të rinj, studentë, blenë librin tim edhe pse studentët nuk kanë shumë para dhe morën firmën time.

Çfarë mendimi keni për politikanët shqiptarë?

Për politikanët shqiptarë mendoj atë që mendoj edhe për ata në botë: Nuk duhen futur të gjithë në një kallëp. Mund të jemi shumë kritikë, por nuk duhet të themi që të gjithë janë njësoj. Kjo çon në populizëm dhe në prirje të rrezikshme, siç po ndodh në disa vende të përparuara. Ka shkallëzim, nuk mund të thuhet që janë të gjithë të korruptuar, edhe pse ka shumë korrupsion. Fakti që ekziston një mendim negativ për politikanët dhe krahasimi bëhet edhe me ata politikanët e komunizmit, më kujton një thënie të Aristotelit: Njerëzit nuk e duan tiraninë, por tiranin e duan. Njerëzit e duan demokracinë, por pushtetarët e demokracisë nuk i duan.

A janë populistë politikanët shqiptarë?

Nuk e kam ndjekur politikën shqiptare, por me aq sa di, mendoj se po, janë. Kanë gjeste, tundime populiste. Nuk e di se deri në çfarë shkalle janë, për të ditur sa të rrezikshëm mund të bëhen.

Çfarë mendoni për rilindjen e PS?

Edhe kur erdhi për herë të parë në pushtet, kur fitoi zgjedhjet për herë të parë Edi Rama, nuk mendova se do të ketë rilindje. E dija që do të kishte një ndryshim, por jo rilindje. Sot, mendoj se kur vij këtu, Tirana më duket më mirë, por kur bisedoj me njerëzit është tjetër gjë…

Janë 28 vjet tranzicion? Ju duket e gjatë kjo periudhë për shqiptarët?

Vetë kjo është një fazë, sikurse, nëse do ta quanim këtë tranzicion, duhet të quanim edhe vitet e komunizmit atëherë. Komunizmi është një nga strategjitë e modernizimit të një vendi, edhe pse është një modernizim i gjymtuar, me një këmbë. Ndoshta ky është një sistem i caktuar… Që ne të arrijmë në nivelet e vendeve të Perëndimit duket se është rrugë e gjatë. Në ’91-shin, kur ra komunizmi, mendoja se do të ndodhte shumë shpejt, brenda pak vjetësh.

A ka shanse Shqipëria për të hyrë në BE?

Them se po… Sipas strategjive të BE-së, ka interesa të përfshijë Ballkanin Perëndimor në BE sepse ka rreziqe të tjera, Rusia, Turqia e Erdoganit. Në këtë aspekt, do ta nxisin dhe do ta ndihmojnë Shqipërinë. Rruga është e gjatë. Nga ana tjetër, deri në 2025-n, si do jetë Bashkimi Europian. Në disa vende në fuqi janë forca politike, që unë do t’i quaja fashiste. Shqipëria politikisht është më mirë se disa prej tyre. Vetë BE po shkel disa të drejta themelore, siç është Konventa e Gjenevës për refugjatët. Vitin që vjen janë zgjedhjet për Parlamentin Europian, mos vallë këto forca fashiste arrijnë të marrin shumicën? Europa është shumë e kërcënuar nga populizmi.

Si shihet Shqipëria në Barcelonë…

Nuk kanë shumë njohuri, nuk dinë shumë për Shqipërinë. Thonë që ka qenë vend i mbyllur, ka shumë mister…

Si shihet një shkrimtar shqiptar?

Në vendet ku janë librat, libraritë më të mira, letërsia shqipe hyn në një raft ku thuhet “letërsi të ndryshme”, por të gjithë autorët shqiptarë, kur del libri në fillim, vihen gjithmonë në vende preferenciale. Dhe shtypi ka shkruar shumë mirë për to.

Po ju si e tregoni historinë e Shqipërisë atje (në Barcelonë)?

Po ja… si fola këtu, por atje jap pak më shumë informacion.

Çfarë planesh keni tani?

Po shkruaj një roman, por nuk mund të jap shumë detaje. Më pas do të botoj një libër për Liri Belishovën, një biografi letrare të saj. Kam zgjedhur këtë personazh se më propozuan për të shkruar për një personazh dhe zgjodha këtë sepse ka një jetë shumë tragjike, ku përthyhet fati i disa brezave në Shqipëri edhe vetë komunizmi, që ka qenë një ideal i rinisë shkollore në atë kohë dhe cili ishte rezultati i saj? Çfarë sistemi të përbindshëm prodhoi ky komunizëm? Dhe aspekti i përbindshëm shfaqet shumë ashpër dhe në jetën e saj, që ishte një nga nismëtaret e këtij regjimi dhe ka pësuar disa herë goditje të rënda ajo dhe familja e saj. Është një nga të paktët njerëz që kanë bërë katarsis. Ajo dhe Bedri Spahiu, kanë qenë të vetmit që kanë bërë katarsis, kanë pasur një ide shumë të qartë për diktaturën, ku ata kanë qenë drejtues, por dhe ndaj vetes së tyre. Gjithashtu, fakti që është edhe një grua, nga gjithë këto viktima që ka pasur komunizmi, edhe pse ka pasur edhe të tjera, si Musine Kokalari, por ajo ishte e vetmja grua drejtuese dhe e ka pësuar më keq. Dhe nga sa kam parë nga dokumentet, mënyra se si u sulmua në ’60-n, mendoj se një nga arsyet që u sulmua, ishte edhe fakti që ishte grua. Për herë të parë, Belishovën e kam takuar në vitin 1991, pak vite pasi dola nga burgu. E kam takuar dhe vitin që shkoi… pata një sërë bisedash me të. Ajo u habit dhe më tha pse po e shkruan për mua, por unë i thashë që unë dhe të tjerë mendojmë se është e rëndësishme që të shkruhet ai libër.

A i keni ndjekur debatet për kampin e Tepelenës… çfarë mendimi keni?

Kam parë debatet e Kastriot Dervishit dhe Pëllumb Xhufit, ku ka ndërhyrë dhe Agron Tufa… Mendimi im, me sa i kam njohur këto kampe, ku njerëzit shkonin me familjet deri në 1955, mendoj se ka qenë më të rëndë se ai i Burrelit që kam qenë unë, edhe pse konsiderohej më i rëndë ky i fundit. Kjo ishte më keq. Atje mortaliteti infantil u bë aq i lartë, se dhe ata që kishin ngritur kampet i mbyllën në ‘55-n. Deri këtu arriti.

Si i keni marrë vesh të vërtetat e këtij kampit? A mendon se ka tendencë mohuese për krimet në këtë kamp?

Sigurisht që çdo prononcim ka një tendencë, por për tendencën mohuese ndaj krimit të komunizmit, është për të ardhur keq.

Kujt mendon se i shërben harresa?

Ka kaluar shumë kohë dhe ata që kanë qenë përgjegjës drejtpërdrejt, besoj se nuk janë më gjallë, por kjo mendoj se është pjesë e një mohimi të krimeve dhe kushteve të rënda që ka pasur Tepelena, për të mohuar krimet e komunizmit, për të thënë që s’ka qenë edhe aq keq.

Një jetë me Fadil Hasën – Rrëfimi i Aishe Starit: Pse u tërhoq kur humbi PD

Sikur të kishte diçka për t’i thënë aktores Aishe Stari, aty për aty, nxitimthi, në rrugë, do të duheshin të paktën 2 orë. Nuk kishte makinë, kalimtar e zog që nuk ndalej për ta përshëndetur. Aishja vazhdonte të kishte në Durrës lavdinë që kishin dikur aktorët në Tiranë, përpara se indiferentizmi të çonte në punë të tij.

Në kafene fliste me të kamerieri 18-vjeçar dhe gjithë moshatarët që nuk ishin fare klientë, por zgjasnin dorën nga përtej luleve. Aishja jetonte mirë me këtë, madje, i kishte pëlqyer gjithmonë Durrësi, pikërisht për këtë, sepse e kishte dashur dhe trajtuar mirë gjithmonë. Ajo nuk kishte asgjë për t’u ankuar, as nga ‘ajo’ kohë e as nga kjo. Për sa kohë politika qëndron larg saj, gjërat shkojnë mirë.

Në kafenenë që jemi ulur, deri pak ditë më parë, Aishe Stari ulej edhe me një nga kolegët e saj më të vjetër, atë që kishte njohur që nga kohërat e gjimnazit, gati 60 vite shkuar, Fadil Hasën. Edhe pse prej vitesh i paangazhuar në teatër, sa herë që takoheshin, Ishja, siç e thërrasin të gjithë, vazhdonte të këmbëngulte se duhet të kthehej, të angazhohej. “Ai nuk e bëri asnjëherë, ishte i vendosur”. Kemi ardhur të flasim për të, dhe Ishja, si rrallë kolegë të saj, ishte e vërtetë në të gjithë ato që thoshte, pa zbukurime dhe stërhollime të panevojshme…

Pse ishte shkëputur Fadil Hasa nga skena?

Çfarë ndodhi me të? Fadilin nuk e largoi njeri nga skena, deshi dhe u largua vetë. Prej vitesh mbajti një qëndrim partiak dhe mendoj që bëri gabim. Ai apo kushdo tjetër mund të jenë të lirë të zgjedhin kahun e tyre në politikë, por nuk kanë pse e lënë të ndikojë në profesionin e tyre. Politikan mund të bëhet kushdo sot, artist jo. Kur humbi PD, dha dorëheqjen, ‘nuk dal më në skenë’, tha, dhe ashtu bëri. Sa herë i kam thënë të kthehej, nuk bindej.

Keni folur më vonë, ishte penduar?

Jo, nuk ishte penduar.

Mendoni që ishte i lodhur nga skena?

Ne edhe mund të lodhemi me skenën, por edhe çlodhemi shpejt. Ndryshe nga të gjitha punët e tjera, ne duhet të vëmë dhe pasionin dhe nëse bën diçka për t’iu dhënë kënaqësi të tjerëve dhe ia del, i harron të gjitha. Pastaj, nuk është pak të të shohin të gjithë qytetarët si pjesëtarë të familjes së tyre. Dashurinë që më japin mua qytetarët e Durrësit, nuk ka të paguar, ndihem shpesh në vështirësi. E shprehin të gjitha moshat, nga më i vogli. Më bën përshtypje me komplimentet e të rinjve, që mendoj se as më kanë parë… Ata nuk më kanë njohur mua në rini e megjithatë më thonë që ke qenë gjithnjë e bukur. Unë mendoj që më thonë kështu, sepse më duan, edhe Fadilin e donin e, megjithatë, ai nuk veproi ndryshe.

Disa aktorë të tjerë janë përfshirë në politikë, kanë ikur e janë rikthyer. Keni folur me të, pse ishte kaq i prerë?

Unë nuk e kam pyetur hollësisht, sepse unë nuk jam fare e dhënë në biseda partish.

Ai ishte i angazhuar në vazhdimësi?

Kohët e fundit jo, ishte i tërhequr, ra në një gjendje qetësie, gjatë së cilës nuk merrej më me asgjë

Megjithatë ai vazhdonte kalonte këtej apo jo?

Gjithë ditën këtu rrinte, janë dy kafene këtu shkonte o të njëra, ose te tjetra, takoheshim e pinim kafe shpesh bashkë. Ne njihemi që kur është harruar. Kemi qenë shokë shkolle në gjimnaz, pastaj punuam bashkë një jetë të tërë dhe puna jonë është ndryshe nga të gjitha të tjerat, të lidh e bën bashkë më shumë. Pas shkollës, Fadili shkoi në Bashkimin Sovjetik për inxhinieri navale dhe pasi u kthye, u vendos në punë në port.

Në sa shfaqje keni qenë bashkë?

Në të gjitha shfaqjet. Estrada në të tillë mënyrë funksionon, ne kemi qenë të gjithë në të gjitha shfaqjet. Organikën e ka pasur të ngushtë, ne aktivizoheshim të gjithë dhe kjo mirë na ka bërët. Prej aty u përfshi si amator në Estradë dhe më pas u vendos përfundimisht…

Intervista – Ditmir Bushati: Me Greqinë po diskutojmë jo vetëm për shfuqizimin e ligjit të luftës, por edhe të pasojave kryesisht ligjore që vijnë nga ky ligj

Për 3 ditë me radhë, prej datës 24 deri në 26 korrik u mbajt në Uashington Ministeriali mbi Lirinë Fetare, i pari i këtij lloji, i cili organizohet nga sekretari amerikan i Shtetit Mike Pompeo. Takimi u përqendrua tek angazhimi ndërkombëtar për të nxitur lirinë fetare dhe për të patur ndryshime të prekshme. Ministeriali mblodhi një gamë të gjerë aktorësh, përfshirë ministra të jashtëm, përfaqësues të organizatave ndërkombëtare, udhëheqës fetarë dhe përfaqësues të shoqërisë civile, për të diskutuar rreth sfidave dhe identifikimin e mënyrave konkrete për të luftuar persekutimin dhe diskriminimin fetar. I pranishëm në këtë takim ishte dhe ministri për Evropën dhe Punët e Jashtme të Shqipërisë Ditmir Bushati. Zoti Bushati diskuton mbi Ministerialin dhe zhvillimet e fundit në Shqipëri në një intervistë në studiot e Zërit të Amerikës.

Zëri i Amerikës: Zoti Bushati, çfarë rëndësia kanë takime të kësaj natyre dhe çfarë mund të bëjë edhe më shumë Shqipëria për të forcuar harmoninë fetare?

Ditmir Bushati: Është e rëndësishme të theksohet se ky është një takim i parë i organizuar nga qeveria amerikane nga Departamenti i Shtetit që mblodhi së bashku përfaqësues të rreth 80 shteteve. Një platformë e mirë komunikimi për të ndarë eksperiencat e ndryshme, që kanë vende të ndryshme, për sa i përket promovimit dhe respektimit të lirive fetare. Në ndërhyrjen time solla eksperiencën shqiptare, qoftë për sa i përket investimit që ne po bëjmë tek edukimi, tek ndryshimi i kurikulave nëpër shkolla, puna e mirë dhe e lavdërueshme me të pesë komunitetet fetare në Shqipëri, sidomos në kushtet e fundit kur jo thjesht Ballkani perëndimor apo Shqipëria, por e gjithë arkitektura e sigurisë evropiane përballet me sfida nga më të ndryshmet që kanë të bëjnë me radikalizmin, terrorizmin dhe ekstremizmin e dhunshëm. Në këtë kontekst është i nevojshëm një bashkëpunim më i mirë i gjithë aktorëve, për të përballuar këto rreziqe dhe për të promovuar me vendosmëri liritë fetare dhe të drejtën e shprehjes.

Zëri i Amerikës: Zoti ministër, po i kthehem një çështje që ka ngjallur shumë debat në Shqipëri, asaj që lidhet me teatrin kombëtar. Sot presidenti Ilir Meta e ka kthyer për rishqyrtim në parlament ligjin që parashikon ndër të tjera shembjen e teatrit dhe ndërtimin e një teatri të ri. Ndër të tjera në argumentimin ligjor që ka parashtruar presidenti, thuhet se ky ligj bie ndesh me standarded dhe vlerat europiane si dhe parashikimet e marrëveshjes se Stabilizim Asociimit. Keni ndonjë koment lidhur me këtë çështje?

Ditmir Bushati: Presidenti ka shfrytëzuar një prerogativë një ia njeh Kushtetuta për ta kthyer mbrapsht një ligj që sipas tij nuk është në përputhje me standardet e kërkuara. Nuk jam njohur në detaje me argumentet që ka dhënë presidenti i republikës. Mendoj që gjithë kjo kohë do të shfrytëzohet maksimalisht nga ana e kuvendit, deputetëve në kuvend, për t’i shqyrtuar të gjitha këto sygjerime apo kundërshti të presidentit të republikës. Në dijeninë time nuk ka një çështje që të prek marrëveshjen e Stabilizim Asociimit. Natyrisht për teatrin ka pas shumë teatër, por është e rëndësishme që në çdo rast të mbrohet interesi publik, meqënëse kjo është një çështje që ngërthen një interes të lartë publik, nuk është thjesht dhe vetëm një çështje e aktorëve apo arkitektëve. Nuk e kam të mundur të hyj në një debat teknik rreth dobishmërive të ndryshme që do të burojnë nga ky proces, por mendoj që të gjitha institucionet kanë folur dhe ne duhet të ndjekim logjikën që imponon procesi kushtetues dhe ligjvënës në vend. Kuvendi do të thotë fjalën e tij sërisht besoj lidhur me këtë çështje.

Zëri i Amerikës: Ndërkohë edhe Komisioni Evropian ju ka dërguar disa pyetje lidhur me këtë çështje, ku kërkohet sqarim mbi procedurat që janë ndjekur në këtë rast. Duket se ka një shqetësim që kalon përtej shqetësimit publik në Shqipëri.

Ditmir Bushati: Është normale sepse Shqipëria ka hyrë në një fazë të re me procesin “Screening” dhe ne jemi në fazën e inventarizimit të të gjitha ligjeve, praktikave dhe sjelljes institucionale në përputhje me acquis-në e BE-së dhe në këtë drejtim Komisioni Evropian ka kërkuar një informacion sa më shterues në lidhje me procedurat që janë ndjekur për këtë çështje.

Zëri i Amerikës: Çfarë përgjigje keni dhënë?

Ditmir Bushati: Pyetjeve të Komisionit Evropian, institucionet përkatëse që kanë qenë të përfshira drejpërdrejt në këtë proces i janë përgjigjur në mënyrë shteruese qoftë për sa i përket lidhjes me interesin publik apo edhe lidhjes me çështje të tjera që shkojnë përtej thjesht logjikës së funksionimit të legjislacionit shqiptar.

Zëri i Amerikës: Nëse mund të ma përmblidhnit në një fjali. Në sintezë çfarë i keni thënë Komisionit Evropian?

Ditmir Bushati: Komisioni Evropian ka qenë i interesuar për të kuptuar logjikën që është ndjekur për rastin në fjalë dhe mënyrën se si janë respektuar procedurat. Insitucionet që kanë qenë të përfshira për këtë çështje kanë kthyer përgjigjen në lidhje me respektimin e këtyre procedurave që unë sapo shpjegova.

Zëri i Amerikës: Zoti ministër lidhur me votimin në parlament. Ka reaguar kryetari i bashkisë së Tiranës zoti Erion Veliaj që shprehet i sigurt se ligji do të votohet sërisht në parlament. Nuk është ky një koment i nxituar i kryetarit të bashkisë, nisur nga fakti që ai nuk është as antar i parlamentit, nuk mund të vendosë ai se si mund të votohet atje….dhe a mund të shfrytëzohej ky moment për një konsensus më të gjerë?

Ditmir Bushati: Kjo nuk është një çështje që ka lidhje me konsensusin politik. Nuk është nga ato reforma që kanë të bëjnë me procesin e shtetbërjes europiane dhe konsolidimit të procesit demokrati, siç është rasti i reformës në drejtësi apo asaj zgjedhore. Po nga ana tjetër është një projekt i bashkisë së Tiranës, i mbështetur nga qeveria, nga kuvendi dhe ky është pak a shumë leximi që unë i bëj deklaratës apo qëndrimit të sotshëm të kryetarit të bashkisë. Ka qenë po kryetari i bashkisë, i cili ka qenë promovues i një procesi dialogues me aktorë, arkitektë, me grupe të ndryshme të interesit dhe është krejt normale që kryetari i bashkisë të ketë një opinion për këtë çështje.

Zëri i Amerikës: A ka vend më për konsensus?

Ditmir Bushati: Edhe njëherë thashë që kjo është një çështje që ngërthen interesin publik dhe besoj se koha në dipozicion do të shfrytëzohet me efektivitet nga të gjitha instancat shtetërore dhe jo vetëm.

Zëri i Amerikës: Zoti Bushati në çfarë faze ndodhen negociatat me Greqinë dhe kur mund të përmbyllen ato?

Ditmir Bushati: Jemi në një fazë dialogu intensiv për të gjitha çështjet, qoftë ato me karakter dhe me peshë historike apo çështjet e aktualitetit politik. Besoj se kemi hedhur disa hapa të rëndësishëm përpara edhe për ato çështje të cilat deri para pak vitësh konsideroheshin tabu…

Zëri i Amerikës: Për shembull?

Ditmir Bushati: Për shembull, deri para pak vitësh konsiderohej tabu që të uleshim dhe të diskutonim për një marrëveshje të re përsa i përket kufizimit të zonave detare. Sot jemi pikërisht në mesin e këtij procesi dhe një pune voluminoze. Deri para pak vitesh mohohej ekzistenca e ligjit të luftës nga ana e Greqisë përkundrejt Shqipërisë. Sot për sot ne kemi një diskutim të qenësishëm jo vetëm për shfuqizimin e ligjit të luftës, por edhe pasojave kryesisht ligjore që vijnë nga ligji i luftës.

Zëri i Amerikës: Po çështja çame po diskutohet? Ka kritikë që mendojnë që ju nuk po e diskutoni çështjen çame, ata që përfaqësojnë komunitetin çam në Shqipëri.

Ditmir Bushati: E para, nuk e di se nga ku vjen kjo kritikë sepse faktet flasin qartë.

Zëri i Amerikës: Nga Shpëtim Idrizi, kryetar i PDIU-së.

Ditmir Bushati: Në 2013 për herë të parë në programin e një qeverie të votëbesuar në Kuvend është përfshirë çështja çame si pjesë e programit të politikës së jashtme, që do të thotë se e gjithë loja që është luajtur në kurriz të kësaj çështjeje, sidomos me qeveritë e kaluara, është mbyllur njëherë e mirë me përfshirjen e kësaj çështje si pjesë e programit të politikës së jashmte. Së dyti, kur ka nisur procesi i dialogut instensiv në vitin 2016, të dyja palët Shqipëria dhe Greqia në nisje të këtij procesi kanë shkëmbyer opinionet dhe mendimet e tyre rreth gamës së çështjeve.

Zëri i Amerikës: Greqia nuk e njeh çështjen çame. A mund të ketë përparim në këtë çështje?

Ditmir Bushati: Këto janë dy pyetje që kërkojnë dy përgjigje të ndryshme. Pjesa e parë, në lidhje me qëndrimin tonë. Qëndrimi ynë është i palëkundur dhe në lidhje me mënyrën se si ne e kemi konceptuar adresimin e çështjes çame, duke vendosur edhe linjat e kuqe që kanë të bëjnë me integritetin territorial të Greqisë me mbrojtjen e lirive dhe të drejtave themelore të njeriut me përgjegjësinë individuale dhe jo kolektive, me të drejtën për të përkujtuar aspekte të ndryshme të historisë ku përfshihet edhe çështja çame me të drejtën për të gëzuar pronësinë. Ju më pas thoni që Greqia nuk e njeh (çështjen çame). Mund t’ju them se edhe për çështje tjera kemi pasur situata totalisht të konceptuar ndryshe nga ne dhe Greqia. Por me vullnet, me bisedime dhe me punë palët kanë arritur që të përafrojnë qëndrimet e tyre. Unë shpresoj që nuk do të jetë e largët dita kur Shqipëria dhe Greqia do t’i përafrojnë qëndrimet edhe për këtë çështje.

Zëri i Amerikës: Zoti ministër, homologu i juaj grek ka thënë se shumë shpejt Greqia do të zgjerojë ujërat territoriale. Çfarë ka dashur të thotë ai me këtë deklaratë?

Dimir Bushati: Unë nuk e di se çfarë ka dashur të thotë ministri i jashtëm grek, por di që i gjithë procesi i bisedimeve me Greqinë udhëhiqet nga parimet e të drejtës ndërkombëtare, nga konventa mbi të drejtën e detit, nga parimet e të drejtës kushtetuese dhe legjislacionet respektive.

Zëri i Amerikës: Zoti ministër, faleminderit për intervistën.