VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

HOROSKOPI 20 KORRIK 2017

By | July 20, 2017

Komentet

BLEVA NJË LËNDINË – Cikël poetik ANTONIO RECANATINI – Përktheu FASLLI HALITI

 

Bleva një biletë

Shita zemrën time për ta paguar atë,

Bleva një ëndërr

po humba zemrën, nuk ia vlen, skadon.

Bleva një rrugë të ngushtë

Shita shpirtin për të paguar për të,

ne do të udhëtojmë në ëndrrat e dimrit.

Kam humbur kohën në një tavernë,

I bindur se do t’i mbuloja plagët një të mbijetuari,

duke harruar të fshihja të miat.

Zbrit me mua, tërhiqmë larg,

luftë ditore, pasiguri ditore.

Jo, ëndrrat e mia të dashura, do të mbeten të shikuara!

Ata do t’ju shikojnë juve djersitjen, mua pengesën.

Bleva tridhjetë ngjyra pastel

ne do të ngjyrosim fletët, do ta ngjyrosim

të tashmen,

nëse do të jetë e pamundur ta ngjyrosim nesër!

Bleva një pasuri

Kam humbur arsyen për të paguar për të,

por asgjë nuk vlen pa një logjikë për të shpenzuar.

Shikoni ku unë nuk vij, më shikoni në sy!

E bukur sa jeni ju, shpërthen!

E  bukur sa ti, bëje të paimagjinueshme të mundshme!

E bukur si ti, zbute tensionin!

Bleva një lëndinë

ne do të udhëtojmë në heshtje,

pa bagazhe, ne do të mbjellim momentet më të mira.

 

Poezi personale – nga “Pensieri Parole”

EJANI TEK UNË.

 

Ejani tek unë, sepse me mua do të zgjidhni përgjithmonë

kur t’më kërkoni, unë do të jem atje, nëse është dielli apo hëna.

Ejani tek unë, sepse kur një ëndërr vjen e vërtetë

bota gjithashtu qetëson fytyrën e saj.

Ejani tek unë sepse nuk do duhet të ktheheni më

dhe në çdo agim do dëgjoni muzikën e puthjeve të mia.

Ejani tek unë, sepse unë e kuptoj frikën tuaj,

unë gjithmonë do të kuptoj momentin për të shkundur duart.

Ejani tek unë sepse askush nuk mundl

të dua sa më shumë që të të bëj të zgjedhësh anën dhe të vrapojmë.

Ejani tek unë kështu që nuk do keni më keqardhje,

ju nuk do ta besoni dashurinë si një pasazh.

Ejani tek unë, kështu që unë mund t’i hap dyert

dhe të presin për ju me dritën e miliona ëndrrave.

Ejani tek unë, e ardhmja do të jetë delikate,

do të jetë e sinqertë si thelbi i aromës suaj.

Ejani tek unë, mund t’i kushtoni vetes veten,

riformuloni frikën, duke përsosur kënaqësinë.

Ejani tek unë dhe ju do të shihni, nga lart

ne do të ndjekim fluturimin,

nga poshtë rrugës së të mashtruarve.

 

Përktheu Faslli Haliti                

 

 

 

INTELLETTUALI KAPRIÇOZ

 

Intelektuali kapriçoz promovon titullin e romanit,

përmbajtja e shpikur, ai është një shpikës.

Nuk i lexon librat, por shikon të gjitha figurat

dhe kur ai përsërit mësimin urren ndërprerjen,

urren pyetjet, por pretendon katedrën.

Intelektuali kapriçoz është pak anarkist,

pak fashist, ndonjëherë racist, kurrë komunist,

por ai e do popullin dhe i dedikon atij mrekullinë.

Intelektuali kapriçoz blen në supermarkato,

atij i i intereson tepër lëvizja, skena,

jo paaftësia, aq më pak dhe papunësia. Është mbretëror ai !

Intelektuali kapriçoz nuk e duron konfrontimin trembet mos humbet rrugës, frikësohet se mos nuk mund të hapë bllokadën.

Lëshon duhmën kur atë e çarmatos njohuria.

Ose skena ose zymtësia !

Idealiteti s’e shlyen dënimin, tashmë ai është 

i dhimbshëm  nga ana e tij

Ai nuk i njeh rregullat e lojës,

por është gjithmonë elegant dhe riverent me padronin,

Nuk guxon të kundërshtojë udhëheqësin

pa u zhytur

në një cep të fshehtë deri sa turpi.

Intelektuali kapriçoz argëton i pavetëdijshëm.

 

 

 

      Përktheu Faslli Haliti                

Ç’HIPOKRIZI KA BRENDA KËTYRE MUREVE – Poezi kushtuar Jean Paul Sarte nga Antonio Recanatini – Përktheu Faslli Haliti

Udhëtimi i sotëm përmes gjendjes njerëzore të romanit të Sartrit “Nauzeja”.(Neveria) Një kusht i drejtuar nga hipokrizia, plagjiaturë dhe tendenca kopjimit për të shmangur duke pranuar se cilido prej nesh është i dënuar të ekzistojë dhe për të menduar, me një qëndrim psikologjik ndaj ekzistencës që përshkon tërë qenien tonë. Për të fituar një autenticitet, ne nuk duhet të shkatërrojmë shpresën, por të kapërcejmë murin e konformizmit dhe indiferencës, duke bërë të gjitha përpjekjet, duke ecur drejt.

 

Ç’HIPOKRIZI KA BRENDA KËTYRE MUREVE

 

 

Ç’hipokrizi ka brenda këtyre mureve

Mendoj se nuk është e re

si është e mundur që plagjiatura ndodhi, fotokopja.

Luajmë në teatro të ndryshëm

dhe unë jam i paarritshëm

për njerëzit e vdekshëm që dallohen

më patetikë se një funeral fasadë

më shumë luhatës se oportunizmi, më pak inteligjent se krerët

dhe fëmijët e krerëve.

Mëkat, e di që do të mëkatoj!

në fakt, kur flet një prift

një kuestor ose një politikan i dehur

një tip i çuditshëm që ndihem i largët

edhe kur unë propozoj veten time

për të gënjyer veten time.

Jam fanatik

Jam një fëmijë pak kurioz, pak i sëmurë

dhe mendoj se nuk jam më i mirë edhe kur fitoj.

Fitimi ishte një makth i vjetër

nga i cili u privova shumë kohë më parë.

Kam lexuar fshehurazi, nëpër rrugë dhe në baret

e dashur gjigandë me buon sens ose buon sens

editorialistësh të vajosur e të çmajmur

puritan dhe plaçkitës të shtetit të social

të gjithë anëtarë të logjikës kundër riarmatimit të çarmatosur

dhe eksportimit të demokracisë.

Luajmë në teatro të ndryshëm, ti dhe unë

edhe nëse imazhi yt pasqyron trupa dhe jetë

imi u flijua dhe gjen brigje të tjera

për të çpaketuar valixhet.

Do të ishte si të shtrije një velë të mëshirshme në skenë

zakonisht kush ka frikë nga vdekja luan për të jetuar dhe gënjyer.

Kush nuk ka frikë ndahet

dhe pretendon zgjedhjet duke treguar plagët në lëkurë.

E dija se nuk do ta kisha zbutur kurrë veten

ndërsa ju po rishikonit shënimet për të kënduar së bashku me të tjerët.

E dija se do të më dënonin

nëse unë ju kisha mohuar juve.

Tani është pak ndryshe, shumë ndryshe.

Ju do dëshironi të vidhni, pretendoni t’i vidhni

atij që nuk iu ka fshehur kurrë para hajdutëve

dhe të nesërmen ai mund të llogarisë disa ndryshime shtesë.

Ju besoni t’më shihni

është vetëm iluzion,ka raste që as unë s’e gjej veten

dhe unë nuk bëj dokumente të rreme

për të gjetur gropën, shtëpinë, shtratin

ose pizhamat ku fle.

Ju mund të dëmtoni shpirtin tuaj duke kaluar nëpër rrugë të caktuara

ju mund të merrni shokimin dhe, të befasuar nga habia,

mund të akuzoni të shtënën

dhe t’i lënë pjesën më të mirë çmimit më të mirë,

ofertuesit më të lartë i cili do të vlerësojë porosinë tuaj.

Luajmë në teatro të ndryshëm

dhe kur bie shi, harroj ombrellën!

Hyri prilli dhe “Corona…” – Poezi nga Albert Habazaj

 

Hyri prilli dhe “Corona”
S’po na le,
Qysh është katandisur Vlora,
Si e ve,
Ndihemi si të braktisur
Në fole,
S’ rri dot në kafaz shqiponja,
Jo më ne…
Në esfel vaftë “Corona!”
Mos zënt’ dhè!
Asnjëherë nuk ishte parë,
Ç’bela qe?!
Nëpër botë e shpërndarë,
Si rrufe…
Qoftë ky prill muaj i mbarë,
Moj shqipe!

Iku marsi, s’na pa fare,
Shoqeni!
Një kafe në “Lungomare”,
Motrani!
Të pimë të dymbëdhjetë,
Moj fisnike!
Sa shumë na ka lezet,
Rreze drite…

Dil, o prill, mes i pranverës,
Dil, ku je?
Mezi rrimë prapa derës,
Presim ne.
Të thurim tingujt e zemrës,
Siç dimë ne!
Të ndezim ballin e skenës,
Moj shqipe!

Vëllai juaj
Albert Habazaj

Vlorë, Ujë i Ftohtë, shtëpi (karantinë stresuese)

E mërkurë, 01.04.2020

Trokitje në dyert e dijes – Esé nga Viron KONA

Viron Kona, ish-drejtor i gjimnazit “Ismail Qemali” Tiranë me një nga klasat e maturës së cilës i jepte mësim  lëndën Histori  Arti ,  viti 2004.

 

Dikur ishin “gazetat” e murit që  afishoheshin në klasa apo në holle të shkollave. Në to mësuesit e letërsisë vendosnin krijime të  zgjedhura të nxënësve, poezi, prozë, hartimet më të realizuara, kurse mësuesit e shkencave natyrore  probleme apo ushtrime të zgjidhura të një vështirësie disi të lartë. Afishoheshin edhe thënie, fabula, poezi, anekdota, vargje poetike nga njerëz të shquar, portrete, fotografi të ndryshme etj. Por, shpejt, ato  zbardheshin dhe griseshin nga koha, apo, mbase ndonjë mësues i kujdesshëm edhe i ruante  në dosje të veçantë. Tashmë, që kohët kanë ndryshuar, sigurisht  që edhe për nxënësit e mësuesit, mundësitë, mjetet dhe format për t`u shprehur janë shumë herë më të mëdha, madje të pakrahasueshme, ata   shfaqin lirshëm idetë, mendimet dhe ndjenjat që u vlojnë deri në skutat  më të thella të shpirtit. Për këtë bindesh shpejt, mjafton t`u hedhësh një sy  punëve të tyre me shkrim,  krijimeve në fusha të ndryshme të dijes, shoqërore dhe shkencore, në kulturë, në letërsi, pikturë, muzikë… Nuk janë më “gazetat” e dikurshme të murit, por gazetat e vërteta, në shkolla, e deri  edhe në klasa, sikurse, janë edhe shumëllojshmëria e  botimeve nga mjaft nxënës,  almanakët, albumet me punime në pikturë, tryezat e rrumbullakëta, bashkëbisedimet në “qeveritë e nxënësve”, shfaqja e ideve dhe mendimeve në facebook, në revista dhe gazeta, në radio e stacionet e shumta televizive, në faqet e internetit dhe në portale të ndryshme dhe të pafundme… E, ndërkohë, shmangen dhe mënjanohen për herë e më shumë tabutë, inferioriteti, paternalizmi, mendimet e mykura, patriarkale e konservatore. Nxënësit dhe të rinjtë e sotëm jetojnë fare natyrshëm krahas me botën moderne, ata marrin nga bota dhe japin, madje disa herë spikatin shumë suksesshëm.

Nga përvoja ime, kur para disa vitesh kryeja detyrën drejtor i gjimnazit “Ismail Qemali”, Tiranë,   nga 11 klasa të vitit të parë,  8 klasa  nisën të botonin gazetat e tyre. Sigurisht që dukej e tepruar,  madje kjo dukuri u kthye deri në mahni  dhe garë për të nxjerrë sa më shumë gazeta. Por, një gjë ishte fare e qartë, madje e bukur: nxënësit dëshironin, kërkonin vetveten, kërkonin forma dhe mënyra të ndryshme për t`i shprehur idetë, ambiciet dhe mendimet ashtu siç i ndjenin, ashtu siç e kuptonin jetën. Ata dëshironin të hidhnin në letër dhe të botonin pjesë në prozë apo vargjet e tyre poetike, por edhe donin të  provonin, të konkurronin se, edhe ata mund të bëheshin gazetarë, të zbulonin lajmin,  të jepnin informacionin, të debatonin dhe të hidhnin në tavolinë ide dhe alternativa, ta provonin veten “sa vlenin” si poetë, shkrimtarë, piktorë e skulptorë, si historianë e gjeografë, të thellonin dijet e tyre në kimi, biologji, fizikë…, të dinin sa më shumë për kozmosin, të nxiteshin nga dëshira për aventura për të zbuluar enigmat dhe misteret e gjithësisë, pra, u pëlqente të shpreheshin me kurajë dhe pa komplekse inferioriteti, duke u dhënë krahë  ëndrrave, fantazisë, imagjinatës, dëshirës për të formuar personalitetin, për t`u bërë edhe ata dikush në  jetë, të tregonin prirjet e tyre progresive në rrugët e gjëra të dijes.

 

Mundësitë janë të jashtëzakonshme, ato vijnë sot duke u shtuar, sepse hapja me botën, kontaktet apo shkollimi deri dhe në shkollat dhe universitetet më të dëgjuara të Francës, Anglisë, Italisë, Skandinavisë, Amerikës…, vijnë duke u bërë gjithnjë e më të natyrshme, teksa interneti, gjuhët e huaja dhe elektronika ua kanë afruar  dhe sjellë nxënësve botën dhe zhvillimet e saj  në tavolinat e tyre të punës, në celularët – internet, që ata i mbajnë në duar ngado  që shkojnë.

Shkak për t`u shprehur sa thashë më sipër, u bë edhe një almanak i shkollës  së mesme të bashkuar “Mehmet Bajraktari”, Shalës, Elbasan. Më ra në dorë fare rastësisht dhe nisa ta shfletojë. Më tërhoqi vëmendjen që në hyrje parathënia e mësuesit  redaktor Rakip Zhguni, i cili duke u shprehur për  krijimtarinë e përfshirë në almanak, vlerësonte shumë  punën e kolegut të tij, mësuesit të talentuar Spiro Basha, i cili ishte kujdesur  dhe ishte përkushtuar për përgatitjen e këtij almanaku së bashku me nxënësit e tij. Spiroja   kishte ditur të nxiste dhe të organizonte dëshirën dhe mendimet  poetike dhe ato në prozë të nxënësve,  i kishte mbledhur së bashku me ta, siç mblidhen nga kopshti lulet e bukura dhe të freskëta në një buqetë dhe, së bashku me ndihmesën e nxënësve dhe të z. Ali Lleshi, asokohe kryetar i shoqatës “Dumreja”, ishin kujdesur që ato të botoheshin në një libër të veçantë.

Deri këtu mbase këto që them janë mëse të zakonshme, sa raste të tilla ka shumë nëpër shkollat tona. Por, mua më duhet të pohoj se  krijimet në poezi e prozë të atij botimi,  shpërndajnë në ajër freski dhe aromë të këndshme edhe sot pas kaq shumë vitesh. Nga faqja në faqe, në to gjen shpërthime ndjenjash dhe emocionesh poetike për jetën, për  të ardhmen, për shkencat, për atdheun, për  demokracinë, për gjithçka që ata, fëmijë dhe adoleshentë, mendojnë  se janë  në natyrën, në shpirtin e tyre krijues, që i entuziazmon, apo i mundon e i turbullon, ndonjëherë mbase edhe  i shqetëson. Ata e duan jetën dhe  kujdesen që ajo të bëhet për herë e më e mirë, më e bukur, sepse tashmë ata e dinë  se jeta jepet vetëm një herë dhe ajo duhet jetuar, ky shans nuk duhet humbur. Prandaj, në krijimet poetike apo në prozë,  ata shfaqin dëshirën të marrin  mbi supet e tyre të njomë detyra dhe përgjegjësi. Ato krijime nuk janë thjesht ide të çastit që vijnë nga frymëzime spontane, por ato janë rreze që projektojnë të ardhmen, që ngrejnë përpara tyre rrugë me shumë korsi, por edhe shtigje të panjohura, të pa aksploruara. Ata shpalosin në krijimet e tyre  gjëra të mëdha e të rëndësishme, që nuk i thonë dhe nuk i shprehin dot në monotoninë e zakonshme, shfaqin figurativisht ato gjëra që i kanë mbajtur të mbyllura dhe, kësisoj  i nxjerrin me ngazëllim dhe bukuri artistike. E, si të tilla, ato bashkohen në vërshimin pranveror të jetës, e pasurojnë atë me llojshmëri dhe freski, me origjinalitet, duke u bërë edhe shembull e nxitje edhe për mijëra nxënës dhe adoleshentë të tjerë.

 

Askush nuk ka dhe s`mund të ketë monopolin e diçkaje. Edhe në krijimet e adoleshentëve mund të zbulosh talente, mund të gjesh mendime të mëdha e të mençura. Mjafton të shfletosh almanakun në fjalë dhe nxitesh nga dëshira për t`i lexuar krijimet e botuara atje gjer në fund, madje, pse jo edhe për të mbajtur edhe ndonjë shënim. Në krijime, shprehet  dëshira se ata nxënës  duan diçka ndryshe, duan të dinë se ku shkojnë, të njohin botën dhe karakteret e njerëzore, veçoritë, prirjet dhe cilësitë e shoqërisë, ata kërkojnë të futen me zell e trimërisht në detin e madh të dijeve, të përballin dhe të kapërcejnë me krahët e tyre të njomë dallgët, lartësitë  dhe sfidat e jetës.

Ata u bien kambanave të alarmit poetik, kundër përdorimit të drogës nga të rinjtë, kundër dhunës në shkollë, në mjediset publike, në familje. Krijimet e tyre tronditin  shfaqjet e pesimizmit,  ato dukuri që shfaqjen tek disa adoleshentë,  që herë – herë  humbasin besimin në të ardhmen, që ditët, vitet dhe e gjithë jeta u duket  monotone, e mërzitshme, e trishtueshme: “Oh, prapë e njëjta gjë, përsëri detyra, mësime, çohu në tabelë, ik, ulu, katër, sill prindin, je i paralajmëruar, je i përjashtuar…uf!”  Natyrisht që edhe këto  janë pjesë të jetës shkollore, por, problemi është se këta fëmijë e adoleshentë  ndjejnë nevojën të përfshihen gjithnjë e pa sforco në natyrshmërinë e jetës, të nxiten të  notojnë në valët e saj, edhe kur ato janë të trazuara apo dallgëzojnë fortë; ata duan ta motivojnë jetën e tyre dhe t`i japin asaj bukuri, vlerë, origjinalitet dhe kuptim në hapësira të gjera dhe pa kufizime.

Dhe, këto hapësira dhe mundësi, këta çelësa të dyerve të jetës dhe të dijeve, ua japin fëmijëve dhe nxënësve adoleshentë  mësuesit e tyre, më të mirët, më të dashurit për ta, që i duan dhe i ndihmojnë, sesi t`ua bëjnë më të lehta gjërat më të vështira, se si ata të motivojnë sa më mirë vetveten, sesi t`u ngjallen shpresat dhe besimin se jeta është e bukur, por për ta jetuar atë, duhet punuar e luftuar vazhdimisht, duhet guxuar.

 

Në dorë mbaj almanakun dhe vijoj ta shfletojë. Buqeta poetike pasurohet nga faqja në faqe me emra krijuesish adoleshentë: E. Sollaku, E. Sallja, S. Meçja, G. Mukja, S. Meta, E. Liçi, E. Liçi, E. Xhika, F. Kurti, K. Çala, E. Sallja, Xh. Sadushi…Dhe, të kapur fortë  për dore, së bashku me  mësuesin e tyre Spiro Basha, ata vijojnë të shprehen  me pjekuri dhe bukuri  poetike. Mund të ndalesh në shumë nga këto krijime poetike, por  zgjodha të citoj vargje nga E. Meçja: “Në s`çan malin, hap një tunel,/Nëse anija t`u përmbys nga dallga,/Ec, se udha e nisur diku del,/Mos e kthe më kokën prapa!”

Dhe më tej, vargje të  D. Allkjas për nënën: “Çdo fjalë që më thoshe/Të lehtë ma bënte jetën”. Teksa, S. Kuqi, hedh me një frymë, siluetën e një peizazhi: “Heshtja mbretëron në natyrën e  qetë/Hëna lozonjare  më fshihet te retë./Ëndrrat nëpër gjumë, shpirtin ma ndezin,/E gëzuar  pres, si lulja mëngjesin”.

Kurse në pjesën “Stuhia”, G. Mukja përshkruan: “Qielli i mbushur me yje të shndritshëm, në një çast u duk fare i shkretë. I kishin humbur yjet. Pikat e para të shiut u ndjenë sikur të ishin gurë. Më pas një erë e tmerrshme…Dukej sikur nga toka ishte ngritur një përbindësh dhe donte të shkatërronte gjithçka.”

 

Shfletoj dhe lexoj krijimet e almanakut dhe trazoj  hirin e kujtesës. Sjellë ndërmend  mësuesin tim të matematikës në gjimnazin “Ali Demi” në Vlorë Avdurahman Meçaj, i cili me talentin e tij na bënte që ta donim shumë matematikën, jo vetëm sepse ai zgjidhte  mjeshtërisht ushtrimet dhe problemet, por dinte të  na tregonte sekretin, bukurinë e zgjidhjes, befasinë, por ai dinte  edhe të kujdesej që ne të vizitonin edhe një muze, edhe  rrënojat arkeologjike të qytetit tonë, por dinte edhe të shprehej mjaft  bukur dhe në mënyrë poetike për Evarist Galuanë, që jetoi vetëm 21 vjeç, por që i la njerëzimit monumente të mëdha matematikore. Sjellë ndërmend  mësuesin e letërsisë Harrilla Koçuli, që recitonte si një aktor i rrallë Homerin,  Gëten, Bajronin, Pushkinin… dhe, më tej ai ia arrinte mjaft bukur që të fuste në  bisedë letrare  jetën dhe veprën e madhe shkencore të Anshtajnit, duke  krijuar një ndërthurje midis lëndëve dhe fushave të dijes. Sjell ndërmend Gani Mezinin, mësuesin që na jepte lëndën e historisë, kaq bukur, saqë ne harroheshim teksa, ai, me mënyrën e qetë shpjeguese, na  sillte përpara syve si në një film episode,ngjarje, njerëz të thjeshtë e personalitete të kohërave, beteja luftarake dhe zhvillime social-kulturore dhe shkencore, duke na tërhequr mjeshtërisht në thellësitë e kohëve dhe të historisë, ndërsa  kuptonim se jeta nuk kishte filluar kur kishim lindur ne, por shumë shekuj e mijëvjeçarë përpara nesh. Ngazëlleheshim me bukurinë e fjalës së bukur dhe tërheqëse të mësues Ganiut dhe ndjenim një respekt e simpati edhe më të madhe për të kur merrnim vesh se ai ishte dhe një nga gjimnastët më të shkëlqyer të vendit, që përfaqësonte Shqipërinë në olimpiada dhe kampionate ndërkombëtare. Kurse, mësuesi i muzikës, Pirro Cakrani,  një kompozitor dhe këngëtar i rrallë, na i bënte  të këndshme orën e mësimit sidomos kur këndonte arje, finale apo pjesë të zgjedhura nga operat më të bukura të Moxartit, Verdit, Rosinit, Jakovës…Por, edhe në vitet e tanishme sjellë  në kujtesë   mësuesen e pasionuar të  fizikës Liljana Dhima e shkollës “Ismail Qemali”, që i bënte nxënësit ta donin aq shumë fizikën dhe astronominë, të zbulonin të fshehtat e natyrës dhe të kozmosit, të ishin vëzhgues dhe interpret, të diskutonin e debatonin shkencërisht si të ishin shkencëtarë të vërtetë, e, bashkë me nxënësit ajo botoi edhe një libër mjaft interesant për fizikanët më të mëdhenj të kohërave; mësues Xhezair Abazin, që ndonëse me kulturë shumë të gjerë, i kushtonte vëmendje dhe rëndësi të madhe përgatitjes së tij për orën e mësimit, pasi, siç thoshte: “Nxënësit e sotëm, janë shumë të zhvilluar, sepse edhe  mundësitë ata i kanë shumë herë më të mëdha. Shfrytëzimi i internetit dhe i literaturës në gjuhë të  huaj, u krijon kushte që të jenë shumë të përgatitur. Kur unë u jap atyre një shembull nga historia e artit dhe e letërsisë botërore, ata më japin edhe dy apo tre shembuj të tjerë.”

Raste të tilla janë të panumërta në shkolla dhe tek mësues të pasionuar. Ata dinë mirë sekretin se si t`i tërheqin nxënësit në fushat e dijes, t`u ngjallin atyre shpresën dhe besimin në të ardhmen shkencore, shoqërore, kulturore, letrare, artistike, sportive, por ata dinë edhe t`u besojnë talentit dhe aftësive të fëmijëve dhe adoleshentëve.

“- Organizimin e ceremonisë së  diplomave, do t`jua besoj juve, -iu drejtova atëherë “Qeverisë së nxënësve”. Dhe, duke parë fantazinë dhe bukurinë e organizimit të asaj ceremonie, besoja akoma  më shumë në talentin dhe aftësitë e tyre.  “-Hë, si thoni, do ta merrni përsipër edhe organizimin e  konkurrimit artistik, folklorik, teatral midis shkollave, apo edhe atë të gjimnastikës dhe  të ndeshjeve sportive…? Por, ne mund të marrim edhe nismën kundër pirjes së duhanit, ta bëjmë shkollën tonë institucionin e parë në Shqipëri pa duhan.” Dhe, ia dolëm. Një mëngjes, tiranasit panë një kortezh prej 1500 nxënësish gjimnazistë, që ecnin heshturazi njëri pas tjetrit, nga gjimnazi “Ismail Qemali” tek Qendra Ndërkombëtare  e Kulturës, ku do të kryeshin rritet e “funeralit” të shkatërrimit të një cigareje 7 metra të gjatë. Ajo nismë, u bë shkak që Parlamenti i Shqipërisë të nxirrte atëherë ligje të forta për të ndaluar pirjen e  duhanit në mjedise publike.

 

Të gjithë e dimë se, aty, në bankat e shkollës, në ato orë mësimi të fushave  të  dijes, në veprimtaritë  që zhvillohen, aty, në stenda  dhe gazeta të vogla  të shkollave, në ato konkurse dhe olimpiada, nisin dhe projektohen gjëra të mëdha, ku  përfshihen gjithnjë e më shumë nxënës, fëmijë adoleshentë. Ata nuk e kanë hallin  që të mburren se bëjnë një gazetë, se botojnë një cikël vjershash, apo libër të veçantë, që fitojnë një konkurs apo olimpiadë,  por ata kërkojnë fushën, prirjen, drejtimin për të shprehur e shpalosur ndjenjat, mendimet, ëndrrat, ambiciet  dhe pasionet e tyre. Dhe, për të gjitha këto, fëmijët dhe nxënësit adoleshentë duhen nxitur e ndihmuar.

 

Mjeshtërisht e zhvillon  Stavri Llambiri idenë e “braktisjes së fshehtë” në njërin prej librave  të tij, kur krahas të tjerave,  shkruan për ata mësues  që, gjatë orës së mësimit merren vetëm me disa nxënës që janë më aktivë dhe, lënë në gjendje përgjumje dhe ndonjëherë në harresë të plotë mjaft të tjerë, që potencialisht mund të jenë shumë të zotë, madje ndonjëri edhe më i aftë se ata që flasin çdo orë dhe çdo çast, por që kanë nevojën e një nxitje, të një tronditje që të zgjohen dhe të marrin pjesë aktive në temat mësimore, në ushtrimet dhe problemat, të nxiten në sprovat vetjake të krijimtarisë dhe të inteligjencies së tyre.

 

Është mësuesi që zbulon tek ata mendimin e fshehtë, misterioz dhe të pashprehur. Ai, duke trokitur thyen heshtjen dhe druajtjen e tyre,  u zgjon ëndrra, dëshira dhe pasione, vë në lëvizje inteligjencien e tyre, u nxit më tej fantazinë dhe imagjinatën. Por, e kundërta ndodh kur ai tregohet indiferent dhe moskokëçarës. Nëse do të bënim një krahasim, (krahasimet asnjëherë nuk janë të përkryera) puna  e mësuesit ngjason me punën atij bujku, i cili kur është punëtor dhe i ditur, e shndërron një tokë djerrë në një tokë pjellore dhe të begatë, kurse, kur është dembel dhe i paditur, edhe tokën më pjellore e shndërron në tokë djerrë, në tokë shterpë, ku rriten vetëm hithra dhe barëra të  këqija.

 

Potencialisht mund të themi se tek shumica  e njerëzve ekzistojnë prirje të veçanta, ndonjëherë  ato janë të jashtëzakonshme dhe gjeniale, çështja është që ato të zbulohen, të nxiten dhe të vihen në lëvizje. Le të sjellim ndërmend se Homeri krijoi “Iliadën” duke qenë i verbër, dhe, madje, duke qenë i atillë, ai arriti të shohë  më shumë se askush tjetër; Bethoveni krijoi sinfoninë e tij më të bukur kur nuk dëgjonte; Ciceroni, oratori më i madh i kohërave, kur ishte fëmijë,  belbëzonte; Galuaji, matematicieni, më i riu ndër më të mëdhenjtë,  “mbeti” në klasë në vitin dytë të shkollës së mesme dhe, pikërisht në… matematikë; Komisioni e pranoi me vështirësi Edisonin që të hynte në klasën e parë të shkollës fillore, sepse e konsideronin me zhvillim të vonuar, teksa Aleksandri i Madh mund të themi se u bë i tillë, edhe sepse pati si mësues, mësuesin dhe filozofin më të madh të botës, Aristotelin.

Nuk e di pse në këto çaste më vjen ndërmend  thënia e një njeriu të mençur se  “ në botë, kanë kaluar pa u ndjerë dhe pa mundur të tregojnë talentin e tyre miliona njerëz”, që do të thotë se  shumë prej tyre mund të ishin bërë si Fidia dhe Mikelanxhelo, si Sokrati dhe Platoni, si Bethoveni dhe Moxarti, si Arkimedi dhe Gausi, si Kolombi dhe Magelani, si Galileo dhe Koperniku, si Njutoni dhe Ajnshtajni, si Mendelejevi dhe Pjer e Mari Kyri, si Darvini dhe Linne, si Hipokrati dhe Flemingu, si Skoti dhe Amundseni, si  Shekspiri dhe Verni, si Rembrandti dhe Pikaso, si Shlimani dhe Evansi, si Mecena dhe Nobeli, si Hillari dhe Norgej, si Gagarini dhe Armstrongu…, por, edhe si Gjergj Kastrioti Skënderbeu dhe Nënë Tereza, si Naimi dhe Ismail Qemali, të cilët, si dhe qindra dhe mijëra të tjerë përkrah tyre,  i kanë qëndruar  historisë,  e kanë ndihmuar dukshëm shoqërinë njerëzore apo kombet me kontributet e tyre të vyera. Dhe, në kontekst të përmbajtjes së këtij shkrimi, e dimë të gjithë se edhe ata,   kishin qenë dikur në bankat e shkollës, se mjaft prej tyre si çdo fëmijë e adoleshentë, ishin mbase çapkën apo të druajtur, mbase shembullor që vinin çdo ditë me detyra  apo problematikë, duke u hapur edhe ca telashe shkollës, mësuesve apo prindërve të tyre, por, që u bënë të mëdhenj, jo vetëm në saj të talentit, por edhe sepse patën kujdesin, vëmendjen e duhur nga  mësuesit e tyre, të cilët, u hapën horizonte të reja, i mësuan dhe i nxitën që ata të trokisnin me këmbëngulje  në dyert e dijes, të shpërthenin dhe të shfaqnin talentin dhe gjenialitetin e tyre.

Dhe, në mbyllje të këtij shkrimi, i rikthehem edhe një herë almanakut të thjeshtë të shkollës së mesme të Shalësit në Elbasan dhe, pikërisht mbylljes që i bënë mësues Spiroja, duke paraqitur në mënyrë figurative shprehjet e syve të nxënësve të tij të dashur: “E shikon mësues? Lexo në sytë tanë dëshirën dhe pasionin e madh për poezinë, merr me vete shpirtin tonë poetik…”. Dhe, mësuesi vijon: “Kaq mjafton për mua, që të vazhdoj të punoj me pasionin e mësuesit…, të shoqëroj me sy fluturimin e tyre.”

Një Prilli! – Fragment romani nga Bajram Sefaj

 

April li-li…, i lojës, i argëtimit imagjinar, pa mbarim.
Ditë me emër e mbiemër.
Nuk është e mundur.
Ditë-datë, si për shembull, ditës së shtatëmbëdhjetë të muajit maj, t’i ngjitet emri Ditë Shiu! Ose një dite-datë tjetër, Ditë Breshri. Ditë Bore…, bie fjala! Ditë Pazari. Ditë Feste. Ditëlindje. Ditë Vdekjeje…, ani bën, disi. Por ditë rrenash, kjo nuk bën assesi! Nuk kalon. No pasaran! Është e paimagjinueshme, absolutisht e papërfytyrueshme, që një dite, ciladoqoftë ajo në kalendar, t’i ngjitet emër i caktuar. Ashtu sikurse nuk është e mundur, të caktohet ditë as datë, kur do të bjerë shi, a dëborë. Borë, shi e breshër, mund të bien çdo ditë ose të mos bien hiç. Pa orar e kalendar!
Nga, si e qysh, dita e parë e muajit prill, mori emrin Ditë e Rrenave?!?
Sikur ditëve të tjera të motmotit nuk rren njeri! Po të ishte ashtu, do të ishte një gjë e mirë, e mrekullueshme. Ditë e shenjtë. Festë gjithënjerëzore!
Njerëzit rrejnë, mjerisht, para dhe pas një prillit. Për çdo ditë, pandërprerë e gjithmonë. Rrejnë në jetë. Në krijimtari. Në art. Edhe më keq, rrejnë kur bëjnë shkencë. Në çdo fushë tjetër. Sidomos në politikë dhe diplomaci! (Shtim: për diplomacinë thuhet se është i vetmi profesion pa etikë. Aty rrena ka legjitimitet të garantuar).
Më logjike do të ishte sikur dita e një prillit të shpallej Ditë pa rrenë. Ditë Vërtetësie! Ditë e shënuar, kur do të ishte më e bekuara e të gjithave! Ditë gjatë se cilës nuk do të këputet asnjë rrenë! Dita e një prillit të quhej Ditë mahish, gazmoresh, qesëndish…
(Episod: Ndreu hoqi dorë nga meditimi rreth kësaj teme të vjetruar. Kodi i saj, qoftë edhe gazmor, humoristik dhe argëtues, është zhbërë dhe shuar krejt. Është mekur humori, sot! Ishte i sigurt se çfarëdo që të shkruante sot, do ta shpallte të humbur, të pavlefshme!
Paradoks dhe ironi, kjo ditë i sillte sihariq. I biri nuk kishte qenë në kurrfarë kontrolli, siç shkruante. Kishte qenë në ekzaminim, në sprovë zemre djaloshare. Me një bukuroshe alpine, të bardhë si qumështi, në dhomën e hotelit të bukur dhe luksoz, mbi liqenin e hijshëm të bjeshkës!).

/Nxjerrë nga romani “Terra nullius”, ShB Rozafa, Prishtinë -2009/

DITAR I DARDANISË – Poezi nga ATDHE GECI

Teatër famëkeq i adresohet Kosovës
që Kosova të jap Trepçën e Ujmanin
të jap kishat dhe Luginën e Moravës
dhe të bie në nënshtrim të detyruar
Kot i trokas mendjes dhe mendimit,
logjika ime s´e kupton kapitullimin
Teatër famëkeq i adresohet Kosovës
Trepça Iliriane t´i faturohet Serbisë
kjo është e pabesueshme për lirinë
Kush po e kërkon poshtërimin tonë
dhe hapjen e luftërave në Ballkan
Ju që jetoni jashtë arsyes së kohës
Trepça nuk falet dhe as s´tregëtohet
Pa u shterru gjithë gjaku i dardanisë
Në Trepçë është shpirti atdheut tonë
më e gjakëta flakë e të gjithë kombit
Kosovë, si mund të jetë paqja me ty
kur pjesët të shenjta i falen Serbisë
Zgjohu fitore nga gënjeshtra, zgjohu
se oligarkët Kosovën po e copëtojnë!…
ngritu Kosovë përreth Lumit të Ibrit
se na shkoi Trepça, Ujmani e Morava!
Atdhe Geci – Dortmund, 2020

Dy poezi nga RAYMOND CARVER – Përktheu FASLLI HALITI

DRURI BALSA

 

 

Babai im është në sobat që skuq vezë

dhe tru. Por kush është i uritur
Këtë mengjes ? Ndiehem i lehtë
si druri i balsës
. Sapo u tha diçka.
Nëna ime e tha. Ç’ështe atje? diçka,
vë bast, se ka të bëjë me paratë. Unë do të bëj pjesën time
nëse nuk ha. Babai i ktheu shpinën sobave.
“Tashmë  unë jam në tokë. Mos më bëj që të fundosem më thellë. “

Drita rrjedh nga dritarja. Dikush qan.
Gjëja e fundit që mbaj mend është erë e keqe
e vezëve të djegura dhe të trurit.
Në mëngjes
copëtohet në plehra dhe përzihet
me gjëra të tjera.
Më vonë, ai dhe unë
udhëtojmë me makinë për në deponi, dhjetë milje larg.
Asnje fjale. Hedhim doreza dhe kuti
në një grumbull të zi. Cijasin  minjtë.
A
fishkëllejnë duke tërhequr jashtë nga zarfet e kalbura
duke u zvarritur barkazi.
Ne hipim në makinë
për të parë tymin dhe zjarrin. Motori është i ndezur.
E nuhas ngjitësin e modelve në gishtat e mi.
Ai më shikon ndërsa i vë gishtat në hundë.
Pastaj ai shikon përsëri drejt qytetit.
Ai do të donte të thoshte diçka, por nuk mundi.
Është Milliona  e miliona milje larg. Të  dy jemi
shumë larg
nga këtu e megjithatë është dikush që qan. Dhe  atëherë
Unë fillova të kuptoj se si është e mundur
të qendrosh ne nje vend. Por edhe në një tjetër.

 

 

Përktheu: Faslli Haliti

 

KU KISHIN JETUAR

 

Kudo që të shkonte ditë ai tërhiqej

e kaluara e tij Kaloi nëpër grumbuj

e kujtimeve. Ai shikoi në dritare

që nuk i përkisnin më.

Puna, mjerimi dhe paratë e pakta.

Në ato ditë ata jetuan me forcën e vullnetit,

i vendosur mirë të jetë i pathyeshëm.

Asgjë nuk do t’i ndalonte ata. Të paktën

për një kohë të gjatë.

Në dhomën e motelit

atë natë, në dritën e parë të agimit,

ai tërhoqi një perde mënjanë dritares. Ai pa retë

të grumbulluara kundër Hënës. Ai u përkul

te gota. Kishte një draft të ftohtë

që preku zemrën e tij.

Të kam dashur, mendoi ai.

Të kam dashur shumë.

Para se nuk të dua më.

Dy poezi të reja nga TAHIR BEZHANI

ZHURMË  NË  ZEMËR

Tërë ditën e lume ngujuar

Duke dertuar me vetminë e vetmisë

Shikimet gozhduar në portën e oborrit

Përtej xhamit duke shikuar

Largë e afër ndjenjës së hidhëruar

Në pritje të hapjës së derës së hapur

Nga dorë vëllau apo i afërt tjetër

Nga dorë e mikut të dashur

Ose zë piskë qielli: ”a je këtu o burrë?….”

Shpirti nuk vuan pa e njohur veten

E mendimet  rikthehen  sertshëm

Në dhomën e ngujimit virusal…

Nata vjen me ngarkesa tjera

Thyhen mendimet  luginave të zeza

Fjalët varen këndeve të dhomës

Fshehur në rrjetin e merimangave

Ikin nga furtunë zjarresh,bërtimash nga brenda

Konfliktet ngelin të shkretëruara rrugës

Vetëm zemra e duron zhurmën e përplasjeve

Dashuria është ngrirë moti theqafjes së  mendjes

 

Trokisni në portën time kur kaloni rrugës

Të qetësohet zhurmë e zemrës së lodhur.

Anise kurrë nuk e do  dorzimin e nënshkruar…..

 

 

 

Gjakovë,

02.prill,2020

 

 

 

 

 

 

BORË MBI LULE

 

Bora  mbi lulët e pjeshkës kishte rënë natën

Në mëngjes të strukuar dukeshin

Me shikimin kah toka,dhimshëm

Sikur  kërkonin ndihmën  time

Para ngrirjes,para renjes së dhunshme

Çfarë t’i bëja natyrës

Me rrëshqiten pika lotësh

Mllefshëm shfryej
“Ndaj njerzëve e kuptoj pezmin e Zotit,

Me lulet ç’farë pati që ju ngriu?….”

Pse ju quajnë “dashuri pranvere”-thash

Hyra brenda me dhimbje

Sytë  mbetur në lulet e ngrira

Kujtim i kahershëm ngjyente permallimeve

Jeta ndryshon qëndrimet…..

Me “ligjin” e vet-darvinçe….

LUTFULLAH BABA NË ALTARIN E MISTIKËS – Esé nga Sheh Hasan Muzli SELIMI

 

“… N`saher vakt e dha teslimin,
Për këtë popull bashkë kombëtar,…
… Mos t`mërzitesh o nana jonë,
Ne do rrimë bashkë përditë,
Është e rëndë kjo rruga jonë…”

Sa kam mbaruar një shenim në fletët e mia të zakonshme. Kam vendos të mos pushoj së shkruari. Ndoshta dikush thotë pse shkruan ky. Ne jemi në fund të rrugës e ndoshta këto shenime nuk kanë për t’u lexuar kurrë. Prapë unë rezistoj me këmbënguljen time të një sufisti. Më vjen mirë që më kanë dhënë këtë këmbëngulje, qyshse kam mund të mbaj mend historinë time të rritjes. Nuk jam nga ata që dinë nga kam ardhur e të di se ku shkoj. Më mjafton të përshkruaj gjendjen time të formës dhe të mos formës në hapësirat e diellit tim. Ndoshta ky diell më ka mbajtur, jo vetëm tani, por ka që në vogli. E tash vendi ndodhet midis Zotit dhe dëshpërimit. Duhet të shikohet në konceptin psikologjik. Një terren i minosur me një frymë propagande të shfrenuar për një luftë pa armik, por që dikund duhet të jetë. Në harmoni me çka flas më lart vërtetohet se gjithçka që ka qenë do të jetë, gjithçka që do të jetë është, gjithçka që do të jetë ka qenë. Kështu mbesim në ëndrrat e përbashkëta se një ditë do të dalin më e mirë se sa ishte sot. Pra ëndrrat dhe hallet na bashkojnë, kur këto janë të një rrugëtimi dhe bashkimi me këto ëndrra, ide, projekte, lutje, besim në lutjen dhe në madhështinë e lumturimit, pas lutjes na vjen në ndihmë individi. Këta individë përçojnë mirësi në tokë për njerëzit në nevojë. Si rrallë ndonjëherë flamurin e shpetimtarit e kanë marrë ëngjujt, profetët, por edhe njerëz si Babë Lutftullah Haxhi Za Baba.
Dihet nga ne të gjithë se Haxhi Za Baba është një klerik me norma të pa limitueme. Ai erdhi në vendin e tij për të dhënë emër e jetë klerikut vendas. U përgatit për të shërbyer në shërbesat fetare në Shqipëri si i pari mistik shqiptar. Me vete mori tre djemtë e vet. Babë Danjollin, Babë Lutfullarin, dhe Babë Avdylvehabin. Në Prizren qëndroi vet me djalin e vogël Babë Avdylvehabin. Në Gjakovë vendosi Babë Danjollin dhe Babë Lutfullahun.
Vendi po kalonte situatën më të rëndë të koleres. Babë Lutfullari doli në rrugët e Gjakovës dhe po shikon që njerëzit po binin në tokë të vdekur. Ai kthehet në Teqe dhe bisedon me nanën e tij. Nga dialogu me nanën dhe ajo nuk e kuptoi dhe e shtyrë nga rrezatimi njerëzor i mirësisë ndihmoi Lutfullarin i cili eci drejt altarit të mirësisë, pra amshimit. Ai ra dëshmor në rrugën e sakrificës për të shpëtuar me shërbimin e tij më sublim njerëzisë që i besonin. Kështu ndodh, kur në besimin që ke në çështjen që e pranon dhe e merr me seriozitet e ata që ta japin me seriozitet gjithmonë në krah e brenda teje është Zoti i qofshim fal. Në kësi rastesh ai të bëhet udhërrëfyes e në harmoni me shkallën e sakrificës të shpërblen.
Kam qenë vizitor gjithë atoherë në tyrben e madhe që ndodhet në Teqen e Madhe të Sadive në Gjakovë. Kam pa një kobur të mbuluar me copë të kuqe. Nuk kam pyet arsyen pse të gjithë koburët të mbuluar me copë jeshile e ky kobur që i përket Babë Lutfullahut me të kuqe. Por tani që po shkruaj pas një studimi dhe hulumtimi racional vërtetohet që ai është dëshmor i të vërtetës, i dritës së zemrës, i shpirtit të mirësisë.
Gjatë gjithë këtyre ditëve në veçim të detyruar mendja ime ka punuar tek studimi për mistikën. Prejardhjen e saj, normat e vërtetimit të suksesit, radha e nxjerrjes së vërtetës dhe e studimit saj, historikut dhe përvetësimit në aspektin e fshehtësisë. Kam patur gjithnjë mendim dhe deshirë të jem një studiues i thjeshtë, pasi nuk kam patur në dispozicion tërë kohën e mjaftueshme për ta bërë atë pjesën më prioritare të punës. Lindin mendime edhe mendorja vihet në lëvizjen e materies së trunit njerëzor, në tregimet historike të ngjarjeve dhe të idealistave të mëdhenj të quajtur liderë të fushës së mistikës. Këta liderë janë dhe mbetën frymëzim i prakikave e të ndodhive nga këto praktika. Realisht gjithmonë historia është rezultat i veprimtarisë praktike të popujve. E njëjta gjë vlen edhe për filozofinë. Mendimet plus praktikat kanë sjellë studime që kanë marrë emër në të gjitha format në filozofinë materialiste dhe idealiste të shoqërisë njërzore. Por nuk ka gjë më të vështirë se sa të shkruash histori.
Shpesh në hartimin e tezave studimore janë marrë edhe disa shembuj të njerëzve që kanë dhënë kontribut në aspektin e tyre jetësor. Jo vetëm për vetën e tyre, por për mbarë njerëzinë. Ata kanë qënë devocioni i mendimit idealist në prurjen e re pas një ngjarje. Ne e dimë edhe ju e dini që të gjitha festat si ato fetare e kombëtare, ato ndërkombëtare e fetare kanë një datë historike, kanë një veprim njerëzor në shërbim të një situate psikologjiko-ekonomio-politike e fetare.
Në fillesat e shoqërisë njërëzore njerëzit nuk bënin shumë vizita tek njëri- tjetri për arsyet që ne i njohim në histori. Por edhe pas e.r kemi patur ngjarje të kësaj natyre. E pse lind pyetja? Në shumë etapa të historisë dhe këto janë të shumta kemi patur luftëra me armë të llojeve të ndryshme sipas periudhave historike. Kemi patur edhe epidem, bile edhe pandemi të emërtuara në emra të ndryshëm. Kemi patur edhe hasmari mes njëri-tjetrit që kemi edhe tani në epokën e internetit e s’kemi as moralin, as të drejtën ta vizitojmë fqinjin, apo tjetër njeri. Për këto arsye e të tjera njerëzit kanë qendruar të ndarë. Biles edhe janë sulmuar nga fise e komunitete të tjera e janë pushtuar shumë lehtë për shkaqet e lartpërmendura e ne i kemi quajtur me të drejtë Profet. Vazhdojmë t’u thërrasim Hazret, prijës, shdërrues të epokave, ndryshim të kthesave historike etj. Këta me politika studimore e rregulla zakonore kanë arritur të mbledhin njerëzit në tubime të ndryshme, për festa të ndryshme deri aty sa janë vendosur edhe datat fikse Pashkë e Bajram, Shëngjergj e Shënkoll.
Më del për detyrë të flas për tiparet e religjionit. Ka shumë mendime lidhur me religjionin. Religjioni është dukuri organizative dogmatike që përçon lehtë idetë tek mendja njerëzore. Nuk e pranoj që me religjion çdo ditë e jetës të jetë e konsideruar burg. Parimi i religjionit është dallimi i pikëpamjeve në mënyrën e të jetuarit, në mënyrën e të vepruarit, pra të formës dhe veprimit praktik. Ndërsa lidhur me shpirtin, sakrificën, sekretin, praktikimit në misticizëm, bashkimi i shpirtit me objektin frymor fizik, ndarja biologjike me atë shpirtërore, dashamirësia e ndërsjelltë e shpirtërores dhe materialës në një objekt frymor, ndërlidhja mes shpirtit, trupit, nga nervorja dhe mendorja, kapërcimi i lumenjve të furrnizimit me gjak të këtyre bashkë materialen me hyjnoren janë gati- gati të njëjta.
Në fillim të këtij materiali thashë se gjatë gjithë kësaj kohe kam menduar për mistakën dhe kam hedhur poshtë gjithë teoritë konspirative. Mundet të jem i gabuar. Ne shqiptarët në veçanti e gjithë shoqëria njerëzore në përgjithësi është konspirative. Është konspirativë, sepse është vet natyra e njeriut materie e paeksploruar. Pa lere më njerëzit që nuk kanë lidhje në mendime me njëri- tjetrin. Ata, njerëzit në tërësi, pra janë të lidhur direkt me Hyjn. Do të më bërtasin disa njerëz që nuk e kanë idenë se ç’është njeriu, Udhërrefyesi, Myrshydi, Shejh e të tjera si këta. Unë kam bindje se të tre këto funksione të mistikës e të jetës shoqërore janë në bashkëveprim dhe në sinkron me praktikat e Tezavufit që ne i themi mistikë. Parimi i vet ndërlidhjes me ndërlidhjen përmes funksioneve të sufizmit është e përbashkët në vijën e drejtpërdrejtë paralele të përballta. Shoqëria është konspirative, sepse ne në përgjithësi jemi rritur me lëgjenda, jemi rritur me mite. Ne ju besojmë atyre dhe gati gjithmonë sado i ditur të jetë njeriu i pranojmë për të vërteta. E për këtë konspiracioni tek ne ështe mit dhe bëhet lëgjendë. A janë lëgjenda përrallat e Lafontenmit. A ëshët sot lëgjendë dhe mit interneti, fb. Po të gjitha këto janë fantazi e natyrës mendore të njeriut. Por në apektin mistik (Tezavufit), kurrë jo. Të gjitha këto janë tani më të njohura edhe nga prejardhja, ndërsa mistika ka akoma shumë, shumë për tu eksploruar.
Pastaj psenë e kërkoni dikund tjetër thoni ju. Po unë në këtë kohë të ligë për nga gjendja shpirtërore, mediatike dhe krizës që po rritet në botë edhe këtu më doli në mendje gjatë këtyre ditëve baba Lutftullah. Baba Lutfullah djali i dytë i Haxhi Za Babës. Ka qendruar në këmbë të babës tij shpirtëror e biologjik në Teqen e Madhe në Gjakovë. Duke zëvendësuar Babën Danjoll të cilit i dilte detyrë të kalonte nga një krahinë në tjetrën për të ringrit e ngrit teqet Sadi. Ai jetonte me nanën, sepse ishte beqar akoma i pamartuar. Ka jetuar, siç flitet në shekullin e 15-të. Gjatë kohës që ai ka qenë me detyrë postëmbajtës në Teqen e Madhe të Sadive në Gjakovë, ka patur shumë praktika sufiste që ka treguar të vërtetën e Zotit në ekzistencën e materieve. Flitet për shumë gjëra. Gojëdhëna ka ardhë deri në ditët tona. Qysh i vogël e kam dëgjuar si tregim rreth zjarrit në dimër edhe nga miq që vinin me bujt në ditët e gëzuara e të rastësores që ky njeri e në fakt njeri, krejt tokësor, i lindur nga nana njeri, që është ushqye me bukë e ka shuar etjen me ujë ka bërë veprime që ndoshta lexuesi do t’i quajnë krijesë të fantazisë së lëgjendës, apo mit i krijuem për interesa të kohës. Por unë mendoj se një njeri me shpirt nuk është si çdo njeri tjetër. Ai mbizotëron kohën dhe hapësirën në mos formë. Ai sundon me sakrificën. Ai sundon me sekretin. Ai sundon me mallin për jetën. Ai sundon dhe mbi gjithçka vendos besimin, bindjen si shkalla më e lartë e bukurisë, si shenjë lavdie e përulje. Vendos mbi gjithçka të ardhmën e njerëzisë. Ai e quan veten borxh të popullit që me koshiencë i beson.
Ne kapërdisemi me mendjen e një studiuesi, të një poeti, të një prozatori, të një piktori, të një vepre arti skenike, mburremi me interpretimin aktorial, mburremi me bariun e mirë, mburremi me punën në arë, në fabrikë e kudo ku ka punë të mirë e që ka sjellë të mira për shoqërinë. Vjen fjala: A janë këto të gjitha një aventurë e mendjes? Po dhe s’ka asnjë dyshim. Vetëm me mendje kapen dhe realizohen të gjitha këto. Pyes. A është mendja bukuria që na ka dhënë Hyjt dhe e ka zgjuar nëpërmes shpirtit që të gjithë shpirtërat janë të shenjtë? Unë mendoj se bukuria është një gjurmë e çmuar të cilën përjetësia e shkakton për t’u shfaqur tek ne dhe pastaj na e merr atë prapë. Ajo është një manifestim i përjetësisë dhe gjithashtu i vdekjes. A është vdekja madhështia e ndryshimit? A sjellë ajo në shumë raste ndryshim dhe bukurinë e pasardhësve? E nëse ju e pranoni e që unë e kam pranuar se vdekja këtu sjellë dhimbje mërzi, lot, por sjellë gëzim në një botë tjetër e bota është materia njeri. Ky njeri me aventurën e mendjes përpunon gjithçka në të mirë të njerzisë. Mendja e njeriut që ne i themi materie çliron fuqi e kjo fuqi ka çaste të padukëshme që deri me veprimet praktike duken krejt abstraskt.
Baba Lutfullah në harmoni me çka kishte mësuar dhe praktikat e reales me jo realen e kanë përgatit të jetë misionari i të vërtetës absolute në epidemin e viteve të shekullit 15-të ku dha një shembull që asnjë mistik nuk e përmbushi në formën e tij. Ja siç thotë gojëdhana. Në mëngjes herët sapo kishte lindur dielli dhe pasi kishte punuar tërë natën në sherbimet e veta si shërbëtor i idesë dhe koshiencës së tij Ai arriti në përfundimin që duhet të kaloi në jetën tjetër për të shpëtuar gjithë Rrafshin e Dukagjinit e më gjërë nga epidemia e frikëshme. Thuhet se gjithë fshatrat kishin mbetur bosh. Vdekja duke fshirë nga harta demografike familje të tëra. Në këtë çast sublime i thërret nënës së tij dhe e pyet në formën e fshehtësisë. Këtë e bëri, pasi nana është nanë dhe nuk duron që djali, apo fëmija i saj të largohet kurrë për jetën tjetër. Është dhimbje, është vlim i shpirtit që s`ndalon kurrë së qari. Nanë a është më mirë një, apo njëqind. Kështu e pyeti nanën Lutfullahu. Këtë pyetje e përseriti tre herë. Edhe nana pa ditur në mistikën e të birit tani heroi i kohës, apo që po don të bëhet hero të tri herat i kthen përgjigje, ma mirë një se sa njëqind. Mirë pra nënë u pafshim në atë dynja. Kështu Babë Lutfullahu kaloj në botën e eksperiencave të rradhës. Në këtë çast e në vazhdim edhe epidemia mbaroj së vepruari. Jeta tani erdhi në normalitetin e zakonshëm. Nana u mërzit dhe nuk pushoi duke e mallkuar veten për përgjigjen e pamatur që i dha djalit. Në ato ditë i paraqitet i biri Lutfullahu dhe i thotë. Mos u mërzit nanë. Unë do vij çdo natë të rri me ty. Do vij, por me një kusht. Të mos i thuash kujt që unë vij. Kështu ndodhi. Kaluan disa kohë. Shoqet i flasin nënës si bane ashtu me djalë. Ajo qeshi dhe iu thotë se unë çdo natë rri me djalin tim. Ai ka vdekur për ju, por për mua jo. Me këtë zbulim babë Lutfullahu nuk u duk asnjëherë tjetër para nënës tij. Tani unë mendoj që të gjitha tregimet e lëgjendave dhe të miteve kanë një bazë, jo vetëm llogjike, por edhe praktike dhe mendoj që çdo kush mund t’i parashikojnë gjërat vetëm, kur ato kanë ndodhur. Këto me veprime dhe mjete për qellimin.
Shumë ide dhe mendimtarë të këtyre ideve besojnë në mençurinë. Besojnë në energjinë e mendjes. Besojnë në aventurën e saj. Me mençuri e vendosmëri të jashtëzakonshme bëhen burim i rezistencës për ruajtjen e vlerave. Të vlerave të fituara me sakrificë e mençuri. Është shumë e vështirë për shumicën e njerëzve që t’i dorzojnë mitet, idetë e progresit filozofik-shkencorë. Këto të fituara gjatë rritjes si në formën fizike ashtu edhe intelektuale. E kjo do të thotë në aspektin mistik. Të gjitha këto gjenden në ngadalësinë e rritjes, kur gabimet vërehen. Në proçesin e edukimit duke riparuar gabimet ecet shumë avash. A pranohen gabimet tek ne? Jo. Mbasi këto ide dhe mite të marrin formën e tyre të proçesionit për t’u përvetësuar nga shkolla e re në këtë çast ato janë në dispozicion të masave dhe kurrë më nuk janë vetëm të një individi. Duke realizuar me një mirënjohje të vërtetën e Babë Lutfullahut dalim në një konkluzion të vërtetuar se në jetën njerzore janë dy mistere. E para është lindja dhe e dyta është vdekja. Lindja si filllim dhe vdekja si fund. Të dyja këto sipas konceptit e mundësisë që na japin ne në këtë fushë të fshehtësisë. Ka shumë mendje dhe studime me mendje të hapur që pyesin se çka është jeta? Jeta është një zinxher molekular AND-je, ku shfaqet një mikro-fizik shumë e ndërlikuar. Vdekja është një moment i trishtë që në shumicën e rasteve përjetohet shumë dobët. Kjo vjen nga njerëzit që shpirtin e dinë pronë të vetën. Pra me vdekje ne kuptojmë se të ndalon fryma, të ndalon zemra dhe kaq. Jo vdekja është rilindje, është mishërim në bio- fizikën e materializuar të bio- hapësirës në një objekt fizik të ndryshëm. Nga e gjithë kjo vërehet se shpjegimi na ndan ne nga hutimi, i cili është i vetmi shteg drejt së pakuptueshmës.
Që të zbërthejmë të pakuptueshmën duhet të dimë se ku qëndron ajo në aspektin filozofik. E pakuptueshmja është mistik dhe duhet të pyesim. Pse? Si? Kur? Të ndalemi me psenë. Pseja hyn në kategorinë e përgjigjeve të detyruara. E nëse i përgjigjemi duhet të dimë t’i përgjigjemi, si t’i përgjigjemi, kur t’i përgjigjemi. Përgjigjen për këtë e ka dhënë shkenca e filozofisë. Dhe e ka futur në kategorinë e mistikës. Nëse misticizmin e kanë kanalizuar shkollat e ndryshme si kategori kryesore dhe para së gjithash, një pikëpamje irracionale, filozofike, teologjike, fetare, një substancë, fuqi mbinatyrore si baza më e thellë e botës. Mistika është krejtësisht e para së gjithash, një bindje mbi mundësitë dhe rregullat e saj të çojnë nga bashkimi mistik i njeriut me Zotin si qënie absolute. Kjo sjellë parimin e madh të bindjes me koshiencë të mbylljes së gojës, syve, hundës. Këtu qendron fakti se si e mban dhe e ruan njeriu sekretin në rrugën e sufizmit. Me këto veprime ai kultivon edhe sakrificën që është mjeti bazë i qëllimit në këtë rrugë. Në kalimin e kohës me këto dy elemente dhe zbatimin korrekt të rregullit, siç është hyzmeti e namazi vjen edhe telepatia si njoftim i absulutit.
Nëse përpiqemi të japim sot përkufizime për mistikën do të gabojmë, sepse nesër do të dalin një përkufizim i ri, një ndryshim i domosdoshëm, një përcaktim kategorik që i shërben kohës. E kjo ka ardhur si rezultat i përvojës së madhe të sufive në këtë fushë. Mistika është përvoja bazë e thellë dhe e thellimit të shpirtit të njeriut, si qellim të bashkimit tij me Zotin. Bashkimit tij me Zotin vetëm fizikish, sepse shpirtërisht është i bashkuar. E them këtë, sepse shpirti është në përbërjen e mirënjohjes që lidhet me arsyetimin mendor të nëndijes që paraqet si pjesë shpirtrat të Hyjt. E shpirti i një objekti material është domosdo pjesë e molekulave të substancës së energjisë bio- fizike. Lidhur me këtë mistika është subjektivizëm i skajshëm, nëse njeriu ka synime të mos heqjes dorë nga të qenit njeri si në atë fizike e trupore edhe në ato të tundimit psikologjiko-material. Përvojat super realiste të mistikës sufiste kanë kapërcyer vetvetën e të qënit njeri. Ata si Haxhi Za Baba janë bërë njësh me Zotin dhe prej tij kanë marr ato që i nevojiten njerëzisë. Kanë marrë një njoftim që i përgjigjet kohës tashme, apo të së ardhmës. Ai bani me dije se Lutftulla Baba ka shkuar tek Zoti si Hazreti Isaj (Krishti). Këtë njoftim e mori gjatë Namaz-Hyzmetit në ditët më të vështira të kohës për popullin e Dardanisë e Rrafshin e Dukagjinit në veçanti dhe të Rumelisë së kohës në përgjithësi. Sheh Sulejman Bushatllia kapërceu vetën duke e quajtur veprimin e të birit një veprim hyjnor dhe vet si klerik me përmasa globale vijoi rrugin në hapësirat e epidemisë për të bërë nderet dëshmorit që u flijue me koshiencëen e tij të pashpjeguar prej atëherë e sot nga ana mistike. Shpjegim i cili ka të ngjarë që nuk ka një studim shkencorë përveç dëshirave të besimtarve në tërësi.
Në këso ngjarjesh një njeri që ka shpirt të një objekti bio-fizik, tërë jashtësinë e tij mendore, intelektuale, atë materiale e ndijore, shpirtërore e fizike e identifikon me një qënie të mbinatyrëshme. Kështu e vërteta njeriun e nda nga frika, nga besimet e rreme, duke nxitur vrullin e brëndshëm, me të cilën i zgjedh dhe i zgjidh të tëra dallimet mbi hapin dhe të fshehtat. Në këtë çast vendos paqen në zemër, duke ia kaluar shpirtin në dorë absolutit. Kjo ishte dallimi i dy klerikëve me shumë të tjerë, Baba Haxhi Za Babës dhe Babës Lutfullah. Të dy këta klerik babë e bir si biologjik edhe shpirtëror morën përsipër të përballojnë sakrificën. Të përballojnë sakrificën e ardhur nga sekreti që ne po i themi mistik, ose tezavuf. Njëri të durojnë dhimbjen e ngjarjes dhe tjeri të mposht vetën për njerzinë.
Ëndrrat dhe hallet na bashkojnë. Kjo është deviza e projektuesve të shkollës së madhe të filozofisë idealiste, ose asaj mistiko- shpirtërore. Ne e dimë që shpirti nuk preket, ai nuk shihet, ai është krejt abstrakt. Por ne e dimë që nëse nuk ka shpirt një objekt bio-fizik nuk qëndron. Meqënëse shpirti qënka i fshehtë edhe veprimet e njeriut duhen të jenë të fshehta në lidhje me bindjen dhe besimin. Ai duhet të përcaktohet se çka është fshehtësia e çka nuk është për tu fshehur. Gjatë kohës që Haxhi Za Baba dha njoftimin dervishëve, myhybëve të vet se në Gjakovë Lutfullahu ka shkuar tek haku ishte një njoftim tash i publikuar dhe nuk ishte më fshehtësi. Por të afërmëve të tij shpirtëror Ai iu tregoi edhe pse ka shkuar tek haku Lutfullahu. Për këtë ndërtoi edhe elegji, ose këngë, ose ilahi. Baba Lutfullah kërkon hakun, Se sadi neve na thonë. Për këtë popull jetën dha. Këtu mistiku i kohës paraqiti sekretin e ngjarjes ndodhur nga dialogu i Lutfullahut me Nanën e tij. Ma mirë një o nanë a`njëqind?- i thotë dëshmori nanës vet. Një ma mirë , o djali jem, Se juve sadi ju thonë. Këtu kemi të bajmë me një varg që është kënduar gjatë rrugës nga Prizreni në Gjakovë. Rrugë që po bëhej për të nderuar dëshmorin e ngjarjes së madhe i cili dha jetën e tij për të ndërprerë Zoti i tij epideminë e madhe të kohës. Me këtë Lutfullah Baba u ba kurbani i çështjes së shpëtimit. Zoti i pranoi kërkesën duke ndërprerë epideminë dhe dhanë jetë heroizmit tij për Atme. Ishte shkaku që ai u ba njësh më zotin dhe në mistikën e tij me babën e vet njëri në Gjakovë e tjetri në Prizren i hedhin bejte njëri- tjetrit duke mos pasur në atë kohë internetin e sotëm. Nuk është pa as s`është dëgjue, Babë e birë komunikojnë, Baba një bejte n`Prizren ia thotë, kurse djali në Gjakovë. Ja kjo është fuqia mendore e përbashkuar me shpirtëroren në harmoni me shkrirjen në fshehtësi me absolutin.
Asnjë shoqëri nuk ka qenë e zonja të çrrënjosë pikëllimin njerëzor, fetare e cila është rrugëtare, qyshse ka lind njeriu. Asnjë material shkollor i kategorive dhe rrymave filozofike që i kanë dhënë jetë e hijeshi njeriut, asnjë system, apo krijesë jashtë vullnetit të njeriut nuk mund të na çlirojë ne nga frika e të jetuarit si fillesë, nga frika jonë e vdekjes si përfundim, nga etja jonë për absoluten. Është gjendja njerëzore ajo që i përcakton kushtet sociale, puna, vetmohimi, besimi në vetën dhe në Hyjn, përulja ndaj tij si shenjë çlirimi e lavdie. E kundërta ka dështue, ka dalë në rrugë dhe po shkelmohet.
Mendoj që në hapësirën mbarë shqiptare nuk mund të jetonin katër klerikë të përmasave globale. Katër klerik të një dege, siç ishte ajo e Bushatllive. Haxhi Za Baba (Sulejman Bushatllia), Danjoll Baba, Lutfullah Baba dhe Avdylvehab Baba. Tre të fundit djem biologjik e shpirtëror të Hazhi Za Babës. Bota ka nevojë për njerëz të tillë, por si e përcakton e fshehta … .
Bashkalidhur me këtë material po japim edhe Ilahin që është thurur nga Haxhi Za Baba.

ILAHI PËR BABËN LUTFULLAH
I
Baba Lutfi kërkon hakun,
Se sadi neve na thonë.
Për këtë popull jetën e dha,
Se sadi neve na thonë
II
Nuk është parë, as s`është dëgjue,
Babë e bir komunikojnë,
Baba një bejte në n`Prizren ia thotë,
Kurse djali në Gjakovë.

III
Haxhi Za Baba nuri i hakut,
Baba Lutfi bëhet kurban
K`to janë vepra t`ehlibejtit
Se neve sadi na thonë.
IV
Kush s`na sheh mos e paftë dritën
Nuk do të shoh ai nur për jetë
E kush na kërkon qoftë me ne
Se neve sadi na thonë
V
Ma mirë një o nanë a`njëqind?
I thotë shehidi nanës vet
Një ma mirë o djali jem
Se juve sadi ju thonë.
VI
Mos t`mërzitesh o nana jonë
Ne do rrimë bashkë përditë
Është e rëndë kjo rruga jonë
Se sadi neve na thonë

VII
N`saher vakt e dha teslimin
Për këtë popull bashkë kombëtar
Mori rrugën e t`ahjretit
Tuj na lënë neve krenar
Se sadi neve na thonë
VIII
Gjersa të ketë diell mbi këtë botë
Ky vend burrash u trashëgoftë
Janë të sojt Evlias
Janë të barkut Haxhizas
Se sadi neve na thonë
Neve na thonë HYJ
Haxhizaja ziqrit ia nis
Lutfi haku pranë Perendisë
Kjo është dera e Harabatis
Teqja e madhe e Rumelisë.

8 Muharrem 1427
(7 shkurt 2006. Marrë me sms nga Shejh Musa Shejh dhe Shejh Beqiri).
_____________________
(Fotot: 1)- Teqja e Madhe Autoqefale Ballkanike, Gjakove-Prizren. 2)- Shejh Hasan Muzli SELIMI)

NJË NDARJE E DHIMBSHME NË NJË KOHË TË DHIMBSHME – Nga Ali Barjamaj

 

 

Më 28 Mars 2020 u nda nga jeta Selim Beqir Beqiraj. Vdekja e Selimit u bë për të gjithë ne, një ndarje më se e dhimbshme edhe për situatën dhe rrethanate e veçanta në të cilat ndodhet mbarë vendi dhe bota tërë. Familja, fisi, miqtë dhe dashamirësit humbën njeriun e tyre të dashur, kurse Tërbaçi dhe institucionet shkencore humbën njeriun që mbarte vlera të veçanta e ndihmesë të rëndësishme në evidentimin e trashëgimisë sonë kulturore.

Selim Beqiri u lind në Tërbaç të Vlorës, më 15 Maj 1936. Shkollën 7-vjeçare e kreu në Tërbaç, kurse të mesmen në shkollën pedagogjike të Elbasanit. Studimet e larta i nisi në Bashkimin Sovjetik, në Fakultetin e Gazetarisë të Universitetit “Lomonosov” të Moskës dhe i përfundoi në Tiranë në Fakultetin Histori-Filologjisë, dega Gjuhë-Letërsi Angleze. Në vitin 1967-1968 kreu kursin e filozofisë. E nisi punën si mësues në disa fshatra e më pas në Komitetin Ekzekutiv të Vlorës, për të kaluar pastaj si punonjës shkencor e shef sektori në Institutin e Studimeve Marksiste-Leniniste. Nga viti 1982 deri në 1991 kreu detyrën e Drejtorit të Arkivit Qëndror të Partisë, pranë KQPPSH. Ka mbrojtur gradën shkencore “Doktor i Shkencave” dhe zotëronte shumë mirë dy gjuhë të huaja. U martua me Salibe Tahir Xhyvelaj, nga Tërbaçi dhe lindën, rritën dhe martuan dy çupa: Linditën dhe Aulonën.

Selim Beqiri bën pjesë tek njerëzit e njohur, me emër dhe të dëgjuar me kohë, të vlerësuar për ndihmesën dhe punën e tij studimore, për mendimin e tij të thelluar dhe studimet e kryera, me tregues të lartë e kërkesa shkencore.

Do të mbetet model i njeriut të shkolluar, të kulturuar dhe tejet të edukuar, një intelektual i çmuar që na jep nder e na bën krenarë. Sot ne nderojmë e respektojmë gazetarin, shkrimtarin, redaktorin, mësuesin, etnologun dhe studiuesin shkencor.

Nga dora dhe mendja e Selimit sot kemi të botuara: 54 artikuj, 4 kumtesa, disa tema dhe mbi shtatë libra të zhanereve të ndryshëm. Në monografitë e tij e shohim Selimin si një shkrimtar të kompletuar. Librat e tij shquhen për vërtetësinë e figurave që ka trajtuar, për saktësinë e të dhënave, duke treguar se kush ka qënë, ç’ka bërë dhe cila ka qënë ndihmesa e secilit prej këtyre figurave.

Portrete të tilla si “Gjenerali Fisnik” për Vehbi Hoxhën, “Bana” për Rabihanë Skëndaj apo “Merkoselimajt” duket dora e një ustai të vërtetë, ku bie në sy stili i zgjedhur, fjalët e kërkuara, qëllimet e përcaktuara, vlerësimet e peshuara dhe mendimet e mençura, të shprehura me kulturë e të përcjella bukur me një gjuhë standarde, të thjeshtë, të kuptueshme dhe të përdorueshme nga lexuesi i thjeshtë.

Në punime të tilla si: “Besa dhe Besëlidhjet” kemi të bëjmë me një studim shkencor që ngrihet në shkallën e sferave universitare dhe akademike dhe vetë Selimi në pozicionin e një studiuesi serioz e me dije të gjera që flet nëpërmjet hulumtimeve dhe argumenteve shkencorë.

Në librin “Trashëgimia” apo “Si u Krijua e Mbijetoi Tërbaçi” jepen të dhëna për prejardhjen, historinë, ekonominë, demografinë, zakonet, kulturën, arsimin, antroponiminë dhe toponiminë e Tërbaçit, duke e radhitur Selimin në rangun e një etnologu të formuar.

Askush nuk e njeh dhe askush nuk ka folur, e jo më të analizojë punën e tij si punonjës shkencor dhe si një nga redaktorët kryesorë e të afirmuar të institucionit ku punoi. Është në punë e tërë voluminoze dhe e gjithanëshme ku Selimi ka kontributin e tij si dhe meritat e veçanta për punë shkencore.

Pas një pune të gjatë gjurmuese, kërkuese dhe hulumtuese, Selimi ka lënë pas një krijimtari të pasur me të dhëna për pemën gjenealogjike të Tërbaçit, për nëntë mëhallë e dy vëllezëri, të shtrira në kohë që shkon, jo pak, por njëzet breza. Në krijimtarinë e tij të bie në sy jo vetëm vullneti dhe këmbëngulja por edhe zotërimi i aftësive dhe mjeteve që i takojnë një shkencëtari.

Me punën, studimet dhe qëndrimin e mbajtur, Selim Beqiri, bën pjesë tek njerëzit e kulturuar e të ditur që e deshën dukshëm dhe punuan me shpirt për vendin dhe popullin, hyn tek ata që dhanë ndihmesë në ndriçimin dhe mbrojtjen e trashëgimisë shqiptare. Si një personalitet, Selim Beqiri, ka qënë i pranishëm dhe i kërkuar në mjediset shoqërore e ato shkencore. Te Selimi të binte në sy edhe portreti i tij: i pashëm e i depërtueshëm, i lexueshëm edhe kur nuk fliste, portreti i njeriut të mirë, gjithnjë i sjellshëm e kurdoherë i matur, i komunikueshëm me të gjitha nivelet e shoqërisë, gjithnjë korrekt e i përpiktë, i thjeshtë e shumë modest, me një stil të tijin dialogimi e asnjëherë konfliktual, i butë e gjithnjë miqësor. Burrëror në fjalë, kurrë nuk dredhonte, i qëndronte besnik e me fanatizëm asaj që kishte premtuar a shprehur, njeri i bërë e i dashur me të gjithë që të rrëmbente me gjërësinë e botës së tij shpirtërore. Ishte i urtë, i ditur, i sinqertë dhe i ndershëm e po ta nderoje një herë do të bënte çdo gjë për të ta shpërblyer dyfish.

Vdekja e Selimit është një humbje dhe peshë e rëndë prë bashkëshorten, Salibenë, dy vajzat: Linditën dhe Aulonën, për vëllain dhe motrat e tij, por edhe për Tërbaçin e më gjerë për Labërinë dhe institucionet tona kulturore e shkencore. Në këto kushte e rrethana të veçanta shkojmë, me mendje e zemër pranë tyre, për të shprehur ngushëllimet tona më të sinqerta. Jeta dhe vepra e tij u bëftë një shembull për brezat që do vijnë.

 

Tiranë, më 30.03.2020                           

Më 2 prill 1725 lindi Giacomo Casanova, shkrimtar dhe aventurier italian i Republikës së Venedikut

VOAL – Giacomo Girolamo Casanova lindi në 2 Prill 1725 në Venecia nga aktorët Gaetano Casanova (i cili në të vërtetë është vetëm baba zyrtarisht; babai i vërtetë tregohet nga ai vetë në personin e patrikut Michele Grimani) dhe Zanetta Farusso e quajtur “La Buranella”. Mungesat e gjata për shkak të punës së tyre e bëjnë Giacomon një jetim që nga lindja. Kështu ai rritet me gjyshen e tij nga ana e nënës.

Ai u diplomua në drejtësi në Padova më 1742. E provoi karrierën e tij kishtare, por, natyrisht, nuk i përshtatej natyrës së tij; pastaj provoi atë ushtarake, por menjëherë jep dorëheqjen. Ai e njeh patricin Matteo Bragadin, i cili e mban sikur të ishte djali i tij. Jeta e tij e shkëlqyer, megjithatë, çon në dyshime dhe kështu Casanova detyrohet të arratiset nga Venecia.

Ai strehohet në Paris. Pas tre vjetësh u kthye në qytetin e tij të lindjes, por u akuzua se përçmoi Fenë e Shenjtë për një aventurë me dy murgesha. Si rezultat, ai u mbyll në Piombi, por më 31 tetor 1756 ai arriti të shpëtojë. Kjo arratisje do ta bëjë atë jashtëzakonisht të famshëm.

Pavarësisht udhëtimeve të vazhdueshme dhe të shpeshta, ai gjithmonë do të mbetet thellësisht venecian, i dashuruar me qytetin e tij. Dashnori i “dolce vita” të qytetit që zhvillohet midis teatrove, pendave të lojërave të fatit (shumat që ai do të humbasë në Ridotto janë tejet të mëdha) dhe aventura, ku ai organizon darka shumë elegante dhe konsumon së bashku me bukuroshet e rastit dhe takimet galante. Për takimin e parë me murgeshën e bukur dhe të fuqishme M.M., për shembull, ai tregon se ishte një aventurë në nxitim e sipër.

Pas arratisjes ai strehohet përsëri në Paris: këtu ai arrestohet për herë të dytë për falimentim. Liruar pas disa ditësh, ai vazhdon udhëtimet e tij të panumërta që e çojnë atë në Zvicër, Hollandë, shtetet gjermane dhe Londër. Më vonë ai shkoi në Prusia, Rusia dhe Spanja. Më 1769 u kthye në Itali, por iu desh të priste dy vjet para se të merrte lejen për t’u rikthyer në Venecia pas një internimi prej gati njëzet vjetësh.

Një njeri me oreks të shkëlqyeshëm (jo vetëm figurativisht, por edhe fjalë për fjalë: ai e donte ushqimin e mirë për cilësi dhe sasi), ambicioz dhe i shkëlqyeshëm ai ishte një dashnor i rehative që nuk mund t’i përballonte gjithmonë. Me ngjyrë kafe, një metër e nëntëdhjetë i gjatë, me sy të gjallë dhe një karakter pasionant dhe të pangopur, Casanova posedonte më shumë sesa bukurinë, një personalitet magnetik e magjepsës dhe aftësi superiore intelektuale dhe elokuencë (të njohura edhe nga shumë kundërshtarë). “Talentë” nga të cilët do të jenë në gjendje të përfitojë sa më shumë në oborret evropiane, ku mbizotëron një klasë e kulturuar por edhe e egër dhe joshëse.

Gjithashtu në periudhën veneciane, tekste të tilla të magjishme si “As dashuria dhe as gratë”, një libër kundër patricit Carlo Grimanit për një gabim që pësoi, çka bëhet shkas që ai të dëbohet nga vendlindja.

Në moshën 58 vjeç Casanova rifillon të endet nëpër Evropë dhe shkruan libra të tjerë si “Tregime të jetës sime”, bibliografi e botuar në frëngjisht, “Tregimet e arratisë sime” të vitit 1788 dhe romanin “Icosameron” të të njëjtit vit.

Në një fragment nga një prej letrave të tij drejtuar GF Opiz të vitit 1791 lexojmë: “Unë shkruaj jetën time për të qeshur me veten time dhe mundem. Unë shkruaj trembëdhjetë orë në ditë, dhe ato më kalojnë si trembëdhjetë minuta. O çfarë kënaqësie për të kujtuar kënaqësitë! Por çfarë dhimbje t’i sjell prapë në mendje. Unë i shijoj sepse nuk shpik asgjë. Ajo që është pikëlluese është detyrimi që kam, në këtë pikë, të maskoj emrat, pasi nuk mund t’i prish punët e të tjerëve “.

Duke folur për veten e tij dhe për personalitete të ngjashme me të, ai do të thotë: “Të lumtur janë ata që, pa dëmtuar askënd, dinë të fitojnë kënaqësi, dhe të tjerët të pakuptimtë që imagjinojnë se Qenia Supreme mund të gëzohet në dhimbjet, vuajtjet dhe asketizmin që ata ofrojnë si sakrificë “.

Giacomo Casanova vdiq në 4 qershor 1798 në kështjellën e largët të Dux, duke shqiptuar fjalët e fundit, të famshme “Zoti i Madh dhe të gjithë dëshmitarët e vdekjes sime: Kam jetuar si filozof dhe vdes si një i krishterë”. Për vdekjen ai mendoi se ishte vetëm një “ndryshim i formës”./Elida Buçpapaj

Epiri i vjetër dhe institucioni i Dodonës – Nga SULEJMAN MATO*

Thonë se i pari që u bë mbret i thesprotëve

dhe i molosëve, pas përmbytjes, qe Faetoni,

i cili ishte njëri prej atyre që erdhën në Epir

bashkë me pellazgun dhe, disa thonë se aty

në mes të molosëve banuan Deukalioni dhe

Pirroja pasi ndërtuan tempullin e Dodonës.

Kjo është dëshmia më interesante që flet për origjinën më të hershme të saj. Në qoftë se kemi parasysh që koha “pas përmbytjes” i takon 23 000 vjetëve para Krishtit, atëherë del që tempulli i Dodonës duhet të ketë një lashtësi të tejskajshme. Flitet për një tempull pagan, në një lartësi malore më në brendësi të maleve dhe ndoshta pikërisht në Tomorin dimërkeq me akuj dhe borë.(!?)

Epiri lidhet pazgjidhshmërisht me kultin e Dodonës, ndaj, që të flasësh për një mbretëri në Epir, duhet të dihet diçka rreth “institucionit të Dodonës”, i cili i gjen lidhjet e veta me qytetërimet më të lashta të botës.

Kronikat me të lashta japin një informacion të dobët për këtë faltore pagane, nën këmbët e malit Tomar, ku buron një lumë, nën ca lisa të lartë e të moçëm: Mali ishte dimërkeq nga ku shihej deti. Aty vinin vizitorë nga e gjithë Europa për të pyetur për fatin, për shëndetin, për problemet e bujqësisë dhe të blegtorisë. Pranë kësaj faltoreje jetonin pellazgët këmbëzbathur që nuk i lanin këmbët kurrë.

Fillimisht do të ketë qenë në një shpellë në veri të Thesprotisë. Sipas legjendave,unë këmbëngul dhe do ta shpjegoj me fakte në kapitujt e mëpastajmë të këtij libri, se në këmbët e malit Tomor, duhet të ketë ekzistuar një para Dodonë. Pas zbritjes së fiseve dorike në Ballkan, në një hark kohor 1800-1200 para Krishtit, pas sulmeve të tyre, tomarët e braktisën këtë tempull. Disa (tomarët – talarët) shtegtuan në rrethinat e malit Olimp, të tjerë zbritën në Jug, më pranë detit, dhe e ringritën tempullin e Dodonës përsëri në rrethinat e Janinës, në fshatin Melingues.

Gjithë magjia e kësaj faltoreje pagane ishte te lutjet e peleasve, priftërinjve të malit, ndanë një ene të madhe prej bronzi. Mbi krye qëndronte një statujë, e cila mbante tri kamxhikë në formë zinxhiri, me fije bronzi. Sa herë i lëkundte era, zinxhirët jepnin tinguj të dridhshëm për një kohë të gjatë. Kaq është e gjitha. Enigmat e tingujve të kazanit prej bronzi si dhe fëshfërimat e fletëve të lisit, fillimisht i shpjegonin priftërinjtë e malit.

Me lindjen e krishterimit, edhe kazani prej bronzi u kthye kokëposhtë .Tek funksioni i zinxhirëve prej bakri, të varur në degët e lisit ndoshta e ka zanafillën dhe kambana me gjuhëzën e vet. Ena prej bronzi do të ketë qenë projekti i parë i kambanës së kishave. Për këtë hipotezë nuk ka dëshmi tjetër, por unë nuk di të ketë as edhe ndonjë histori tjetër më bindëse. Kjo gjë do të ketë ndodhur shekuj më vonë.Liturgjia kishtare lindi si rezultat i kërkesës konkurruese me tempujt paganë, po kështu edhe rrëfimi në kishë pati zanafillë një model pagan.

Njeriu përjetësisht ka kërkuar deshifrimin e mistereve. Kambanat krijuan tempujt e rinj të krishterimit, në mes të fshatrave dhe të qyteteve. Ena e madhe prej bronzi , ena dodonase, lindi mijëra e mijëra shëmbëlltyra të veta në të gjithë botën.

Në një shënim enciklopedik thuhet se emri Dodonë është krijuar për shkak të onomatopeisë së tingujve të kësaj kambane: don! don! Kur shternin ujërat në lumin pranë tempullit, dilte mbi sipërfaqe vullkani i Vezuvit dhe villte llavë.”

Kjo marrëdhënie nëntokësore e vërejtur qysh në lashtësi ka rëndësinë e vet njohëse. Sidoqoftë, e rëndësishme është të theksojmë se Epiri i vjetër pati një kryeqendër diku në Dodonën pellazge. Institucioni i Dodonës ishte qendra e përpunimit të të gjitha teorive shkencore, në të gjitha fushat e jetës. Ajo ishte qendër e të dhënave meteorologjike, bujqësore, blegtorale, mjekësore, psikoterapike etj.

Epiri i vjetër jep dëshmi jetese në shpellat: Pëllumbas, Velçë, Selcë, Spile e gjetkë. Epiri është jo vetëm një territor me klimë të përshtatshme, me bimësi e blegtori, me fusha pjellore, por edhe me male të larta legjendare, si ai i Tomorit apo i Akrokerauneve ku, sipas historianëve të lashtë, kanë banuar perënditë pagane. (Zeusi akrokeraunes) Rilindësit tanë, sado në mënyrë joshkencore, janë të parët që kanë vënë re se gjuha që flitet sot në Shqipëri është vazhdimësi e gjuhës pellazge, e asaj popullsie autoktone që jetonte dikur në trojet që jetojnë shqiptarët sot.

Sipas një legjende, Dodonën e themeluan Tebanët, e themeloi Kadmi, mbreti i Tebës. Kadmi “Kadhëm”, ishte bir i mbretit fenikas dhe i ati i Ilirit. Gojëdhëna të tjera sjellin dëshmi për pasardhësit e Kadmit në Epir, breza më vonë.

Legjenda tjetër, më pranë së vërtetës historike, është ajo e krijimit të qytetit të Butrintit nga pasardhësit e Priamit, pas shkatërrimit të Trojës.

Legjenda tregon që Eneu i gjeti trojanët në Butrint. Madje ai u çudit kur pa në Butrint shëmbëlltyrën e Trojës. Më e besueshme është legjenda e ardhjes në këto troje të Helenit, vëllait të Hektorit. Heleni u martua me Andromakën, të shoqen e Hektorit.

Porta “Skea” e Butrintit si dhe fusha e Kestricës (Kestrini) mbajnë emra trojanë.

Legjenda tjetër përforcon dy të parat: “Qytetin e themeluan dy lykaone” (liqenas) të ndryshëm, Periketio dhe Oenotrasi, shtatëmbëdhjetë breza më parë se të hidheshin për së dyti nga Epiri në Itali. (M.Zeqo.”Panteoni Ilir”, fq.147).

Në qendër të të gjitha legjendave për themelimin e Butrintit gjendet një ka ose, më mirë të themi, “një buall”.

Të gjitha legjendat e lidhin krijimin e këtij qyteti me flijimin e një bualli.

Qyteti u themelua aty ku qëndroi bualli i plagosur. Këtu mund të ketë një të vërtetë, se kafshët e plagosura, të etura për ujë, i kanë përdorur për të zbuluar burimet e ujit të pijshëm.

Leskeu i Lesbos (shek VII para Krishtit) sjell dëshminë tjetër më të lashtë. Kur ra Troja, Eneu iu dorëzua Neoptolemit, mbretit të mirmidonëve, birit të Akilit, i cili e çoi të futur në një thes në Epir. Legjendat nuk kundërshtojnë njëra-tjetrën, por përforcojnë të njëjtën ngjarje, në të njejtën pikë, atë të rënies së Trojës. I pari shfaqet Heleni, i biri i mbretit të Trojës së rrënuar.

Varianti më i besueshëm i themelimit të qytetit të Butrintit i cili u bë pë ca kohë qendra e qytetërimit të kaonëve, është ai që flet për një Buthrotos, vazhdimësi e Ilionit të braktisur.Një Ilion në miniaturë, ngritur nga trashëgimtarët e derës princërore. Të zhvendosur larg vendit të vet, ata u përpoqën të krijojnë shëmbëlltyrën e kështjellës së Trojës. Në kujtim të të shoqit të vrarë nga Akili, në duelin nën muret e Trojës, Andromaka bëri një varr simbolik.

Dëshmi për këtë janë toponimet e gjendura në Butrint. Së pari është fusha e Kestrinës, përpara kështjellës. Kestrin quhej i biri i Helenit, nip i Priamit. Në Butrint gjenden edhe dy toponime të tjera që flasin në të mirë të kësaj legjende, toponimet “Troja” dhe “Skea”.

Për Butrintin na jep disa të dhëna edhe Skymni. “Kjo tokë ka një liqen,-thotë ai,- të cilin e quajnë Linhid ».

Çabej thotë se Linhid quhet vetë liqeni. “Afër tij ndodhet një ishull.”

Fare qartë. Pranë tij ndodhet ishulli i Korkyrës, ku thuhet se erdhi Diomedi (hero grek i luftës trojane) dhe vdiq atje. Ky ishull quhet edhe ishulli Diomedisa. (Këtu ka një pasaktësi, pasi ishulli i Diomedit ndodhet në Adriatik.)

Studiuesi M.Zeqo, te “Panteoni ilir” shkruan: “Ky variant është pak i çuditshëm dhe përbën një pasaktësi gjeografike”.

Kjo çudi ndodh ngaqë, në çdo kohë, Linhid është konsideruar liqeni i Pogradecit. Unë mendoj se këtu kemi të bëjmë thjesht me një emër liqeni pranë një ishulli, i vetmi ishull i banuar në këto vende.

Historiani Stefan Bizantini thotë: “Kadmi e përshkroi rrugën në këmbë, hipur mbi një çift qesh”. Të tjerë shkruajnë : “Kadmi dhe Harmonia, të shoqëruar nga Epiri, i biri, shkuan në Kaoni. Kur Epiri vdiq, kësaj treve iu vu emri Epir. Nga kjo legjendë marrim vesh për një degëzim tjetër teban, pinjollë të gjakut princëror teban, të cilët emigruan në Epir dhe populluan këto zona:. Legjenda e Ilirit, djalit të Enkeleas, nuk po gjen shtratin e vërtetë.

E vërteta është ajo që thotë Çabej : Enkelan është varianti i fjalës engiala (ngjala) prej së cilës trashëgojmë kultin e gjarprit teban dhe atij ilir. Kulti i gjarprit të liqenit (ngjalës) gjendet vetëm te fiset ilire.

Ka dhe një mendim tjetër: Meqë Kadmi rridhte prej mbretërisë fenikase, më e pranueshme do të ishte ideja që Kadmi të ketë themeluar jo Butrintin, por Foeniken (Finiqin e sotëm).

Cikli teban rrëfen edhe për një “Laodam”, pinjoll i brezit të pestë të Kadmit, mbret i Tebës që shkoi në Iliri. Epiri, si trevë e ndërmjetme me përzierje të vazhdueshme epiro-greke, ka qenë zona ku legjendat janë shtresëzuar mbi njëra-tjetrën. Sa më shumë të studiohet kjo zonë, aq më tepër ndihen diferencimet me kulturën greke.

Taloci thotë: “Mitologjia ilire i ka dhënë shumë mitologjisë greke.”

Straboni, në shkrimet e veta, tregon se Epiri dhe Iliria ishin të pasura. Ai bën diferencime rreth territorit dhe popullsisë së tyre. Orakullit të Dodonës i blatoheshin dhurata edhe nga vendet më të largëta. Ata vinin edhe që nga përtej detit, edhe prej ishujve jonianë. “Nëse të japin pëlqimin Tomuret e Zeusit të madh, Telemaku (biri i Odiseut) do të vritet.”

Në një vend tjetër, Straboni thotë: “Tani një pjesë e tyre janë shkretuar dhe vendet e banuara janë fshatra dhe gërmadha të braktisura. Fatin e tyre e pati dikur dhe orakulli i Dodonës. Ky orakull, sipas Eforit, është ndërtuar nga pellazgët.”

Nga ky informacion marrim vesh që Iliria dhe Epiri dikur jetonin në fqinjësi të mirë. Një pjesë e madhe e tyre fiseve iliro-epirote u shkretua dhe u braktis. Me sa duket, bëhet fjalë për një pushtim shumë të egër, i cili rrafshoi kultet dhe i shkretoi qytetet dhe fshatrat e Ilirisë dhe të Epirit të vjetër.

* Në vitet 169 para Krishtit, Polibi thotë se Pauli (konsulli romak Paul Emili), pasi theu dhe rrënoi maqedonasit e Perseun , shkatërroi 70 qytete të epirotëve (shumica e këtyre kanë qenë të molosëve). Si gjurmë të këtij qytetërimi të lashtë në Jug, Teopompi përmend 14 fiset më të dëgjuara të Epirit, të parët kaonët e më pas molosët, “për shkak të fisit mbretëror (ishin këta ajakidë ) dhe për shkak se në vendin e tyre ishte faltorja e Dodonës, e vjetër dhe e dëgjuar”. Autori përmend ndër to limanin e Panormit, liman i madh midis maleve Keraune (Palermoja e sotme.) dhe Onhesmin (Saranda e sotme), që gjendet përballë Korkyrës. .Më poshtë gjendet limani Kasiope. Pastaj vjen Poseidi dhe Buthroti, në grykën e limanit të quajtur Pelod.
* Emri i pellazgëve të Epirit kishte dalë jashtë përdorimit përpara se të zëvendësohej emri pellazg me emrin alban, në qytetin Alba të ndërtuar nga Eneu. duke dalë jashtë përdorimit emri pellazg në Epir u zëvendësua me emrin epirot.
* Epirotët molosë patën për sundues Pirron e Neoptolemit, birin e Akilit, pasardhësit e tij nga Thesalia.Të tjerët sundoheshin nga vendësit.
*Dodona, në kohët më të vjetra, ishte nën sundimin e thesprotëve, ashtu edhe mali Tomar ose Tmar (se të dy emrat përdoren)… më vonë u vu nën sundimin e molosëve. (Straboni. “Gjeografia…”VII.11)
* Në fillim ata që profetizonin ishin burra; ndoshta këtë do të thotë edhe poeti i cili i quan ata hypofetë, duke vënë në një radhë me ta dhe profetët. Por më vonë u zgjodhën tri plaka. (Straboni. VII.12.)
*Aty nga fundi i shekullit të 13-të para Krishtit, i biri i Eneut, Askani, ndërtoi një qytet të ri të cilin e quajti Alba -Longa…Banorët e Alba -Longas ishin banorët e Laviniumit dhe banorë të Albas, ndërtuar prej Eneut, domethëne, ishin: pellazgë, arkadas, elej dhe trojanë. Më vonë banorët e Alba -Longas u quajtën albanë. Roma ndërkaq u rrit nga gërmadhat e Albas, prijësit të albanëve. (Tit Livi )

*VOAL po boton “ Epiri i vjetër dhe institucioni i Dodonës” e cila vijon librin studimor “Në kërkim të rrënjëve” të shkrimtarit dhe diejtarit të shquar Sulejman Mato.