VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

GINEVRA DIAMANTE ROSA VENDUTO A 14,8 MILIONI DI FRANCHI

By | May 13, 2015

Komentet

Kongresi i 97 i Zviceranëve Jashtë Vendit : “Duhet ta çojmë në botë “zvicerizmin tonë” me besim dhe respekt”

Këshilltari federal Ignazio Cassis gjatë fjalës së hapjes

VOAL – “Ne duhet ta çojmë në botë “zvicerizmin tonë” me besim dhe respekt, të marrim pjesë në mënyrë aktive në zhvillimin e kësaj bote të re të globalizuar. Vetëm në këtë mënyrë ne mund të përfaqësojmë interesat tona: paqen, sigurinë, punët, prosperitetin dhe mbi të gjitha sovranitetin”, tha kreu i Departamentit Federal të Punëve të Jashtme.

Kongresi i këtij viti i dedikohet temës “Cila botë për nesër?” Në këtë kontekst Cassis mbajti raportin “Vizioni për politikën e jashtme të Zvicrës 2028 “, realizuar nga një grup pune që ai krijoi.”  “Në raport nuk do të gjeni terma si ‘shtet i vogël’ ose ‘vend i vogël’. Përkundrazi, raporti tregon besim dhe vullnet politik.”

Cassis njoftoi gjithashtu se ai do të kryejë një studim mbi shërbimet konsullore. “Ne gjithashtu duam të dimë nga ju se çfarë mendoni dhe për çfarë keni nevojë,” – tha ai.

ATS

Alain-Fabien: Pas goditjes në tru, babai im Alain Delon ka vazhdimisht përmirësime

VOAL – Alain Delon po bëhet gjithnjë e më i mirë. Admiruesit e aktorit 83-vjeçar, i cili ishte shtruar në spital në Zvicër për disa javë, në klinikën Genolier, ku ishte transportuar pas një qëndrimi të gjatë në kujdesin intensiv në Paris për një goditje në tru, i qetëson i biri Alain-Fabien. Mbrëmjen e së dielës ai publikoi një fotografi të babait të tij në mediat sociale. Në foton e parë që nga shtrimi, Alain Delon ka një buzëqeshje të madhe.

“Faleminderit për mesazhet tuaja të shumta”, shkroi 25-vjeçari në mesazhin e tij të tretë për gjendjen e legjendës së kinemasë franceze të transmetuar nga fëmijët e tij brenda pak ditësh.

I pari që u shfaq ishte Anthony, më i madhi, 54-vjeçar. Të enjten ai njoftoi (duke konfirmuar atë që u zbulua nga mediat franceze ditë më parë) se babai i tij po “pushon” në Zvicër. Të Premten, ishte Anouchka, nga ana e saj, njësoj si Alain-Fabien, e lindur nga marrëdhëniet me Rosalie van Breemen (Anthony ndërkaq është djali i Nathalie Delon). 29-vjeçarja kishte bërë të ditur që legjenda e kinemasë franceze “tashmë po mendon për projektet e tij të ardhshme”.

Behrami e “godet” Petkoviçin, i zhgënjyer me largimin nga përfaqësuesja e Zvicrës

Valon Behrami e ka përsëritur edhe njëherë zhgënjimin e tij për mënyrën se si u pensionua nga Kombëtarja e Zvicrës.

Ylli kosovar vazhdon të jetë pjesë e futbollit aktiv. Tani po luan në Zvicër për Sionin, shkruan Gazeta Express.

Por është larguar nga Kombëtarja e Zvicrës menjëherë pas përfundimit të Kampionatit Botëror “Rusia 2018” bashkë me Blerim Xhemailin.

Behramit i ka mbetur hatri në përzgjedhësin e Zvicrës, Vladimir Petkoviç, i cili përmes një telefonate i kishte thënë se ekipi helvetik nuk llogaritë më në shërbimet e tij.

Kosovari insistion se ka merituar tjetër qasje nga Petkoviç sepse është një lojtar me më së shumti paraqitje për Zvicrën.

”Kam folur vetëm 3 minuta, ndoshta 3 minuta e 20 sekonda. Petkoviç me tha ‘Valon dua të bëjmë ndryshime gjenerate’. Dhe çfarë ndryshimi bëri, ishim vetëm unë dhe Blerimi që u larguam”, ka deklaruar për “Blick” Behrami, i cili ka garuar në katër Kampionate Botërore me Zvicrën.

“A kështu ndryshohet gjenerata? Ai nuk me pyeti fare për mendimin tim, nuk më pyeti nëse jam gati për të vazhduar dhe çfarë mendoj për të ardhmen, sidomos pas Kupës së Botës ku kishim një performancë të mirë”, ka thënë Behrami i cili nuk dëshiron ta takojë kurrë trajnerin boshnjak.

Më 12 gusht 1905 lindi teologu i shquar zviceran Hans Urs von Balthasar

VOAL – Hans Urs von Balthasar lindi në 12 gusht 1905 në Lucernë të Zvicrës, në një familje shumë katolike. Pasi mbaroi studimet e para tek Jezuitët dhe Benedikasit, duke filluar nga viti 1923 Hans studioi filozofi dhe gjermanistikë: së pari në Zyrih, pastaj në Berlin dhe Vjenë; më 1928 u diplomua në Zyrih duke paraqitur një tezë mbi historinë e problemit eskatologjik në letërsinë moderne gjermane. Ndërkohë, tashmë në vitin 1927, gjatë studimeve të tij, ai u tërhoq në Bazel për një periudhë të kërkimit shpirtëror: një periudhë që përfundoi në vitin 1929, kur njëzetekatërvjeçari Hans – saktësisht 31 tetor – hyri në shoqërinë e Jezusit të Feldkirch si rishtar.

Pas rishtarisë, ai u transferua në Pullach, më pas studioi teologji, nga 1932-1936, në Lyon. Gjithashtu në vitin 1936 në Mynih u shugurua një prift, ndërsa në tre vitet e ardhshme ai punoi si redaktor për revistën e botuar me urdhër të Stimmen Der Zeit. Duke filluar nga viti 1940, pasi i tha jo Universitetit Gregorian të Romës, ai në vend të kësaj merret me mësimdhënie akademike dhe iu kushtohet të rinjve. Në këtë periudhë, ai është në Bazel, ku shpesh thirret për të dhënë leksione, dhe ku fillon një miqësi të ngushtë me Karl Barth, një teolog protestant, me të cilin ndan dashurinë e tij për Mozartin.

Së bashku me Adrienne Von Speyr (udhërrëfyes shpirtëror i të cilit është) ai themeloi Institutin Sekular të Komunitetit të Gjonit më 8 Dhjetor 1944, ndërsa më vonë iu përkushtua veprimtarisë së shkrimtarit dhe botuesit, në Bazel dhe Zyrih, për Shtëpinë botuese Johannesverlag Einsiedeln. Sidoqoftë, disa probleme fillojnë të shfaqen: ndërsa babai vdes, nëna sëmuret rëndë dhe i njëjti fat i bie Erich Przywara, mentorit të tij. Dhe kështu, ndërsa Adrienne vë në praktikë një vizion teologjik që nuk njihet nga Kisha e asaj periudhe, Hans në vitin 1950 detyrohet të braktisë urdhrin e jezuitëve, për arsyen paradoksale që atij nuk i ofrohet mundësia e ndjekjes së veprimtarisë së institutit që ai themeloi. Pa mjete ose punë, ai nuk mund të ligjërojë më në universitetet dhe institutet katolike për shkak të ndalimit nga ana e Kongregatës për Edukimin Katolik, ndërsa ai arrin të përparojë falë konferencave të tij.

Me kalimin e kohës, ndërsa teologjia e tij takon një numër në rritje të ndjekësve, ai gjithashtu rehabilitohet nga Kisha zyrtare, e cila madje i paguan atij njohjen e Palit VI për teologji (megjithëse nuk e fton në Këshillin e Dytë të Vatikanit). Hans Urs von Balthasar vdiq në 26 qershor 1988, saktësisht dy ditë para se u shpall zyrtarisht kardinal (me testamentin e Papës Gjon Pali II, i cili kishte pranuar publikisht meritat e tij). Ai aktualisht është varrosur në Lucerne, në Hofkirche të qytetit.

I konsideruar si një nga pararendësit e të menduarit të Këshillit të Dytë të Vatikanit, von Balthasar prodhoi një vepër të rëndësishme dhe të gjerë teologjike, e cila gjatë dekadave, duke filluar nga letërsia dhe studimet gjermane, ka arritur në një sintezë themelore në jetën e Kishës, përkundër polemikave të ngritura nga disa hipoteza specifike teologjike. Nuk është ekzagjerim të thuhet se vepra e tij teologjike mund të konsiderohet si një nga më me ndikimin e shekullit të kaluar, pasi më pas ka gjetur interpretues të shumtë edhe në studimet e sotme teologjike. Ndikuar në mënyrë të pashmangshme nga kontakti me teologët, filozofët dhe jezuitët si Henri de Lubac, Jean Danielou dhe Przywara i lartpërmendur, von Balthasar kontribuoi, falë botimeve të tij (ndër të tjera, ne veçojmë “Apokalipsin e shpirtit gjerman”, “Zemra e botës “,” Shekujt gnostik të Massimo Rrëfimtari “,” Të Krishterët dhe Angjenjtë “dhe” Motrën Elizabeta e Trinisë “) dhe në ligjëratat e tij për të rinovuar interesin ndaj patristikut, duke e bërë atë përsëri në dispozicion për besimin I krishterë dhe për teologji.

Në “Abbattare bastioni”, teologu zviceran pohon me vendosmëri nevojën që Kisha të shkëputet nga ngulitja e saj dhe të eliminojë muret që e ndajnë atë nga kultura e botës moderne. I pranishëm, tek von Balthasar, është në të njëjtën kohë mendimi se identiteti i krishterë rrezikon të humbasë elementet themelore: nuk është rastësi që pas pikëkthesës pajtuese të botonte shkrime të shumta në të cilat sulmon pikërisht kardinalët me një ashpërsi të caktuar (nga hapjet ekumenike te përtëritja e liturgjisë, duke kaluar nëpër një qendër të ripërtërirë të Biblës). Kjo mund të konsiderohet periudha e dytë e mendimit të tij, e cila dallohet edhe nga polemikat kundër pozicioneve antropocentrike të Karl Rahmer. Për zviceranin, Kryqëzimi përfaqëson vendin zbavitës para përsosmërisë, shenjën dramatike që tregon për besimtarin mundësinë e martirizimit, ndërsa e vetmja rrugë që mund të udhëtohet në drejtim të hyjnisë është ajo që fillon nga vetë Zoti.

Kryevepra e Von Balthasar njihet njëzëri “Gloria”, ku ai shikon parimin e bukurisë, duke ekspozuar kategoritë e sintezës së tij teologjike të përtërirë në Vizionin e Formës: sipas tij, është në bukurinë që ndodh Zbulesa hyjnore, në madhështinë që ndriçon besimi. Mirënjohja është emëruesi i zakonshëm i dashurisë dhe bukurisë, falimentim që paraqet edhe shenjën tipike të veprimit hyjnor ndaj njeriut. Po aq e rëndësishme është edhe “Teodrammatica”, ku në pesë vëllime është ngritur drama që del nga zbulesa e angazhimit hyjnor ndaj botës: marrëdhëniet midis lirisë njerëzore, dukshëm të kufizuara dhe lirisë hyjnore, të pafundme janë thelluar. Historia historike, për von Balthasar, karakterizohet nga vdekja dhe e keqja, dhe për këtë arsye ardhja e Krishtit përfaqëson ujëmbledhësin vendimtar që sugjeron që ne mund të mposhtim përfundimisht të keqen në dashurinë e pafundme që e merr atë.

Vevey: Fête des Vignerons shënon rekord

Midis dymbëdhjetë edicioneve, që nga viti 1797, është ai që regjistroi pjesëmarrjen më të madhe: 375 000 spektatorë dhe më shumë se një milion vizitorë

VOAL – Ndër dymbëdhjetë edicionet e Fête des Vignerons zhvilluar në Vevey (VD) që nga viti 1797, ky që përfundoi sot pati një pjesëmarrje rekord: 20 shfaqjet e drejtuara nga regjisori tiçinas Daniele Finzi Pasca tërhoqën 375 000 spektatorë.

Qyteti Vevey në buzë të Liqenit të Gjenevës, në total, mirëpriti më shumë se një milion vizitorë gjatë festivalit. Shfaqja e Finzi Pasca e inskenuar në arenën speciale prej 20 000 vendesh ishte një sukses fantastik. Rezultati artistik, afati kohor i tij, mesazhi poetik dhe shoqëror i përqendruar në lidhjen midis njeriut dhe natyrës, fabulës fëminore dhe lojërave, forcës së tij emocionale dhe aftësisë teknologjike janë vlerësuar si nga mediat zvicerane, ashtu edhe nga gazetarët nga e gjithë bota, nënvizon një shënim nga organizatorët.

Nga njëzet shfaqjet e planifikuara për 25 ditët e festimit, tetëmbëdhjetë u zhvilluan në ditën dhe kohën e caktuar. Vetëm dy janë shtyrë dhe dy janë ndërprerë për shkak të kushteve të motit. Nga 420 000 biletat e mundshme, 355 000 u shitën, plus 20 000 ftesa gjatë dy testeve të përgjithshme. Për më tepër, rreth 400 000 shikues në Zvicër e panë ngjarjen gjatë transmetimit në ekranet e SRG.

Madlaina, prodhuese verës nga Graubünden në Fête des Vignerons

La Fête des Vignerons filloi më 18 korrik me ceremoninë e hapjes dhe kurorëzimin e gjashtë punonjësve më të mirë të vreshtave. Për herë të parë midis tyre ishte edhe një grua: 56-vjeçarja Corinne Buttet nga Chardonne (VD). Titulli i “mbretit” i shkoi Jean-Daniel Berthet, gjithashtu 56 vjeç, i Epesë (VD). Përveç gjashtë çmimeve të arta, u dhanë 19 medalje argjendi dhe 49 bronzi. ATS

Shihni se çfarë rekomandojnë ekspertët e klimës në Zvicër në lidhje me konsumimin e mishit

Për të frenuar ndryshimin e klimës, ekspertët thonë se menyja e ardhshme duhet të përfshijë më pak mish dhe bulmet.

Zakonet globale të prodhimit dhe konsumit të ushqimit duhet të ndryshojnë në raport me ngrohjen globale, sipas një raporti të Kombeve të Bashkuara që vlerëson efektet e ndryshimit të klimës në tokë, citon Swissinfo.ch.

Raporti që u botua javën që lamë pas nga Paneli Ndërqeveritar për Ndryshimin e Klimës (IPCC)  – rekomandon përqafimin e metodave të reja të bujqësisë dhe ndryshime të mëdha diete, të tilla si zvogëlimi i konsumit të mishit. Dokumenti jep udhëzime për qeveritë mbi mënyrat për të zbatuar Marrëveshjen e Parisit 2015 dhe për të shmangur ndryshimet e  klimës përpara një konference mbi këtë çështje që do të mbahet këtë vit në Kili.

Që nga kohët paraindustriale, temperatura e sipërfaqes së tokës është rritur dy herë më shumë se mesatarja globale, me 1.53 ° C në krahasim me 0.87 ° C. Rritja e nivelit të detit është gjithashtu një rritje e presionit të tokës, shënon një përmbledhje prej 60 faqesh të raportit për politikëbërësit. Ekspertët ekzaminuan lidhjet midis përdorimit të tokës, sigurisë ushqimore dhe ndryshimit të klimës.

Për të shmangur çdo skenar që kufizon ngrohjen globale në më pak se 2 ° C deri në vitin 2100 “kërkohet zbutja e tokës dhe ndryshimi i përdorimit të tokës”, përfundon raporti, i cili u miratua të Mërkurën që shkoi nga 195 vende, përfshirë Zvicrën.

IPCC rekomandon prerjen e mishit në një të preferuar të dietave me bazë bimore.

Pasojat e papalueshme

Në Zvicër, toka bujqësore zë një  sipërfaqes prej 36%.

Përpara publikimit të raportit, aktivistët e Greenpeace në Zvicër jashtë takimit dolën me parullën ku shkruhej “Më pak mish = më pak nxehtësi”.

Rregullime të tilla dietike mund të kontribuojnë, sipas vlerësimeve, në lirimin  në miliona kilometra katrorë tokë dhe, në vit, në zbutjen e deri në 8 gigatone të ekuivalentëve të CO2 deri në vitin 2050. Më shumë se 70% e sipërfaqes së tokës, sipas specialistëve, përdoret në total për të përmbushur nevojat e popullatës.

Që nga viti 1961, prodhimi për frymë i vajrave vegjetale dhe mishit është dyfishuar. Kaloritë janë rritur me një të tretën. Ndërsa gati 830 milion njerëz janë të paushqyer, rreth 2 miliardë janë mbipeshë.

Përdorimi i tokës njerëzore përbën gati një të katërtën e emetimeve të gazrave serë, përfshirë gati gjysmën e metanit të lëshuar. Ky aktivitet është përgjegjës për degradimin e 25% të sipërfaqes së tokës. Në veçanti, tokat e thata u rritën me një mesatare prej 1% midis 1961 dhe 2013.

Kërcënimet klimatike do të varen nga rritja e popullsisë dhe shkalla e rritjes së temperaturës.

Një problem tjetër është se një popullsi prej 9 miliardë banorësh deri në vitin 2100 do të rritë çmimin e disa mallrave për më shumë se 7% deri në vitin 2050.

Në varësi të rajonit, ndryshimet në kushtet e tokës mund të “rritin ose ulin” shkallën e ngrohjes globale, përfundon IPCC. Ky ngrohje do të shoqërohet me reshje të mëdha shiu dhe përmbytje si dhe nxehtësi dhe thatësira që shkaktojnë paqëndrueshmëri ushqimore.

Zakonet globale të prodhimit dhe konsumit të ushqimit duhet të ndryshojnë për të përmirësuar ngrohjen globale, sipas raportit të Kombeve të Bashkuara që vlerëson efektet e ndryshimit të klimës në tokë./swissinfo.ch

 

Më 10 gusht 1874 lindi Herbert Hoover, presidenti i 31-të i SHBA

VOAL – Herbert Clark Hoover lindi në 10 gusht 1874 në West Branch, Ohio, nga një familje që i përkiste borgjezisë lokale: babai i tij, Jessie, ka origjinë zvicerane dhe gjermane, ndërsa nëna e tij është kanadeze. Të dy prindërit e tij janë Kuaker. Në moshën dy vjeçare ai kontraktuar një formë të rëndë të laringjitit difterik, i cili e çoi atë në pragun e vdekjes, përpara se të shpëtohej nga xhaxhai i tij John Minthorn. Ai shkoi për të jetuar me xhaxhain e tij më 1885, në Oregon në Newberg, ku iu dha një edukim shumë i rreptë, me parime të rrepta etike. Pasi studioi në Universitetin Stanford si inxhinier, ai u transferua në Australi dhe më pas me gruan e tij në Kinë, ku ai punoi për një kompani private, dhe ku në vitin 1900 u përfshi në kryengritjen e Boxerit përmes aktiviteteve të ndihmës.

Republikan, ai ishte një kandidat për president të Shteteve të Bashkuara më 1928, kur Calvin Coolidge, president në detyrë, refuzoi një kandidaturë të re. Sfiduesi i tij është demokrati Alfred E. Smith, ish guvernatori i New York. Të dy kandidatët premtojnë të përmirësojnë kushtet e jetesës së sipërmarrësve bujqësorë, të reformojnë ligjet e imigracionit dhe të mbajnë politikën izoluese të Shteteve të Bashkuara. Mendimi i tyre për Aktin Volstead, i cili ndalon shitjen e birrës dhe shpirtrave, është i ndryshëm: Smith dëshiron ta shfuqizojë atë, ndërsa Hoover rezulton të jetë një proteksionist, dhe për këtë arsye dëshiron ta mbajë atë. Fitorja e kandidatit republikan materializohet si falë bumit ekonomik, ashtu edhe falë mosmarrëveshjeve të brendshme brenda Partisë Demokratike, veçanërisht për çështjet e ndalimit dhe fesë.

Dhe kështu Hoover, ish Sekretari i Tregtisë, mori detyrën në 1929, pa dijeni për krizën e tmerrshme ekonomike, pas rënies së Wall Street, i cili brenda disa muajsh do të prekë Shtetet e Bashkuara dhe do të duhet të përballet në dorën e parë. Në konferencën e tij të parë për shtyp ai premton një fazë të re të marrëdhënieve me gazetarët, duke sqaruar se nuk dëshiron zëdhënës: në 120 ditët e tij të para si president, ai do të mbajë më shumë konferenca se çdo president tjetër në histori. Përkrah tij është, natyrisht, gruaja e tij, Lou Henry, të cilës i paraprihej edhe një reputacion i shkëlqyer, pasi ishte diplomuar në gjeologji në Stanford. Zonja e re e parë përfaqëson prototipin e gruas së re të periudhës së parë të pasluftës: inteligjente, e fortë dhe e vetëdijshme për mundësitë e shumta që i janë dhënë edhe gjinisë femërore.

Gjatë presidencës së tij, Hoover është i njohur edhe për një sport kurioz që praktikon, i shpikur direkt nga ai, i cili ndërthur tenis dhe volejboll dhe që ai luan çdo mëngjes.

Sa i përket mendimit të tij politik, megjithëse ai është i bindur personalisht që në fushën ekonomike qeveria është thirrur të ndërhyjë në mënyrë aktive dhe të vazhdueshme, në realitet ai rezulton të jetë një liberal ortodoks: ai përpiqet të shmangë rënien e vendit me sigurime të vazhdueshme optimist për mundësinë e tejkalimit të recesionit. Si president ai përpiqet të bindë qytetarët se kriza mund të tejkalohet brenda një kohe të shkurtër, por përpjekjet e tij dëshmojnë të jenë joefektive, dhe për këtë arsye popullariteti i tij bie brenda një kohe të shkurtër. Prandaj, për të komplikuar situatën, refuzimi i tij për t’u caktuar njerëzve të papunë subvencione federale ndërhyn.

Më 1932 Partia Republikane, duke hequr dorë nga çdo shans i suksesshëm, vendos ta emërojë përsëri për zgjedhjet presidenciale. Hoover është i vetëdijshëm se është i destinuar për humbje, dhe kështu ai fillon një fushatë zgjedhore veçanërisht frustruese. Ai vjen për të urrejtur rolin e presidentit, por ai zgjedh të kandidojë përsëri jo vetëm si çështje krenarie, por mbi të gjitha sepse ai ka frikë se asnjë kandidat tjetër republikan nuk mund të përballet me depresionin ekonomik pa iu drejtuar masave që ai i konsideron jashtëzakonisht të rrezikshme: një lloj sakrifice personale me pak fjalë, në emër të së mirës së vendit. Pasi zyrtarisht një kandidat, ai në fillim mendon se do të mbajë vetëm një ose dy fjalime, duke ia lënë pjesën e mbetur të fushatës delegatëve të tij: kur sheh që sondazhet tregojnë republikanët pranë një humbjeje të bujshme, ai pranon të ekspozojë më shumë. Ai jep nëntë fjalime në radio, gjatë të cilave mbron administrimin e tij dhe filozofinë që e frymëzoi. Megjithatë, gjatë fushatës së tij elektorale në të gjithë vendin, Hoover duhet të përballet me turma armiqësore dhe njerëz të zemëruar: një pasojë e situatës së tmerrshme ekonomike që përfshin popullsinë.

Hoover është mposhtur nga Franklin Delano Roosevelt, një kandidat demokrat, duke marrë vetëm 39.7% të votave, kundër 57.4% të fituara nga kundërshtari.

Ai u largua nga Uashingtoni në Mars 1933, i zhgënjyer që ishte refuzuar nga votuesit dhe kotësia e përpjekjeve të tij. Së pari ai zhvendoset në New York, ku jeton në hotelin Waldorf-Astoria; pas së cilës ai u transferua në Kaliforni, në Palo Alto, ku ai ishte në gjendje të rizbulonte kënaqësinë për të jetuar në Pacific-Union Club dhe në Klubin Bohemian.Në kohën e tij të lirë ai filloi të udhëtonte, shpesh duke vizituar fshatra ose qytete të vogla, ku ai njihet rrallë, por po i kushton gjithashtu natyrës, duke shkuar peshkim në vetmi ose duke marrë shëtitje të gjata në pyll: disa muaj para vdekjes së tij, ai madje do të botojë një libër kushtuar peshkimit, me titullin “Peshkimi për argëtim – Dhe të lani shpirtin tuaj” (“Peshkimi për argëtim – dhe për të pastruar shpirtin “): është vëllimi i gjashtëmbëdhjetë i botuar nga ai në tërë jetën e tij.

Në karrierën e tij post-presidenciale, ai gjithashtu mbështet politikisht disa kandidatë demokratë, përfshirë John Fitzgerald Kennedy.

Herbert Hoover vdiq nga gjakderdhja e brendshme në 20 tetor 1964, në moshën nëntëdhjetë, vjeçare tridhjetë e një vjet dhe shtatë muaj pas largimit nga posti i presidentit.

 

Objektivat e reja të Federerit 38 vjeçar

VOAL – Pas zhvillimeve të fundit të jashtëzakonshme në Wimbledon, mosha nuk duket se është kufi në karrierën e Roger Federerit. Kampioni ynë mbushi dje 38 vjet, një moshë që mund ta kishte detyruar të tërhiqej nga tenisi shumë kohë më parë, dhe megjithatë ai ende shkel fushat e lojës për të na mahnitur me të gjuajtjet e tij të mahnitshme. Pra, pse të mos mendojmë se mund të vazhdojë më tej, se mund të arrijë objektiva të tjera dhe të thyejë rekorde të tjera.

Fituesi më i moshuar i Slamit: ky rekord aktualisht i përket Ken Rosewall dhe King Roger tashmë mund ta kapërcejë atë në US Open të ardhshëm. Australiani më 1972 fitoi Australian Open kur ishte 37 vjeç e dy muaj.

Kampioni më i moshuar olimpik: ky është një tjetër rekord brenda mundësive të bazelasit. Verën e ardhshme, në fakt, lojërat e Olimpiadës së 32-të në Tokio dhe, nëse do të jetë suksesshëm, Federer do të thyejë rekordin aktual të Andy Murrayt i cili fitoi arin e tij të dytë në Rio de Janeiro në moshën 30 vjeç.

Titujt dhe finalet e ATP: Jimmy Connors me 109 tituj kryeson klasifikimin special përpara King Rogerit, i cili ka fituar 102 – nga 163 finale ka fituar 156. Shtatë finale dhe shtatë tituj diferencash, jo një qëllim shumë i thjeshtë por i mundshëm. Pse jo?

Fituesi më i moshuar i një turneu: për këtë Federer do të duhet të na kënaqë edhe për një kohë me lojën e tij. Mbajtësi aktual i rekordeve është në fakt Richard Pancho Gonzales i cili më 1972 fitoi turneun në Des Moines, Iowa, në moshën 43 vjeç.

Më i moshuari në një Major: ky qëllim është fatkeqësisht i paarritshëm. Në vitin 1968, në moshën 52 dhe 6 muaj, Frank Parker mori pjesë në US Open, duke humbur ndaj Arthur Ashe. Ne dëshirojmë që Federer 15 vjet të gëzojë një pension të merituar, por kurrë mos thuaj kurrë …

Aforizma nga ROGER FEDERER (ROXHER FEDERER, 8 gusht 1981)

VOAL – Unë mendoj në mënyrë pozitive se kjo është ajo që më ndihmon më shumë në momente të vështira.


Ju gjithmonë dëshironi të fitoni. Kjo është arsyeja pse ju luani tenis, sepse e doni sportin dhe përpiqeni të jeni më të mirët që mundeni.


Më duhet të përshtatem me pushimet rreth turneve, veçanërisht atyre të shkëlqyera, në Melburn, Paris, London dhe New York.


Babai im tha nëse bëhesh profesionist i tenisit, sigurohu që të renditesh ndër njëqind të parët, sepse duhet të fitosh pak para. Ti e siguron jetesën në mënyrë që të paguash stërvitjen dhe, siç e kupton, udhëtimet e tua.

E dini, unë nuk luaj vetëm për librat e rekordeve.


Unë jam i shtënë për ato vende të vjetra tradicionale, dhe Roma është e pakrahasueshme, veçanërisht kur ke parasysh ushqimet italiane.


Ajo që unë mendoj se isha në gjendje ta bëja mirë ndër vite, ishte të luaja edhe kur kisha probleme, të luaja në të gjitha llojet e kushteve.


Unë kisha vendosur një synim me ekipin tim, por kurrë nuk e mendoja me thellësinë në lojë këtë vit që isha në gjendje ta riktheja atë aq shpejt.


Unë kam qenë i vetëdijshëm që imazhi të cilin e ke krijuar me një karrierë të tërë mund ta shkatërrosh në një minutë. Kjo të frikëson pak, por kështu janë gjërat.


Nuk mund të qëndroj Nr. 1 për pesëdhjetë vjet, ju e dini. Do të shohim se çfarë ndodh.


Jam jashtëzakonisht krenar dhe i nderuar që kam kaluar rekordin e Pete, pasi ai ishte heroi im i fëmijërisë dhe gjithmonë e shikoja lart.


Më parë, mendoja se nëna dhe babi ishin gjithçka, por tani, për rastin tim, unë kam dy vajza të vogla. Është diçka krejt papritur. Ti ke foshnjat në radhë të parë, pastaj ke prindërit.


Mua më pëlqen të jem tenist. Unë fajësohem kur humb. Unë u fajësohem kur fitoj. Dhe me të vërtetë më pëlqen shumë, sepse kam luajtur shumë futboll, dhe nuk mund ta duroja kur duhej ta fajësoja portierin.


Ëhtë e qartë, kur fitoni gjithçka, është argëtuese. Kjo nuk do të thotë që ju e doni më shumë lojën.
Shërbimi, unë isha shumë i ri dhe … jo aq i fuqishëm sa të kisha një shërbim të mirë kur isha i ri, kështu që paragrafi im ishte gjithnjë i shtënë nënshkrimi. Kështu që, unë e drejtoja prapambetjen time, e di, sesa mund të kisha, dhe e di pse mendoj se është forca ime edhe sot, ju e dini.
Kur kam fituar në vitin 2003, kurrë në ëndrrat e mia më të egra nuk kam menduar ndonjëherë se do të fitoja Wimbledon dhe do t’i kisha fëmijët e mi duke parë mua të ngrinin trofeun, kështu që ky është goxha surreal. Po, unë u trondita gati në momentin kur u mblodhën kaq bukur.
Ne nuk mund të jemi gjithmonë dakord për gjithçka.
Kur bëni diçka më të mirë në jetë, nuk dëshironi të hiqni dorë – dhe për mua është tenisi.

ExLibris: Skënder Buçpapaj: Në tranzicion e panë të gjithë, gardianë dhe të ngujuar, se cili kishte qenë në të vërtetë Atdheu!

Intervistë e Skënder Buçpapajt tek e përjavshmja letrare kulturore ExLibris

 

Z. Buçpapaj, nuk është mirë që biseda e një poeti me lexuesin e tij të jetë kaq e sofistikuar, pra po mendoj edhe këtë komunikim tonin të parë, për të marrë prej lëndës, subjektit, ka realizuar te ju një profil poetik sa lirik aq edhe epik. Pra, dua të di në këtë epokë teknologjisë çfarë ju nuk rrokni dot përballë lexuesit? Për ironi, edhe këto bisedat tonat, të sotmen, me mjete elektronike…

Poezia është arti më i vjetër, i lindur bashkë me njerëzimin, i lindur për ta mbijetuar njerëzimin. Ajo është arti i arteve. Ka bashkëjetuar me të gjitha llojet e tjera të shkrimeve, – diturore, të shenjta, didaskalike etj., – ka ditur të japë dhe të marrë nga kjo bashkëjetesë. Ka bashkëjetuar me të gjitha llojet e arteve, ka ditur të japë dhe të marrë nga kjo bashkëjetesë. Ka bashkëjetuar me të gjitha llojet letrare, ka ditur të japë e të marrë nga kjo bashkëjetesë. Poezia karakterizohet nga ritmet dhe melodia, por qëndron më lart se muzika, sepse kur thuhet se kjo poezi është melodioze, është harmonike etj., thonë për të vetëm diçka të pjesshme. Kur thonë se kjo muzikë është poezi, nuk ka nevojë të thuhet më shumë. Poezia vepron me përfytyrime dhe vizione të larmishme, por qëndron më lart se piktura, sepse kur thuhet se kjo poezi ka shumë kolorit, ka shumë dritë, ka shumë kontraste etj., thonë për të diçka të pjesshme. Kur thonë për një pikturë se kjo është poezi, kanë thënë gjithçka për të. Traktatet shkencore, shkollore, fetare, dolën më vete, u shkëputën vetëm relativisht nga poezia. Muzika, kërcimet, vallet, u shkëputën vetëm sa për të thënë nga poezia. Proza, e shkurtër dhe e gjatë, dramaturgjia, vetëm ndërruan banesë pa ndërruar shtëpi nga poezia. Nëse kjo të çon te relativiteti, atëherë po ju kujtoj se këto kohët e fundit kam lexuar traktatin fizik dhe filozofik “Relativiteti” të Albert Ajnshtajnit. Dhe mund të them se është relativisht shkencë, relativisht filozofi dhe relativisht poezi.

Asnjë shkak, asnjë arsye, pra, nuk ekziston pse poezia ta ndiejë veten ngushtë ndaj epokës së teknologjisë apo përballë lexuesit të epokës së teknologjisë. Është thjesht vetëm çështje se çfarë parapëlqimesh ka poeti në etapa apo në rrethana të caktuara të krijimtarisë së tij, se çfarë ndijimesh triumfojnë ndaj të tjerave në përballje me realitetin në ndryshim të përhershëm. Diçka nga realiteti të cilin sot poeti e abstragon nga poezia e tij, në fakt, nuk e ka përjashtuar, nuk e përjashton nga vëmendja e tij dhe nesër, fare natyrshëm, mund të jetë e do të jetë një tjetër parapëlqim i tij. Dhe këtë e bën brenda individualitetit të tij, vetëm duke pasuruar arsenalin e mjeteve të tij.

Një koleg e krahason poezinë me rakinë që, thotë ai, të deh dhe nuk të lë dhimbje koke. Unë mendoj se ka poezi që të dehin menjëherë dhe dehja prej tyre të lëshon menjëherë. Ka poezi që të dehin ngadalë dhe dehja prej tyre të lëshon ngadalë. Ka poezi që të dehin njëherë e përgjithmonë. Dhe kjo është dehje hyjnore.

Proza lexohet një herë, dy apo tri herë. Ndërsa poezia lexohet me dhjetëra herë. Proza, pas leximit, e ka vendin në raftin e bibliotekës, ndërsa poezia e ka vendin pranë abazhurit. Poezia mësohet përmendsh e tëra. Poezia këndohet. Ta pyesnin për këtë Lasgushin, çfarë do t’ju thoshte.

Para pak kohësh ju u nderuat me çmimin Libri Poetik më i Mirë me motivacion: “Për librin Imgur – simbiozë e imagjinatës poetike dhe perceptimit filozofik, duke sjellë një kostelacion gjerë kozmosin e letrave shqipe.” Çfarë ka ndryshuar në këtë ndjeshmëri tuajën?

Mendoj se është një motivacion shumë i saktë dhe që e karakterizon gjithë krijimtarinë time poetike deri te ky libër. Për më tepër, një motivacion i formuluar nga një juri tejet profesionale me përbërje nga e gjithë hapësira kombëtare dhe nga Diaspora. Unë synoj gjithnjë që çdo libër imi i ri të jetë një kuotë e re në krijimtarinë time, çdo libër i ri të ketë një fizionomi të veçantë brenda krijimtarisë sime, çdo poezi për mua është një vepër brenda veprës poetike. Falë Zotit, përkryerja nuk ekziston askund, aq më tepër në art, në poezi, prandaj, sa më shumë të kërkosh, aq më shumë zgjerohen hapësirat e kërkimit për përkryerje të mëtejshme. Kjo është magjia e artit, që e bën artistin të mos reshtë kurrë së krijuari, deri në pikën e fundit të energjive të tij. “Imgur”, sigurisht, shënon një risi nga shumë pikëpamje në krijimtarinë time.

Çfarë konstrukti ndërton vendi te njeriu, në rastin tuaj, lindur në Tropojë. Keni një rrëfim? Çfarë është Tropoja për ju?

Ka pasur, ka dhe do të ketë në këtë botë njerëz me më shumë se një atdhe. Nuk ka pasur, nuk ka dhe nuk do të ketë kurrë në këtë botë njerëz me më shumë se një vendlindje. Njeriu është bërë për të pasur një vendlindje, një nënë, një baba, një Zot! Tropoja, vendlindja ime, është një krahinë me bukuri të veçantë, ndër më unikalet – barabar: të natyrës dhe të njeriut. Është gjithashtu një krahinë me fat të veçantë e ndër më unikalet. Nuk është pushtuar kurrë nga të huajt. Ka pasur inkursione të huaja ushtarake, ka pasur masakra dhe djegie masive të krahinës, por nuk ka pasur pushtime. Me ndarjen e Kosovës nga Shqipëria, Tropoja pësoi ndarjen nga Kosova. Tropoja i kishte të gjitha infrastrukturat – fizike, ekonomike, tregtare, kulturore, familjare me Kosovën. Tropojën ndahej me Dri’ nga pjesa tjetër e Shqipërisë. Edhe sot e kësaj dite Tropoja e vuan infrastrukturën e paplotë dhe të prapambetur me pjesën tjetër të Shqipërisë. Tropoja, ndër më heroiket dhe vitalet e atdheut dhe kombit tonë, është vatër e papërsëritshme e kulturës – në vijimësi, nga tradicionalja te më modernia. Askush nuk e ka epikën legjendare të Tropojës, askush nuk i ka kërcimet e Tropojës, rrallëkush e ka epikën historike apo lirikën e mrekullueshme të saj.

Nga vitet ’70 Tropoja është në hartën e botës si një Andaluzi tjetër e poezisë. Pas Anton Paplekës, në poezinë shqipe do të vija unë, pastaj Avni Mulaj, Hamit Aliaj dhe një plejadë e tërë poetësh. Në vitet ’70-’80 nga penat e poetëve tropojanë kanë dalë 20-30 libra poetikë.

Dikush ka shkruar se në vitin ’73, kur botuat vëllimin “Zogu i bjeshkës”, thyet kornizat poetike të kohës.

Në fakt, një zë verior në poezi ka diçka homerike, që duket se na rezulton sot më tepër lirik?

“Zogu i bjeshkës” shënoi një prirje të re rishtare në poezinë e kohës. Në fillim të viteve ’70 brezi im i poetëve ishte në krye të një lëvizjeje estetike që shënonte largimin nga fjalori tashmë i shteruar i entuziazmit ndaj industrializimit dhe transformimeve socialiste të poetëve të brezit të viteve ’60, entuziazëm të cilin letërsitë e tjera, në fakt, e kishin tejkaluar në shekullin XIX dhe në fillim të shekullit XX. Në këtë lëvizje u përfshinë edhe poetë të brezit të viteve ’60 si dhe krijues të fushave të tjera të arteve dhe letërsisë. Kishte te ne një vetëdije se poezia shqipe, letërsia, artet, duhej të mos ishin më të vonuara ndaj zhvillimeve bashkëkohore. Në Kosovë dhe në trojet tona të tjera shqiptare krijuesit e kishin lirinë estetike për të reflektuar rrymat artistike të kohës. Ata ia kushtonin muzën e tyre rezistencës dhe qëndresës shpirtërore të individit. Lëvizja jonë estetike synonte çlirimin e gjuhës artistike nga dogmat sunduese estetike, përfshirë këtu edhe dogmat gjuhësore. Në këtë kuadër, poezia ime, e cila vinte nga djepi i Eposit Legjendar, sillte lartësitë gjuhësore veriore, në marrëdhëniet e saj me mjediset, atmosferat, fjalorin, mitologjinë, folklorin i cili ishte i paprekur nga muzat që nga kohët e bardëve homerikë.

Lexuesi dëshmoi se ishte i etur për të. Kritika, sado dogmatike, nuk i rezistoi dot. Sado që u trysnua, ajo prirje nuk u ndal. Prej atëherë poezia në Shqipëri do të kishte një dimension të ri të përhershëm, dimensionin verior. “Zogu i bjeshkës”, në poezitë që i shpëtuan censurës, sillte një fjalor poetik krejtësisht të freskët, origjinal, befasues krejtësisht larg skemave dhe shablloneve të deriatëhershme. Nuk kishte sfond, nuk kishte dekor, nuk kishte dukje, gjithçka ishte thelb, ishte brendi, ishte art. Në flatrat e tij “Zogu i bjeshkës” sillte një ortek të bukur verior.

Keni një vëllim poetik “Frika nga Atdheu”. Pse kjo frymë, kjo metaforë, çshqetësim estetik e shpirtëror njëkohësisht?

Ishte dhe është diçka e paparë në poezi. Edhe sot e kësaj dite ka ende të habitur, midis tyre ka ende hatërmbetur, ka ende të zemëruar që pyesin, mua dhe më shumë veten e tyre: Pse “Frika nga Atdheu”? Në të vërtetë, nuk është një titull që poeti ia imponon librit, më shumë është një titull që libri ia imponon poetit. Në vëllim është një poezi me këtë titull, një cikël me poezi me këtë titull. Por, përtej poezisë, përtej ciklit, fryma e librit në tërësi përshkohet pikërisht nga kjo metaforë. Po më takonte mua, pra, të shprehja atë që bashkëkohësit e mi përgjatë dhjetëra vjetëve e kishin mbajtur brenda vetes, pa e ditur çfarë i gërryente, çfarë i lëndonte. Atdheu ynë kishte qenë burg për shqiponjat e tij gjatë gjithë diktaturës komuniste. Burg pa dritare. Me fillimin e tranzicionit, duke shikuar pas, panë të gjithë, si gardianët, edhe të ngujuarit, se kush kishte qenë në të vërtetë Atdheu. Më 1990 u hapën për herë të parë dyert e këtij burgu. Në tranzicion, duke shikuar pas dhe rreth e rrotull tyre, të gjithë panë se Atdheu, përveçse burg, ishte ende një çmendinë. Më 1997 dera e vetme e burgut-çmendinë e çmendinës-burg u hap dhe ndodhi ai kaos, valët e të cilit nuk u ndalën brenda vendit apo afër tij, u përhapën anembanë globit. Dhe që vazhdon edhe sot e kësaj dite. Kur u botua, kam thënë se ky libër do të vazhdojë të jetë aktual sa kohë që do të ketë më shumë shqiptarë që duan të rrinë në Atdhe se ata që duan të largohen. Sot kjo dukuri përjeton kulme dhe oguret e shekullit nuk janë të mira. “Frika nga Atdheu” është shkruar me përjetim, me ndjenjë dhe sidomos, me shumë parandjenjë. Prandaj ka pa masë dramacitet, sarkazëm. Prandaj është kundër-rrymë. Në një ribotim të ripunuar të këtij libri, prandaj, poeti do të ngulmojë për t’i thelluar pikërisht këto përmasa.

Tjetër libër, “Vetëm të vdekurit pendohen”, parë si poemë e dhimbjes dhe dramës njerëzore, pse? Çfarë është thelbi i një poeti, çfarë mbetet tek ai, pasi kryen aktin e krijimit? Çfarë force i prin?

Kjo poemë e botuar më 2015 është saga e familjes sime, në kuadrin dhe marrëdhëniet e saj me vendlindjen, me atdheun, me botën, me Universin, me vetë Zotin. Në qendër të saj është Nëna ime. E ndërtuar me katër përgjërata (përkushtime shpirtërore), siç i quaj unë pjesët e saj, poema e forcon ndjeshëm edhe dimensionin epik të poezisë sime në tërësi.

Tagora, Mark Strand, Mahmoud Darwish, Frederiko Garcia Lorka, Yehuda Amichai, Sylvia Plath, Jacques Prevertnjë hartë poetike që duket më shumë si ushtrim i mendjes, kulturës emocionale, përkthimi çfarë është? Pse kjo nevojë përzgjedhjeje, kërkimi?

Poezia bashkëkohore është një peng i hershëm imi dhe i brezit tim. Kur erdha unë dhe të tjerët në poezinë shqipe, le ta kujtojmë, regjimi ndaloi botimin e çdo poeti bashkëkohor. Ishte në prag të qarkullimit një libër i Lorkës, u ndalua dhe nuk u botua kurrë as më vonë. Nuk u botua as Eluari. U ndërprenë Ricosi dhe Uitmani. U ndërpre edhe botimi i poezisë së Kosovës. Poetëve të brezit tim iu lejohej të ndikoheshin vetëm nga poetët tanë të Rilindjes, të Pavarësisë dhe të Realizmit Socialist. Nga Majakovski mund të ndikoheshin. Letërsia e huaj hynte në Shqipëri pothuaj vetëm nëpërmjet botimeve ruse. Poezi të bashkëkohësve të huaj qarkullonin në Shqipëri dorë më dorë, në fletë kopjative, shpesh me fjalë të shuara.

Ishte e lehtë, në ato rrethana, të dalloheshin ndikimet e mundshme nga poetë të huaj që dikush arrinte t’i lexonte. Redaktorët, në atë kohë, nga nuk qëmtonin dhe i akuzonin poetët për “poezi leximesh”. Nga vitet ’80 kam përkthyer poezi nga italishtja. Pastaj edhe nga anglishtja e më vonë nga gjermanishtja. Mendoj se përkthimi dhe botimi i tyre ka rëndësi për të mbushur zbrazëtirën e krijuar në kulturën tonë nga e kaluara. Më herët unë përktheja çfarë të më binte në dorë, pastaj kam qenë gjithnjë e më përzgjedhës. Përkthimin e poezisë unë e shikoj me përgjegjësi të veçantë, si një amanet nga poeti të cilin e përkthej. Duke i lexuar dhe duke i përkthyer, e ndiej veten në shoqëri të poetëve, bashkëbisedojmë a thua se ata janë të pranishëm në tryezën time të punës. E ndiej veten më të plotësuar edhe si poet. Mendoj se çdo poet e ka të domosdoshme të marrë mjeshtëri nga kryemjeshtërit. Dhe çdo kryemjeshtër do të ishte i lumtur për këtë marrëdhënie.

Kujtoj se keni përkthyer poezi edhe nga Alda Merini. Çfarë të ka impresionuar, sepse nuk është në natyrën tuaj poezia e saj kontroverse?

Më ka impresionuar dashuria që kanë italianët për këtë poete, nga më aforistiket e letërsisë së vendit fqinj. Alda Merini, ndoshta më shumë se plot poete të tjera që kam përkthyer, italiane, europiane dhe të tjera, është nga më emancipueset e mendësisë njerëzore për femrën. Ajo është një Sylvia Plath, një Virgjinia Wollf e Italisë, e Europës. Është një poete që nuk është pajtuar me asgjë, nuk është pajtuar as me veten e saj, shpirtin e saj. Natyrë kryengritëse dhe vetëflijuese. E vetmja fushë ku ajo është realizuar, është poezia. Nuk është realizuar as si femër, as si grua, as si e dashur.

Gazeta “Drita” ka qenë e vetmja që prej krijuesve të rinj dhe atyre me përvojë shihej me adhurim, ju si e mbani mend? Keni qenë edhe redaktor aty… ajo gazetë ka edhe anën e saj të errët.

Gazeta “Drita”, nga viti 1973, kur u godit në kuadrin e Plenumit IV, deri në vitin 1986, kur unë fillova atje si redaktor, kishte ndërruar një mori redaktorësh, disa kryeredaktorë, disa sekretarë kolegjiumesh. Shumica vinin nga “Zëri i popullit”, nga Ministria e Brendshme, nga mediat lokale, nga radhët e mësuesisë, madje edhe nga radhët e klasës punëtore. Krijuesit e mirëfilltë nuk rezistonin dot dhe largoheshin shumë shpejt nga kjo gazetë. Të tjerë bënin skandale dhe i largonin. Kjo gazetë gjatë atyre viteve ishte një hallkë, natyrisht, e rëndësishme e makinerisë së përbindshme të censurës së gjithanshme. Plenumi IV, praktikisht, donte të dërgonte në karantinë jetën e mirëfilltë krijuese në Shqipëri. PPSH-ja merrte vendimin se letërsia dhe artet, nëse do të lejoheshin të zhvilloheshin më shumë, do të bëheshin rrezik ndaj monopolit të saj.

Në gazetën “Drita” të viteve 1986-1991 unë do të isha pjesë e një ekipi tejet elitar krijues dhe botues. Ne bëmë histori jo vetëm për gazetën “Drita”, por për gjithë historinë e shtypit shqiptar, veçanërisht shtypit letrar-artistik. Këtu, veç të tjerash, unë pata shansin personal të botoj shkrimin e parë të mediave të Shqipërisë për Gjergj Fishtën, “Sovrani i letrave tona”, pata këtë shans të botoj krijime të pabotuara më parë në Shqipëri nga ky gjigant. E botova për herë të parë në Shqipëri gjigantin tjetër, Martin Camaj. Botova për herë të parë poezi të Bilal Xhaferrit, nga dorëshkrimet e tij të ruajtura nga një mik i tij i ngushtë në shishe të futura në dhé. Rifillova botimin e plot autorëve të tjerë të ndaluar nga diktatura.

Keni qenë aktiv në fushë të kritikës. Si e shihni këtë sot, çfarë është kritika, ka  vështrime të ndryshme për të, raport me letërsinë…?!

Kritikën e parë e kam botuar më 1971, për librin “Zëri im” të Anton Paplekës. Prej atëherë kam botuar herë pas here kritika. Kam pasur gjithnjë bindjen se kritikën më të mirë mund ta bëjnë krijuesit e mirëfilltë. Kritikës së asaj kohe i mungonte krejtësisht estetika, ishte kritikë pothuaj tërësisht për përmbajtjen dhe pothuajse aspak për formën. Në vitet ’80 kam shënuar një prirje të re dhe që atëherë kam arritur të dominoj mendimin kritik letrar.

Një këmbë në letërsi, një këmbë në media, ju s’jeni i pari që keni një karrierë të tillë. Nisur nga përvoja juaj personale, pse ka ekzistuar ky fenomen i kalimit nga gazetaria në letërsi?

Shkrimin tim të parë publicistik e kam botuar në vitin 1970. Pastaj kam vazhduar të botoj pothuaj në të gjithë shtypin qendror të kohës. Në fakt, gazetaria tek unë ka qenë në shërbim të poezisë. Një krijues, që të qëndrojë në frontin e krijimit, nëse nuk e ka ndër mend të vetëpërjashtohet nga ky front, e ka të domosdoshme të mos largohet nga vëmendja e lexuesit. Ndërsa botimi i poezive ishte i vështirë dhe i rrezikshëm, më është dashur të merrem edhe me gazetari, publicistikë, dokumentaristikë etj. Rëndësi të veçantë për mua ka që unë i kam lëvruar me sukses të plotë të gjitha fushat e krijimit ku jam përkushtuar. Letrari, në përgjithësi, e  ka të pashmangshme të realizohet në tri rrafshe kryesore: atë njerëzor, krijues dhe intelektual. Gazetaria, botimet, më kanë dhënë emër, më kanë dhënë përgjegjësi në raport me publikun, më kanë dhënë mundësi lidhjesh të shumta e të natyrshme me kohën time. Nga mesi i viteve ’80 e deri sot gazetaria u bë për mua profesioni kryesor. Ajo më çoi edhe në përgjegjësi botuese. Isha jashtëzakonisht i suksesshëm në gazetën “Drita”. Kur kalova në Radiotelevizionin Shqiptar, tashmë isha gazetari numër një absolut në Shqipëri. Pata sukses të plotë në drejtimin e RTSH-së, medias më të rëndësishme shqiptare. Po kështu në të përditshmen “Bota sot”, e cila gjatë drejtimit tim për dhjetë vjet, ku Elida kontribuonte si redaktore kolumniste, u bë gazeta më e shitur, më famshme dhe më e suksesshme në historinë e gazetave shqip. Edhe portali elektronik – voal.ch “Zëri i shqiptarëve” (Voice Of Albanians) – që si botues e mbajmë bashkë me Elidën, është më e suksesshmja në mediat e llojit në Diasporën Shqiptare. Bëjmë gazetari të mirëfilltë, që mjerisht mungon në Shqipëri e Kosovë, sepse nuk jemi të varur as nga politika as nga oligarkët.

Marrëdhënia juaj me Kosovën, fundi i nderuar me një çmim letrar në Gjakovë për letërsi e publicistikë. Në fakt, edhe përmes kulturës, si e shikoni në raport me Shqipërinë, shpesh krijohet përshtypja se mes nesh ka raporte inferioriteti dhe superioriteti, pse ndodh kjo?

Në Gjakovë m’u dha çmimi jubilar i Mitingut të Poezisë, çmimi më i rëndësishëm i manifestimit, i cili jepet një herë në pesë vjet. Mitingu, të cilin e organizon klubi letrar “Gjon Nikollë Kazazi” i këtij qyteti, themeluar nga kolosë si Din Mehmeti, Ali Podrimja e të tjerë, ka një traditë disadhjetëravjeçare. Është manifestimi më i rëndësishëm i këtij lloji në gjithë hapësirën shqiptare dhe ndër më të rëndësishmit në Ballkan pas “Kurorës së Artë të Strugës”. Me këtë rast, i shpreh mirënjohjen z. Muharrem Kurti, intelektualit të shquar dhe kryetarit të klubit letrar “Gjon Nikollë Kazazi”. Gjakova është qyteti që ia jep emrin malësisë sime. Është qyteti im. Unë kam arritur të përfshij në vëllimin tim të parë “Zogu i bjeshkës” dy poezi për Gjakovën, shkruar në vitin 1971 dhe 1972, besoj, nga më të bukurat që janë shkruar për këtë qytet. Mitingun e Poezisë çdo vit unë e ndiqja nga Radio Gjakova, e cila e pasqyronte gjerësisht, dhe nga Radio Prishtina e Televizioni i Prishtinës. Gjakova është një mall i pashuar në jetën time. Që herët unë ia kam dhënë vetes statusin e njohësit më të mirë të çështjes së Kosovës. Kam arritur të botoj shkrime për figurat dhe ngjarjet historike të Kosovës dhe trojeve tona të tjera në Jugosllavi. Në çdo tavolinë ku kam qenë, me shkrimtarë, artistë, personalitete të kohës i kam promovuar ato, historinë, kulturën, letërsinë, artet shqiptare të atjeshme. Në gazetën “Drita”, kur isha redaktor, arrita të sjell dhe të botoj më shumë se janë botuar gjatë gjithë historisë. Në Republikën e Shqipërisë kishte një mosnjohje të madhe për realitetin e Kosovës dhe trojeve të tjera tona në ish-Jugosllavi. Dhe nuk imagjinohej që atje kishte kulturë, letërsi, arte shqiptare të niveleve europiane. Nga kjo lindte artificialisht në Kosovë inferioriteti ndaj Shqipërisë dhe në Shqipëri superioritet ndaj Kosovës. Ky hendek nuk është kaluar as pas tridhjetë vjetësh rinjohje. Dhe po të vazhdohet me mjetet e deritashme, nuk kalohet kurrë.

Lidhjet me Kosovën dhe trojet tona të tjera në ish-Jugosllavi unë i forcova pasi u njoha dhe krijova miqësi të fortë me Ibrahim Rugovën, Zekirja Canën, Din Mehmetin, Ali Podrimjen, Azem Shkrelin, prof. Mark Krasniqin dhe figura të tjera të shquara shqiptare të asaj hapësire. Radiotelevizioni Shqiptar nën drejtimin tim iu kushtua gjerësisht çështjes së Kosovës dhe çështjes shqiptare në trojet tona në ish-Jugosllavi. Si diplomat në Bernë unë isha në lidhje të përditshme me shqiptarët e atyre hapësirave me banim në Zvicër dhe vende të tjera perëndimore. Pasi mora drejtimin e “Bota sot” (e cila arriti tirazhin 200 mijë kopje në ditë), tashmë do të isha i përditshëm në të gjitha familjet shqiptare në Kosovë, Maqedoni, Malin e Zi, Kosovën Lindore, Europë, SHBA. Kosova është ideali më i veçantë i jetës sime.

Në vitin ’73, kur ju nisni botimin, sigurisht që nuk mund ta lëmë mënjanë çështjen e censurës apo vetëcensurës. Sa i kontrolluar ka qenë prej jush ky “frymëzim”, pra poezitë?

Pas suksesit të poezisë sime më ’73, vinte mëdyshja: A duhej t’i qëndroja besnik poezisë sime apo duhej të heshtja? A ishte më mirë të shkruaja dhe të mos botoja apo duhej të bëja kompromise me censurën? Sot mund të them se jam nga ata që kam luftuar kundër censurës. Duke qenë poet verior, jam përballur me vështirësitë e panumërta për të afirmuar fjalë, shprehje, sintaksa që nuk i përmbanin fjalorët zyrtarë. Më është dashur të jap llogari për çdo fjalë, për çdo varg që kam botuar. Redaksitë kishin, ndër të tjera, edhe rolin e policisë gjuhësore. Vetë redaktorët ishin të frikësuar, prandaj bëheshin edhe të pabesë. Dhe në botime mungonin vargje, figura të cilat ata i kishin miratuar në prani të poetit. Disa herë më kanë kërcënuar se do të raportonin kundër meje se iu bëj presion redaktorëve për të botuar poezi moderniste. Kulmi ishte kur librit tim poetik më 1986, pa më pyetur dhe pa më lajmëruar mua fare, ia hoqën ballinën dhe titullin shumë muaj pasi libri ishte dërguar në shtypshkronjë dhe ishte gati të vihej në qarkullim. Aq e kishin frikësuar redaksinë e poezisë e shtëpisë botuese “Naim Frashëri”. Në Shqipërinë e asaj kohe, nëse botimi të jepte sukses dhe famë, ishte e rrezikshme të heshtje. Unë jam nga ata poetë që nuk kishte asnjë komoditet për t’i vetëndërprerë botimet. Nuk kisha absolutisht asnjë komoditet për të shkruar në heshtje. Heshtja do të ma vinte vulën e të pakënaqurit ndaj regjimit.

Në rrethana të tilla, kaq izoluese, cilat ishin nxitjet për t’i rezistuar asaj që konsiderohet habitat për poezinë: emocionet, mendimi, liria

E vetmja nxitje në atë kohë ishte shpresa. Ishte guximi për të shpresuar. Unë guxoja të shpresoja shumë se do t’i mbijetoja një absurditeti të tillë.

Ndërsa emri juaj, përveçse në librat poetikë, shihet edhe në studimet, esetë, tekstet shkollore të botuara Shqipëri, në Kosovë, Mal të Zi e Diasporë. Pse ky angazhim?

Në kushtet tona, ende krijuesi, për më tepër poeti, e ka të theksuar intelektualitetin, pra rolin iluminist ndaj shoqërisë dhe kombit. Unë nuk e kam shmangur veten asnjëherë nga këto detyrime të miat. Lidhur me historinë e përbashkët të letërsisë, mund të them se Kosova i ka ndjekur me vëmendje dhe kompetencë të plotë proceset letrare që nga fjalia e parë e dokumentuar e gjuhës sonë. I ka ndjekur me vëmendje dhe kompetencë të plotë edhe të gjitha proceset letrare të shekullit XX. Tirana ka pasur paragjykime ndaj letërsisë së vjetër shqipe, ka pasur rezerva ndaj disa proceseve para, gjatë dhe pas Rilindjes Shqiptare, dhe mosnjohje me dashje të proceseve letrare në Kosovë dhe në trojet tona të tjera në ish-Jugosllavi. Prandaj vëllezërit tanë nuk gjejnë partnerët e duhur në Tiranë për të hartuar letërsinë, sikurse nuk gjejnë partnerë të përbashkët për asnjë projekt tjetër kulturor kombëtar.

Sot çfarë ka ndryshuar te ju, çfarë është maturuar, pjekur, sidomos në kushtet e ndryshimeve të pas ’90-ës, si e keni përjetuar lirinë?

Unë kam qenë dhe jam njeri i lirë gjithmonë. Kam pasur gjithmonë filozofinë time të lirisë. Në kohën e diktaturës, jo rrallë njerëzit më pyesnin: Pse je kaq i qetë, Skënder? Këtë pyetje, pa dyshim, ma shtronin në mënyrë të sinqertë njerëz dashamirës të mitë dhe të krijimtarisë sime. Iu përgjigjesha thjesht: Jam i qetë, sepse e njoh jetën time dhe veten time sekondë për sekondë. Më ka ndihmuar fakti se opinioni më gjykonte gjerësisht si njeri të heshtur, të mbyllur në vetvete, që “fjalët i ka me lekë”. Në natyrën time, atëherë dhe gjithnjë është që njerëzit me të cilët unë komunikoj privatisht të jenë tejet të paktë dhe tejet të besueshëm. Në rrethet e ngushta të besueshme unë jam hapur në atë kohë dhe kemi debatuar për tema që edhe sot, deri diku, është tabu të diskutohen. Ata janë në jetë edhe sot e kësaj dite dhe e vërteta është se nuk më kanë treguar askund, për çka jam falënderues përgjithnjë. Me atë qetësi që e kam jetuar diktaturën, me atë qetësi e kam pritur edhe post-diktaturën.

Ju jetoni jashtë Shqipërisë, ndërsa sot poezia shkruhet kudo nga kushdo… sidomos interferimet e teknologjisë, si facebook, blogjet, portalet etj., për nga dinamika dhe masiviteti, pothuaj e bëjnë pamundur komunikimin, krijimin e lexuesit tuaj, ju si e përjetoni këtë?

Sfida më e madhe e shkrimeve dhe e komunikimeve në përgjithësi sot janë mediat sociale dhe interneti. Këta janë sot tellallët e modernitetit, lajmëtarët, kumtarët, munxëtarët e modernitetit. Ashtu si dikur ndaj paraardhësve të tyre, arti, artistët, krijuesit, krijimi, dija, dijetarët janë eprorë të padiskutueshëm. Është kundërthënës fakti që ata të cilët nuk kanë pothuaj asgjë për të promovuar, bëjnë zhurmën më të madhe. Si vetëpromovues ia kalojnë çdokujt që ka në të vërtetë se çfarë të promovojë. Mua këta më duken gjinkalla që i bëjnë vetes vapë. Nuk iu kushtoj vëmendje. Dhe habitem kur miq e kolegë krijues të mirëfilltë bëhen promotorë të zhurmës së tyre boshe. Mediat sociale i lehtësojnë marrëdhëniet ndërnjerëzore, e lehtësojnë pa masë komunikimin, e joshin çdo prirje të çastit, çdo modë të çastit, nëpër to qarkullojnë emra ditorë, moda ditore, prirje ditore, fama ditore, të cilat i japin një dinamikë marramendëse përditshmërisë së miliarda njerëzve, nga i pari tek i fundit i botës. Ato erdhën si sfidë ndaj masmediave, pra mediave masive, siç ishin shtypi i përditshëm dhe periodik, pastaj radiot dhe televizionet, të cilat kishin një publik të gjerë. Publiku i mediave sociale dhe numri i përdoruesve të internetit, falë teknologjisë së celularëve, sot ia kalon në një shumëfishësi të panumërt publikut klasik të masmediave. Prandaj këto (masmediat tradicionale) kanë versionet e tyre të botimeve në internet dhe në mediat sociale, ku mundësohet përditësimi deri në njësitë më të pamatshme të kohës.

Kjo botë komunikimi që ofrojnë teknologjitë bashkëkohore i ngjan një pylli të përbërë nga të gjitha katet e mundshme të bimësisë dhe të kreaturave të tjera. Të gjitha këto kate japin e marrin mes tyre, ngacmohen e ngacmojnë, sulmohen e sulmojnë, ushqehen e ushqejnë. Mediat sociale paraqesin një bashkëjetesë individësh dhe grupimesh që ta kujton më së miri bashkëjetesën e verbër biologjike në natyrë më shumë se bashkëjetesën e vetëdijësuar në shoqëri. Nga kjo xhungël e modernitetit gjithsesi nuk ka pse të mbresohen (impresionohen) krijuesit e mirëfilltë, nga lartësia e tyre, nuk ka pse të druhen, nuk ka pse të pasivizohen as pse të marrin superxhiro. Ndaj tyre bota e mediave sociale mund të jetë vetëm një tundim për më shumë guxim, për më shumë aventurë.

Dhe një pyetje të fundit: redaktorja juaj e parë, kritikja juaj e parë është bashkëshortja, zonja Elida Buçpapaj. Dhe çfarë më tepër?…

Zonja Buçpapaj, bija e poetit të shquar Vehbi Skënderi, redaktorja ime e rreptë, kritikja ime e pagabuar, njëkohësisht frymëzuesja ime, muza ime, është bashkëshorte, nënë, zonjë shtëpie e mrekullueshme. Është poete, përkthyese, publiciste e talentuar. Krah për krah me mua, në frontin e letërsisë, gazetarisë, botimeve, Elida ka rol të padiskutueshëm dhe ka merita të padiskutueshme në të gjitha arritjet e mia që prej kur ne jemi bashkë.

Skënder Buçpapaj: Në tranzicion e panë të gjithë, gardianë dhe të ngujuar, se cili kishte qenë në të vërtetë Atdheu

Tre këshilltarë federalë flasin me rastin e 1 Gushtit, festës së ditëlindjes së Zvicrës

VOAL – Zvicra duhet të jetë vetëbesuese në nivelin ndërkombëtar: ky është, me pak fjalë, koncepti i shprehur nga kreu i diplomacisë Ignazio Cassis në fjalimin që synonte ilustrimin e politikës së jashtme me horizontin 2028, të mbajtur mbrëmjen e së Mërkurës, me rastin e ditëlindjes së atdheut , në Krauchthal, në kantonin e Bernës.

Globalizimi, dixhitalizimi dhe Bashkimi Evropian e vënë vendin nën presion, shumë janë të hutuar, por ne duhet të përshtatemi, argumentoi Karin Keller-Sutter, kreu i Departamentit të Drejtësisë, e shprehur në Rorschach të Sangalenit.

Ministri i ekonomisë Guy Parmelin, në një udhëtim në kantonin e tij Vaud, shfrytëzoi këtë për të lavdëruar virtytet e sistemit demokratik zviceran. Liritë janë të garantuara, kultura politike është një realitet, pluralizmi ekziston dhe procesi zgjedhor është i patëmetë, transparent dhe i sigurt, vuri në dukje ai.

ATS

SEMINARI XV KOMBËTAR ME MËSUESIT/ET E GJUHËS SHQIPE DHE TË KULTURËS SHQIPTARE NË DIASPORË “PRIZRENI 2019”

 

Seminari XV Kombëtar me mësuesit/et e gjuhës shqipe dhe të kulturës shqiptare në Diasporë do të mbahet më 31.07.2019 – 03.08.2019, në qytetin e lashtë e të bukur të Prizrenit. Është viti i pesëmbdhjetë i organizimit të kësaj veprimtarie arsimore – kulturore dhe vazhdon të mirëpritet nga të gjithë pjesëmarrësit.

Seminari organizohet nën kujdesin e përbashkët të Republikës së Shqipërisë (Ministra e Arsimit Sportit dhe Rinisë) dhe Republikës së Kosovës ( Ministria e Arsimit, Shkencës dhe Teknologjisë). Dhe ka për qëllim përkrahjen e mësimdhënësve në punën e tyre të rëndësishme.

Sipas programit informativ temë bosht e seminarit është mësimdhënia. Ndër ligjëruesit janë: Prof. dr. Basil Schader “Prezantimi e promovimi i detajuar i uebfaqes: https://myheritagelanguage.com/sq/ dhe përdorimi saj.”  Prof. dr. Albana Tahiri  “Aktivitete mësimore që promovojnë komponentët gjuhësorë, si dhe integrimin e tyre në procesin mësimor (Nxitje didaktike për punë me doracakët e Qendrës IPE të SHLP-Cyrih)”. Prof. dr. Olimpi Velaj “Qytetet dhe shkrimtarët: Si të hartojmë një guidë”. Prof. dr. Shemsi Krasniqi “Roli i trashëgimisë natyrore dhe kulturore në forcimin e lidhjes me atdheun te nxënësit shqiptarë në diasporë”. Pjesa tjetër përbëhet nga përvoja profesionale e mësuesve: Nexhat Maloku (Zvicër), Ariana Hoxha-Kosova (Itali), Anila Kila- Velaj (Greqi), Raif Mehmeti, Agim Morina (Suedi), Faik Tafolli (Itali), Imer Ademi (Gjermani) etj..

Seminari një institucion pedagogjik i mësimdhënies së shqipes në diasporën shqiptare më të re në Evropë, si shprehje e nevojave dhe interesave të komunitetit të mësimdhënësve, po luan rol shumë të rëndësishëm për zhvillimin dhe përparimin e shkollave me mësim plotësues të gjuhës shqipe jashtë atdheut.

Seminari është bërë një vatër e kontakteve midis mësimdhënësve nga gjithë Evropa, shkëmbimi i përvojave mes mësuesve është po ashtu një vlerë e madhe.

Delemont, 27.07. 2019                  Nexhmije Mehmetaj, mësuese, Zvicër