VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Gazeta franceze Le Monde: Shkatërrimi i Teatrit Kombëtar në Tiranë, një akt barbar i qeverisë

By | May 25, 2020
blank

Komentet

blank

“Newsweek”: GABIMI IM MË I DASHUR Nga MADELEINE ALBRIGHT, ish Sekretare Amerikane e Shtetit

Kur isha shefe e diplomacisë së Shteteve të Bashkuara, kam bërë një gabim të madh. Ja si ka ndodhur…

Më 1999, presidenti Clinton, sekretari i mbrojtjes, William Cohen dhe unë, ishim së bashku në një dhomë, duke festuar 50 vjetorin e NATO-s. Ndodhi fare rastësisht; ishim ulur dhe bënim shaka dhe bëmë sikur ishim majmunët e mençur, personazhe të proverbit “Nuk shoh gjë të keqe, nuk dëgjoj gjë të keqe, nuk flas gjë të keqe”.

Vendosa pastaj të blej tre stoli mbërthyese (karficë zbukurimi) në formë majmunësh. Një vit më vonë, presidenti Clinton dhe unë merrnim pjesë në një samit në Moskë.

Isha e tmerruar nga brutaliteti i veprimeve ushtarake ruse në Çeçeni. Mendoja se ishin shkatërruese. Prandaj, e vendosa stolinë me tre majmunët në xhaketën time, në takimin tonë me presidentin Vladimir Putin.

Kam filluar t’i mbaj këto stoli për të sinjalizuar disponimin, kur isha ambasadore në Kombet e Bashkuara. Atëbotë kishim sanksiopne ndaj Irakut dhe isha udhëzuar të vazhdoja të thoja gjëra të tmerrshme për Saddam Husseinin.

Si kundërpërgjigje, ai publikoi një poemë në një gazetë, duke më krahasuar me një gjarpër. Unë kisha një stoli në formë gjarpëri dhe vendosa ta mbaj. Kur mediat më pyetën se pse e mbaja pikërisht atë stoli, unë thashë “sepse Saddami më ka krahasuar me një gjarpër”. Me vete mendova, “kjo ka filluar të bëhet argëtuese” dhe dola e bleva një mori stolish për kostumet e mia, duke menduar se do të pasqyronin ngjarjet që do të ndodhnin në ditët e caktuara. Në ditët e mira, do të vendosja flutura, lule ose balona. Në ditët e keqija, do të vendosja insekte.

Me një rast, kur isha në bisedime me rusët, zbuluar se një mjet përgjimi (bug – në anglisht) ishte vendosur në njërën nga sallat e konferencës jashtë zyrës sime në Departamentin Amerikan të Shtetit. Herën tjetër kur u takova me rusët, vendosa në kostumin tim një stoli të madhe në formë insekti (bug – në anglisht).

Por, ishte gabim i madh të vendosja ata tre majmunët kur takuam presidentin Putin. Derisa po ecnim, ai iu dejtua presidentit Clinton dhe tha: “Ne gjithmonë vështrojmë me vëmendje stolitë mbërthyese të sekretares Albrajt”. Presidenti Putin atëherë m’u drejtua dhe më pyeti: “Pse mbani majmunë sot?”.

Unë ndërkaq thashë: “Për shkak të politikës suaj mbi Çeçeninë”. Presidenti Putin u zemërua jashtë mase me mua. Atëherë e kuptova se kisha shkuar larg. Për fat të mirë, kjo gjë nuk ndikoi në diskutimet e rëndësishme që ai dhe presidenti Clinton zhvilluan.

Nuk kam kërkuar falje, por mësova se ndonjëherë kur e tejkalon kufirin pak, në një situatë vërtetë serioze, me dikë që mund të mos e ketë sensing e njejtë të humorit, atëherë mund ta kesh tejkaluar kufirin shumë. (a.v.)/REL

 

blank

Giornale di Udine (1920)- Letra e Faik Konicës drejtuar gazetës “Giornale d’Italia”

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 24 Korrik 2021

“Giornale di Udine” ka botuar, me 11 qershor 1920, në ballinë, letrën që Faik bej Konica i ka dërguar asokohe “Giornale d’Italia”, të cilën, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar:

Një letër nga një shqiptar

blank

Burimi : Giornale di Udine, 11 qershor 1920, ballinë

Romë, 10 qershor. — “Giornale d’Italia” merr letrën në vijim nga Faik bej Konica, president i Federatës Shqiptare “Vatra” :

Z. Drejtor. — Lajmet nga Shqipëria, të botuara sot nga “Giornale d’Italia” dhe në gazeta të tjera do të kenë emocionuar të gjithë ata, italianë dhe shqiptarë që kishin ëndërruar për një ngjarje të sinqertë dhe vëllazërore midis dy vendeve.

Që interesi i popullit shqiptar konsiston në mbajtjen e marrëdhënieve të përzemërta me Italinë dhe në mos dëmtimin e interesave më këtë popull të madh të afërt dhe miqësor tradicionalisht, është një fakt i dukshëm dhe i qartë.

Unë dhe miqtë e mi shprehim keqardhje për verbërinë dhe absurditetin e atyre shqiptarëve që janë përgjegjës për këto veprime armiqësore.

Lidhur me pjesën e përgjegjësisë që i bie autoriteteve italiane, ju mbetet juve ta shqyrtoni, artikulli juaj sot dhe mendimet që shumë italianë kanë shprehur me rastin e këtyre incidenteve të mjerueshme më kanë bindur që në Itali njihen disa nga shkaqet e trishta të keqkuptimit.

Ju lutem, z. Drejtor, të siguroni publikun italian për një të vërtetë që në këtë moment po keqkuptohet, domethënë se populli shqiptar ruan akoma, pavarësisht nga gjithçka, ndjenjat e dashura për popullin e madh italian.

Faik bej Konica

blank

XXIX – 2021 VITI AT PJETER MESHKALLA S.J. 120 VJETORI KUR U Lé N’SHKODER I MADHI AT MESHKALLA! (Pergatiti FRITZ RADOVANI, 2021)

Nga Fritz RADOVANI: (Pjesa e XXIX.)

 

blank

“Edhe një HERO ma pak!”

 

1988, KORRIK 28… Në Shkoder…

Një ditë vere e nxehtë me të marrë frymen, si ngjet jo rradhë në qytetin tonë të Veriut. Një taft si në gryken e furrës…

Edhe pse kishte kohë që At Pjeter Mëshkalla nuk ndihej mirë me shndet, lajmi i asaj ditë ishte i papritun per shkodranët.

Ai lajm u hap në kater anët si t’ binte rrfeja: “At Mëshkalla nuk rrnon ma!” E, ndoshta, per shumicen ishte i pabesueshëm…

Kur perfundoi 25 vitet e burgut komunist Ai ishte 76 vjeç, po a e besonin këte ata që kanë pasë fatin me e njoftë atëherë? Nuk besoj! Ai kishte një mendje të freskët dhe gojen shpatë, po kur e lypte rasa, fjala e Tij ishte aq e ambel e joshëse sa, ne nuk na bahej me u shkëputë prej Tij me orë të tana. Atë ditë nuk besoj se ka mbetë kush në Shkoder pa u pikllue në zemer!..

E pra, na la edhe Pader Mëshkalla! Populli i Shkodres pa dallim Feje e percolli me dhimbje në Shpirt Atdhetarin e flaktë dhe të vendosun në Idealin e Tij. Dijetarin mendjendritun e puntorin e palodhun për unitetin e Atdheut, Misionarin e vërtetë, Ushtarin e zdathun të Krishtit, Luftëtarin e paepun të Demokracisë dhe të Drejtave Njerëzore në Shqipni, Mësuesin e pavdekshëm të rinisë e kundërshtarin e papërkulun dhe të pathyeshëm përballë diktaturës barbare komuniste.

Shqipja me kthetrat e Saja ka skalitë atëditë në një shkamb:

“Edhe një HERO ma pak!”

Melbourne, Korrik 2021

blank

Relacioni tepër sekret- “Kabineti i Ministrit të Jashtëm të Italisë i kërkoi ambasadorit tonë, që së bashku me motrat e Nënë Terezës, të vijë në Shqipëri dhe…

Publikohen disa dokumente arkivore me siglën “Tepër sekret” të nxjerra së fundmi nga Arkivi i Ministrisë së Punëve të Jashtme në Tiranë dhe Arkivi Qendror i Shtetit, të cilat i përkasin një periudhe kohe nga (1969-1991), ku ndodhet një korrespondencë ndërmjet Ministrisë së Punëve të Jashtme me Komitetin Qendror të PPSH-së dhe disa prej përfaqësive diplomatike shqiptare të akredituara në Perëndim, si Romë, Paris, etj., me telegrame, relacione, raporte, informacione, urdhëresa, nota diplomatike, ftesa, artikuj gazetash të shtypit botëror, flet-palosje, fotografi, etj., ku bëhet fjalë për Nënë Terezën e Kalkutës, Bamirësen dhe Shenjtoren e famshme me origjinë shqiptare, Gonxhe Bojaxhi, fituese e disa çmimeve ndërkombëtare, si: “Padmashir”, dhe “Nehru”, nga qeveria indiane në vitin 1963 dhe 1972, “Magnasia” nga qeveria filipinase e cila e shpalli gjithashtu si “Gruaja e merituar e Azisë”, disa çmime paqeje nga SHBA, “Ambrogino i artë” nga Milano, “Nëna universale” në 1974 nga qendra e orientimit të emigrantëve, dhe çmimi ‘Nobel’ për Paqen, në 1979-ën.

Kalvari i Nënë Terezës që nga viti 1969, e cila nëpërmjet kanaleve diplomatike franceze dhe italiane, i kërkoi Tiranës zyrtare, që të vinte në Shqipëri, në atdheun e saj, për të vizituar nënën, Roza Bojaxhi, që në atë kohë ishte në moshën 86 vjeçare dhe e sëmurë, si dhe motrën e saj, Age, të cilat banonin në Tiranë. I gjithë dokumentacioni i plotë, (tashmë i deklasifikuar), i nxjerrë nga arkivat e shtetit shqiptar, bëhet publike për herë të parë nga Memorie.al, ku hidhet dritë mbi të gjithë aktivitetin bamirës së Shenjtores së famshme, në ndihmë të të varfërve në të gjithë botën dhe dëshirën e saj të jashtëzakonshme për të ndihmuar bashkatdhetarët e saj në Shqipërinë komuniste, si dhe heshtjen totale të Tiranës zyrtare dhe udhëheqjes së lartë komuniste të asaj kohe, me në krye Ramiz Alinë e Nexhmije Hoxhën, të cilët me pretekse të ndryshme, penguan ardhjen e saj në Shqipëri dhe e lejuan vetëm në vitin 1989, në sajë të presionit të madh ndërkombëtar!

 

Edhe pse në të gjithë botën ajo njihej si Nënë Tereza e Kalkutës, Bamirësja dhe Shenjtorja e famshme Gonxhe Bojaxhi, fituese e disa çmimeve ndërkombëtare dhe e çmimit ‘Nobel’ për Paqen në vitin 1979, nuk e fshehu kurrë origjinën e saj shqiptare, madje duke kërkuar që nga viti 1969, nëpërmjet kanaleve diplomatike franceze, italiane etj.,(ku u angazhuan krerët më të lartë të diplomacisë së këtyre dy shteteve), që të vizitonte nënën dhe motrën e saj që jetonin në Tiranë.

Por edhe pse lidhur me kërkesën e vazhdueshme për të vizituar atdheun e saj, asokohe dhe më pas u angazhuan disa prej diplomatëve kryesore të këtyre dy shteteve Perëndimore me të cilat Tirana zyrtare kishte marrëdhënie diplomatike, regjimi komunist i Enver Hoxhës, nuk e lejoi atë kurrsesi të vinte dhe të shikonte nënën e saj që ishte në momentet e fundit të jetës dhe Age Bojaxhi, u nda nga jeta me pengun e madh që s’mundi ta shihte edhe njëherë të bijën e saj, Gonxhen, të cilën s’e kishte pare, që kur ajo ishte fëmijë, kohë kur ajo ishte larguar nga shtëpia për t’u bërë murgeshë.

Por edhe pas kësaj, Nënë Tereza e Kalkutës, siç njihej ajo në të gjithë botën për shkak të misioneve të saj të bamirësisë në ndihmë të të varfërve dhe të vobektëve kudo që ata ndodheshin, në të gjitha skajet e globit, jo vetëm që nuk u zemërua me ata që nuk e lejuan të shihte nënën e saj, para se të ndërronte jetë, por përkundrazi, u lut për ta dhe vijoj të kërkonte pa u lodhur, për vite me radhë, që ajo të vinte një ditë në vendlindjen e të parëve të saj, qoftë dhe për të vënë një tufë me lule mbi varrin e nënës dhe motrës së saj, që tashmë ishin larguar nga jeta.

Por kërkesat e saj, për dy dekada (nga viti 1969, deri në 1989-ën), hidheshin poshtë me pretekste nga më absurdet nga ana e regjimit komunist të Enver Hoxhës dhe më pas, pasuesit të tij, Ramiz Alisë e Nexhmije Hoxhës, të cilët shikonin pas saj dhe njerëzve që e shoqëronin: një “agjente të Vatikanit”, etj.!

Lidhur me këto si dhe të gjithë kalvarin e saj prej më shumë se dy dekadash për të ardhur në Shqipëri, ku mendonte që të hapte Shtëpitë e Bamirësisë, siç kishte bërë në vende të ndryshme të botës, si dhe arsyen e vërtetë sepse Ramiz Alia dhe Nexhmije Hoxha, vendosën që ta pranonin atë në vitin 1989, kur dhe erdhi për herë të parë në atdheun e saj, bëhet fjalë në shumë dokumente arkivore, ku ndodhet një korrespondencë ndërmjet Ministrisë së Punëve të Jashtme në Tiranë me Komitetin Qendror të PPSH-së dhe disa prej përfaqësive diplomatike shqiptare të akredituara në Perëndim, si Romë, Paris, etj., me telegrame, relacione, raporte, informacione, urdhëresa, nota diplomatike, ftesa, artikuj gazetash të shtypit botëror, revista, flet-palosje, fotografi, etj., etj., të cilat publikohen për herë të parë nga Memorie.al., në rubrikën historike dossier, duke filluar nga ky numër.

VIJIM

Relacioni i Ministrisë së Punëve të Jashtme në Tiranë për Komitetin Qendror të PPSH-së, lidhur me kërkesat e Ministrisë së Punëve të Jashtme të Italisë pranë ambasadës shqiptare në Romë, për të plotësuar propozimet e Nënë Terezës

I n f o r m a c i o n

Sikurse dihet në datën 28 nëntor, Grafini zëvëndës-shefi i kabinetit të Ministrit të Jashtëm të Italisë, De Mikelis, thirri ambasadorin tonë në Romë dhe i parashtroi sa vijon:

Propozoi që së bashku me motrat e Nënë Terezës, të vijë në Shqipëri dhe një prift që do t’u shërbejë atyre. Ky propozim, bëhet me kërkesën e Ministrit të Jashtëm të Vatikanit, dhënë De Mikelisit.
Grafini, informoi se zyrën e atasheut të kulturës të ambasadës së tyre në Tiranë, do t’ia japin për përdorim 6 Popajve, meqënse janë ngushtë. Në këtë kuadër, ai theksoi se kjo gjë është e nevojshme meqënse nuk do ishte mirë që Popajt, të gjendeshin në kushte të vështira, në kohën e largimit të tyre nga Shqipëria, që do të realizohej me ndërhyrjen e organizatës së Kryqit të Kuq dhe në praninë e përfaqësive Perëndimore e asaj italiane.
Nga takimi i mësipërm del qartë se pala italiane e konsideron të mbaruar, vendosjen e grupit të motrave të Nënë Terezës këtu, ose dëshiron ta finalizojë që edhe Vatikani, të dërgojë në Shqipëri një përfaqësuesin e vet, në rolin e priftit për t’u shërbyer motrave. Në këtë mënyrë, indirekt Vatikani kërkon që të krijojë marrëdhënie me vendin tonë.

Së dyti, pala italiane, në vijim të bisedës së ministrit Ruxhero, me shokun Reiz Malile, shtron përsëri largimin e 6 Popajve nga Shqipëria me një ndërhyrje ndërkombëtare. Gjë që tregon se ata e konsiderojnë të pa qenë, se midis dy palëve është gjetur një zgjidhje. Lidhur me sa më sipër, mendojmë se ambasadori ynë në Romë, të marrë takim me Grafinin dhe t’i thotë sa vijon:

U informova në Tiranë për çështjen e misionit të motrave të Nënë Terezës dhe rezulton se nuk është pranuar nga ana jonë dhe nuk është vendosur me Nënë Terezën, që motrat e saj të hapin këtu një ‘Shtëpi Bamirësie’. Pra, kërkesa e Vatikanit për dërgimin e priftit, mbetet pa objekt, pa përmendur këtu që Shqipëria nuk mban lidhje me Vatikanin.
Përsa i përket rregullimit të 6 Popajve, brenda selisë së ambasadës italiane, kjo është një çështje e brendshme e tyre. Por në bisedën me ju, në datën 28 nëntor, na tërhoqi vëmendjen propozimi i zgjidhjes së çështjes së Popajve, me anë të ndërhyrjes ndërkombëtare, të Kryqit të Kuq dhe në praninë e përfaqësuesve perëndimorë dhe italianë. Kjo mënyrë e zgjidhjes, tashmë është kapërcyer sepse siç e dini, propozimi italian nuk është pranuar dhe se problemin e tyre u zgjidh me anë të bisedës së prof Lazrit me Andreotti, kur ky i fundit, ishte Ministër i Jashtëm. Ne jemi në pritje të realizimit të kësaj zgjidhjeje. Kjo është theksuar dhe në bisedën e ministrit Ruxhero me ministrin tonë të Jashtëm në Tiranë dhe në bisedën që kam pasur me zotin Pikoli, në Komisionin e Jashtëm të Parlamentit.
Në fund të bisedës, ambasadori ynë të theksojë, qëndrimin e qeverisë sonë, për zhvillimin e marrëdhënieve të miqësisë e bashkëpunimit me Italinë.

Tiranë më 1 dhjetor 1989

Relacioni i ambasadorit Dashnor Dervishi për Ministrinë e Punëve të Jashtme në Tiranë, lidhur me telegramin e urimit të Papa Gjon Pali të Dytë, me rastin e Vitit të Ri

AMBASADËS SË REPUBLIKËS POPULLORE SOCIALISTE TË SHQIPËRISË NË ROMË

Romë më 12 janar 1990

Lënda: Mesazhi i Vitit të Ri nga Papa Pauli II

MINISTRISË SË PUNËVE TË JASHTME

(Drejtorisë së Parë)

TIRANË

Bashkëngjitur ju dërgojmë, sipas porosisë tuaj për materiale të tilla, mesazhin e Vitit të Ri nga Papa Pauli II, që i dërgon përfaqësuesi i përhershëm i Vatikanit, në FAO përfaqësuesit tonë të përhershëm në këtë organizatë.

AMBASADORI

(Dashnor Dervishi)

Raport-informacioni i diplomatit Vladimir Pulaj pranë Ministrinë e Punëve të Jashtme në Tiranë, dërguar Komitetit Qendror të PPSH-së, lidhur me kërkesat e Vatikanit për të hyrë në kontakte me Tiranën zyrtare

I n f o r m a c i o n

Kohët e fundit, vihet re një aktivizim i madh i diplomacisë së Vatikanit, karshi vendit tonë. Nunca të tij, në vende të ndryshme por edhe miq e të njohur, u kanë folur diplomatëve tanë jashtë, për kënaqësinë e shprehur nga Selia e Shenjtë, lidhur me lejimin e ushtrimit të besimit fetar, në vendin tonë si dhe dëshirën për të vendosur marrëdhënie diplomatike me Shqipërinë.

Në kushtet kur vendi ynë ka marrë vendime të rëndësishme, në drejtim të respektimit të të drejtave të njeriut dhe besimit fetar, ka filluar tanimë të ushtrohet. Por njëkohësisht, dhe në kuadrin e përpjekjeve që po bëhen nga ana jonë, për tu pranuar me të drejta të plota në KSBE, dhe për të vendosur marrëdhënie diplomatike me TPE, vendosja e marrëdhënieve diplomatike me Selinë e Shenjtë, do të ketë një efekt shumë pozitiv, në komunitetin ndërkombëtar dhe qeveritë e shumë vendeve, duke pasur parasysh influencën e Vatikanit mbi to.

Një hap i tillë, do të shërbente dhe për të treguar se vendi ynë është angazhuar thellësisht në procesin e demokratizimit të vendit dhe se kështu, i heqim nga dora një armë shumë të fortë disa qarqeve të huaja, që po e përdorim kundër vendit tonë.

Për sa më sipër, mendojmë që ambasadorët tanë në Athinë e Algjer, të kontaktojnë këto ditë nuncat e Vatikanit dhe në bisedë e sipër, t’ju lëmë të kuptojnë se do të mirëprisnim kërkesën nga ana e tyre, për të vendosur marrëdhënie diplomatike me vendin tonë.

Tiranë më 22 janar 1990

Vladimir Pulaj

Relacioni i Kryetarit të Komitetit për Marrëdhënie Kulturore dhe Miqësore me Botën e Jashtme, Jorgo Melica, dërguar Ministrisë së Punëve të Jashtme, për letrën e dërguar nga shoqëruesja e Nënë Terezës, Zhanet Petrie

KOMITETIT Tiranë, me 20.3.1990

I n f o r m a c i o n

Xhanete Petrie, me anë të një kartë burimi, pasi falenderon për tërë kujdesin që u tregua gjatë vizitës së Nënë Terezës në vendin tonë, bën të ditur se Nënë Tereza, gëzon shëndet të plotë e ka filluar rregullisht nga puna. Interesohet të dijë se ç’bëhet me motrat në Shqipëri dhe nëpërmjet letrës, Petrie, njofton se Nënë Tereza, është e interesuar që të vijë përsëri në Shqipëri.

Kryetari

Jorgo Melica

Korespondenca me telegrame sekrete e Ministrisë së Punëve të Jashtme në Tiranë me ambasadat shqiptare në Beograd, Pragë dhe Romë, lidhur me kërkesat e Vatikanit për të hyrë në kontakte e marrëdhënie diplomatike me Shqipërinë

DËSHIFRIM

TEPËR SEKRET

Nr. 12064

Nga: Praga

Datë: 20.4.1990

MINISTRISË SË JASHTME

MPJ na ka ftuar edhe ne me tërë përfaqësuesit diplomatikë të Pragës, me rastin e vizitës së Papës. Mendojmë të mos shkojmë.

Idrizi

SHIFRIM

TEPËR SEKRET

Datë: 21.4.1990

Adresa: Pragë

Dakord, që të mos shkoni në pritjen e Papës. Po t’u pyesin për këtë problem, i thoni që nuk kemi gjë kundër tyre, por nisemi nga rrethanat, që vendi ynë nuk ka marrëdhënie me Vatikanin.

DËSHIFRIM

TEPËR SEKRET

Nr. 15748

Nga: Beogradi

Datë: 25.5.1990

MINISTRISË SË JASHTME

Në një pritje tek këshilltari francez, më takoi zëvendës titullari i ambasadës së Vatikanit. Isha me Leonidhën. Tha se i kishin bërë përshtypje, zërat që përhapen në Beograd, se gjoja shqiptarët myslimanë, shkojnë në Itali tek arbëreshët dhe atje konvertohen në katolikë dhe si të tillë, rikthehen në Kosovë.

(vijon)

DËSHIFRIM

TEPËR SEKRET

Nr. 15749

Nga: Beogradi

Data: E dyta

Pyeti a është e vërtetë një gjë e tillë. I thanë se ne e dimë propagandën serbe, që i cilëson shqiptarët fondamentalistë, apo që flet për keqtrajtimin e popullsisë, së krishterë nga ajo myslimane, por për rastin konkret nuk e besojmë.

(vijon)

DËSHIFRIM

TEPËR SEKRET

Nr. 15750

Nga: Beogradi

Data: mbaroi

sepse në plan të parë ka dalë çështja kombëtare dhe këtu, jemi të gjithë të bashkuar ortodoksë, katolikë, myslimanë, ateistë. Ai tha se do të interesohej para priftërinjve arbëreshë, për të marrë ndonjë informatë.

Kujtimi

DËSHIFRIM

TEPËR SEKRET

Nr. 17802

Nga: Roma

Data: 19.6.1990

MINISTRISË SË JASHTME

Profesori i historisë në Universitetin e Romës, Andrea Rikardi, i tha Miroshit, se kohët e fundit në Vatikan kanë filluar të mendojnë ndryshe për Shqipërinë. Sipas një bisede që ai ka pasur me monsinjor Fortinon, arbëresh që njihet si “eminenca gri” në Vatikan, ka mësuar se atje është arritur në konkluzionin se

(vijon)

DËSHIFRIM

TEPËR SEKRET

Nr. 17803

Nga: Roma

Data: e dyta

se nuk duhet përsëritur ai gabim historik, që u bë me Skënderbeun, që u la pa përkrahje. Frika që futi Vatikani për urrejtjen e pushtetit të Skënderbeut në Adriatik, bëri që të sigurohej një ndikim i dobët i Perandorisë Osmane, në vend të një mbretërie.

(vijon)

DESHIFRIM

TEPER SEKRET

Nr.17804 Nga: Roma

Nr.941 Data: e treat

Fuqishme shqiptare pruri atëherë zgjerimin e pushtetit musliman e ortodoks në Adriatik e Ballkan, gjë që bëri që katolicizmi të mbetej në minoran dhe i pafuqishëm. Gjithashtu është konsideruar i ashpër, qëndrimi që u mbajt në vitet ’60, i cili lejojë një ndarje të madhe nga (vijon)

DESHIFRIM

TEPER SEKRET

Nr.17805 Nga: Roma

Nr.942 Data: e katërta

Ajo që do të krijonte ateizmi shqiptar. Prandaj sipas Fortinos, ndaj Shqipërisë, veçanërisht pengesave që ajo ndërmerr në drejtim të të drejtave të njeriut, nga Vatikani do të tregohet maturi, inkurajim ndaj veprimeve të Perëndimit me Shqipërinë. 2) Aktualisht Vatikani sheh rrezik të (vërtetë)

DESHIFRIM

TEPER SEKRET

Nr. 17806 Nga: Roma

Nr. 943 Data e pesta

Interesave të tij aktivitetin e kishës ortodokse, në Ballkan si rezultat i zgjerimit të nacionalizmit në Serbi dhe në Greqi pas fitores së “Demokracia e Re”. Vatikani është i ndjeshëm gjithashtu edhe ndaj zhvillimeve që ka midis fundamentalistëve muslimane (vijon)

Letra e shoqërueses së Nënë Terezës, regjisores Zhanet Petrie, dërguar Kryetarit të Komitetit për Marrëdhënie Kulturore dhe Miqësore me Botën e Jashtme, Jorgo Melica

Z, Jorgo Melica

Kryetar i Komitetit Shqiptar për Marrëdhënie Kulturore e Miqësore me Botën e Jashtme.

I dashur Zoti Melica

Duke ju uruar shkurtimisht gëzuar Vitin e Ri dhe duke duke ju shprehur mirënjohjen ndaj jush, për gjithçka bëtë në vizitën tonë në Shqipëri. Në çdo vizitë që unë bëj, shoqërohet me rritjen e respektit dhe konsideratës për popullin shqiptar.

Nënë Tereza po përmirësohet dhe mjekët janë të kënaqur me gjendjen e saj shëndetësore, të cilën e konsiderojnë mjaft të mirë. Nëna, ka rifilluar aktivitetin e saj dhe së shpejti, do të jetë në gjendje që të ndërmarri udhëtimet.

Ajo është shumë e interesuar që të rikthehet në Shqipëri, së bashku me motrat e saj. Dhe njëherë, shumë faleminderit për kujdesin tuaj dhe takohemi në një të ardhme të afërt.

Përshëndetjet më të mira

Jeanette Petrie Janar, Janar 31, 1990 – Romë

Korespondenca me telegrame sekrete e Ministrisë së Punëve të Jashtme në Tiranë me ambasadën shqiptare në Kajro, lidhur me jehonën e vizitës së Nënë Terezës në Shqipëri dhe vendosjen e dy statujave te varri i nënës dhe motrës së saj në Sharrë

DËSHIFRIM

TEPËR SEKRET

Nr. 31090

Nga: Kajro

Data: 7.12.1990

MINISTRISË SË JASHTME

Në pritjen e Tajlandës më takoi nunci apostolik Antonis Magnoni, ku më shprehu kënaqësinë për vizitën e Nënë Terezës dhe takimet e marra.

(vijon)

DËSHIFRIM

TEPËR SEKRET

Nr. 31091

Nga: Kajro

Data: mbaroi

Ai më tha se bëni shumë mirë që prisni nivele të tilla, pasi Nënë Tereza, është një nga figurat më të rëndësishme në botë. E mbi të gjitha, theksoi ai, që Nënë Tereza realizoi ëndrrën e saj, të takimit në tokën amtare përpos faktit që fjala e saj ka peshë.

Alkyzi

Proçes – verbal

Mbi marrjen në dorëzim të dy statujave të vogla, të cilat janë për t’i vendosur, në dy varret e njerëzve, familjes së Nënë Terezës. Ato, duhen ruajtur dhe do të vendosen sa herë që do të bëhen vizita në këto dy varre.

Tiranë më 2 maj 1990

Dorëzuesi

(Maksim Dinga)

Përfaqësuesi i Komitetit për Marrëdhëniet Kulturore me Botën e Jashtme

Marrësi

(Xhafer Vila)

Përgjegjësi i varrezave të Sharrës. /Memorie.al

blank

Pas vizitës në Muzeun ‘Enver Hoxha’, Nënë Tereza kërkoi të takohej me shoqen Nexhmije dhe përgatiti një zarf të veçantë

Dashnor Kaloçi

Publikohen disa dokumente arkivore me siglën “Tepër sekret” të nxjerra së fundmi nga Arkivi i Ministrisë së Punëve të Jashtme në Tiranë dhe Arkivi Qendror i Shtetit, të cilat i përkasin një periudhe kohe nga (1969-1991), ku ndodhet një korrespondencë ndërmjet Ministrisë së Punëve të Jashtme me Komitetin Qendror të PPSH-së dhe disa prej përfaqësive diplomatike shqiptare të akredituara në Perëndim, si Romë, Paris, etj., me telegrame, relacione, raporte, informacione, urdhëresa, nota diplomatike, ftesa, artikuj gazetash të shtypit botëror, flet-palosje, fotografi, etj., ku bëhet fjalë për Nënë Terezën e Kalkutës, Bamirësen dhe Shenjtoren e famshme me origjinë shqiptare, Gonxhe Bojaxhi, fituese e disa çmimeve ndërkombëtare, si: “Padmashir”, dhe “Nehru”, nga qeveria indiane në vitin 1963 dhe 1972, “Magnasia” nga qeveria filipinase e cila e shpalli gjithashtu si “Gruaja e merituar e Azisë”, disa çmime paqeje nga SHBA, “Ambrogino i artë” nga Milano, “Nëna universale” në 1974 nga qendra e orientimit të emigrantëve, dhe çmimi ‘Nobel’ për Paqen, në 1979-ën. Kalvari i Nënë Terezës që nga viti 1969, e cila nëpërmjet kanaleve diplomatike franceze dhe italiane, i kërkoi Tiranës zyrtare, që të vinte në Shqipëri, në atdheun e saj, për të vizituar nënën, Roza Bojaxhi, që në atë kohë ishte në moshën 86 vjeçare dhe e sëmurë, si dhe motrën e saj, Age, të cilat banonin në Tiranë. I gjithë dokumentacioni i plotë, (tashmë i deklasifikuar), i nxjerrë nga arkivat e shtetit shqiptar, bëhet publike për herë të parë nga Memorie.al, ku hidhet dritë mbi të gjithë aktivitetin bamirës së Shenjtores së famshme, në ndihmë të të varfërve në të gjithë botën dhe dëshirën e saj të jashtëzakonshme për të ndihmuar bashkatdhetarët e saj në Shqipërinë komuniste, si dhe heshtjen totale të Tiranës zyrtare dhe udhëheqjes së lartë komuniste të asaj kohe, me në krye Ramiz Alinë e Nexhmije Hoxhën, të cilët me pretekse të ndryshme, penguan ardhjen e saj në Shqipëri dhe e lejuan vetëm në vitin 1989, në sajë të presionit të madh ndërkombëtar!

Edhe pse në të gjithë botën ajo njihej si Nënë Tereza e Kalkutës, Bamirësja dhe Shenjtorja e famshme Gonxhe Bojaxhi, fituese e disa çmimeve ndërkombëtare dhe e çmimit ‘Nobel’ për Paqen në vitin 1979, nuk e fshehu kurrë origjinën e saj shqiptare, madje duke kërkuar që nga viti 1969, nëpërmjet kanaleve diplomatike franceze, italiane etj.,(ku u angazhuan krerët më të lartë të diplomacisë së këtyre dy shteteve), që të vizitonte nënën dhe motrën e saj që jetonin në Tiranë.

 

Por edhe pse lidhur me kërkesën e vazhdueshme për të vizituar atdheun e saj, asokohe dhe më pas u angazhuan disa prej diplomatëve kryesore të këtyre dy shteteve Perëndimore me të cilat Tirana zyrtare kishte marrëdhënie diplomatike, regjimi komunist i Enver Hoxhës, nuk e lejoi atë kurrsesi të vinte dhe të shikonte nënën e saj që ishte në momentet e fundit të jetës dhe Age Bojaxhi, u nda nga jeta me pengun e madh që s’mundi ta shihte edhe njëherë të bijën e saj, Gonxhen, të cilën s’e kishte pare, që kur ajo ishte fëmijë, kohë kur ajo ishte larguar nga shtëpia për t’u bërë murgeshë.

Por edhe pas kësaj, Nënë Tereza e Kalkutës, siç njihej ajo në të gjithë botën për shkak të misioneve të saj të bamirësisë në ndihmë të të varfërve dhe të vobektëve kudo që ata ndodheshin, në të gjitha skajet e globit, jo vetëm që nuk u zemërua me ata që nuk e lejuan të shihte nënën e saj, para se të ndërronte jetë, por përkundrazi, u lut për ta dhe vijoj të kërkonte pa u lodhur, për vite me radhë, që ajo të vinte një ditë në vendlindjen e të parëve të saj, qoftë dhe për të vënë një tufë me lule mbi varrin e nënës dhe motrës së saj, që tashmë ishin larguar nga jeta.

Por kërkesat e saj, për dy dekada (nga viti 1969, deri në 1989-ën), hidheshin poshtë me pretekste nga më absurdet nga ana e regjimit komunist të Enver Hoxhës dhe më pas, pasuesit të tij, Ramiz Alisë e Nexhmije Hoxhës, të cilët shikonin pas saj dhe njerëzve që e shoqëronin: një “agjente të Vatikanit”, etj.!

Lidhur me këto si dhe të gjithë kalvarin e saj prej më shumë se dy dekadash për të ardhur në Shqipëri, ku mendonte që të hapte Shtëpitë e Bamirësisë, siç kishte bërë në vende të ndryshme të botës, si dhe arsyen e vërtetë sepse Ramiz Alia dhe Nexhmije Hoxha, vendosën që ta pranonin atë në vitin 1989, kur dhe erdhi për herë të parë në atdheun e saj, bëhet fjalë në shumë dokumente arkivore, ku ndodhet një korrespondencë ndërmjet Ministrisë së Punëve të Jashtme në Tiranë me Komitetin Qendror të PPSH-së dhe disa prej përfaqësive diplomatike shqiptare të akredituara në Perëndim, si Romë, Paris, etj., me telegrame, relacione, raporte, informacione, urdhëresa, nota diplomatike, ftesa, artikuj gazetash të shtypit botëror, revista, flet-palosje, fotografi, etj., etj., të cilat publikohen për herë të parë nga Memorie.al., në rubrikën historike dossier, duke filluar nga ky numër.

VIJIM

Raport-informacioni i Kryetarit të Komitetit për Marrëdhënie Miqësore dhe Kulturore me Botën e Jashtme, Jorgo Melica, dërguar Komitetit Qendror të PPSH-së, lidhur me qëndrimin në Shqipëri të shoqërueses së Nënë Terezës, regjisores Zhanet Petrie

Komiteti

Nr.320 Tiranë me 27.11.1989

I N F O R M A C I O N

Mbi qëndrimin e Zhanet Petrisë në vendin tonë.

Nga data 25-25 nëntor 1989, bëri një vizitë private në Shqipëri gazetaria kanadeze e nënë Terezës, Zhanet Petri.

Që në fillim të vizitës Zhanet Petri vuri në dukje se kishte ardhur me mision nga Nënë Tereza, gjë që shprehet edhe në letrën e Nënë Terezës. Detyra e saj kryesore ishte të dorëzonte letrat e Nënë Terezës për shokun Ramiz Alia, shoqen Nexhmije Hoxha, shokun Jorgo Melica, Ciril Pistoli dhe Adelina Mazreku dhe të takohej me disa nga personalitetet.

Pas vizitës që bëri në muzeun “Enver Hoxha” kërkoi me këmbëngulje të takohej me shoqen Nexhmije Hoxha, “qoftë edhe për dy minuta”. Përgatiti dhe një zarf të veçantë në të cilin futi të gjitha kopjet e letrave, si dhe një letër që shkroi posaçërisht për të ditën e fundit.

Kur ju tha se shoqja Nexhmije i kishte marrë si videokasetën dhe letrën, mbeti e kënaqur, pavarësisht se nuk mundi të merrte takim. Në pamundësi për t’u takuar me shoqen Nexhmije, pyeti nëse mund të takohej me të bijën. Ju tha se çështjet shtetërore nuk mund të përzihen me çështjet private.

Gjatë bisedave me të, Zhanet Petri tha se Nënë Tereza, që ditën që u largua nga Shqipëria dhe mbërriti në Romë, u takua me Papën, i cili, siç tha ajo, “ka një dashuri e respekt të jashtëzakonshëm për Nënën”. Kur u pyet nëse Papa tregoi ndonjë interes për vendin tonë, ajo e kapërceu bisedën duke thënë se “ai u kënaq kur pa albumin me fotografi të vizitës dhe u ndal veçanërisht në shtëpinë ku kanë banuar e ëma dhe motra e nënë Terezës (shtojmë se Nënë Tereza mendon që në këtë shtëpi të vendosë motrat. Edhe Zh. Petri, pyeti se si veprohet kur blihet një shtëpi). Nënë Tereza i dhuroi Papës një nga qilimat që i ishin bërë dhuratë në Shqipëri, të cilin ai e pranoi.

Qëllimi i dërgimit të letrave dhe i Zh. Petrisë këtu, është gjetja e mënyrave dhe rrugëve për të sjellë motrat. Nëna mendon të sjellë katër motra, të cilat mund të jenë me kombësi të ndryshme, përveç primares, që mendohet të jetë me origjinë shqiptare. Për këtë sugjeron të sjellë të motrën e Marie Garetit, që ndodhet në Washington D.C. dhe që mban një post të rëndësishëm në Kuvendin e Nënë Terezës.

Nëna pranon që një shtëpi e tillë mund të mos hapet domosdo në Tiranë. Kushtet e pranimit të motrave Nëna i lë në dorë të vendit pritës. Për këtë dërgon edhe kopje të dy kontratave me Bashkimin Sovjetik. Megjithatë Nënë Tereza mendon të vijë vetë në Shqipëri në fund të dhjetorit të këtij viti. Për këtë ka refuzuar çdo ftesë që i është bërë.

Edhe vetë Zh. Petri theksoi disa herë me rradhë se: “ju nuk mund ta merrni me mend se sa e pa angazhuar në politikë është Nëna”. Ky është edhe çelësi i suksesit të saj që di t’ia përshtasë misionin motrave vendit ku i ka vendosur”.

Me ardhjen në Shqipëri Zhanet Petri theksoi se misioni i saj ishte vetëm çështja e Nënës e jo të bënte vizita. Megjithatë, interesi i saj për vendin tonë erdhi duke u rritur, sidomos pas vizitës në Muzeun Kombëtar dhe në Muzeun “Enver Hoxha”. Në Muzeun “Enver Hoxha” tha se “është mirë kur e sheh nga afër një vend, sepse korrigjon edhe opinionet e gabuara, që pa dashjen tënde, mund të t’i kenë ushqyer të tjerët”.

Të nesërmen na tregoi se kishte blerë disa nga veprat e zgjedhura të shokut Enver Hoxha dhe disa broshura informative. Nga ana jonë i’u dhuruan disa material të tjera, një seri me fotografi nga vizita me Nënë Terezën (sipas kërkesës së saj), fotografia e zmadhuar e motrës së Nënë Terezës tek varri dhe metodën e mësimit të gjuhës shqipe (sipas kërkesës së vetë Nënës).

Ditën e largimit, na informoi se një natë më parë, i kishin ftuar për darkë dy shqiptarë të Amerikës, njëri tepër i gjatë dhe tjetri prift ortodoks nga Bostoni”. Na tha se ata kishin dijeni për ardhjen e saj nga misioni ynë në OKB. Pyetjes së tyre “përse ke ardhur”, ajo na tha “ju shmang sepse jo të gjithë duhet të marrin vesh arsyen e vizitës sime”.

Nga vizita mbeti e kënaqur me shpresë se ka për t’u kthyer përsëri.

Kryetari

Jorgo Melica

P.S. bashkangjitur ndodhet zarfi për shoqen Nexhmije Hoxha

(letra e dytë)

Raport-informacioni i ministrit të Punëve të Jashtme, Reiz Malile, dërguar Komitetit Qendror të PPSH-së, për vizitën në Tiranë të shoqërueses së Nënë Terezës, regjisores Zhanet Petrie

MBI VIZITEN E SEKRETSRES SE NENE TERZES NE TIRANE, ZHANET PETRI

Këto ditë bëri një vizitë në Tiranë sekretarja e Nënë Terezës, gazetarja Zhanet Petri.

Ajo u prit në Komitetin për Marrëdhëniet Kulturore e Miqësore me Botën e Jashtme, vizitoi institucione muzeale në Tiranë dhe në Berat, u takua me shoqen Marie Kraja e Adelina Mazreku dhe shkoi tek varret e familjes së Nënë Terezës.

Zhanet Petri tha se vinte në Shqipëri me porosi të nënës, për të sjell letrat e saj për shokun Ramiz Alia, shoqen Nexhmije Hoxha. Nënvizoi se për dërgimin e “motrave” në Shqipëri “nëna mori letrën e presidentit dhe u kënaq shumë, e lexoi disa herë, por në të nuk gjeti, as po e as jo”.

Shtoi se një ditë duhet të bëjmë diçka dhe se këtë nëna e pret, se ajo e pranon realitetin shqiptar, ka filluar të flas dhe është krenare që është shqiptare. Sipas Zhanet Petri, dëshira e Nënë Terezës është që të vijë në Shqipëri, së bashku me motrat, brenda vitit.

E sipërmja dorëzoi për shokun Ciril Pistoli një fotografi të Nënë Terezës, me shënimet e saj ku e falenderonte për telegramin që i dërgoi kur ishte e sëmurë. Gjithashtu dorëzoi një letër për Jorgo Melicën, e një për Adelina Mazrekun, ku përsëri trajton çështjen e dërgimit të motrave në Shqipëri.

Shoku Jorgo Melica i theksoi se: “në Shqipëri fëmijët janë në çerdhe e kopshte, për ata me të meta mendore ka shkolla special si dhe për të sëmurët psiqik. Shërbimi shëndetësor është falas, që në Shqipëri lindshmëria stimulohet, që në fatkeqësinë që i ndodh një familjeje merr pjesë e gjithë shoqëria, vesh arsyen e vizitës sime” sikurse ndodhi me fatkeqësinë e datës 23 nëntor, (të cilën ajo e pa ceremoninë e organizuar me këtë rast dhe tha se nuk mund ta besoj që një gjë e tillë të ndodhte në Amerikë).

Në Indi, Amerikën Latine dhe Bashkimin Sovjetik, etj., gjen fushë veprimi misioni juaj, pse ka njerëz të mbetur rrugëve, të pa strehë e pa ndihma, fëmijë të braktisur, pleq pa shtëpi, të droguar, njerëz me sëmundje ç’farosëse e ngjitëse. Këtu tek ne këto nuk gjenden, për arsye se ekzistojnë institucione shtetërore në të cilat punojnë me qindra djem e vajza si mjeke, infermier, si kujdestar e edukator, prandaj çdo mision tjetër do të ishte i pa nevojshëm.

Megjthëse dëgjonte me interes dhe miratonte, Zhanet Petri, përsëriste: “të fillojmë të mendojmë për të ardhmen”. Gjatë bisedave me të, Zhanet Petri tha se Nënë Tereza, që ditën që u largua nga Shqipëria dhe mbërriti në Romë, u takua me Papën, i cili, siç tha ajo, ka një dashuri e respekt të jashtëzakonshëm për Nënën. “Ai u kënaq kur pa albumin me fotografi të vizitës dhe u ndal veçanërisht në shtëpinë ku kanë banuar e ëma dhe motra e Nënë Terezës. Nënë Tereza i dhuroi Papës një nga qilimat që i ishin bërë dhuratë në Shqipëri.

Nga pritja e trajtimi Zh. Petri, mbeti e kënaqur. Bashklidhur është letra drejtuar shoqes Nexhmije Hoxha. Për korrektesë mendojmë t’i jepet një përgjigje nga shoku Jorgo Melica, ose Adelina Mazreku, ku do të theksohet se për arsye të realitetit të shoqërisë tonë nuk del nevoja e hapjes të një shtëpie bamirësie. Teksin do ta përgatisim.

Tiranë, me 30 nëntor 1989

Reiz Malile

Letra e ministrit të Punëve të Jashtme, Reiz Malile, dërguar Nënë Terezës më 20 dhjetor 1989

Tiranë, me 20 dhjetor 1989

E respektuar Nënë Tereza

Muarrëm letrat tuaja që na dërgonit me Z. Zhanet Petri. Unë dhe miqtë tuaj të tjerë u gëzuam pa masë nga Z. Petrie se tani ndjeheni më mirë dhe që gjendja juaj shëndetësore është përmirësuar.

Gjatë ditëve të qëndrimit tuaj në Tiranë unë ndjeva një kënaqësi të veçantë që pata rastin t’ju shoqëroj në disa nga institucionet tona shëndetësore e shoqërore, misioni i të cilave është të kujdesen për shëndetin dhe mirëqenien e njerëzve.

Vëmendje ndaj të sëmurëve apo jetimëve tek ne është problem i tërë shoqërisë dhe shtetit, që nuk kursehen për të bërë gjithçka që ato të jetojnë në mirëqenie e gëzim. Në kushtet tona nuk paraqitet nevoja e hapjes së një shtëpie bamirësie.

Unë dhe miqtë e tjerë që keni këtu, vlerësojmë me respekt humanizmin tuaj të devotshëm.

Reis Malile

Letra dërguar Ministrit të Punëve të Jashtme, Reiz Malile, për të miratuar letrën që do i dërgohej Nënë Terezës, në emër të Adelina Mazrekut

Shoku Reis!

Bashkëlidhur është letra që mendohet t’i dërgohet Nënë Terezës në emër të sh. Adelian Mazreku 21.12.1989

E respektuar Nënë Terezë

U gëzova pa masë për letrën tuaj, që ma dërguat me zonjën Zhanet Petri, për të cilën Ju falenderoj nga zemra.

Me kënaqësi kujtoj ditët e qëndrimit tuaj në Atdheun tone, por më erdhi keq që koha e vizitës ishte e shkurtër dhe nuk mundët të vizitoni pjesë të tjera të Shqipërisë. Ashtu si në Tiranë, ku ne së bashku pamë disa nga institucionet tona shëndetësore e shoqërore, kudo në Shqipëri ka institucione të tilla misioni të cilave është që të kujdesen për mirëqenien e njeriut, njësoj siç kujdeset familja me dashuri dhe ngrohtësi për njerëzit e saj.

E dashur, Nënë Tereza

Ne patëm rast të shkëmbejmë mendime e t’ju flas se në Shqipëri, gjithçka që është bërë e bëhet, i kushtohet lumturisë së njeriut për ta çliruar nga vuajtjet, sëmundjet dhe epidemitë, si dhe nga plagët e rënda shoqërore që e bëjnë të vështirë jetën e milionave njerëzore sot në botë.

Nisur nga kjo, besoj se është e kuptueshme për Ju se nuk lind nevoja për hapjen e një misioni të motrave Tuaja në Shqipëri, humanizmi dhe kujdesin e të cilave për lehtësimin e dhimbjeve ne e çmojmë së tepërmi.

E përfundoj letrën time, duke Ju uruar çdo të mirë për Vitin e Ri 1990, në radhë të parë shëndet të plotë dhe gjithmonë suksese në misionin Tuaj të lartë e fisnik.

Me respekt e dashuri

Adelina Mazrreku

Raport-informacioni i Ministrisë së Punëve të jashtme në Tiranë, dërguar Komitetit Qendror të PPSH-së, lidhur me kërkesën e shefit të kabinetit të Ministrit të Punëve të Jashtme të Italisë, De Mikelis Grafini, për ardhjen e një prifti në Shqipëri

I N F O R M A C I O N

Me datën 28 nëntor, zëvendës shefi i kabinetit të ministrit të Jashtëm Italian, De Mikelis Grafini, thirri ambasadorin tonë dhe i kërkoi që:

Së bashku me motrat e Nënë Terezës të vijë në Shqipëri dhe një prift i cili do t’u shërbejë vetëm motrave të Nënë Terezës. Lidhur me këtë, shpjegoi, De Mikelis ka menduar që ky person mund të ishte një Italian i cili të qëndrojë pranë ambasadës italiane në Tiranë dhe shërbimi i tij do të jetë i kufizuar vetëm për motrat në fjalë. Këtë kërkesë, sipas Grafinit, De Mikelisit, ia ka bërë ministri i Jashtëm i Vatikanit.
Në vazhdim Grafini, ngriti problemin e Popujve. Tha se meqenëse ata janë ngushtë, për ta mund të bëjmë një sistemim brenda për brenda ambasadës, duke u dhënë zyrën e atasheut të kulturës. Për këtë mund të çojmë nga Italia ndonjë arkë me material e mobilie. Jua them këtë, shtoi Grafini, për të mos krijuar ndonjë dyshim. Këtë Grafini e lidhi me kushtet e këqija të jetesës së tyre dhe se nuk do të ishte mirë që Popajt të gjendeshin në këtë gjendje në kohën e s’postimit të tyre jashtë vendit, me ndërhyrjen e ndonjë organizatë të Kryqit të Kuq, në praninë e përfaqësive perëndimore dhe italiane.
Lidhur me sa sipër, mendojmë:

Ambasadori ynë të marrë takim me zëvëndës shefin e kabinetit, Grafini, e t’i thotë se ne e mirëpresim me kënaqësi vizitën e Nënë Terezës në Shqipëri, e cila erdhi për t’u çmallur me vendin e saj dhe për të bërë homazhe në varrezat e njerëzve të vet. Gjatë kësaj vizite ajo u interesua edhe nëse mund të dërgonte katër motra misionare në Shqipëri. Në takimet që ajo pati me persona zyrtarë u vlerësua misioni i saj humanitar dhe midis të tjerash, i’u tha se çmojmë lart dëshirën e sinqertë për të patur edhe në Shqipëri motrat e saj, misionaret e bamirësisë. Asaj i’u shfaq bindja se ky shqetësim për njerëzit e varfër përbën dhe detyrën humane e patriotike për mijra e mijra djem e vajza të popullit shqiptar, që si mjekë e infermierë, si kujdestar e edukator, i janë përkushtuar shëndetit e mirëqenies së njerëzve tanë.
Nënë Tereza gjatë qëndrimit në Shqipëri, pati mundësinë të konstatonte vetë kujdesin që tregohet për njerëzit, për jetën e tyre, për fëmijët, pleqtë, invalidët etj.

Në fund Grafinit, për këtë çështje, t’i thuhet se Nënë Terezës i’u bë e qartë se shqetësimi i saj është dhe shqetësimi ynë dhe se Shteti Shqiptar i kushton përparësi kujdesit për shëndetin e mirëqenien e njerëzve. Në këto kushte nuk ka bazë dhe nuk del nevoja për ardhjen e priftit.

Për incidentin me Popajt, t’i thuhet se pozita e Shqipërisë i është bërë e qartë me kohë, palës italiane dhe pas bisedimesh të zgjatura është gjetur bashkërisht një rruge e papranueshme për të dyja palët, e cila nuk prek as sovranitetin shqiptar, as lëndon prestigjin Italian ose ligjet e praktikën ndërkombëtare, për raste të tilla. T’i ritheksohen shkurt garancitë e dhënë për Popajt, të cilët iu bënë të njohura dhe Ruxheros gjatë vizitës së tij në Tiranë dhe t’i thuhet se çdo ndërhyrje për zgjidhjen e problemit jashtë sovranitetit shqiptar, veçanërisht nëpërmjet një angazhimi paraprak me plane Italian, që bie në kundërshtim me Kushtetutën dhe ligjet tona, e komplikon edhe më tepër problemin. T’i thuhet se kjo është pozita e qeverisë shqiptare dhe se nuk ka asnjë ndryshim.
Në fund t’i shprehet keqardhja e palës sonë për zvarritjen e zgjidhjes se incidentit dhe se çdo sygjerim apo propozim i ri, jashtë rrugës që është gjetur bashkërisht për zgjidhjen e problemit, do të krijonte përshtypjen se më tepër u jepet rëndësi gjashtë individëve që mbahen në mënyrë ilegale në ambasadë, se sa marrëdhënieve me Shtetin shqiptar. /Memorie.al

VIJON

blank

NATASHA KANDIÇ: „SI U DOGJËN KUFOMAT E SHQIPTARËVE NË SHKRITOREN E MAÇKATICËS NË SERBI?!“

„Djegia e trupave në fabrikën “Maçkatica” është bërë në dy etapa, më 16 dhe 24 maj të vitit 1999, pas mesnatës, nën mbikëqyrjen e “Beretave të kuqe”, të cilat atëbotë e kishin bazën e tyre në “Bella Vodë” – afër Vranjës. Komandanti i atëhershëm i “Beretave të kuqe”, Millorad Legija, sipas burimeve në fjalë, kishte marrë pjesë, personalisht, në përcjelljen e një transporti deri në vendin e ngjarjes dhe kishte qenë i pranishëm me rastin e djegies së tyre. Trupat qenë djegur në “shkritoret e hapura” nr. 4 dhe 5. (…)

Sheradin Berisha, Pashtriku 21 Korrik 2021

Edhe përkundër përpjekjeve të palëve të interesuara, e vërteta e historisë së afërt dhe e hijes së tmerrshme e të së kaluarës së këtushme nuk e lë askë rehat. Pas paraqitjeve publike të Natasha Kandiqit dhe hapjes së çështjes rreth “rastit Maçkatica”, në jugun e Serbisë, asgjë më nuk është siç ishte më parë.

Të rikujtojmë se në tekstin autorial “Asanimi i rehatisë shpirtërore” që u botua kah fundi i dhjetorit të vitit të kaluar në të përditshmen “Danas”, drejtuesja e “Fondit për të Drejtën Humanitare” e akuzonte një numër të madh njerëzish duke i përmendur edhe emrat e tyre, për fshehjen e planifikuar të krimeve të luftës, të kryera gjatë luftës së fundit në Kosovë. Ajo i dha grusht të rëndë, opinionit lokal me rastin e përmendjes së emrit të DRAGOMIR TOMIQIT dhe atë në kontekst të realizuesit të projektit të djegies së trupave, të shqiptarëve nga Kosova, në shkritoret e ndërmarrjes “Maçkatica” në Surdulicë. Pasi që opinioni i këtushëm ndërlidh gjithçka që mban parashtesën e “Hagës”, me Karla Del Ponte-n, këto paraqitje publike kanë shkaktuar një varg reagimesh me shkruarjen e demanteve nga ana e të përfolurve, kurse për rastin u interesuan edhe “organet kompetente”. Mirëpo dihet si rrjedhin ngjarjet në Serbi. Pas gjëmimit të fortë të malit, nuk polli madje as një mi.

–   Megjithatë, patjetër, dikush duhet të përgjigjet në pyetjen se a ka pasur këtu krime të luftës?

Tani për tani, lidhur me rastin e “Maçkaticës”, në drejtim të zbardhjes së këtij rasti vepron vetëm koalicioni i gjashtë organizatave joqeveritare nga Beogradi, e aty-këtu edhe ndonjë medium dhe gati askush tjetër. Pas reagimit të parë, i cili qe një reagim i zbehtë i organeve shtetërore – policisë, duhet të pranohet, patjetër, se pasoi një heshtje e plotë për këtë. Për të dëshmuar vendosmërinë se rasti i “Maçkaticës” nuk mund të lihet në harresë, koalicioni i OJQ-ve vendosi që t’i drejtohet Kuvendit të Serbisë, si kjo më e lartë demokratike në Serbi.

KËSHILLI HETUES

Sipas konstatimeve të Natasha Kandiq-it, „person i besuar, përkatësisht koordinator i projektit për fshehjen e gjurmëve të krimeve të luftës të bëra në jug të Serbisë ka qenë DRAGOMIR TOMIQI me përkrahjen dhe mirëkuptimin e të cilit është bërë bartja e organizuar e trupave, të viktimave nga Kosova, për në trevat e Vranjës dhe të Surdulicës”. Sipas të dhënave, që Fondi për të Drejtën Humanitare ka pranuar deri tani, nga ana e disa burimeve të pavarura, djegia e trupave në fabrikën “Maçkatica” është bërë në dy etapa, më 16 dhe 24 maj të vitit 1999, pas mesnatës, nën mbikëqyrjen e “Beretave të kuqe”, të cilat atëbotë e kishin bazën e tyre në “Bella Vodë” – afër Vranjës. Komandanti i atëhershëm i “Beretave të kuqe”, Millorad Legija, sipas burimeve në fjalë, kishte marrë pjesë, personalisht, në përcjelljen e një transporti deri në vendin e ngjarjes dhe kishte qenë i pranishëm me rastin e djegies së tyre. Trupat qenë djegur në “shkritoret e hapura” nr. 4 dhe 5.

Pranimin dhe organizimin e djegies së kufomave e kanë bërë:

1. Zoran Stoshiqi, i cili atëherë ishte kryeshef i sigurimit shtetëror për rrethin e Pçinjës;

2. Bratisllav Milenkoviqi, shef i BIA-s për Vlladiçin Han dhe Surdulicë;

3. Dragan Stankoviqi, kryeshef i SUP-it në Surdulicë që nga viti 1993;

4. Mirosllav Antiqi, kryeshef i BIA-s në Vranjë;

5. Dragan Llakiçeviqi, drejtor i “Maçkaticës” dhe zëvendësi i tij,

6. Aca Gjorgjeviqi – shkruan Natasha Kandiqi, duke shtuar edhe detaje të tjera të mjaftueshme, ashtu që të mos dyshohet aspak në vërtetësinë e fakteve të paraqitura.

Sipas këtyre dëshmive, fjala është për një shoqatë kriminelësh, mirë të organizuar, për të bërë “asanimin e terrenit”, pra fshehjen e dëshmive për krimet e bëra në Kosovë, gjatë kohës së bombardimeve të NATO-s.

Natyrisht se ndaj një çështjeje të tillë, realisht askush nuk duhet të mbetet indiferent. Pas reagimeve të para, sipas detyrës zyrtare, për këtë rast është dashur patjetër, që të interesohet edhe prokurori special për krime të luftës, i cili madje pati premtuar publikisht se do ta procedojë tërë këtë rrëfim pa asnjë shtyrje. Menjëherë pas kësaj pasoi edhe reagimi i parë zyrtar- shkarkimi i Zoran Stoshiqit nga pozita e inspektorit të përgjithshëm të MUP-it të Serbisë, për rrethin e Pçinjës, i cili në kohën për të cilën po flasim, ishte kryeshef i DB-së. Mirëpo kjo ishte e tëra, ngase nuk pati lëvizje të mëtejshme për ndriçimin në tërësi të rrethanave të “rastit Maçkatica”, së paku të atyre që dihen.

Mirëpo as pala tjetër nuk qëndroi duarkryq. Koalicioni i gjashtë organizatave joqeveritare, nga Beogradi, kërkoi nga Kuvendi i Serbisë që ta themelojë, urgjentisht, një Këshill Hetues, ose thënë me fjalorin vendor, një komision hetues, i cili do t’i verifikonte të dhënat për varrezat masive në Serbi dhe për asgjësimin e dëshmive për krimet në Kosovë, duke u bazuar po ashtu nga të dhënat e Fondit për të Drejtën Humanitare, veçanërisht rreth rastit “Maçkatica”. Hapi më i rëndësishëm i të gjithë atyre, që janë duke u përpjekur për ndriçimin e plotë të së vërtetës rreth asaj se çfarë ka ndodhur në rastin “Maçkatica” ishte gjithsesi takimi me Predrag Markoviqin, kryetar i Kuvendit të Serbisë, përndryshe njëri prej anëtarëve të G17 plus.

– Në këtë moment është shumë me rëndësi të theksohet se deri tani kemi arritur që ta ngritim këtë çështje në atë nivel, sa që shteti duhet patjetër që ta trajtojë institucionalisht, këtë rast. Markoviqi ka premtuar se do të bëjë gjithçka që gjërat të lëvizin nga pika zero. Po presim, ata kanë edhe pak kohë në dispozicion. Më vonë do të pasojë presioni përmes veprimeve publike, të grupeve joformale, por edhe me përkrahjen e disa partive parlamentare – shpehet me vendosmëri, Milenko Dereta nga “Iniciativa qytetare”.   Megjithatë, ai konsideron se Kuvendi do të reagojë ngadalë, para së gjithash, për shkak të raportit aktual të forcave politike në Serbi. “Për formimin e këshillit hetues për rastin e “Maçkaticës” është e domosdoshme shumica parlamentare, që vështirë mund të realizohet në sfondin e interesave të ndryshme”, shprehet Dereta duke qenë thellësisht i bindur se e vërteta megjithatë do të dalë në shesh.

– Një disponim i tillë tani ekziston, mirëpo edhe po të mos ishte, ne duhet patjetër që të ballafaqohemi me të kaluarën. Sa më shumë që një gjë e tillë të shtyhet, aq më shumë do të krijohen raste për manipulime të ndryshme – konkludon bashkëbiseduesi ynë.

Edhe Ander Nosov, nga “Iniciativa e të rinjve”, e vlerëson vizitën e Markoviqit si “shumë kualitative” dhe thotë se kryetari i Kuvendit ka premtuar se për këtë rast, duke e shfrytëzuar të drejtën e deputetit, do të propozojë diskutim parlamentar.

– Na mbetet që edhe më tej të insistojmë, dhe të punojmë në krijimin e mekanizmava të përhershme për ballafaqim me të kaluarën. Nëse Parlamenti Serb, edhe gjashtë vjet pas luftës së Kosovës, nuk është i gatshëm që të debatojë për këtë çështje, atëherë do të nënkuptohet se po na mashtrojnë të gjithë politikanët dhe deputetët popullorë – konsideron Nosov. Ai thotë se nuk do të ketë të ardhme të lumtur në këto hapësira për derisa njëherë e përgjithmonë dhe me themel të njihet e vërteta e së kaluarës së këtushme.

– Çështja më qenësore tani është se si të gjenden modele që institucionet në Serbi –  Parlamenti, policia dhe gjykatat – të japin përgjigje ndaj të gjitha çështjeve nga e kaluara dhe të pasojave të sotme. Nëse kemi aq varreza masive, aq kufoma dhe të zhdukur, për të cilat, madje, as që flitet, atëhere shtrohet pyetja – sa angazhohet për paqe ky pushtet? Nëse pushteti hesht për varrezat masive, atëherë ai ende është në luftë – thotë i bindur Nosov.

Kështu, “rasti i Maçkaticës” nga shtyllat e gazetave u transferua thjesht në dyert e institucioneve të shtetit. Kryetari i Kuvendit të Serbisë është institucion, të cilit duhet t’i besohet patjetër, mirëpo çështja e vullnetit politik rreth ndriçimit të të gjitha fshehtësive të errëta të së kaluarës ende mbetet një temë plotësisht e hapur.

– Mund të them se opinioni është më i zëshëm se institucionet. Më duket se ekziston një pjesë e opinionit, i cili është tmerruar dhe që konsideron se “Maçkatica” është vetëm njëra prej gjërave të tmerrshme, të cilat dëshmojnë për pogromin më të errët, të cilin këtu e kishte ndërmarrë pushteti i atëhershëm. Sa u përket institucioneve, në to edhe më tej qëndrojnë, në funksione, njerëz që parapëlqejnë t’i mbulojnë krimet dhe të flasin, ekskluzivisht, vetëm për viktimat serbe,  kurse të mos përmenden fare veprat kriminale, djegia dhe zhdukja e gjurmëve të krimeve, të shkaktuara ndaj të tjerëve – thekson Natasha Kandiqi.

PRESIONI

Mirëpo, edhe krahas të gjitha presioneve publike, për rastin “Maçkatica” dhe për rastet e tjera të ngjashme, nga të gjitha institucionet shtetërore, në nivelet e këtushme, ka reaguar vetëm Prokuroria Publike e Qarkut të Vranjës, edhe atë mjaft herët, para se rasti të jetë publikuar në media.

– Kjo informatë nuk është ndonjë risi dhe rreth saj është folur qysh me “rastin e Batajnicës”, edhe pse tani kemi më shumë të dhëna. Edhe pse informata për ekzistimin  e varrezave masive në Vranjë ishte mjaft e zbehtë, megjithatë me atë rast pati reaguar Prokuroria Publike e Qarkut. Atëherë patëm kërkuar një raport të detajizuar edhe nga sigurimi shtetëror dhe ai i sektorit publik, si dhe patëm marrë një përgjigje, ku thuhej se në trevën tonë nuk ka, madje, as gjurmë dhe as dëshmi për varrezat masive dhe për djegiet eventuale. Pas dy raporteve të veçanta, nuk pati më elemente për ngritjen e procedurës dhe për këtë qe informuar edhe Prokuroria Republikane – thekson Milan Bozhilloviqi, prokuror Publik i Qarkut. Me formimin e prokurorisë speciale për krimet e luftës, organ të cilin e kryeson, ai më nuk ka kurrfarë kompetencash të tjera lidhur me rastin përkatës.

Natyrisht se për rastin “Maçkatica” reagoi edhe Prokuroria e Tribunalit të Hagës.

-Tribunali i Hagës qe i njohur për këtë rast prej burimeve të ndryshme të drejtpërdrejta dhe të tërthorta. Mirëpo, Tribunali i Hagës nuk është i vetmi institucion që ka të drejta ekskluzive për hulumtimin e krimeve të luftës. Kur Serbia pati ndërmarrë hetime lidhur me rastin e Batajnicës, njëlloj si për këtë rast i patën paraprirë thashethemet, gjë që gjatë hetimeve ato u konstatuan si të vërteta. Pra, radhën e ka hetuesi special, që nëpërmjet ndërmarrjes së hulumtimit, të rastit, ta bëjë verifikimin e dëshmitarëve eventualë dhe të njohurive, që i kanë ata – tha për “Vranjske” Florans Artman, zëdhënëse e Prokurorisë së Tribunalit të Hagës.

Pas një qëndrimi të tillë, “të një strategjie të njohur të Hagës për t’i shmangur disa raste të caktuara”, posaçërisht pas heshtjes së orkestruar të kompetentëve vendorë, këtu shumëkujt iu lehtësua barra. Kuvendi as që e përmend më formimin e këshillit hetues. Prokuroria Speciale Serbe hesht. Ajo gjithashtu nuk i publikon as detajet rreth asaj se çka është ndërmarrë në këtë drejtim dhe as që e bën të ditur qëllimin e saj të mëtejshëm. Nga ana e saj, policia  ka një sjellje klasike ndaj opinionit…

– Problemi qenësor qëndron në atë se ne nuk kemi institucione, që e zbatojnë ligjin dhe që do ta zbulonin të vërtetën rreth asaj se çka kishte ndodhur në të vërtetë gjatë bombardimeve të NATO-s – komenton këtë neglizhencë Natasha Kandiqi.

Në këtë drejtim, gjithçka është e qartë dhe nuk ka kurrfarë dilemash se po të kishim një shtet normal dhe po të sundonte drejtësia, kompetentët do të ishin detyruar të ndërmerrnin hulumtime më serioze dhe në afat sa më të shkurtër kohor do të ishin përgjigjur ndaj të gjitha çështjeve të hapura. Mirëpo institucionet tona po heshtin. Te ne, për zbatimin e ligjit vendosin zakonisht ata që lehtë mund të konstatohet se kanë qenë pjesëmarrës dhe hartues, të ngjarjeve më të tmerrshme, të historisë serbe dhe që kanë qenë në grupin e ngushtë të bashkëpunëtorëve të Millosheviqit në kohën kur ai vepronte pa pengesa. Prandaj, as që mund të bëhet fjalë për ndonjëfarë ligji, shteti dhe drejtësie.

– Ata shpresojnë që të dhënat do të zhduken për disa ditë dhe se nuk do të flitet kurrë më për këto raste. Ata shpresojnë se edhe më tej janë të fortë, mirëpo opinioni demokratik nuk do të ndalet dhe do të bëje vazhdimisht presione që të zbardhen dhe të verifikohen të gjitha faktet që kanë të bëjnë me këtë rast – premton Natasha Kandiqi.

Megjithatë, mjerisht, rreth rastit “Maçkatica” qartësia vazhdon të mbetet paqartësi. Sado që po prolongohet puna rreth ndriçimit të së kaluarës dhe sado që historia po përpiqet të futet nën mburojën e interesave kombëtare, në këto hapësira, nuk do të ketë paqe për aq kohë derisa nuk ndriçohen gjërat, që kanë të bëjnë me “rastin Maçkatica”. Deri atëherë e kaluara nuk do të na hiqet qafësh, dhe si të tillë ne do të jemi peng i saj. Sado të mundimshme që të jenë përpjekjet që kjo gjendje të ndryshohet, atë duhet bërë patjetër. Jeta e së “djeshmes” duhet të zëvendësohet patjetër, me shikimin kah e “nesërmja”. Mbase, pas të gjithë këtyre ngjarjeve, kjo nuk do komente të veçanta. Apo ndoshta edhe duhet…

* * *

Më Shumë Zbulime Rreth Djegjes së Trupave në Maçkaticë

Nga reporterët e IWPR-së në Surdulicë dhe Beograd

Dëshmi të dëshmitarëve okularë që i ka siguruar IWPR përmbajnë evidencë të re dramatike se si policia që ka punuar për Slobodan Milosheviçin kanë djegur kamionë të mbushur me trupa të pajetë të shqiptarëve në një fabrikë në Serbinë jugore gjatë konfliktit të vitit 1999. Burime të IWPR-së kanë paraqitur dëshmi të reja për kronologjinë e krimit, si ka ndodhur dhe rolin kyç që ka luajtur policia si në procesin e djegjes së trupave ashtu edhe gjatë mbulimit të gjurmëve.

Dëshmitë e tyre do të ngrisin presionin mbi gjykatat që të zgjidhin sa më shpejtë misterin rreth asaj se kush ishin këta njerëz dhe kush e urdhëroi djegjen e tyre.

Natasha Kandiç, drejtoreshë e Qendrës për Ligjin Humanitar, HCL, për herë të parë zbuloi fshehtësitë e tmerrshme të kompleksit të aluminit në Mackaticë, afër Surdulicës, në distriktin e Pcinjit në Serbinë jugore, dhjetorin e kaluar.

Në një artikull në të përditshmën Danas më 24 dhjetor 2004, ajo tha se furrat e larta të fabrikës ishin përdorur për të djegur trupat e shqiptarëve të vrarë në Kosovë me 16 dhe 24 maj 1999, gjatë bombardimeve të NATO-s.

Një burim i IWPR-së – punëtor i fabrikës – tha se e tërë afera filloi me arritjen e papritur të disa kamionëve të panjohur gjatë natës. “Kamionë me ngarkesa misterioze vazhdonin të hynin në fabrikë me drita të shuara. Punëtorët e ndërrimit të tretë – si unë vetë – u dërguan në shtëpi para hyrjes në fabrikë,” tha burimi.

Burimi i IWPR-së konfirmoi se kishte parë arritjen e trupave në dy raste të ndryshme, “në mes dhe në fund të majit”, 1999. “Askush nuk na tregoi se çfarë transportohej dhe asnjëri nga punëtorët nuk kishte çasje aty [ në vendin e djegjes],” tha ai për IWPR-në. “Por njoh shumë njerëz që kanë marrë pjesë, dhe një pjesë e kam parë vetë. “Pjesëmarrës të drejtpërdrejtë ma kanë konfirmuar atë çka kam parë. Trupat janë sjellur në fabrikë dhe janë djegur aty. Unë nuk jam i vetmi që ka parë këtë. “Nuk isha prezent në vetë aktin e djegjes së trupave, por kam mundur të shoh kamionët duke u shkarkuar.”

Një burim tjetër i IWPR-së, statusin dhe profesionin e të cilit s’mund ta zbulojmë, e konfirmoi verzionin e punëtorit, duke thënë se edhe ai poashtu kishte qenë dëshmitar gjatë shkarkimit të trupave. Ky burim shtoi se trupat ishin transportuar nga Kosova perëndimore, kryesisht nga Prizreni, Gjakova dhe Peja, dhe fshatrat përreth. “Kur kamionët shkonin [pas djegjes] të ashtuquajturit “pastrues” rrinin dhe kontrollonin se mos kishte mbetur ndonjë pjesë e trupit ose mos kishte rënë ndonjë pronë personale e tyre në hyrje të fabrikës,” tha ai. “Edhe pas sa ditëve, ende mund të ndihej era e mishit të djegur në Surdulicë. E njoh këtë erë sepse edhe unë kam marrë pjesë në fronte të luftës në ish-Jugosllavi.” Ky burim tha se Mackatica ishte zgjedhur si vend krimi sepse ishte afër Kosovës, vetëm 170 kilometra larg Prizrenit, dhe relativisht e panjohur – pak njerëz jashtë fabrikës e dinin që fabrika kishte furra të larta.

Artikulli i Kandiçit në Danas thotë se të dy djegjet kanë ndodhur diku rreth mesnatës nën sigurim të rreptë nga Njësiti i Operimve Speciale të Policisë, JSO, atëherë me bazë në Bele Vode, afër Vranjës, në Serbinë jugore. Në artikull thuhet se komandanti i atëhershëm i JSO-së, Milorad “Legija” Ulemek, tani i dyshuari kryesor për vrasjen e kryeministrit serb Zoran Gjingjiç në 2003, kishte përcjellur njërin konvoj të trupave në vendin e ngjarjes dhe kishte qenë prezent gjatë djegjes së tyre në “furrat numër katër dhe pesë”. Sipas HCL-së, zyrtarë të lartë të policisë – disa prej të cilëve ende mbajnë postet – kanë organizuar djegjet, derisa zyrtarë tjerë të besueshëm të Milosheviqit kanë organizuar “pastrimin pasues të terrenit”.

 INFORMATA TË REJA RRETH ROLIT TË POLICISË SË MILLOSHEVIQIT NË KRIM

Një burim i tretë i IWPR-së, ish-inspektor në policinë sekrete të Millosheviqit, ishte aktiv në kohën e ngjarjeve në Mackaticë, dhe ka siguruar IWPR-në se policia ka “informata precize dhe të sistematizuara” se si janë djegur trupat në Mackaticë. “Ka të dhëna të qarta për këtë çështje në arkivat e polcisë lokale, të shënuara si “rreptësisht konfidenciale”, tha burimi, duke iu referuar dy djegjeve. “Njerëzit që morrën pjesë në këtë aksion kanë qëndruar në Hotelin Theranda në Prizren. Një punë e tillë ishtë pregatitur për një kohë të gjatë dhe nuk mund të kryhej brenda një apo dy dite.

“Policia lokale publike dhe sekrete i dijnë të gjitha por kjo po fshihet për arsye se zyrtarë të tanishëm të policisë dhe ish-zyrtarë e agjentë të zakonshëm ishin të përfshirë. “Çdo gjë është e përfshirë në dokumentacionin e policisë – nga emri i kodit të aksionit deri te lista e njerëzve që kanë qëndruar në Hotel Theranda dhe kanë punuar në ‘sanitimin e terrenit’, deri te ata që kanë ngarkuar kamionët dhe i kanë vozitur deri te fabrika e Mackaticës, ky Legija dhe ekipi tij pastaj e kanë marrë punën në dorë.” “Gjithashtu dihet saktësisht se kush i ka vozitur dhe përcjellur kamionët, kush ka qenë përgjegjës për mbulimin e aksionit në fabrikë dhe kush drejtpërdrejtë është marrur me furrat gjatë djegjes.” “Emrat e atyre që më vonë kishin për detyrë të zhdukin gjurmët në fabrikë dhe atyre që kishin për detyrë ta fshihnin të vërtetën nga policia lokale poashtu dihen. Në fund, është edhe një listë me emra të politikanëve që kanë qenë në dijeni të krejt kësaj, derisa aksioni planifikohej.”

Ish-polici thotë se i din shumicën e këtyre emrave por frikohet t’i zbulojë publikisht ato.

Së bashku me gjithë ata që kishin njohuri direkte për këto djegje, ai kishte pasur presione të fuqishme që të mos fliste. “Të gjithë ata të cilët në një mënyrë apo tjetër janë të lidhur me ngjarjet në Mackaticë në maj të vitit 1999, janë të ekspozuar ndaj kërcënimeve, presioneve dhe shantazheve,” tha ai.  “Frikohem për sigurinë time dhe të familjes time,” tha ai. “Pjesëmarrësit në krimin e Mackaticës do ta dinin që unë kam zbuluar sekretet, që ata po mundohen aq shumë t’i fshehin.”

Burimi i parë i IWPR-së, punëtori i fabrikës në Mackaticë, thotë se disa dëshmitarë tjerë që kanë parë kamionat me kufoma duke hyrë në fabrikë ende jetojnë në Serbi. “Njerëz tjerë e dijnë çfarë ka ndodhur, edhepse çdo gjë është bërë që operacioni të kryhet me fshehtësi të madhe,” tha ai.

Të gjithë kanë qenë të kërcënuar dhe të shantazhuar, shtoi ai, për të ndaluar shpalosjen e ngjarjes edhe më tej. Megjithatë, ky burim thotë se është i gatshëm të dëshmojë publikisht. IWPR gjithashtu ka folur edhe me një burim të katërt të drejtpërdrejtë të ngjarjeve në Mackatice. Ky burim nuk deshi të zbuloj as vendndodhjen dhe as profesionin e tij por insistoi që ka qenë prezent në të dyja djegjet ne maj të vitit 1999. “Çdo gjë është kryer pas mesnatës, por më kujtohet që qielli ka qenë i kthjellët dhe se ka pasur dritë të hënës,” tha ai. “ Pashë, për disa minuta, nga një distancë prej dhjetë metrave, trupa që po shkarkoheshin nga një kamion dhe transportoheshin me një karrocë të madhe të fabrikës drejt pjesës së fabrikës ku ndodheshin furrat.”  Ky burim tha se e “dinte me siguri” se disa nga trupat ishin fëmijë dhe gra. Ai insistoi se nuk kishte marrë pjesë në djegje.

Asnjëri nga burimet e IWPR-së nuk kishte në gjendje të jipte ndonjë numër të saktë apo të përafërt tëqë ishin shkarkuar dhe djegur në Mackaticë, edhepse njëri nga ata tha se ishin transportuar në “më shumë se dhjetë kamiona,” që tregon për një numër të madh.

LISTA E EMRAVE PRAPA DJEGJEVE

Në artikullin e saj në Danas, Kandiç citon disa prej partnerëve më të besueshëm të Millosheviqit si figurat kyçe prapa operacionit.  Ajo përmendi emrat e ish-Minitrit të Policisë Vlajko Stojilkoviç; ish-zëvëndës ministrit Nikola Sainoviç; kryesuesit të atëhershëm të sigurimit publik dhe shtetëror Vlastimir “Rogja” Gjorgjeviq, dhe Radomir Markoviçit, ish-kryesues i policisë sekrete.

Shainoviçi, i akuzuar nga Gjykata për krime lufte në Hagë, për krimet e kryera në Kosovë në vitin 1999, iu dorëzua vullnetarisht autoriteteve në pranverë të vitit 2003. U lëshua në Prill 2005 duke pritur gjykimin. Markoviç është momentalisht në burgun qendror të Beogradit, i ballafaquar me proces gjyqësor për akte kriminale. Stojilkoviç, gjithasthtu në listën e Hagës të personave të akuzuar për krime në Kosovë, bëri vetëvrasje më 11 prill 2002. Nga të gjithë emrat e përmendur nga Kandic, më interasanti ishte ai i Gjorgjeviçit. Njëri nga katër gjeneralët e kërkuar nga Haga për krime të luftës në Kosovë më 1999, ai ka lindur ne Koznicë, vetëm disa kilometra larg nga Mackatica. Gjorgjeviq njihet të ketë qenë njëri nga personalitetet më me ndikim në sferat, fjala e të cilave konsiderohej pothuajse ligj. Ai mbante nën kontroll të gjitha strukturat e pushtetit lokal, sidomos policinë. Pas rënies se regjimit të Millosheviqit më 5 tetor 2000, GjorgjeviçI thuhet të këtë lëshuar vendin dhe besohet se është duke u fshehur në Rusi.

PROKURORI SPECIAL FILLON TË HULUMTOJË

Për muaj të tëra, pas publikimit të artikullit ekskluziv në Danas, as autoritetet e as gjykatat në Serbi nuk reaguan publikisht rreth pohimeve të rënda që nxirrte në pah ky artikull. Megjithatë në mes-prill të vitit 2005, Vladimir Vukçeviç, prokurori special i shtetit për krime lufte, e vizitoi Surdulicën. Duke vepruar nën kërkesën e Vuçkeviçt, gjykatësi hulumtues i gjykatës së distriktit të Vranjës, zëvendësi i prokurorit special dhe një ekip i ekspertëve gjyqësor me trajnim special gjithashtu vizituan Mackaticën.

Vukçeviç i tha radios B-92 se kishte biseduar me dëshmitarë, por theksoi se shumë gjëra ishin ende në etapen e “fshehtësisë komplete, duke marrë parasysh natyrën serioze të procedurës”. Prokuroria po priste rezultatet nga raportet e mjekësisë ligjore, tha ai.

Duke dhënë informata më të hollësishme se deri ku kishin arritur me hetime, ai shtoi, “Furrat e larta në kompleksin e Mackaticës janë inspektuar, dhe vendet ku depozitohen mbeturinat gjithashtu.” Ai nënvizoi se vetëm përfundimet e ekspertëve mund të konfirmonin nëse kishte gjurmë të mbetjeve të trupave në mbeturina. Vuçkeviç nuk e fshehi faktin se vendimi i tij për të mbikqyrur personalisht procesin nënkuptonte mungesë besimi në aftësinë dhe vullnetin e policisë lokale për ta hulumtuar rastin.  Ai gjithashtu tha se i vinte keq që një njësit special i policisë nuk ishte krijuar për të hulumtuar krime të tilla të luftës dhe për të ndihmuar ekipin e prokurorisë.

Një burim i IWPR-së i afërt me policinë e distriktit të Pcinjit konfirmoi se fillimi i punës në terren nga ana e prokurorit special për krime lufte kishte trazuar anëtarët e policisë lokale. “Policia e Pcinjit ende operon me të njëjtat principe dhe me të njejtit njerëz si në vitin 1999” tha ky burim.

IWPR gjithashtu ka kuptuar se ky rast kurrë nuk do të ndriçohej sikur një ish-agjent dhe një agjent aktiv nga Agjencia për Sigurim dhe Informim, BIA, – pasardhëse e Sigurimit të Shtetit, DB – nuk do t’i kishin dërguar dëshmi Kandiçit.

Zoran Stoshic, kryesues i DB-së rajonale në kohën e rastit të Mackaticës është shkarkuar nga posti i inspektorit gjeneral në policinë e distrtiktit të Pcinjit, para një muaji dhe është zëvendësuar me Vujica Veliçkoviçin, gjithashtu një figurë kyçe në policinë rajonale gjatë dekadës së kaluar. Burimi i tretë i IWPR-së, ish-inspektori i fshehtë i policisë, përsëriti se policia lokale kishte të dhëna të sakta mbi tërë aferën. “Krejt çka nevojitet është vullneti politik për zbulimin e tyre.”

MURI I HESHTJES NË SURDULICË

Surdulica është qytet i vogël, rreth 10, 000 njerëz, diku 10 km larg autostradës që lidh Beogradin dhe Shkupin. Është më pak se një orë rrugë nga Bullgaria ose nga Maqedonia apo Kosova. Njerëzit në Surdulicë, të cilët i intervistoi IWPR-ja, ose refuzonin të flisnin për djegjet e trupave, ose i mbronin ato. Askush nuk mohon se diçka ka ndodhur, por në qytet, ku nacionalistët ekstrem të Partisë Radikale Serbe janë në pushtet, ekziston një konspiracion i heshtjes.

Në një kafiteri në qendër të qyteti, një grafit i madh thotë “Serbia për Serbët”. “E çka nëse kanë djegur ‘Shiptar’ [emër nënçmues për Shqiptarët]?” tha një burrë. “Ata nuk kanë merituar asgjë më mirë. Pse nuk shkruani për krimet që po bëhen kundër Serbëve në Kosmet [emër nacionalist serb për Kosovën] sot?”

Një shitëse ishte më e pajtueshme. “Gati askush nuk guxon të flasë publikisht për atë,” ishte e tëra që tha ajo për ngjarjet e zymta në fabrikën pranë. Por arritja në Surdulicë e prokurorit special të shtetit për krime të luftës, tregon se me gjithë dëshirën e popullatës lokale për të mbuluar dhe harruar këtë aferë, autoritetet gjyqësore janë të vendosur për t’u ballafaquar me këtë çështje të dhimbshme.

Se a do të vendoset ndonjëherë drejtësia për çfarë ka ndodhur në Mackatice, mbetet të shihet. Bruno Vekaric, zëdhënës i prokurorit për krime lufte, tha se nuk do të jetë lehtë. Fakti se krimet ishin kryer shumë kohë më parë dhe se policia dhe ministria e drejtësisë ishin larg nga bashkëpunimi ishin vetëm disa nga pengesat me të cilat ballafaqohen, tha ai për IWPR-në.

blank

NJË LUFTË E RREBTË PARTIZANE… (Kallxim i vërtetë) – Nga Fritz RADOVANI

Kujtime.., nga Tefa…

Një rastësi… Nga data 18 Korrik 1969 e deri me 18 Korrik 1985, kemi punue bashkë në një dhomë në fabriken e Pelhurave, me karikaturistin e njohtun Shtjefën Palushi, pra me të Ndjerin Tefë. Një periudhë jo e shkurtë dhe shumë mbresëlanëse për mue. Na ndau vetem vdekja shumë e parakohshme e Tefës (1943 – 1985). Ishte mjeshtër i karikaturës dhe i aplikimit të saj në tekstil, ku fillon zanafillën ky art i panjohtun dhe i lanun në heshtje në Shqipni atëherë po, por edhe sot…

Ishte një ditë nandori i vitit 1984. Porsa dolëm në punë Tefa më pyeti: “Fritz, a ké ndigjue shkrepje pushkësh mbramë?…”

– Unë ju përgjegja, jo! Po ku janë shkrepë ato armë?

Atëherë, Tefa, filloi kallximin: Rreth orës 8 .30’ të darkës, tue shkue në shtëpi kishte fillue me rrigue pak shi. Ishte kthye në Kafe të Madhe. Ka hapë derën dhe nuk ka pa asnjë nga shokët e tij me të cilët kalonte orët e mbramjes aty. Porsa ka marrë me dalë ka ndigjue një za: “Tefë! Eja, eja, se kemi një karrigë të lirë!..”. Asht drejtue nga tavolina e tyne, ku me të vërtetë ishte një karrigë lirshëm dhe dashje apo padashje do të pranonte ftesën. Asht ulë mbasi i ka përshëndetë të parin Elez Mesin, të dytin Dulaç Lekiqin dhe të tretin Asllan Licin, të tre ish partizan dhe punojës të Sigurimit të Shtetit, që në thëmelimin e tij. Të tre të njohtun mirë edhe nga gjithë populli i Shkodres. Sigurisht, biseda e tyne vazhdoi pa u ndërpre prej pranisë së Tefës aty. Fjalën e kishte Dulaçi në lidhje me një betejë që kishin zhvillue aty nga viti 1946, ndër disa kodra nga fshati i Sheldisë, ku simbas informatave ndodheshin disa grupe të arratisunish antikomunistë. Këta bashkë me një brigadë të Ndjekjes, që patrullonte atë zonë kishin mujtë me ra në gjurmët e të arratisunve dhe, madje, edhe me i rrethue. Rruga e vetme e tyne ishte me ju ngjitë malit dhe me ra në pritën tjetër të Ndjekjes, që ishte në gadishmëni mbas kodrës, ku aty drejtonte atë operacion Zoji Thëmeli, pra bash vetë kryetari i “njohun” i Degës së Mbrendshme të Shkodres, një kriminel i rexhun.

Mbasi i shpjegojnë Tefës fillimin e aksionit, ku ishin vra edhe tre vetë të zbulimit, ata vazhdojnë tregimin e asaj beteje sa të rrebtë, aq edhe të paharrueshme për ta.

  • E, si të tha ai qeni, Elez, kur të njohti zanin? Iu drejtue Dulaçi, shokut vet Elezit.
  • Ai qen bir qeni, edhe ma mbante mend edhe emnin e gjyshës, atij ia basha nanën e tij…Po, as unë nuk i lashë gja pa thanë atij klysh k…
  • Sa shkrepi automatikun, grrrrrrr, Elezi e pyeti ate: “Po kur të mbarohen fishekët ku do me shkue mor klysh k…?”
  • Po e pate nanën gjallë, kam me shkue tek nana jote e, kam me hi n’até të s…
  • Pa të futë gjallë prej.., aty prej ku ke dalë, nuk e la po re në duert tona, .., mor ta b.., nanen.
  • Edhe po shanë me nanë mor zag k.., i kishte thanë Dulaçi.
  • Po edhe ti qenke aty mor klyshi i Enverit, që po më xen në gojë nanën teme?
  • Po, mor zag e sterzag k.., se pa ba gostë me kokën tande nuk ikim prej këtu!
  • O ju, ju basha nanën Parti, se gjallë nuk jeni kah më kapni sot mue! E na holli një bombe që gati na përlau…
  • Aja nana Parti ka me ta ba nanën tande, mar klysh k…
  • Ajo ju ka ba nanat tueja e jo nanën teme mor shkurll…
  • Ju jeni shkur… që doni me çlirue Shkodren, mor ju b.., nanat tueja!
  • ., jeni ju mor dylberat.., e Zoj Themelit…
  • Na qit e ata qit.., po kur, po dorzoheni mor push…?
  • ..e Titos donë me ba gostë me kokat tona, o ju, ju b…
  • .,bum .., pelcitshin bombet, mbi krytin tonë…
  • Po, ku, po i leni ata motrat …
  • Nanat tueja.., mor klysht e …
  • Jo, ata të tuejat, mor ju …
  • Këta qit… e ata, prit…

Aty, nga ora 10 pa pak minuta afrohet kamerieri e merr të hollat e kafeve.

Ndërhynë Tefa, po si rezultat i kësaj lufte kaq të rrebtë e të fortë, a mujtët me i kapë të gjallë?

Jo, mor ia basha.., nanën e tyne, na ikne kadoshat, i përgjegjet Dulaçi.

Plot një orë e gjysëm, tue ba automatiku e mitralozi krrrrrr e gërrrrrr, e tue u sha me nana, gjyshe e motra.., bam e bum bombet në tjetrën anë e si rezultat: “Na ikne kadoshat!”.

Fati që erdhi ora me u mbyllë kafja, se do të vazhdonte “lufta” edhe kushedi sa orë tjera!

Tregonte Tefa, kur dolem tek dera u ndamë, me mend gjithë rrugës i shava edhe unë “nanat e tyne”.., se kishte fillue me ra një shi që me bani qullë, derisa mërrijta në shtëpi…

Çudi bre burrë, mos me ndi gjithë ata pushkë, mitraloza e bombe që u shprazën në Kafe të Madhe.., e, në fund: “Na ikën kadoshat!”…

Me të vertetë ishte një luftë “e rrebtë partizane” !! Mos u harroftë..!

(Shkoder 1984).

Melbourne, Korrik 2021.

blank

Vizita në Shqipëri e bamirëses më ’89: Nënë Tereza e mori letrën e Presidentit Ramiz Alia, por tha se në të nuk gjeti as ‘po’ e as ‘jo’

Dashnor Kaloçi

Pjesa e tetë

Publikohen disa dokumente arkivore me siglën “Tepër sekret” të nxjerra së fundmi nga Arkivi i Ministrisë së Punëve të Jashtme në Tiranë dhe Arkivi Qendror i Shtetit, të cilat i përkasin një periudhe kohe nga (1969-1991), ku ndodhet një korrespondencë ndërmjet Ministrisë së Punëve të Jashtme me Komitetin Qendror të PPSH-së dhe disa prej përfaqësive diplomatike shqiptare të akredituara në Perëndim, si Romë, Paris, etj., me telegrame, relacione, raporte, informacione, urdhëresa, nota diplomatike, ftesa, artikuj gazetash të shtypit botëror, flet-palosje, fotografi, etj., ku bëhet fjalë për Nënë Terezën e Kalkutës, Bamirësen dhe Shenjtoren e famshme me origjinë shqiptare, Gonxhe Bojaxhi, fituese e disa çmimeve ndërkombëtare, si: “Padmashir”, dhe “Nehru”, nga qeveria indiane në vitin 1963 dhe 1972, “Magnasia” nga qeveria filipinase e cila e shpalli gjithashtu si “Gruaja e merituar e Azisë”, disa çmime paqeje nga SHBA, “Ambrogino i artë” nga Milano, “Nëna universale” në 1974 nga qendra e orientimit të emigrantëve, dhe çmimi ‘Nobel’ për Paqen, në 1979-ën.

Kalvari i Nënë Terezës që nga viti 1969, e cila nëpërmjet kanaleve diplomatike franceze dhe italiane, i kërkoi Tiranës zyrtare, që të vinte në Shqipëri, në atdheun e saj, për të vizituar nënën, Roza Bojaxhi, që në atë kohë ishte në moshën 86 vjeçare dhe e sëmurë, si dhe motrën e saj, Age, të cilat banonin në Tiranë. I gjithë dokumentacioni i plotë, (tashmë i deklasifikuar), i nxjerrë nga arkivat e shtetit shqiptar, bëhet publike për herë të parë nga Memorie.al, ku hidhet dritë mbi të gjithë aktivitetin bamirës së Shenjtores së famshme, në ndihmë të të varfërve në të gjithë botën dhe dëshirën e saj të jashtëzakonshme për të ndihmuar bashkatdhetarët e saj në Shqipërinë komuniste, si dhe heshtjen totale të Tiranës zyrtare dhe udhëheqjes së lartë komuniste të asaj kohe, me në krye Ramiz Alinë e Nexhmije Hoxhën, të cilët me pretekse të ndryshme, penguan ardhjen e saj në Shqipëri dhe e lejuan vetëm në vitin 1989, në sajë të presionit të madh ndërkombëtar!

Edhe pse në të gjithë botën ajo njihej si Nënë Tereza e Kalkutës, Bamirsja dhe Shenjtorja e famshme Gonxhe Bojaxhi, fituese e disa çmimeve ndërkombëtare dhe e çmimit ‘Nobel’ për Paqen në vitin 1979, nuk e fshehu kurrë origjinën e saj shqiptare, madje duke kërkuar që nga viti 1969, nëpërmjet kanaleve diplomatike franceze, italiane etj.,(ku u angazhuan krerët më të lartë të diplomacisë së këtyre dy shteteve), që të vizitonte nënën dhe motrën e saj që jetonin në Tiranë.

blank

blank

Por edhe pse lidhur me kërkesën e vazhdueshme për të vizituar atdheun e saj, asokohe dhe më pas u angazhuan disa prej diplomatëve kryesore të këtyre dy shteteve Perëndimore me të cilat Tirana zyrtare kishte marrëdhënie diplomatike, regjimi komunist i Enver Hoxhës, nuk e lejoi atë kurrsesi të vinte dhe të shikonte nënën e saj që ishte në momentet e fundit të jetës dhe Age Bojaxhi, u nda nga jeta me pengun e madh që s’mundi ta shihte edhe njëherë të bijën e saj, Gonxhen, të cilën s’e kishte pare, që kur ajo ishte fëmijë, kohë kur ajo ishte larguar nga shtëpia për t’u bërë murgeshë.

Por edhe pas kësaj, Nënë Tereza e Kalkutës, siç njihej ajo në të gjithë botën për shkak të misioneve të saj të bamirësisë në ndihmë të të varfërve dhe të vobektëve kudo që ata ndodheshin, në të gjitha skajet e globit, jo vetëm që nuk u zemërua me ata që nuk e lejuan të shihte nënën e saj, para se të ndërronte jetë, por përkundrazi, u lut për ta dhe vijoj të kërkonte pa u lodhur, për vite me radhë, që ajo të vinte një ditë në vendlindjen e të parëve të saj, qoftë dhe për të vënë një tufë me lule mbi varrin e nënës dhe motrës së saj, që tashmë ishin larguar nga jeta.

Por kërkesat e saj, për dy dekada (nga viti 1969, deri në 1989-ën), hidheshin poshtë me pretekste nga më absurdet nga ana e regjimit komunist të Enver Hoxhës dhe më pas, pasuesit të tij, Ramiz Alisë e Nexhmije Hoxhës, të cilët shikonin pas saj dhe njerëzve që e shoqëronin: një “agjente të Vatikanit”, etj.!

Lidhur me këto si dhe të gjithë kalvarin e saj prej më shumë se dy dekadash për të ardhur në Shqipëri, ku mendonte që të hapte Shtëpitë e Bamirësisë, siç kishte bërë në vende të ndryshme të botës, si dhe arsyen e vërtetë sepse Ramiz Alia dhe Nexhmije Hoxha, vendosën që ta pranonin atë në vitin 1989, kur dhe erdhi për herë të parë në atdheun e saj, bëhet fjalë në shumë dokumente arkivore, ku ndodhet një korrespondencë ndërmjet Ministrisë së Punëve të Jashtme në Tiranë me Komitetin Qendror të PPSH-së dhe disa prej përfaqësive diplomatike shqiptare të akredituara në Perëndim, si Romë, Paris, etj., me telegrame, relacione, raporte, informacione, urdhëresa, nota diplomatike, ftesa, artikuj gazetash të shtypit botëror, revista, flet-palosje, fotografi, etj., etj., të cilat publikohen për herë të parë nga Memorie.al., në rubrikën historike dossier, duke filluar nga ky numër.

VIJIM

Letra e regjizores me origjinë kanadeze, Jeanette C. Petrie, dërguar Kryetarit të Komitetit për Marrdhënie Miqësore e Kulturore me Botën e Jashtme, Jorgo Melica

7 Tetor, 1989

Z.Jorgo Melica

Kryetar i Komitetit Shqiptar për Marëdhëniet Kulturor e Miqësore me Botën e Jashtme

Tiranë, Shqipëri

I nderuar Zoti Melica

Për mua qe një nder dhe privilegj që m’u dha mundësia të shoqëroj Nënë Terezën në Shqipëri.

Ju falenderoj për mikpritjen bujare që treguat gjatë vizitës sonë. Siç ju premtova, unë i bëra ndryshimet e duhura në film, ashtu siç e diskutuam. Po ju dërgoj një kopje të filmit në VHS-PAL.

Një kopje për trasmetim, ja kam dërguar Mira Shuteriqit, në Televizionin Shqiptar.

U impresionova shumë nga të gjithë njerëzit që takova, po kështu dhe Nënë Tereza u prek shumë nga ngrohtësia e dashuria treguar ndaj saj.

Siç mund ta dini, dhe jam e sigurtë për këtë, Nënë Tereza ishte shumë keq në Kalkutë, por tani është shëruar dhe është shumë mirë. Shpresojmë që të lërë spitalin javën e ardhshme. Ajo mezi po pret të rikthehet në Shqipëri. Shpreson të vijë para fundit të vitit. Nuk besoj që të ketë gjë tjetër që t’i japë kënaqësi më të madhe.

Ju lutem u transmetoni mirënjohje e përshëndetjet më të mira të gjithëve. Edhe unë gjithashtu mezi e pres rastin për t’u rikthyer një ditë në Shqipëri.

Sinqerisht

Jeanette C. Petrie

Letra e regjizores me origjinë kanadeze, Jeanette C. Petrie, dërguar Nexhmije Hoxhës, Kryetares së Frontit Demokratik të Shqipërisë

Zonjës Nexhmije Hoxha 7 Tetor 1989

Presidente e Frontit Demokratik

Tiranë, Shqipëri

E dashur Zonja Hoxha

Ishte një nder dhe privilegj shumë i madh për mua që mu dha mundësia të shoqëroj Nënë Terezën në Shqipëri. Isha, gjithashtu tepër e lumtur që mu dha rasti t’ju takoja ju dhe vajzën tuaj.

Nënë Tereza u prek veçanërisht nga ngrohtësia dhe dashuria me të cilën e pritët ju.

Jam e sigurt se keni dëgjuar që Nëna u sëmur posa u kthye në Kalkutë, por me siguri tani di të gëzoheni kur të mësoni se Nënëa e mori veten shumë mirë (shenjë kjo e shpirtit shqiptar) dhe do të dalë nga spitali javën që vjen (ose javën e ardhshme).

Ajo mezi pret të rivizitojë Shqipërinë. Shpreson të kthehet përpara fundit të vitit. S’besoj se ndonjë gjë tjetër do t’i japë kënaqësi më të madhe.

Siç ju premtova po ju dërgoj një kopje të filmit “Nënë Tereza”. Pas bisedës që bëra me Zotin Melica dhe Televizionin Shqiptar, i bëra një “redaktim” filmit dhe shpresoj se kopja e filmit do t’u pëlqejë.

Kam shumë dëshirë që të më jepet rasti t’u takoj përsëri.

Përshëndetje më të përzemërta

Me sinqeritet

Jeanett C. Petrie

Letra e Drejtorit të Drejtorisë së Organizatave Ndërkombëtare pranë Ministrisë së Punëve të Jashtme në Tiranë, Maxhun Peka, dërguar Komitetit për Marrdhënie MIqësore dhe Kulturore me Botën e Jashtme

REPUBLIKA POPULLORE SOCIALISTE E SHQIPËRISË

MINISTRIA E PUNËVE TË JASHTME

Drejtoria Organizatave Tiranë, me 21.10.1989

NDËRKOMBËTARE

Nr.4468/1 Prot.

KOMITETIT SHQIPTAR PER MARREDHENIET KULTURORE E MIQESORE ME BOTEN E JASHTME

Tiranë

Bashkëlidhim një videokasetë mbi nënë Terezën dhe një pliko me gazetat “Liria” të dërguara nga misioni ynë në New York.

Videokaseta është dorëzuar në adresë të sh. Jorgo Melica nga Xhanete Petrie, e cila shoqëroi Nënë Terezën gjatë vizitës në vendin tonë.

P/DREJTORI

Maxhun Peka

Letra e Nënë Terezës, dërguar Kryetarit të Presidiumit të Kuvendit Popullor, Ramiz Alia

I dashur Zoti Ramiz Alia

Ju faleminderit për letrën tuaj të ngrohtë. Të më falni që nuk ju kam shkruar gjithë këtë kohë, sepse, siç e dini, kam qenë e sëmurë. Po përpiqem të shkruaj disa rrjeshta në shqip pas shumë e shumë vitesh, prandaj të më falni për gabimet.

“Unë ja kam dhan ‘besën e shqiptarit’ Zotit, me prue dashni dhe paqe mba gjith botën” duke u dhënë dashuri të ngrohtë dhe kujdes të sëmurëve – të vetmuarve, atyre që s’i duan, që u mungon dashuria.

“Zemra jeme ka ni dishir t’madhe me ardh ni Shqipni me motrat e mija, e me prue kët dashni dhe kët paqe. Unë kam pa që ju keni t’gjith punt shum mir, por zemra jeme dishron shum me ardh me motrat e mija me dhan kët dashni”.

Unë kam parë se çdo gjë është bukur nga populli, i cili u shërben të sëmurëve dhe fëmijëve, por ende e ndjej se Motrat do të jenë në gjendje të ndajnë gëzimin e të dhënit dashuri duke ofruar dashurinë e tyre të ngrohtë dhe kujdesin, siç bëjnë ato sot në vende të ndryshme, përfshirë Rusinë, Kubën dhe shumë vende të tjera.

Isha shumë e lumtur që pashë popullin tim, që pashë varret e nënë e të motrës sime, të cilat nuk i kam parë kurrë për 60 vjet që kur u largova nga Jugosllavia.

Tani që ju tregova për dëshirën time të mund t’i kuptonin, sepse është hera e parë pas shumë e shumë vitesh që shkruaj shqip.

Po dërgoj zonjushën J. Petri, personin që bëri filmin “Nënë Tereza”, të cilin shpresoj që ta keni parë.

Shpresoj dhe lutem që nga fundi i këtij viti të jem me popullin tim në vendin tim Shqipëri.

“Unë dot lutem për ju

Zoti kjoft me ju”

Nënë Tereza, Misionare e bamirsisë

Kalkutë, 29 tetor 1989

Letra e Nënë Terezës dërguar Nexhmije Hoxhës

E dashur Zonja Hoxha

Shpesh në lutjen time ju kujtoj dhe i lutem zotit t’ju ndihmojë në punën Tuaj për të mirën e popullit.

Duke e falenderuar Presidentin për letrën e Tij të bukur përsëri kam shprehur dëshirën e zemrës sime për të sjellë Motrat në Shqipëri.

Natyrisht dashuria ime për vendin tim është plotësisht e gjallë. Meqënëse Motrat e mia i kam çuar në më shumë se 70 vende, së fundi në Rusi dhe Kubë, jam e sigurtë se ju do të bëni ç’është e mundur të më ndihmoni që të sjell Motrat.

Unë kam qenë shumë e sëmurë, siç e dini, porn ë sajë të lutjeve të të gjithë botës dhe kujdesit të ngrohtë të mjekëve tanë, jamë shumë më mirë dhe shpresoj të filloj të lëviz. Prandaj lutuni për mua.

Zoti ju bekoftë

Nënë Tereza, Misionare e Bamirësisë

Mezi pres të kthehem përpara mbarimit të vitit.

Kalkutë, 29.10.1989

Letra e ambasadorit shqiptar në Romë, Dashnor Dervishi, dërguar Ministrisë së Punëve të Jashtme në Tiranë

R. P. S. SH

MINISTRIA E PUNEVE TE JASHTME Romë 14 nëntor 1989

Nr.648

MINISTRISE SE PUNEVE TE JASHTEME

(Drejtorisë së Parë)

Tiranë

Bashkangjitur ju përcjellim letrën që Tereza e Kalkutës i dërgon titullarit, me kërkesën që një nga motrat e qendrës së saj bamirëse të shkojë në Tiranë për të takuar shokun Jorgo Melica.

Me gjithë shpjegimet tona, prurësja e letrës në emër të Terezës së Kalkutës ngul këmbë që të realizohet ky udhëtim.

AMBASADORI

Dashnor Dervishi

Letra e Kryetarit të Komitetit për Marrdhënie Miqësore dhe Kulturore me Botën e Jashtme, Jorgo Melica, dërguar ministrit të Punëve të Jashtme, Reiz Malile

Shoku REIS

Bashkangjitur ju dërgoj kopjen e letrës që gazetaria e Nënë Terezës, Zhanet Petri, më ka dërguar

Jorgo Melica

Tiranë, me 20.11.1989

I N F O R M A C I O N

Me datën 24 nëntor prita Zhanet Petri, gazetaren e Nënë Terezës. Pas ii shpreha kënaqësinë për shëndetin e nënë Terezës, u interesova se si i kaloi ditët në Shqipëri.

Petri tha: Ju falenderoj që më lejuat të vij në Shqipëri dhe për kujdesin që treguat me dy shoqet që më shoqërojnë. Unë erdha në Shqipëri me porosi të nënë Terezës që të sjell disa letra si për Presidentin Ramiz Alia, Nexhmije Hoxhën dhe juve.

Takova Adelinën dhe i dhashë letrën për Ciril Pistolin.

Dëshira e Nënë Terezës është që ajo pasi të shërohet të kthehet në Shqipëri, së bashku me motrat, Brenda këtij viti.
Unë dëshiroj që këto letrat t’u jepen personave që u drejtohen dhe të më jepet një përgjigje ose të fillohet të mendohet për këto propozime.
I fola se shoqëria jonë është një shoqëri që në radhë të parë ka kujdesin për njeriun, t’i krijojë atij gëzim dhe t’i gjendet pranë në momentet e vështira.

Tek ne fëmijët janë organizuar në çerdhe e kopështe, për ata me të meta mendore ka shkolla speciale, ka spitale për të sëmurë psiqik, shërbimi shëndetësor është falas, që në Shqipëri lindshmëria stimulohet, që ne fatkeqësinë që i ndodh një familjeje, merr pjesë e gjithë shoqëria dhe përmenda fatkeqësinë e datës 23 nëntor, të cilën ajo e kishte dëgjuar.

I vura në dukje se duke vlerësuar kontributin tuaj, i cili është human e njerëzor dhe që në Indi, Amerikën Latine dhe Bashkimin Sovjetik, etj., gjen fushë veprimi, pse ka njerëz të mbetur rrugëve, të pa strehë e pa ndihmë, fëmijë të braktisur, pleq pa shtëpi, të droguar, njerëz me sëmundje çfarosëse e ngjitës.

Këtu tek ne këto nuk gjenden, për arsye se ekzistojnë institucionet shtetërore në të cilën punojnë me qindra djem e vajza si mjek, infermiere, si kujdestare e edukatore, prandaj çdo mision tjetër, sipas mendimit tim do të ishte i panevojshëm.

Zhanet Petri pas kësaj tha: Nëna e pranon këtë realitet dhe për këtë ajo, ka filluar të flasë dhe është krenare që është shqiptare”.

Ajo mendon se megjithëse në Shqipëri janë bërë të gjitha punët shumë mirë, dëshiron të vijë me motrat me dhanë këtë dashuri për njerëzit.
Nëna, shtoi ajo, “e mori letrën e Presidentit dhe u kënaq shumë, e lexoi disa herë por, në të nuk gjeti as po e as jo”.

Unë e di, tha ajo, se këtu nuk ka probleme si në Afrikë, por qëllimi që kam ardhur është të shkëmbejmë mendime se si ta rregullojmë këtë sot ose në të ardhmen. Nuk e di cila është përgjigja juaj “po” ose “Jo”, por ajo që mbetet është të mendojmë që nga Presidenti dhe zonja Hoxha, e Kryqi i Kuq, që një ditë duhet të bëjmë diçka dhe këtë Nëna e pret.

Pastaj pyeti: “A mund të më japi Zonja Hoxha një përgjigje nëse”? I thashë që letrat do t’ia çojmë atyre që i adresohen, por përgjigje nuk mund të japin, për arsye se janë të angazhuar me festat dhe nuk e dimë a ndodhet këtu.
I thashë: megjithëse e vlerësoj misionin që kryen Nënë Tereza në ndihmë të njerëzve që vuajnë e s’kanë mbështetje si një gjest humanitar, po ta njihni realitetin shqiptar dhe ju rekomandoj të shihni dy-tre qytete e institucione, ju vetë do të bindeni se këtu tek ne njerëzit kanë shumë dashuri për njëri-tjetrin, tregojnë kujdes dhe shteti subvesionon shumë për ngritjen e institucioneve, për dhënien falas të ilaçeve, për përgatitjen e kuadrit si mjekë, infermier, edukatore çerdhe e për kopshte, mami për në fshat, kujdestare për konviktet azile, spitalet, sanatoriumet dhe të gjitha këto kujdesen për njeriun, atë që ju përpiqeni ta bëni në vende të tjera, ku gjeni njerëz të braktisur, të sëmurë e pa njeri tek ne është shoqëria që e përballon.
I dëgjonte sugjerimet me interes, i miratoi, por nga mendimi i saj “të fillojmë të mendojmë për të ardhmen”, nuk tërhiqej.
***

Gjatë qëndrimit këtu, vizitoi Muzeun “Enver Hoxha”, Muzeun Historik, Muzeun Arkeologjik dhe kërkoi material informative për Shqipërinë, të cilat ju siguruan. Vizitoi qytetin e Beratit (kishat dhe kalanë. Mori takim me Marie Krajën dhe vizitoi varrezat e familjes së Nënë Terezës).
Me sa vumë re, mbeti e kënaqur nga pritja e takimi.

Shënim: Bashkangjitur letrën për shokun Ramiz Alia e shoqen Nexhmije Hoxha. /Memorie.al/

Jorgo Melica

Tiranë, me 25.11.1989

blank

MARRËDHËNIET E REGJIMIT TË ENVER HOXHËS ME SHBA DHE MBRETËRINË E BASHKUAR, TETOR 1944-DHJETOR 1946 – Nga ROMEO GURAKUQI

Shpjegimin e raporteve të krijuara mes Qeverisë së Përkohshme të Enver Hoxhës dhe aleatëve perëndimorë në vitet 1944- 1946, do të përpiqemi ta bazojmë në traditën e analizës së realizmit politik, për shkak të përshtatshmërisë së rastit të qeverisë komuniste të pasçlirimit me realitetin e brendshëm dhe të jashtëm të krijuar në Shqipëri, Ballkan dhe Europë, së paku nga fundi i vitit 1944.

Diktatori i ri shqiptar, në momentin kur e pa veten në krye të qeverisë në Tiranë (17 nëntor 1944), ka qenë në rrethanat e një nevoje të ngutshme për të ndjekur politikën e forcës në planin e brendshëm për të konsoliduar pushtetin në Shqipërinë anarkike.

Ai operoi me bindjen, se të gjithë rreth e qark pushtetit të tij, në Shqipëri dhe jashtë, përfshirë aleatët perëndimorë antifashistë, ishin pjesë e aksit të së keqes. Pra, në përcaktimin e natyrës së procesit që ndodhi në vendin tonë nga fundi i vitit 1944 dhe fillimi i vitit 1945, kemi një kombinim të natyrës njerëzore të diktatorit, strukturës së brendshme politike anarkike, ose ende të paformësuar të Shqipërisë dhe mungesës së një kuadri gjeopolitik ndërkombëtar të qartë. Sjellja e Enver Hoxhës ishte e inkurajuar edhe nga situata e papërcaktueshmërisë së krijuar për statusin ndërkombëtar të Shqipërisë, për kufijtë e saj, pozicionin e Kosovës dhe viseve të tjera të “Tokave të Lirueme”, pas humbjes së fuqive fashiste, që kishin krijuar Shqipërinë natyrale si shtet.

Rasti i pushtetit të fituar nga Enver Hoxha dhe rrethi i tij komunist njëkrahinor, mund të shpjegohet madje në kuadrin e Teorisë së Realizmit Radikal, që bazohet në përparësinë e pushtetit, interesit vetjak dhe provincial, që i lejoi Hoxhës të bëjë edhe (a) tërheqje taktike përballë jugosllavëve (nëntor 1944- Plenumi II i KQ PKSH në Berat) dhe anglo-amerikanëve (gjatë rrjedhës së vitit 1944 dhe 1945), edhe (b) konflikt (pas 2 dhjetorit 1945). Natyra e tij personale e gjendjes psikike, e formimit emocional dhe kulturor, përmbante një bërthamë pasionesh egoiste.

Ai nuk ishte dhe nuk u bë kurrë një shtetar, që arriti të dominonte dhe të kontrollonte këtë anë të deformuar të natyrës së tij njerëzore. Ai pat shumë pak alternativa për të ndjekur dhe për rrjedhojë, u orientua të rreshtohej me pjesën e botës komuniste të fituesve në Luftën e Dytë Botërore, duke shpresuar se ky rreshtim do t’i sillte një pozicion dhe trajtim të favorshëm për atë dhe grupimin e tij, sikurse ia arriti përmes përdorimit të forcës ekstreme.

Ai u përpoq jo seriozisht, vetëm për pak momente, të ndërtojë një pamje ekuilibri brenda qëndrimit ndaj Aleatëve Antifashistë në tërësi, kryesisht përmes rialokimit të burimeve të sigurisë së pushtetit, përmes tratativave për njohje, zgjatjeve dhe dredhimeve në bisedime, por pa plotësuar kushtet e brendshme demokratike të pushtetit, që Aleatët Perëndimorë ia kërkuan atij pambarimisht.

Më pas, kur fituesit perëndimorë të Luftës së Dytë Botërore vendosën kushte strikte për respektimin serioz të traktateve ndërkombëtare, respektimin e standardeve të zgjedhjeve politike, për t’i dhënë legjitimitet jo formal pushtetit, Enver Hoxha e pa të arsyeshme të rreshtohej definitivisht me atë pjesë të fituesve të mëdhenj, BRSS dhe Jugosllavinë e Titos, që i garantonin rrethit komunist që kryesonte, përjetësimin e pushtetit. Pas kësaj, ai shkoi drejt prishjes me anglo-amerikanët gjatë rrjedhës së vitit 1946.

SHBA, Britania e Madhe nga njëra anë dhe BRSS nga ana tjetër, në LDB kanë qenë aleatë konkurrues dhe kundërshtarë. Por të dyja palët e Aleancës Antifashiste kanë përbërë në vetvete dy variabla të procesit, që po konfiguronte marrëdhëniet ndërkombëtarë të pasluftës. Enver Hoxha u përpoq të qëndronte në aleancë për disa kohë me këto dy variabla, duke e konsideruar variablin perëndimor të Aleancës si raport të detyruar dhe të përkohshëm ndërlidhjeje.

Enver Hoxha arriti të mbijetonte në pushtet nga eliminimi praktik i luftës agresive në gjysmën e dytë të shekullit XX dhe pamundësisë e mungesës së interesit të Aleatëve Perëndimorë për Shqipërinë, mbështetjes nga ana e tij në variablin komunist të Aleancës Antifashiste. Ai përfitoi nga afirmimi i parimit të vetëvendosjes dhe ruajtjes së sovranitetit, në përftimin e pavarësisë politike, në shmangien e konfliktit me Perëndimin demokratik, që mbështeste forcat demokratike dhe antikomuniste, duke krijuar kështu një shtet të dobët komunist, të varur sipas radhës, fillimisht nga jugosllavë, më pas nga sovjetikët dhe në fund kinezët.

Fuqitë e Mëdha Perëndimore, në rastin e qeverisë shqiptare të Hoxhës, pavarësisht se kishin prova të qarta se ai po ushtronte terror mbi popullin e tij, po vriste tërësisht elitën, shkatërronte Shqipërinë e Veriut, po pengonte përhapjen e demokracisë dhe zgjedhjeve të lira, nuk përmbushën objektivat moralë perëndimorë për të ndërhyrë në Shqipëri, mbasi interesi i këtij vendi për ata, ishte aq i paktë, sa nuk justifikonte kostot bilaterale dhe ato në marrëdhëniet brenda Aleancës Antifashiste, pra, me variablin sovjetik.

Vlerësimi ndaj regjimit të Hoxhës si regjim terrori mbeti kështu një vlerësim më tepër etik dhe nuk përbënte realisht një shtysë fizike dhe logjike, për të ndërhyrë e për ta ndryshuar atë me forcë, në dobi të forcave antikomuniste, d.m.th., të elitave tradicionale, një pjesë e të cilave ishin relativisht kompromentuar tashmë për lidhjet me fashistët italianë dhe ushtrinë gjermane, ose nga përzgjedhja e një pozicioni pritës, akomodues, me një okupator që e konsideronin të përkohshëm.

Departamenti i Shtetit (më tej DAS) i SHBA, në fillim të muajit dhjetor të vitit 1944, u pajtua me pikëpamjen e qeverisë britanike, se çdo kërkesë për njohje të Qeverisë së FNÇ, të formuar në Konferencën e Beratit, nuk duhej të pranohej në këtë kohë. Megjithatë, DAS sugjeronte se mund të kishte një periudhë të ndërmjetme vëzhgimi, prove, plotësimi kushtesh demokratike, gjatë së cilës do të vendoseshin disa lloj marrëdhëniesh me autoritetin, që ishte në kontroll de facto të Shqipërisë. Foreign Office (më tej FO) ra dakord që qeveria e FNÇ, duhej të ishte në gjendje të plotësonte kushtet e vëna ndaj saj nga DAS. Qeveria britanike vendosi të akreditonte një mision ushtarak pranë Shtabit të FNÇ për periudhën para njohjes së një qeverie në Shqipëri, të kryesuar nga Brigadieri Hodgson, i Gardës së Uellsit.

Përndryshe, DAS, para se Qeverisë së FNÇsë t’i jepej njohje, do të dërgonte një zyrtar të Shërbimit të Jashtëm, me rankun personal të ministrit dhe jo më një anëtar të OSS-së, si përfaqësues në Shqipëri. Kjo përbënte një ndryshim qëndrimi në krahasim me atë që ishte vendosur në FO. Në muajin shkurt 1945, tre Aleatët e mëdhenj u mblodhën në Jaltë të Krimesë. Ata u detyruan të pranojnë realitetin e forcave në terren, sipas të cilit regjimi sovjetik do të mbante një pozicion mbizotërues në Europën Lindore, për shkak të fitoreve të arritura në fushën e betejës.

Ajo çfarë perëndimorët u përpoqën të bënin në Jaltë, nuk ishte aq eliminimi i influencës sovjetike në Europën Lindore, por, në njëfarë mënyre, korrigjimi sa të ishte i mundur, i këtij ndikimi në të mirë të Perëndimit. Kjo ka qenë arsyeja që ata u përqendruan në përpjekjen për ta bindur Stalinin, që të firmoste “Deklaratën e Europës së Lirueme” dhe “Deklaratën mbi Poloninë”. Këto dy deklarata përmbanin thirrjen për të pranuar njohjen e të drejtave të të gjithë popujve për të zgjedhur formën e qeverisë, nën të cilën ato dëshironin të jetonin.

Konferenca e Krimesë doli me një deklaratë, në të cilën nuk bëhej asnjë referencë mbi statusin e ardhshëm të Shqipërisë. Ky fakt shkaktoi një zhgënjim të madh, si te Qeveria e Përkohshme e FNÇ, ashtu edhe te qytetarët desidentë të Tiranës. Kuptohej qartë se vendi i vogël ballkanik nuk kishte asnjë lloj peshe në tërësinë e problemeve madhore, që kishin Aleatët Perëndimorë në Europë, ndërkohë që rusët ishin shumë më të qetë në këtë drejtim, për sa kohë që në zotërim të situatës në Tiranë ndodhej një grup aventurierësh komunistë, që vrisnin pa u ndalur kundërshtarët e brendshëm, në stilin e implementuar më së pari në vendin e tyre të sovjetëve.

Enver Hoxha kërkonte të trajtohej njëlloj, si kryetar i një qeverie partnere aleate, ndërkohë që nuk ishte i tillë dhe mbi të gjitha, ishte i mbushur me rekorde sjelljeje të brendshme, që e klasifikonin atë ndër juntat ushtarake totalitare, që kishin vendosur një regjim terrori të brendshëm dhe shkatërrim të plotë të lirive për popullin e tij.

Situata mbeti kështu deri më 16 mars 1945, kur qeveria e SHBA njoftoi synimin e vet për të dërguar një vëzhgues diplomatik në Shqipëri të drejtuar nga diplomati Jacobs (ai arriti në Tiranë me 8 maj 1945). Sekretari i Shtetit Stettinius njoftoi zyrtarisht përgjigjen që SHBA i dha kërkesës së Qeverisë së Përkohshme të FNÇ: “Njohja nuk mund të realizohej, derisa të përftoheshin detaje të mëtejshme mbi situatën e brendshme të Shqipërisë”. Kjo deklaratë nga zyrtarët e FNÇ u interpretua si një hap drejt njohjes së plotë, ndërsa kundërshtarët e FNÇ, e interpretuan atë si një tregues i interesave amerikane në çështjet shqiptare dhe si një mbështetje të parimeve demokratike.

Por Shqipëria nuk u ftua as në Konferencën e Kombeve të Bashkuara, mbajtur në San Francisco, dhe ky qëndrim i Fuqive Perëndimore lidhej me situatën e brendshme të vendit, që mbetej e errët dhe kaotike. Në fillim të muajit prill 1945, Enver Hoxha me një notë zyrtare drejtuar qeverive të Aleatëve, shprehu keqardhjen e tij për mosmarrjen e ftesës nga Qeveria e Përkohshme e FNÇ, për në Konferencën e San Françiskos. Në fakt, mungesa e ftesës për konferencën në fjalë ishte një fyerje e rëndë dhe një mesazh i fuqishëm përkufizues mbi karakterin që paraqiste regjimi i Hoxhës, si i padenjë për t’u ulur në një tavolinë të nivelit të lartë ndërkombëtar personalitetesh serioze dhe të përgjegjshme vendesh me qeveri legjitime, që prireshin drejt paqes ndërkombëtare dhe garantimit të lirive dhe të drejtave të njeriut në planin e brendshëm.

Në muajin qershor të vitit 1945 filloi një zhvendosje pozicionesh, ndërmjet Britanisë së Madhe dhe SHBA, në lidhje me qëndrimin ndaj njohjes së regjimit të Enver Hoxhës. Gradualisht mund të thuhet se në mënyrë të heshtur, regjimi i Enver Hoxhës filloi të pranohej si një realitet që ekzistonte në kontroll të punëve qeverisëse në Shqipëri.

Pikëpamja e Jacobs ishte se regjimit të Hoxhës duhej t’i jepej njohja de facto. Ai argumentonte se në qoftë se Aleatët perëndimorë do të vazhdonin të mbanin misione jo diplomatike në Tiranë, ndikimi që ata kishin deri tani te Hoxha, do të vinte duke u zvogëluar. Për këtë arsye, Jacobs propozonte që USG duhej të dërgonte një mision diplomatik pranë qeverisë së Hoxhës. Përndryshe, FO ishte krejtësisht kundër këtij qëndrimi të rekomanduar nga Jacobs dhe e konsideronte dërgimin e një misioni diplomatik te Hoxha si një përforcim i regjimit të tij, regjim që në asnjë mënyrë nuk mund të konsiderohej përfaqësues i popullit dhe mbahej në këmbë vetëm prej forcës së armëve të një ushtrie që nuk ç’mobilizohej as në paqe. FO mendonte se për Britaninë e Madhe dhe për SHBA, në kuadrin e interesave të veçanta në Shqipëri, kursi më i mirë do të duhej të ishte komunikimi se njohja nuk do t’i jepej çdo qeverie në Shqipëri, derisa zgjedhje të vërteta e të lira të mbaheshin në vend.

Më datë 1 korrik 1945, Jacobs dorëzoi Raportin Paraprak mbi situatën në Shqipëri. Ky raporti i parë i paraprinte “Përmbledhjes së Gjetjeve dhe Rekomandimeve, që do t’i dorëzohej më 15 gusht 1945 Sekretarit të Shtetit Stettinius mbi problemin e njohjes së “Qeverisë Demokratike të Shqipërisë”. Propozimi i Jacobs parashikonte që të tria qeveritë aleate duhet t’ua njoftonin autoriteteve shqiptare dëshirën e qeverive aleate për të vendosur marrëdhënie diplomatike me qeverinë shqiptare, si një qeveri interim, me kushtin që qeveria shqiptare të angazhohej për të udhëhequr zgjedhjet në përputhje me parimet e përcaktuara nga Deklarata e Krimesë mbi Popujt e Liruar të Europës. Përfaqësuesi amerikan në Londër, Gallman, propozoi që nota amerikane mund të përmbante një kërkesë për dhënie garancish që në pritje të bisedimeve të traktateve të përshtatshme dhe marrëveshjeve diplomatike dhe konsullore, zyrtarëve të SHBA në Shqipëri t’u jepeshin të drejtat, privilegjet, lehtësitë dhe imuniteti ligjor nën të drejtën ndërkombëtare, përfshirë edhe të drejtën për të ndërmjetësuar me autoritetet nacionale dhe krahinore, për llogari të qytetarëve amerikanë dhe pronave të tyre, ashtu sikurse konfirmimin e vlefshmërisë së traktateve dhe marrëveshjeve ndërmjet SHBA dhe Shqipërisë, në fuqi para datës, 7 prill të vitit 1939.

Problemi më delikat për rakordimin e qëndrimeve amerikane dhe britanike kishte të bënte me pretendimet greke. U vendos që çështjet territoriale dhe problemet e tjera të karakterit ndërkombëtar, të liheshin për t’u zgjidhur në kuadrin e një Zgjidhjeje të Përgjithshme të Paqes.

DAS, në mëngjesin e datës 10 nëntor 1945, urdhëroi Fultzin të bënte shpjegimin informal të notës amerikane tek Enver Hoxha, sipas këtyre pikave: 1.USG, pas konsultimeve me qeverinë sovjetike dhe atë britanike, dëshironte të vendoste marrëdhënie diplomatike me Qeverinë Shqiptare, nën kushtet e njohjes së traktateve dypalëshe dhe ndërkombëtare. Teksti i plotë i notës amerikane u dorëzua tek Enver Hoxha më datë 12 nëntor 1945. Gjatë dorëzimit, Hoxha gjeti momentin për të bërë bishtnimin e parë ndaj kushteve të vendosura nga amerikanët, në lidhje me vlefshmërinë e traktateve dypalëshe ndërmjet dy vendeve. Ai nxori pretendimin, se arkivat qeveritare ishin plaçkitur dhe djegur para lirimit të Tiranës dhe ai nuk kishte gjetur kopje të traktateve ndërmjet SHBA dhe Shqipërisë, për rrjedhojë nuk mund të jepte një përgjigje mbi notën amerikane, derisa traktatet në fjalë të gjendeshin. Mirëpo, traktatet ekzistonin, ndaj USG e paralajmëroi menjëherë qeverinë shqiptare se ajo nuk ishte në gjendje të procedonte me vendosjen e marrëdhënieve diplomatike me autoritetet ekzistuese shqiptare, derisa ajo të merrte sigurimet e kërkuara, për sa i përket statusit të traktateve dhe marrëveshjeve në fuqi ndërmjet SHBA dhe Shqipërisë deri më datë 7 prill 1939.

Kështu, pikërisht në momentin kur mendohej se çështja e njohjes ishte në rrugën e zgjidhjes, kemi një zhvillim të ri të papritur, që vinte nga qëndrimi intransigjent dhe i frikësuar i Enverit ndaj implikimeve të mëparshme të traktateve ndërmjet Shqipërisë dhe SHBA dhe angazhimeve ndërkombëtare pararendëse të këtij vendi, traktate që në bllok ishin hedhur poshtë nga kongreset e FNÇ. Pas këtij momenti, njohja u fut në një rrugë pa krye. Më datë 14 janar 1946, përfaqësuesi i Misionit Amerikan në Tiranë, Jacobs, iu drejtua me një notë Enver Hoxhës dhe Dr. Omer Nishanit. Së bashku me notën atyre iu dorëzua edhe një paketë e fotokopjeve të secilës prej katër konventave dhe marrëveshjeve të tjera, tre të parat të arritura mes dy qeverive dhe e katërta një traktat ndërkombëtar. Por asgjë nuk ndryshoi në qëndrimin e Enver Hoxhës, që tani, përveç konsolidimit të pushtetit në zgjedhjet e 2 dhjetorit 1945, kishte marrë edhe përkrahjen sovjetike.

Në lidhje me marrëdhëniet me britanikët historia vazhdon kështu: me datë, 23 nëntor 1945, Hodgson e njoftoi Hoxhën se FO kishte marrë vendimin se mbi bazën e garancive mbi mbajtjen e zgjedhjeve të lira në Shqipëri, ajo do të ishte e përgatitur të njihte administratën shqiptare si një Qeveri e Përkohshme e Shqipërisë dhe do të procedonte me shkëmbimin e përfaqësuesve diplomatikë. Mr. Rapp u caktua si ministër i Mbretërisë së Bashkuar të Britanisë së Madhe në Shqipëri, por ai asnjëherë nuk mbërriti në Tiranë.

Zgjedhjet e 2 dhjetorit 1945 prodhuan një fitore të plotë në të mirë të qeverisë së Enver Hoxhës. Por ato zgjedhje nuk ishin zgjedhje të lira dhe të ndershme dhe u zhvilluan pa pjesëmarrjen e opozitës. Pas kësaj fitoreje në zgjedhje, qeveria shqiptare procedoi me vendosjen e një diktature njëpartiake, duke përdorur metoda të pamëshirshme për të eliminuar kundërshtarët, duke përfshirë edhe udhëheqësit e një grupi socialist, të cilët u përpoqën të vendoseshin si opozitë përballë kandidatëve të FD në zgjedhje.

Kudo rifilloi mbretërimi i terrorit kundër Kishës Katolike, drejtuar, si kundër priftërinjve, ashtu edhe kundër laikëve. Pas kësaj, qeveria shqiptare filloi mobilizimin e pjesshëm të ushtrisë saj, ndërsa të gjithë ushtarakëve britanikë iu mohua liria e lëvizjes brenda vendit, duke ia kufizuar lëvizjet e tyre vetëm brenda Tiranës. Atëherë, qeveria britanike, në kundërpërgjigje vendosi të vonojë dhënien e agreement-it për ministrin shqiptar në Londër, Vasil Konomi. Pikat, në të cilat HMG kërkonte sigurime ishin: krijimi i kushteve dhe mundësive, që të përfundohej regjistrimi dhe mbledhja e varreve të të rënëve britanike në luftë; Majori Smith të lejohej të hynte në Shqipëri me Ministrin Rapp dhe kur Rapp të vinte në Shqipëri për të ushtruar detyrën e vet, atij nga ana e qeverisë shqiptare, duhej t’u krijoheshin të gjitha kushtet e zakonshme, privilegjet dhe imuniteti, që u jepeshin normalisht përfaqësonjësve diplomatikë të vendeve të huaja, si dhe lehtësirat që të komunikonte me qeverinë e tij me korrier, me anë të ajrit dhe direkt me radiokomunikim dhe pa asnjë pengesë. Pa marrë një përgjigje të shpejtë lidhur me plotësimin e këtyre kushteve normale të aktivitetit diplomatik e konsullor, HMG nuk do ta dërgonte ministrin Rapp në Shqipëri.

Kjo linjë e veprimit të qeverisë britanike mori aprovimin edhe të USG.

Nga fundi i muajit mars 1946, War Office mori një raport alarmant nga Kryetari i British Military Mission in Albania, në lidhje me sigurinë e misionit dhe pas këtyre të dhënave, me kërkesën e War Office, Foreign Office ra dakord ta tërhiqte BMM, pas konsultimeve edhe me USG. Tërheqja e BMM ndodhi më 6 prill 1946 dhe pas kësaj HMG nuk pati më një formë përfaqësimi në Shqipëri deri në rënien e regjimit komunist në vitin 1991. Amerikanët e lanë edhe për disa kohë misionin e vet jozyrtar dhe FO u njoftua për situatën në Shqipëri përmes kanaleve amerikane.

Mund të thuhet se sjellja e autoriteteve shqiptare ndaj amerikanëve dhe britanikëve, nga janari i vitit 1946, varej nga dëshirat e këshilltarëve sovjetikë pranë qeverisë e organeve të saj të sigurisë. Shqipëria gradualisht u bë kështu një shtet satelit i Bashkimit Sovjetik dhe Jugosllavisë, interesi i vetëm i të cilëve ka qenë mbajtja e një Shqipërie të pavarur, me “Tokat e Lirueme” të riintegrueme në Jugosllavi, me shpresën që ajo do të pranohej eventualisht në OKB dhe kështu do të përbënte një shtet më shumë, që do votonte për interesat politike ndërkombëtare të bllokut sovjetik. Plenumi i PKSH, i mbajtur në muajin shkurt të vitit 1946, konfirmoi këtë ndryshim drastik në qëndrimin e qeverisë shqiptare në politikën e jashtme, drejt rreshtimit me Moskën, politikë, e cila, në kontekstin e rrethanave të vitit 1946, nënkuptonte njëkohësisht lidhje të ngushta me regjimin komunist të Titos në Beograd.

Kjo marrëdhënie speciale me Jugosllavinë, ndërtuar mbi lëshimin në heshtje të “Tokave të Lirueme” dhe mbi përuljen ndaj përpjekjeve të Titos për ndërtimin e një Federate Ballkanike, do të kurorëzohet me vizitën e Enver Hoxhës në Beograd në muajin qershor të vitit 1946 dhe nënshkrimin e Traktatit të Miqësisë dhe Mbështetjes Reciproke. Zhvendosja drejt marrëdhënieve më të ngushta me BRSS dhe Jugosllavinë, solli rritjet e ndjenjave antiperëndimore brenda gjirit të grupit udhëheqës komunist të vendit.

SHBA vazhdoi ta mbajë përfaqësinë në Shqipëri (Tiranë), shumë më gjatë se britanikët, ndërkohë që komunikimi për pikën e ngecjes me qeverinë shqiptare dhe Enver Hoxhën drejtpërdrejt, ishte ndërprerë që në shkurt të vitit 1946. Jacobs dhe misioni i tij iu nënshtrua, në një numër rastesh, trajtimeve mjaft të egra policore, por qeveria amerikane mendoi ta mbante edhe me tutje misionin për të raportuar mbi situatën në Shqipëri, kryesisht për arsye të informimit ushtarak. Procesi i kthimit të Jacobs në SHBA filloi të diskutohej në SD nga muaji korrik i vitit 1946, ndërkohë që qëndrimi i mëtejshëm në Tiranë, nën survejimin e organeve të Sigurimit, po bëhej i kotë dhe jo dinjtoz.

Pas incidenteve në Kanalin e Korfuzit, më 2 nëntor 1946, DAS, pasi mori në konsideratë të gjitha aspektet e situatës së misionit amerikan në Shqipëri, vendosi tërheqjen e menjëhershme të US Mission nga ky vend. Tërheqja e Misionit Diplomatik të SHBA do të mbyllë për 45 vite marrëdhëniet ndërmjet dy vendeve dhe do të izolonte shqiptarët e Shqipërisë nga bashkësia shqiptare në Amerikë. Marrëdhëniet në mes USG dhe HMG me qeverinë shqiptare të kësaj periudhe, do të duhen të përfshihen në pikëpamje kronologjike, në fazën e parë dhe embrionale të Luftës së Ftohtë, atë të mosbesimeve reciproke, që u zënë vendin gradualisht përpjekjeve të hershme për marrëveshje, kur SHBA dhe BRSS nuk merren vesh për natyrën politike të rendit pas Luftës së Dytë Botërore.

Shqipëria, madje, është ndër vendet e para, në të cilat pushteti politik pasi ka aderuar vullnetarisht në kampin e vendeve komuniste, prishi marrëdhëniet, fillimisht me Britaninë e Madhe dhe më pas edhe me SHBA. Gjatë gjithë vitit 1945, përpjekja për vendosjen e kontrollit sovjetik mbi Europën Lindore bëri pak hapa para. Përpjekja sovjetike për gjetjen e mënyrave më të mira për ruajtjen e interesave sovjetike në Europën Lindore, përfshirë edhe sigurinë sovjetike, nuk ka nisur para fillimit të vitit 1946. I gjithë ky përcaktim i besueshëm i historiografisë, na rastis me gjetjet tona në kërkimin arkivor, mbi bazën e të cilit e kemi ndërtuar këtë përmbledhje për shtyp. Interesi sovjetik për Shqipërinë dhe ndërhyrja në politiken e brendshme të qeverisë së Enver Hoxhës, ka filluar në muajin dhjetor të vitit 1945. Dhe ndryshe nga vendet e lartpërmendura të Europës Lindore, që bënin pjesë në planin maksimal të strategjisë sovjetike për vendosjen nën ombrellë, Shqipëria hyri nën këtë influencë, nga ambicia personale e Enver Hoxhës për të forcuar pushtetin personal, si dhe nga frika e tij për të përballuar një agresion të mundshëm britanik në vend.

Shqipëria ishte harruar të përmendej në Marrëveshjen e Përqindjeve. Në periudhën e viteve 1944 dhe 1945, misionet britanike ndodheshin në Shqipëri, si pjesë e një interesimi të posaçëm të këtij vendi për të ardhmen e Shqipërisë, pavarësisht se ajo nuk paraqiste interes të posaçëm dhe as kondicione ideale për interesa të posaçme britanike. Për rrjedhojë, sovjetikët nuk do të kalonin përtej planit të tyre maksimal të ndërhyrjes strategjike, në qoftë se Enver Hoxha nuk do të vetafrohej. Këtë tezë e përforcon edhe fakti që Jugosllavia e Titos, vendi që kontrollonte situatën politike në PKSH dhe në Qeverinë Komuniste, vetë kishte mbetur relativisht jashtë kontrollit të drejtpërdrejtë të Moskës, për shkak se edhe Ushtria e Kuqe nuk kishte luajtur pothuajse asnjë rol të rëndësishëm në çlirimin e këtij vendi nga thundra e nazizmit dhe tashmë ishte jashtë vendit. Shqipëria edhe gjeografikisht ishte më larg këtij kontrolli të drejtpërdrejtë dhe përfshirja e saj nën influencën sovjetike dhe komuniste erdhi kryesisht për shkak të qasjes së posaçme të ndjekur nga PKSH dhe Enver Hoxha. Së fundmi, droja e perëndimorëve për të mos prishur asnjë balancë me BRSS për hir të një vendi, në të cilin nuk kishin interes të posaçëm, e la orientimin e Shqipërisë në duar të dominancës politike të brendshme.

blank

Vizita në Shqipëri në gusht ’89: Edhe pse shoqja Nexhmije dhe shoku Reiz i kërkuan të fliste diçka për Kosovën, shoqëruesja e Nënë Terezës me origjinë nga Peja…

Dashnor Kaloçi

Pjesa e shtatë
Publikohen disa dokumente arkivore me siglën “Tepër sekret” të nxjerra së fundmi nga Arkivi i Ministrisë së Punëve të Jashtme në Tiranë dhe Arkivi Qendror i Shtetit, të cilat i përkasin një periudhe kohe nga (1969-1991), ku ndodhet një korrespondencë ndërmjet Ministrisë së Punëve të Jashtme me Komitetin Qendror të PPSH-së dhe disa prej përfaqësive diplomatike shqiptare të akredituara në Perëndim, si Romë, Paris, etj., me telegrame, relacione, raporte, informacione, urdhëresa, nota diplomatike, ftesa, artikuj gazetash të shtypit botëror, flet-palosje, fotografi, etj., ku bëhet fjalë për Nënë Terezën e Kalkutës, Bamirësen dhe Shenjtoren e famshme me origjinë shqiptare, Gonxhe Bojaxhi, fituese e disa çmimeve ndërkombëtare, si: “Padmashir”, dhe “Nehru”, nga qeveria indiane në vitin 1963 dhe 1972, “Magnasia” nga qeveria filipinase e cila e shpalli gjithashtu si “Gruaja e merituar e Azisë”, disa çmime paqeje nga SHBA, “Ambrogino i artë” nga Milano, “Nëna universale” në 1974 nga qendra e orientimit të emigrantëve, dhe çmimi ‘Nobel’ për Paqen, në 1979-ën. Kalvari i Nënë Terezës që nga viti 1969, e cila nëpërmjet kanaleve diplomatike franceze dhe italiane, i kërkoi Tiranës zyrtare, që të vinte në Shqipëri, në atdheun e saj, për të vizituar nënën, Roza Bojaxhi, që në atë kohë ishte në moshën 86 vjeçare dhe e sëmurë, si dhe motrën e saj, Age, të cilat banonin në Tiranë. I gjithë dokumentacioni i plotë, (tashmë i deklasifikuar), i nxjerrë nga arkivat e shtetit shqiptar, bëhet publike për herë të parë nga Memorie.al, ku hidhet dritë mbi të gjithë aktivitetin bamirës së Shenjtores së famshme, në ndihmë të të varfërve në të gjithë botën dhe dëshirën e saj të jashtëzakonshme për të ndihmuar bashkatdhetarët e saj në Shqipërinë komuniste, si dhe heshtjen totale të Tiranës zyrtare dhe udhëheqjes së lartë komuniste të asaj kohe, me në krye Ramiz Alinë e Nexhmije Hoxhën, të cilët me pretekse të ndryshme, penguan ardhjen e saj në Shqipëri dhe e lejuan vetëm në vitin 1989, në sajë të presionit të madh ndërkombëtar!

Edhe pse në të gjithë botën ajo njihej si Nënë Tereza e Kalkutës, Bamirsja dhe Shenjtorja e famshme Gonxhe Bojaxhi, fituese e disa çmimeve ndërkombëtare dhe e çmimit ‘Nobel’ për Paqen në vitin 1979, nuk e fshehu kurrë origjinën e saj shqiptare, madje duke kërkuar që nga viti 1969, nëpërmjet kanaleve diplomatike franceze, italiane etj.,(ku u angazhuan krerët më të lartë të diplomacisë së këtyre dy shteteve), që të vizitonte nënën dhe motrën e saj që jetonin në Tiranë.

 

Por edhe pse lidhur me kërkesën e vazhdueshme për të vizituar atdheun e saj, asokohe dhe më pas u angazhuan disa prej diplomatëve kryesore të këtyre dy shteteve Perëndimore me të cilat Tirana zyrtare kishte marrëdhënie diplomatike, regjimi komunist i Enver Hoxhës, nuk e lejoi atë kurrsesi të vinte dhe të shikonte nënën e saj që ishte në momentet e fundit të jetës dhe Age Bojaxhi, u nda nga jeta me pengun e madh që s’mundi ta shihte edhe njëherë të bijën e saj, Gonxhen, të cilën s’e kishte pare, që kur ajo ishte fëmijë, kohë kur ajo ishte larguar nga shtëpia për t’u bërë murgeshë.

Por edhe pas kësaj, Nënë Tereza e Kalkutës, siç njihej ajo në të gjithë botën për shkak të misioneve të saj të bamirësisë në ndihmë të të varfërve dhe të vobektëve kudo që ata ndodheshin, në të gjitha skajet e globit, jo vetëm që nuk u zemërua me ata që nuk e lejuan të shihte nënën e saj, para se të ndërronte jetë, por përkundrazi, u lut për ta dhe vijoj të kërkonte pa u lodhur, për vite me radhë, që ajo të vinte një ditë në vendlindjen e të parëve të saj, qoftë dhe për të vënë një tufë me lule mbi varrin e nënës dhe motrës së saj, që tashmë ishin larguar nga jeta.

Por kërkesat e saj, për dy dekada (nga viti 1969, deri në 1989-ën), hidheshin poshtë me pretekste nga më absurdet nga ana e regjimit komunist të Enver Hoxhës dhe më pas, pasuesit të tij, Ramiz Alisë e Nexhmije Hoxhës, të cilët shikonin pas saj dhe njerëzve që e shoqëronin: një “agjente të Vatikanit”, etj.!

Lidhur me këto si dhe të gjithë kalvarin e saj prej më shumë se dy dekadash për të ardhur në Shqipëri, ku mendonte që të hapte Shtëpitë e Bamirësisë, siç kishte bërë në vende të ndryshme të botës, si dhe arsyen e vërtetë sepse Ramiz Alia dhe Nexhmije Hoxha, vendosën që ta pranonin atë në vitin 1989, kur dhe erdhi për herë të parë në atdheun e saj, bëhet fjalë në shumë dokumente arkivore, ku ndodhet një korrespondencë ndërmjet Ministrisë së Punëve të Jashtme në Tiranë me Komitetin Qendror të PPSH-së dhe disa prej përfaqësive diplomatike shqiptare të akredituara në Perëndim, si Romë, Paris, etj., me telegrame, relacione, raporte, informacione, urdhëresa, nota diplomatike, ftesa, artikuj gazetash të shtypit botëror, revista, flet-palosje, fotografi, etj., etj., të cilat publikohen për herë të parë nga Memorie.al., në rubrikën historike dossier, duke filluar nga ky numër.

VIJIM

Raport-informacioni i Jorgo Melicës dhe tre personave të tjerë që shoqëruan Nënë Terezën gjatë vizitës në Shqipëri, lidhur me biografitë e shoqërueseve të saj dhe bisedat që ato zhvilluan në mes tyre

Marie Gareti (Jona Kerhataj)

Marie Goreti është nga Prizreni, 23 vjeç dhe punon si motër (murgeshë) në një nga shtëpitë e hapura nga Nënë Tereza në Pejë të Jugosllavisë. Është futur në urdhër qysh në vitin 1981. Në misionin e Nënë Terezës është tërhequr nga motra e saj më e madhe, po murgeshë e cila punon në një nga shtëpitë e Nënë Terezës, në Washington. Një javë para se të vinte në Shqipëri kishte qenë në Jugosllavi dhe tani do të kthehej përsëri atje.

Gjatë gjithë qëndrimit këtu u tregua e rezervuar dhe nuk jepte asnjë përshtypje të saj, madje edhe kur i’u kërkua nga shoqja Nexhmije dhe shoku Reis t’u fliste diçka për Kosovën.

Që ditën e parë dha adresat e pesë ish – murgeshave, duke thënë se kërkonte t’i takonte Nëna, megjithë se kjo e fundit nuk e përmendi asnjëherë një kërkesë të tillë. Siç doli, kërkesa ka qenë e Marie Goretit nga Peja, e cila ka patur porosi nga “njerëzit e tyre” që t’i takonte.

Nga këto të pesta u gjykua të vinin dy prej tyre, një nga Shkodra dhe një nga Elbasani. U takuan të tria, Nënë Tereza i pyeti për jetën, për familjet që kanë, etj. Kanë qëndruar së bashku gjysëm ore. Age Kadhimi nga Elbasan i tregoi Nënë Terezës një fotografi ku kishte dalë edhe një murgeshë, të cilën Nëna e dalloi menjëherë cila ishte. Agia i tha: “Pse nuk ma solle Marien këtu. Të ma përqafosh e t’i thuash se tek ato e kemi zemrën. Kam kërkuar të vete tek ata në Jugosllavi dhe pres të më dalin kartat”.

Nga sa del, kjo e ka tezen në Jugosllavi, Titograd dhe mbesën në Itali, në një nga seminaret që drejton Nënë Tereza. Për këtë ka qenë e interesuar Marie Goreti, e cila nuk mungoi ta shprehte gëzimin që mundi të realizojë njërën nga detyrat e saj. Në çastin kur u largua Age Kodheli, ajo i dha një letër Nënë Terezës, ndërsa gruaja nga Shkodra foli shumë pak: “Jam mirë, i kemi të gjitha”. I dhuroi librin “Veshjet popullore shqiptare”.

Nëna e ka pyetur sa larg ndodhet Shkodra. Në kohën kur gruaja nga Shkodra po largohej, e ka shoqëruar Marie Goreti, e cila ka folur diçka me të. Më vonë shtoi se ka tezen në Shqipëri, por nuk i’a di adresën. Para se të largohej në aeroport ajo u shpreh: “Më vjen keq që po largohem, sepse i’a kaluam shumë mirë, U kënaqëm shumë. Ju u treguat shumë të mirë me në. Edhe Nëna u kënaq shumë. Ka ndejt këtu më shumë së në çdo vend tjetër të botës”.

Xhenet Petri
Ka lindur në Kanada dhe prindërit vazhdon t’i ketë atje. Ka tetë vjet që punon në New York si regjisore filmi dhe së bashku me të motrën më të madhe drejtojnë firmën “Petrie Productions”. Ka tetë vjet që është lidhur me Nënë Terezën, nëpërmjet të vëllait, prift misionar në Indi. Ai i’u propozoi të bënin një film për këtë grua të madhe. Në fillim Xhenet pranoi të punonte për filmin vetëm një vit, por kur e njohu Nënë Terezën nga afër, atëherë u lidh shumë me të.

Siç pohon ajo: “Tani u bënë tetë vjet dhe e kam të vështirë të ndahem prej saj”. E shoqëron në të gjitha udhëtimet dhe takimet më të rëndësishme. Në fillim u tregua e rezervuar, por këmbëngulëse në kërkesat për programin e Nënë Terezës. Kështu, në emër të Nënë Terezës, ajo këmbënguli që kjo e fundit, për shkak të moshës dhe të sëmundjes nuk bën dot udhëtime të gjata, prandaj edhe u ndërrua programi për në Korçë dhe u vendos që të qëndrojë vetëm në Tiranë. Program i ri u pranua plotësisht. Aparatin fotografik dhe atë të inçizimit ditët e para i mbante të fshehura, vetëm ditën e fundit e nxorri publikisht dhe i përdori. Sa vumë re, ndikonte në kërkesat e Nënë Terezës dhe ajo e dëgjonte. Ishte si shefe e protokollit të saj.

Qëllimi i saj ishte të realizonte shfaqjen e filmit dhe nuk kishte asnjë interes tjetër për Shqipërinë. Edhe kur i’u propozua të dilte nga vila për të bërë shëtitjen për të parë Tiranën, ajo nuk pranoi. Apartin fotografik e përdori vetëm kur po merrnin Nënë Terezën në intervistë dhe ditën e largimit në aeroport për t’i bërë fotografi Nënë Terezës me Marie Krajën dhe të bijën. Megjithë atë përshtypjen e saj për Shqipërinë qenë mjaft pozitive. Kështu ajo tha: “Vend i pastër, i bukur, i qetë, i gjelbëruar, ushqimi shumë i mirë, mikpritja po ashtu. Pashë njerëz energjik e të qeshur. Na u plotësuan të gjitha kërkesat me një shpejtësi të habitshme”.

Emisionet e televizionit për Nënë Terezën i pëlqeu shumë, por u shqetësua jashtë mase kur pa se televizioni kishte përdorur sekuenca të filmit të saj, pa i marrë leje. U shpreh se ishin shkelur rregullat ndërkombëtare. Megjithatë për të evituar keqkuptimet u shpreh se “jam e lumtur t’ia dhuroj filmin tim atdheut të Nënës”. Por kështu reagoi edhe gjatë shfaqes së filmit në Sallën e Kongreseve për shuarjen e zërit në moment. Kur iu tha zyrtarisht regjisores së filmit “Nënë Tereza”, se në film jepej një e dhënë jo e vërtetë për Shqipërinë, ajo u përgjigj “Nuk kam dashur asnjëherë të fyej njeri, apo të shpreh ndonjë qëndrim politik në filmin tim. Qëndrim i shprehur nuk është yni, por një pjesë e intervistës së mbesës së Nënë Terezës, vajzës së të vëllait të saj, Lazër”.

Pasi verifikoi atë pjesë të tekstit, ku në faqen 13, ndër të tjera, thuhet: “…Nënë Tereza asnjëherë nuk mundi t’i shihte nënën dhe motrën përsëri… Ato nuk mund të dilnin nga Shqipëria. Ushtarakët shqiptar nuk deshën t’i lejonin që ato të shkonin jashtë. Të dyja vdiqën të vetmuara…”, ajo shprehu gadishmërinë për të bërë ndryshim. Edhe në liçencën e filmit, të cilin i’a dhuroi Televizionit, bëri një klauzolë shtesë, ku thuhet: “Petrie productions” dhe Televizioni shqiptar, ranë dakord që të bëhet një ndryshim në skenarin e filmit. Këtë ndryshim do ta bëjë “Patrie Productions”. Liçencën e filmit e nënshkroi edhe Nënë Tereza

Dhuratat

Vlerësuan së tepërmi dhurata që i’u bënë. Shqiponjën Nënë Tereza e mbajti të mbështjellë në dorë dhe ua shpreh se do të vendoset pranë çmimit “Nobel”. Një nga qilimat, të voglin, tha se do t’ia bënte dhuratë Papës.

Jorgo Melica Adelina Mazreku Natasha Hito Diana Kristo

Tiranë, me 18. 8. 1989

Korespondenca e funksionarëve të lartë të Ministrisë së Punëve të Jashtme me Komitetin Qendror të PPSH-së, lidhur me letrën që Ramiz Alia do i dërgonte Nënë Terezës

Shoku Kostaq,

Siç biseduam në telefon letra duhet përkthyer në gjuhën angleze dhe duhet daktilografuar edhe në shqip. Në rast se nuk del në një faqe s’prish punë të bëhet edhe një faqe tjetër. Rëndësi ka që të përdorni formatin me intestimin që po ju dërgojmë.

Po patët mundësi bëheni pak shpejt, sepse shoku Ramiz Alia mund të bëj ndonjë ndryshim ose shtesë, kështu që do të duhet të ridaktillografohet.

Tiranë, 28. 8.1989 Me respekt

Vaskë Çifligu

Shoku Kostaq,

Nënë Tereza ka këtë adresë: “MISSIONARIES OF CHARITYA 54A ACHANDRA BOSE CALCUTA 700016 INDIA.

Mos harroni të vini në fund të letrës së përkthyer në anglisht intestimin që gjendet në letrën në gjuhën shqipe.

Siç ju thashë në telefon letra nuk do të dërgohet në rrugë diplomatike, por e thjeshtë. Bëni kujdes që të niset rekomande dhe me avion. Mbi zarf nuk është nevoja që t’i vihet adresa jonë. Natyrisht, letrën do ta nisim pas datës 2 shtator.

Tiranë, 30.8.1989 Të fala

Vaskë Çifligu

Letra e Kryetarit të Presidiumit të Kuvendit Popullor, Ramiz Alia, dërguar Nënë Terezës

REPUBLIKA POPULLORE SOCIALISTE E SHQIPËRISË

PRESIDIUMI I KUVENDIT POPULLOR

KRYETARIT

Tiranë, 2 shtator 1989

E respektuar Nënë Tereze

Ju faleminderit për letrën që më dërguat me rastin e mbarimit të vizitës suaj në Shqipëri.

Ne jemi të gëzuar që ditët e qëndrimit në Atdheun tonë të dashur e të përbashkët, edhe pse ishin të pakta, u karakterizuan nga ndjenjat e dashurisë vëllazërore shqiptare, nga rigjetja e lidhjeve të vjetra miqësore e familjare, nga rilindja e kujtimeve dhe emocioneve që vijnë nga ajo tokë ku kanë jetuar e ku pushojnë të parët e etërit tanë. Njerëzit tanë njohën nga afër bashkë atdhetaren e tyre fisnike, që i ka dhënë “besën” të varfërve të sëmurëve e fatkeqve.

Në ato ditë që qëndruat në Tiranë patët mundësinë të konstatonit vetë kujdesin që tregohet në Shqipëri për njerëzit, për jetën e tyre, për fëmijët e për pleqtë. Ju siguroj se Shqipëria Popullore do të ecë e vendosur edhe në të ardhmen në këtë rrugë, në rrugën e vet të lirisë e të pavarësisë, që u siguron njerëzve të saj paqen e mirëqenien.

E kuptoj drejt dhe e çmoj lart dëshirën tuaj të sinqertë për të patur edhe në Shqipëri motrat tuaja, Misionaret e Bamirësisë, që t’u ndodhen pranë njerëzve që vuajnë e që s’kanë mbështetje. Të jeni e bindur, se ky shqetësim i juaj për njerëzit e varfër, përbën edhe detyrën humane e patriotike për mijra e mijra djem e vajza të popullit tonë, që si mjekë e infermiere, si kujdestarë e edukatorë i janë përkushtuar shëndetit e mirëqenies së njerëzve tanë.

Me nderime

Ramiz Alia

Relacioni i dërguar Komitetit Qendror të PPSH-së, lidhur me intervistën e zhvilluar me Nënë Terezën, para largimit të saj nga Shqipëria

INTERVISTË ME NËNË TEREZËN

Pas prezantimit pyetja e parë:

Jeni e mirënjohur për veprimtarinë tuaj bamirëse. Diçka për telespektatorin në lidhje me veprën tuaj në dobi të njeriut të vobektë, të varfër në vende të ndryshme të botës.

Përgjigja: Kongregacioni ynë i është kushtuar më të varfërve nga të varfërit. Kemi qendra në të gjithë botën, në 80 vende, ku motrat dhe vëllezërit përpiqen t’u japin dashuri dhe kujdes më të varfërve, njerëzve që s’kanë asgjë, që s’kanë askënd, që janë të sëmurë, që vdesin, sakatëve, të sëmurëve mendor, të droguarve, të alkoolizuarve, kujtdo që është dhimbja e shoqërisë.

Shumëkush për të cilin s’ka se kush të kujdeset e ta dojë, ne përpiqemi t’i japim dashurinë e ngrohtësinë që i mungon. Ne kujdesemi që sejcilit, njeriut, birit të zotit, pa dallim kombësie rrace e feje, ti japim me gjithë zemër ndihmë pa inters e pa shpërblim.

Pyetja e dytë:
Nënë Tereza, ju jeni shqiptare vini për vizitë në vendin tuaj ç’emocion ju ngjall kjo vizitë e parë?

Përgjigja: Nuk kam qenë më parë në Shqipëri ku kanë jetuar e punuar nëna, motra e vëllai. Gjithashtu nuk kam patur mundësi të vijë kur ata ishin gjallë, por tani mu bë si një dhuratë e bukur mundësia për të ardhur e për të vizituar varret e nënës e të motrës. U gëzova shumë kur pashë sa bukur e sa shumë kujdes është treguar. I jam shumë mirënjohës Maries, e cila i ka kushtuar kujdes e dashuri familjes time. Vizitova edhe vendin ku ato kanë jetuar, gjë që më kënaqi shumë. Do të desha ti shikoja sa ishin gjallë, por për 60 vjet kam qenë në Indi dhe s’pata mundësi. Por jam e sigurt se një ditë kur të shkoj në parajsë, do të kem mundësi t’i takoj të gjithë bashkë.

Shënim: Për pyetjen lidhur me përshtypjet nga vizita në Shqipëri tha se: “Nuk kam ditur më parë se ç’ka qenë Shqipëria dhe nuk jam në gjendje të bëj një krahasim dhe të jap ndonjë përshtypje”.

Letra e ministrit të Punëve të Jashtme, Reiz Malile, dërguar Ramiz Alisë, për letrën e priftit Gjergj Gjergji, me origjinë nga Kosova

Shokut Ramiz Alia

Për dijeni. Ju dërgojmë një letër të priftit me origjinë kosovare Gjergj Gjergji, dërguar ambasadorit tonë në Romë, në të cillën ben fjalë për vizitën e Nënë Terezës në Shqipëri.

Ju dërgojmë dhe “Lahuta e Malësisë”, botim i vitit 1989.

Reis Malile

Tiranë, me 12 shtator 1989

Raport-informacion i punonjësit të Ministrisë së Punëve të Jashtme, Vladimir Pula, dërguar Komitetit Qendror të PPSH-së, lidhur me vizitën e Nënë Terezës në Shqipëri

I n f o r m a c i o n
Kërkesa e Nënë Terezës për të bërë një vizitë private në vendin tonë, i’u bë ambasadës sonë në Romë nëpërmjet letrës së prof. Giuseppe del Gaudio arbëresh nga Catanzaro, mik i vendit tonë dhe Kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve arbëreshë. Në letër thuhet: “Nënë Tereza, ka shprehur dëshirën e saj të madhe që, para se të ndahet nga kjo botë, ose të mos ketë mundësi të lëvizë për shkak të moshës, të puthë tokën e Shqipërisë aq të shtrenjtë për të, dhe të bëj homazhe në varret e të parëve të saj”. Thuhet gjithashtu që në këtë vizitë, ajo do të shoqërohej nga vetë profesor del Gaudio dhe don Gjergj Gashi, mik besnik i Nënë Terezës.

Kërkesa e saj për të bërë një vizitë private në vendin tonë, u studiua dhe u vendos të pranohej. Arsyet që u arrit në këtë vendim janë:

1 – Në kushtet e sotme kur Perëndimi, ka vënë në rend të ditës respektimin e të drejtave të njeriut, dhe në këtë kuadër edhe të fesë, mospranimi i kërkesës së saj do të ngrinte një fushatë anti-shqiptare në këtë drejtim. Si nga qarqet reaksionare armiqësore ashtu dhe nga Vatikani. Përpos kësaj dhe opinioni publik, si dhe miqtë e simpatizantët e vendit tonë do ta kishin të vështirë të kuptonin këtë qëndrim tonin në këtë situatë.

Ndërsa pranimi i kërkesës së Nënë Terezës, do të ndikonte pozitivisht në zbutjen e sulmeve kundër vendit tonë dhe do të shërbente si argument për t’ju kundërvënë rretheve të ndryshme që ngrejnë problemin e të drejtave të njeriut e respektimit të fesë në organizma të ndryshme ndërkombëtare.

2 – Nënë Tereza, është shqiptare dhe personalitet shumë i dëgjuar në botë për veprat e saj bamirëse, mbajtëse e çmimit Nobel. Plotësimi i kërkesës së saj për të parë vendin tonë, dhe për të bërë homazhe në varret e të parëve përbën një gjest humanitar i cili do të vlerësohet nga opinioni botëror.

Në 7 korrik Nënë Tereza, shkoi në ambasadën tonë në Romë, e shoqëruar nga dy murgesha. Ajo, theksoi se dëshironte të shkonte në Shqipëri, për të parë varret e familjes dhe për të vizituar shtëpinë ku kanë banuar, nëse ekziston. Përsa i përket programit të vizitës, këtë ua linte në dorë pritësve, por theksoi se dëshiron që të vizitojë Korçën, Shkodrën, ndonjë spital, azil, jetimore, etj. Nënë Tereza, erdhi në vendin tonë në 14 gusht 1989, dhe u largua në 17 gusht 1989.

Ajo, shoqërohej nga motër Maria Goreti (Jona Kërhanaj) 23 vjeç nga Prizreni, dhe Jeanet Petri me nënshtetësi kanadeze, biografe e jetës së saj. Në aeroport ajo u prit nga shoku Ciril Pistoli, Kryetar i Kryqit të Kuq shqiptar, shoku Jorgo Melica, Kryetar i Komitetit të Marrdhënieve Kulturore me Botën e Jashtme, Marie Kraja, Adelina Mazreku, drejtoresha e spitalit onkologjik, Ilirjana Shehu, Natasha Hito, e Diana Kristo, përkthyese.

Gjatë qëndrimit në vendin tonë ajo, u prit nga shoqja Nexhmie Hoxha e cila shtroi edhe një drekë në shtëpinë e saj, dhe nga shoku Reiz Malile. Vizitoi Varrezat e Dëshmorëve të Kombit, shtëpinë ku kanë banuar familja e saj, Institucioni Onkologjik, Institutin e Pneumologjisë, Shtëpinë e Pionerëve “Qemal Stafa” në Durrës.

Para se të largohej Nënë Tereza, i dërgoi një letër shokut Ramiz Alia në të cilën thuhet se pas shumë vjet lutjesh e dëshirash, iu plotësua kjo dhuratë e bukur, të vijë e të shikoj popullin e vet. Ajo, kërkon gjithashtu që të sjellë në Shqipëri, katër motra misionare bamirëse “për tu dhënë ngrohtësi, dashuri, e kujdes, pleqve, të vetmuarve, dhe jetimëve.

Më 2 shtator shoku Ramiz Alia, i dërgon një letër Nënë Terezës ku e falenderon për letrën që i dërgoi ajo, me rastin e mbarimit të vizitës. I shpreh gëzimin për ditët e qëndrimit të saj në atdheun tonë, dhe i shpreh gadishmërinë për dëshirën e saj humane për tu përkujdesur për të varfrit.

Shtypi, radio, dhe televizoni, dhanë njoftime për ardhjen e saj në vendin tonë, vizitat dhe takimet që ajo zhvilloi, si dhe për largimin nga vendi ynë. Gjithashtu Komiteti për Marrdhëniet Kulturore me Botën e Jashtme, shfaqi për nder të saj një film biografik të përgatitur nga Jeanete Petri.

Nënë Tereza, nuk dha ndonjë përshtypje para largimit të saj, por në letrën që i dergoi shokut Reiz Malile nga Kalkuta (letra iu dorëzua misionit tonë në Nju Jork nga Jeante Petrie) ajo, falenderonte atë dhe popullin tonë për të gjithë dashurinë dhe kujdesin që u tregua për të, si dhe shprehte kënaqësinë që vizitoi varret e familjes dhe shtëpinë ku ka banuar ajo. /Memorie.al

Tiranë 15 shtator 1989
Vladimir Pulaj

Vijon

blank

Relacioni i shoqëruesit, gusht 1989: “Nënë Tereza fillimisht s’pranoi të takohej me shoqen Nexhmije Hoxha, qilimin e vogël që ia dhamë, tha se do ia dhuronte Papës”

Dashnor Kaloçi

Pjesa e gjashtë
Publikohen disa dokumente arkivore me siglën “Tepër sekret” të nxjerra së fundmi nga Arkivi i Ministrisë së Punëve të Jashtme në Tiranë dhe Arkivi Qendror i Shtetit, të cilat i përkasin një periudhe kohe nga (1969-1991), ku ndodhet një korrespondencë ndërmjet Ministrisë së Punëve të Jashtme me Komitetin Qendror të PPSH-së dhe disa prej përfaqësive diplomatike shqiptare të akredituara në Perëndim, si Romë, Paris, etj., me telegrame, relacione, raporte, informacione, urdhëresa, nota diplomatike, ftesa, artikuj gazetash të shtypit botëror, flet-palosje, fotografi, etj., ku bëhet fjalë për Nënë Terezën e Kalkutës, Bamirësen dhe Shenjtoren e famshme me origjinë shqiptare, Gonxhe Bojaxhi, fituese e disa çmimeve ndërkombëtare, si: “Padmashir”, dhe “Nehru”, nga qeveria indiane në vitin 1963 dhe 1972, “Magnasia” nga qeveria filipinase e cila e shpalli gjithashtu si “Gruaja e merituar e Azisë”, disa çmime paqeje nga SHBA, “Ambrogino i artë” nga Milano, “Nëna universale” në 1974 nga qendra e orientimit të emigrantëve, dhe çmimi ‘Nobel’ për Paqen, në 1979-ën. Kalvari i Nënë Terezës që nga viti 1969, e cila nëpërmjet kanaleve diplomatike franceze dhe italiane, i kërkoi Tiranës zyrtare, që të vinte në Shqipëri, në atdheun e saj, për të vizituar nënën, Roza Bojaxhi, që në atë kohë ishte në moshën 86 vjeçare dhe e sëmurë, si dhe motrën e saj, Age, të cilat banonin në Tiranë. I gjithë dokumentacioni i plotë, (tashmë i deklasifikuar), i nxjerrë nga arkivat e shtetit shqiptar, bëhet publike për herë të parë nga Memorie.al, ku hidhet dritë mbi të gjithë aktivitetin bamirës së Shenjtores së famshme, në ndihmë të të varfërve në të gjithë botën dhe dëshirën e saj të jashtëzakonshme për të ndihmuar bashkatdhetarët e saj në Shqipërinë komuniste, si dhe heshtjen totale të Tiranës zyrtare dhe udhëheqjes së lartë komuniste të asaj kohe, me në krye Ramiz Alinë e Nexhmije Hoxhën, të cilët me pretekse të ndryshme, penguan ardhjen e saj në Shqipëri dhe e lejuan vetëm në vitin 1989, në sajë të presionit të madh ndërkombëtar!

Edhe pse në të gjithë botën ajo njihej si Nënë Tereza e Kalkutës, Bamirësja dhe Shenjtorja e famshme Gonxhe Bojaxhi, fituese e disa çmimeve ndërkombëtare dhe e çmimit ‘Nobel’ për Paqen në vitin 1979, nuk e fshehu kurrë origjinën e saj shqiptare, madje duke kërkuar që nga viti 1969, nëpërmjet kanaleve diplomatike franceze, italiane etj.,(ku u angazhuan krerët më të lartë të diplomacisë së këtyre dy shteteve), që të vizitonte nënën dhe motrën e saj që jetonin në Tiranë.

Por edhe pse lidhur me kërkesën e vazhdueshme për të vizituar atdheun e saj, asokohe dhe më pas u angazhuan disa prej diplomatëve kryesore të këtyre dy shteteve Perëndimore me të cilat Tirana zyrtare kishte marrëdhënie diplomatike, regjimi komunist i Enver Hoxhës, nuk e lejoi atë kurrsesi të vinte dhe të shikonte nënën e saj që ishte në momentet e fundit të jetës dhe Age Bojaxhi, u nda nga jeta me pengun e madh që s’mundi ta shihte edhe njëherë të bijën e saj, Gonxhen, të cilën s’e kishte pare, që kur ajo ishte fëmijë, kohë kur ajo ishte larguar nga shtëpia për t’u bërë murgeshë.

Por edhe pas kësaj, Nënë Tereza e Kalkutës, siç njihej ajo në të gjithë botën për shkak të misioneve të saj të bamirësisë në ndihmë të të varfërve dhe të vobektëve kudo që ata ndodheshin, në të gjitha skajet e globit, jo vetëm që nuk u zemërua me ata që nuk e lejuan të shihte nënën e saj, para se të ndërronte jetë, por përkundrazi, u lut për ta dhe vijoj të kërkonte pa u lodhur, për vite me radhë, që ajo të vinte një ditë në vendlindjen e të parëve të saj, qoftë dhe për të vënë një tufë me lule mbi varrin e nënës dhe motrës së saj, që tashmë ishin larguar nga jeta.

Por kërkesat e saj, për dy dekada (nga viti 1969, deri në 1989-ën), hidheshin poshtë me pretekste nga më absurdet nga ana e regjimit komunist të Enver Hoxhës dhe më pas, pasuesit të tij, Ramiz Alisë e Nexhmije Hoxhës, të cilët shikonin pas saj dhe njerëzve që e shoqëronin: një “agjente të Vatikanit”, etj.!

Lidhur me këto si dhe të gjithë kalvarin e saj prej më shumë se dy dekadash për të ardhur në Shqipëri, ku mendonte që të hapte Shtëpitë e Bamirësisë, siç kishte bërë në vende të ndryshme të botës, si dhe arsyen e vërtetë sepse Ramiz Alia dhe Nexhmije Hoxha, vendosën që ta pranonin atë në vitin 1989, kur dhe erdhi për herë të parë në atdheun e saj, bëhet fjalë në shumë dokumente arkivore, ku ndodhet një korrespondencë ndërmjet Ministrisë së Punëve të Jashtme në Tiranë me Komitetin Qendror të PPSH-së dhe disa prej përfaqësive diplomatike shqiptare të akredituara në Perëndim, si Romë, Paris, etj., me telegrame, relacione, raporte, informacione, urdhëresa, nota diplomatike, ftesa, artikuj gazetash të shtypit botëror, revista, flet-palosje, fotografi, etj., etj., të cilat publikohen për herë të parë nga Memorie.al., në rubrikën historike dossier, duke filluar nga ky numër.

 

VIJIM

Raport-informacioni i Drejtorisë së Sigurimit të Shtetit për Komitetin Qendror të PPSH-së, lidhur me vizitën që Nënë Tereza realizoi në Shqipëri nga data 14, deri më 17 gusht 1989

I N F O R M A C I O N

MBI VIZITEN E NËNË TEREZËS (AGES GONXHE BOJAXHIU) NË VENDIN TONË

Nga data 14 deri me 17 gusht 1989, Nënë Tereza (Agnes Gonxhe Bojaxhiu) bëri një vizitë në vendin tonë e shoqëruar nga Marie Goreti (Jona Kerhanaj), murgeshë me urdhërin e Nënë Terezës dhe Janette Petrie, regjisore filmi.

Nënë Tereza ka hapur shtëpitë e saj të bamirësisë në 80 vende të botës dhe ka 3000 motra (murgesh) të 35 kombësive të ndryshme si dhe mijra vullnetarë. Ajo kujdeset për pleqtë, sakatët, leprosët, tuberkulozët, pë rata që vuajnë nga uria, të sëmurët mendor, fëmijët jetim, etj. Kohët e fundit ka hapur institucione të tilla me B.S., Hungari, Kubë dhe po përpiqet të hapë edhe në vendet e Europës Lindore e në Kinë. Nënë Tereza nuk financohet nga askush, nuk pranon ndihma nga qeveritë, por nga individë të veçantë në të gjithë botën. Siç u shpreh ajo: “Puna ime nuk është as politike, as fitimi”.

Në këtë vizitë Nënë Tereza shoqërohej nga murgesh me origjinë shqiptare Marie Goreti nga Prizreni e cila kryente veprimtarinë e saj bamirëse në Pejë së bashku me 4 motra të tjera me origjinë shqiptare. Një motër e saj është murgeshë në Washington.

Shoqëruesja e dytë, Zhanet Petri me origjinë kanadeze është regjisore filmi dhe banon në SHBA. Ka tetë vjet që është lidhur me nënë Terezën, nëpërmjet të të vëllait, prift në Kalkutë. Ka realizuar filmin “Nëna Tereza”. Në fillim u tregua e rezervuar, por këmbëngulëse në kërkesat për programin e Nënë Terezës. Aparatin fotografik dhe atë të inçizimit ditët e para i ruante të fshehura, vetëm ditën e fundit i nxorri publikisht dhe i përdori. Sa vumë re, ndikonte në kërkesat e Nënë Terezës.

Ishte si shefe e protokollit të saj. Detyra e saj ishte që të realizonte shfaqjen e filmit këtu dhe nuk kishte asnjë interes për Shqipërinë. Edhe kur i’u propozua për të bërë shëtitje jashtë vilës, ajo nuk pranoi. Megjithatë, përshtypjet e saj për Shqipërinë në fund të vizitës qenë mjaft pozitive. Ajo u shpreh: “Vend i pastër, i qetë, i gjelbëruar, ushqimi shumë i mirë, mikpritja po ashtu. Pashë njerëz energjike e të qeshur. Na u plotësuan të gjitha dëshirat”.

Të trija, si Nënë Tereza ashtu edhe shoqërueset e saj, kishin njohuri të pakta për Shqipërinë. Nuk njihnin as të kaluarën e as të sotmen. Nuk kishin lexuar asgjë dhe ato ç’ka dinin mendojmë se i kishin të servirura nga të tjerët, sidomos çështja e fesë, pasi në disa raste Nënë Tereza i pyeti shoqërueset tona: “Ju e keni ndaluar fenë, Pse?”, “Si u mbyllën kishat, njëherësh e me forcë apo gradualisht”, “A ka ndonjë kishë në Tiranë që mund të vizitojmë?”, “A lejohet të besojnë ata që duan”?. Mund të themi se kjo ishte tema që interesoheshin më shumë dhe që Nënë Tereza, e ngrinte me shoqëruesit dhe në takim me shoqen Nexhmije Hoxha. Sipas rastit i’u dhanë sqarimet, por më gjerësisht i’u fol nga shoqja Nexhmije.

Gjatë gjithë kohës Nënë Tereza vizitën e konsideronte private dhe u shpreh se kish për qëllim “të vizitonte varret e nënë dhe të motrës dhe të njihej me shtëpinë ku ato kishin banuar”, por siç doli qëllimi i vërtetë i kësaj vizite ishte që t’u kërkonte autoritetev t’i krijonin mundësinë që të ngrinte edhe në Shqipëri një institucion bamirësie dhe të sillte aty të paktën 4 motra. Këtë kërkesë ajo e ngriti në çdo takim. Megjithëse i’u shpjegua qëndrimi ynë, ajo insistoi në mendimin e saj duke thënë se: “Dua që edhe në Shqipëri, që është vendi im, të kem një të tillë. Unë, tha ajo, një lutje ua kam mësuar të gjitha motrave kudo në botë në gjuhën shqipe”.

Ditën e parë kur shokët e njohën me programin për vizitën në varret e nënës dhe të motrës si dhe në shtëpinë ku kanë banuar, dhe i thanë se e prisnin me kënaqësi ardhjen e saj, Nënë Tereza u shpreh: “Nuk ka rëndësi koha kur vjen, ka rëndësi që erdha në Shqipëri”. Pastaj shtoi: “Meqë shtëpia ku kanë banuar nëna dhe motra nuk është e imja, shtëpinë për të ngritur një institucion bamirësie le të ma japë shteti shqiptar”.

Pyetjes që iu bë nga Televizioni ynë: “Ç’përshtypje keni nga Shqipëria?”, ajo ju përgjigj: “Nuk e kam ditur më parë si ka qenë Shqipëria që të jem në gjendje të bëj krahasime”. Biseda me shoqëruesit dhe në takimet ka pohuar: “Me ç’ka po shoh keni arritje të mira”. Përshtypje të veçantë i bënë Varrezat e Dëshmorëve të Kombit, nderimi që u bëhet të rënëve për liri, mermeri i varreve për të cilin u interesua se ku prodhohej, qetësia, lulet, bukuria e vendit. Të tilla vlerësime dha edhe për varrezat ku kishte nënën dhe motrën. “Nuk e prisja që t’i gjeja kaq mirë e të mirëmbajtura e të shihja që njerëzit venë në varreza”, tha ajo.

Ndërsa në vizitat në spital u shpreh: “Paskeni personel të bollshëm dhe pajisje modern”. Pyeti si është organizuar lufta kundër tuberkulozit në vendin tonë dhe pasi iu dhanë shpjegimet tha: “Një sukses i madh”, dhe kërkoi skemën e organizimit të luftës kundër kësaj sëmundje dhe llojet e medikamenteve që përdoren tek ne, për t’ua dhënë motrave të saj, për të përfituar edhe ato nga përvoja jonë. Në Kampin e Pionierëve në Durrës u shpreh: “Shoh fëmijë të shëndetshëm, të lumtur e të zgjuar. Këtu tregohet kujdes për fëmijët”.

Kudo vlerësoi pastërtinë e mjediseve që pa. Gjatë rrugës për në Durrës i ka thënë shoqërueses: “Kështu si në Tiranë janë edhe qytetet e tjera? Toka qenka e punuar mirë. Kështu është kudo? Për sa vjet i keni arritur këto? Gjatë gjithë kohës vlerësoi ushqimin, mikpritjen. Në aeroport u tha shokëve: “Faleminderit qeverisë tuaj që më dha mundësinë të vijë në Shqipëri, dhe për të gjitha kushtet që m’u krijuan gjatë vizitës sime. Do t’i falem zotit gjithnjë për ju”.

Nënë Tereza me shoqërueset e saj në fillim ishin shumë të rezervuara, madje edhe me një ndjenjë frike. Ditën e parë kërkuan të hanë më vehte në një sallë të veçantë. Nuk pranonin të merrnin asgjë nga ato që i servireshin në pritje. Kërkuan që dhomat t’i mbanin të mbyllura dhe çelsat t’i mbanin vetë. Ndërsa në drekën e ditës së dytë u thanë shoqeve tona: “Mund të hamë së bashku, tani jemi një familje”. Pak nga pak filluan të merrnin ushqim dhe pije gjatë vizitave. I lana dyert të hapura, etj. Pas këtyre ndryshimeve, Marie Goreti tha: “Në Shqipëri Nana po bën lëshime që nuk i ka bërë në asnjë vend tjetër, as në Vatikan dhe këtë e bën për respektin që ka për ju”. Këto fjalë i pranoi edhe Nënë Tereza.

Në bisedë të veçantë me shoqërueset dhe sidomos në vizitat në shtëpinë e Marie Krajës, Nënë Tereza u interesua të dijë nëse ka të afërm të saj në Shqipëri dhe sidomos në Shkodër. Kur po largohej në aeroport ajo tha: “Me siguri duhet të kem të afërm në Shkodër”. Marie Krajës i ka thënë: “Dua të marr me vehte në Kalkutë, së bashku me vajzën”. Dhe më vonë i përsëriti: “Në qoftë se nuk ka mundësi atje, t’ju marr në Romë. Të ma japësh vajzën ta bëj murgeshë”. Tek Maria ka kërkuar sqarime se si i ka vdekur nënë dhe motra, cili ishte shkaku. Sqarimet që i dha, Maria e kanë qetësuar. Dukej se këtu diçka e mundonte.

Në ditën e parë Marie Goreti dha adresat e pesë grave, duke thënë se kërkonte t’i takonte Nënë Tereza, megjithëse kjo e fundit nuk e përsëriti asnjëherë një kërkesë të tillë. Pra, kërkesa ka qenë e Marie Goretit nga Peja, e cila ka patur porosi që t’i takonte. Nga këto të pesta u gjykuan që të vijnë dy prej tyre, një nga Shkodra dhe një nga Elbasani. Nënë Tereza i pyeti për familjet që kanë , etj. Age Kadhimi nga Elbasani i tregoi Nënë Terezës një fotografi ku kishte dalë dhe një murgeshë, të cilën Nënë Tereza e dalloi menjëherë.

Agia i tha: “Pse nuk ma solle Marien këtu? Të ma përqafosh e t’i thuash se tek ato e kam zemrën. Kam kërkuar të vete në Jugosllavi dhe pres të më dalin dokumentat”. Siç doli, kjo ka tezen në Jugosllavi dhe mbesën (murgeshën Marie, në fotografi) në një nga seminaret që drejton Nënë Tereza në Itali. Në çastin kur u largua Age Kadhimi i dha një letër Nënë Terezës. Gruaja nga Shkodra foli shumë pak: “Jemi shumë mirë, i kemi të gjitha”. Ajo i dhuroi Nënës Terezës librin “Veshjet popullore shqiptare”. Nëna e pyeti sa larg ndodhej Shkodra.

Para shfaqjes së filmit “Nënë Tereza” shokët tanë konstatuan se në film kishte një thënie jo të vërtetë për Shqipërinë. Gjatë shfaqjes së filmit kjo u evitua me uljen e zërit. Pastaj u bisedua me regjisoren e filmit, së cilës i’u sugjerua për një ndryshim të tekstit. Ajo qe e gatshme për të bërë ndryshimin, e ta dërgonte më vonë, gjë që e shënoi edhe në liçencën e filmit që i dha TV. Me dëshirën e saj filmin i’a dhuroi Televizionit.

Vizitorët i vlerësuan dhuratat që iu bënë. Shqiponjën, Nënë Tereza e mbajti të mbështjellë në dorë dhe u shpreh se do ta vendoste pranë çmimit “Nobel”. Një nga qilimat, atë të voglin tha se do t’ia bënte dhuratë Papës.

Në disa raste dhe në kohën e largimit, Nënë Tereza përsëriti se dëshiron të vijë përsëri në Shqipëri dhe tha se “Kur të vij dua ta takojë presidentin”.

Nënë Tereza ishte e interesuar dhe propozoi që të ndërhyjë e të dërgojë një ftesë për të marrë pjesë në një konferencë ndërkombëtare për SIDA-n, që do të bëhet në Romë në Nëntor.

Tiranë, me 19.8.1989

Raport-informacioni i Ministrisë së Punëve të Jashtme dërguar Komitetit Qendror të PPSH-së, lidhur me bisedat dhe kërkesat e Nënë Terezës, gjatë vizitës së saj në Shqipëri

I n f o r m a c i o n

MBI VIZITËN E NËNË TEREZËS (AGNES GOXHE BOJAXHIU) NË VENDI TONË

Nga data 14 deri me 17 gusht 1989, Nënë Tereza (Agnes Gonxhe Bojaxhiu) bëri një vizitë private në vendin tonë e shoqëruar nga motra Maria Goreti (Jona Kerhanaj) dhe Janette Petrie, regjizore filmi.

Nënë Tereza drejton kongregacionin “Misionaret e Bamirësisë” (Missionaries of Charity), themeluar prej saj në vitin 1950 në Kalkuta të Indisë. Deri më sot Nënë Tereza ka hapur shtëpitë e saj të bamirësisë në 80 vende të botës dhe ka 3000 motra (murgesha) të 35 kombësive të ndryshme si dhe mijra vullnetare. Ajo përkujdesej jo vetëm për pleqtë dhe “për të varfrit e të varfërve” po edhe për sakatët, leprosët, tuberkulozët, ata që vuajnë nga uria, të sëmurët me të meta mendore, fëmijët jetim dhe të gjithë ata që gjejnë nëpër rrugë.

Ajo ka ngritur misione të saj në vende të tilla se SHBA, Angli, Japoni, Francë, e deri në Tansani, Botsavanë, Guatemalë, etj. Kohët e fundit, ajo ka hapur institucione të tilla në B.S, Hungari, Poloni, Çekosllovaki, Kubë dhe po përpiqet të hapë edhe në vendet e tjera të Evropës Lindore dhe në Kinë.

Nënë Tereza nuk financohet nga askush, nuk pranon ndihma nga qeveritë, vetëm nga individë në të gjithë botën. Megjithatë ajo në vendet ku ka leprosë u ka kërkuar qeverive t’i japin toka për të ngritur koloni për leprosët ku ata të punojnë e të jetojnë. Në çdo vend që ka vajtur është pritur ose nga kryetarët e qeverive ose nga personalitete shumë të larta. Kështu, është takuar me Gandin, Reganin, Fidel Kastron, të cilëve u ka bërë kërkesa të ndryshme dhe ata ia kanë plotësuar. Gjithashtu, ashtu siç iu tha shoqëruesve disa herë, kudo që ka vajtur është nderuar më çmimin më të lartë të atij vendi.

Në bisedat e saj me shoqëruesit, Nënë Tereza u shpreh se kishte njohuri fare të pakta për Shqipërinë, nuk njihte as të kaluarën, as të sotmen, gjë që e përsëriti edhe kur iu kërkua intervista për Televizioni Shqiptar. Nuk dinte se cili ishte kryetari i mëparshëm i qeverisë dhe cili është sot. Një nga kërkesat e saj ishte që të takohej me kryetarin e qeverisë dhe me shumë rezerva në fillim pranoi për t’u takuar me shoqen Nexhmije, por rëndësinë e funksionet e së cilës pyeti disa herë. Vetëm pas vizitave në Varrezat e ‘Dëshmorëve të Kombit’ dhe vendosjes së luleve pranë varrit të shokut Enver, e kuptoi rëndësinë e saj dhe mezi priste ta takonte. Kënaqësinë që pati nga ky takim e shprehu disa herë.

Në fillim u duk sikur Nënë Tereza nuk ishte e interesuar për jetën në Shqipëri, por gradualisht ajo filloi të bënte pyetje të atilla që tregonin se nuk ishte indiferente. Ajo dhe shoqërueset e saj bënë pyetje të tilla si: “Ju e keni hequr fenë, Pse? Kur? Si u mbyllën kishat, njëherësh dhe me forcë, apo gradualisht? A ka ndonjë kishë apo ndonjë objekt tjetër kulti në Tiranë dhe a mund ta vizitojmë? Mund të themi se kjo ishte tema që interesohej më shumë dhe që e ngriti me shoqëruesit si dhe me takimin me shoqen Nexhmije Hoxha. Sipas rastit iu dhanë sqarime, por me gjerë dhe plotësisht i’u fol nga shoqja Nexhmije Hoxha.

Megjithës në pyetjen që i’u bë nga Televizioni: “Ç’përshtypje keni nga Shqipëria?”, ajo tha: “Nuk e kam ditur më parë se si ka qenë Shqipëria, prandaj nuk jam në gjendje të bëj krahasim dhe të jap ndonjë përshtypje”. Në biseda me shoqëruesit dhe në takimet ka pohuar: “Me ç’ka po shoh keni arritje të mira”. Përshtypje të veçantë i bënë Varrezat e ‘Dëshmorëve të Kombit’, nderimi që u bëhet të rënëve për liri, mermeri i varreve për të cilin u intersua se ku prodhohej, qetësia, lulet, bukuria e vendit, etj. Po të tilla vlersime dha edhe për varrezat ku kishte nënën dhe motrën.

Ajo tha: “Nuk e prisja që t’i gjeja varret kaq të mira e të mirëmbajtura dhe të shihja që njerëzit që venë në varreza. Në spital tha: “Keni personel të bollshëm dhe pajisje modern”. Ka pyetur si është organizuar lufta kundër tuberkulozit në vendin tonë, dhe pasi i janë dhënë shpjegimet, ka thënë: “Një sukses i madh”, dhe ka kërkuar skemën e organizimit të luftës kundër kësaj sëmundjeje dhe medikamentet që përdoren tek ne, për t’ua dhënë motrave për të përfituar dhe ato nga përvoja jonë. Në kampoin e pionerëve në Durrës u shpreh: “Shoh fëmijë të shëndetshëm, të lumtur e të zgjuar. Këtu tregohet kujdes për fëmijët”.

Ajo vlerson pastërtinë e qytetit si dhe ambjentet e mjediset që pa. Gjatë rrugës për në Durrës i ka thënë shoqëruese: “Kështu sin ë Tiranë janë edhe qytetet e tjera. Toka qenka e punuar mirë e bukur. Kështu është kudo? Për sa vjet i keni arritur këto, etj”. Gjatë gjithë kohës ka vlersuar ushqimin, mikpritjen. Në aeroport u tha shokëve: “Faleminderit qeverisë suaj që më dha mundësinë të vij në Shqipëri si dhe për të gjitha kushtet e mira që m’u krijuan gjatë vizitës sime. Do t’i falem zotit gjithnjë për ju”.

Gjatë gjithë kohës Nënë Tereza vizitën e konsideronte private dhe u shpreh se kish për qëllim “të vizitonte varret e nënës e të motrës dhe të njohej me shtëpinë ku ato kishin banuar, por nga sa doli, qëllimi i vërtetë i kësaj vizite ishte që t’u kërkonte autoriteteve t’i krijonin mundësinë që të ngrinte edhe në Shqipëri një institucion bamirësie dhe të sillte aty të paktën 4 motra “për t’u ardhur në ndihmë pleqve dhe atyre pa njeri”.

Këtë kërkesë ajo e ngriti në çdo takim. Megjithëse iu shpjegua qëndrimi ynë, ajo insistoi në mendimin e saj me argumentin se: “Unë kam hapur 407 shtëpi të tilla në 80 vende të botës dhe kam motra nga 35 kombësi madje edhe në B.S., Kubë e Jugosllavi. Dua, tha ajo një lutje ua kam mësuar të gjitha motrave kudo në botë në gjuhën shqipe”.

Qysh në aeroport, në bisedë me shokët tanë, të cilët i uruan mirëseardhjen dhe i thanë se ne e prisnim me kënaqësi ardhjen e saj, si dhe i bënë të njohur programin për vizitën në varret e nënës dhe të motrës dhe në shtëpinë ku ato kanë banuar, veç falenderimeve Nënë Tereza tha: “Nuk kanë rëndësi koha kur vjen, ka rëndësi që erdha në Shqipëri”. Pastaj shtoi: “Meqë shtëpia ku kanë banuar nëna dhe motra nuk është e imja, shtëpinë për të ngritur një institucion bamirësie le të më japë shteti shqiptar”.

Pasi u njoh me programin fillestar, i cili parashikonte edhe vizita në Pogradec e Korçë dhe në ndonjë muzeum apo fabrikë, Nënë Tereza u shpreh: “Nuk e kam në praktikën time të vizitoj muzeume apo fabrika, atje ku punojnë njerëzit, por dua të shoh “Njerëz që vuajnë, që janë pa njeri”. “Puna ime nuk është as politike as fitimi”. Dhe kur i’u shpjegua se njerëz të kategorive të tilla janë në spitale, azile, shtëpi fëmijësh dhe në qoftë se dëshiron mund t’i vizitointe në çdo kohë, ajo e mirëpriti këtë.

Si Nënë Tereza ashtu edhe shoqëruesit e saj në fillim ishin shumë të rezervuar, madje edhe me një ndjenjë frike. Ditën e parë kërkuan të hanë më vehte; në një sallë të veçantë. Nuk pranonin të merrnin asgjë nga ato që iu serviren në pritje. Kërkuan që dhomat t’i mbanin të mbyllura dhe çelsat t’i mbanin vetë.

Ndërsa në darkën e ditës së dytë u thanë shoqeve tona: “Mund të hamë së bashku, jemi një familje”. Pak nga pak filluan të merrnin ushqime dhe pije gjatë vizitave, i lanë dyert hapur, etj. Pas këtyre ndryshimeve, Marie Goreti që e shoqëronte tha: “Në Shqipëri Nëna po bën lëshime që nuk i ka bërë në asnjë vend tjetër, as në Vatikan dhe këtë e bën për respektin që ka për ju”. Këto fjalë i pranoi edhe Nënë Tereza.

Në bisedë të veçantë me shoqërueset dhe sidomos në vizitën në shtëpinë e Marie Krajës, Nënë Tereza u interesua të dijë nëse ka të afërm të saj në Shqipëri dhe sidomos në Shkodër. Kur po largohej në aeroport ajo tha: “Me siguri duhet të kem të afërm në Shkodër”. Marie Krajës i ka thënë: “Dua të të marr me vete në Kalkutë, së bashku me vajzën”.

Pastaj i ka përsëritur se në qoftë se nuk ka mundësi atje, t’i marrë në Romë. Këtë ia tha Maries edhe në aeroport. “Dua vajzën të ma japësh ta bëj murgeshë”, u shpreh. Tek Maria ka kërkuar sqarime si i ka vdekur e motra, cili ishte shkaku. Sqarimet që i dha Maria e kanë qetësuar. Në këtë dukej se diçka e mundonte.

Ishte e interesuar dhe propozoi që të ndërhyjë për të dërguar një ftesë për të marrë pjesë edhe vendi ynë në një konferencë ndërkombëtare për sëmundjen e SIDA-s, që do të bëhet në Romë në nëntorin e këtij viti. Në aeroport tha: “Dua të vij përsëri dhe kur të vij dua të takoj presidentin”. /Memorie.al

blank

Kastriot Dervishi: 1957- Shqiptarët e Kosovës i vunë të punonin fshesaxhinj në Fier

Shqiptarët e Kosovës që vinin në Shqipëri, regjimi antikombëtar i E.Hoxhës i cilësonte “emigrantë jugosllavë”. Ai i vendoste ata kryesisht në ferma, në kushte internimi, duke i denigruar kohë pas kohe. Mjafton të shohësh letrat që ata kanë nisur për të kuptuar trajtimin e keq dhe zhgënjimin e thellë që ata pësonin në Shqipëri. Pasi i lanë pa bukë, e mjete të tjera, tre shqiptarë të Kosovës të ardhur në vitin 1956 i dërguan të punonin si fshesaxhinj.
Jashar Dacaj, Bardhyl Kelmendi dhe Ibish Kelmendi (i cili më vonë edhe u burgos), shkruanin Enver Hoxhës një letër të përbashkët (pa datë), e cila protokollohet në Komitetin Qendror më 5.1.1957. Kishin ardhur në Shqipëri më 30.8.1956. Ata kërkonin një punë normale ndërsa theksonin se kishin bërë kërkesë për marrjen e shtetësisë. Zëvendësdrejtori i Drejtorisë Administrative, Vilson Pecani shkruan se këta kishin “shumë pretendime” se donin të punonin në administratë (një gjë e tillë nuk del nga letra). Midis të tjerash shkruajnë:
“Kemi qenë në fermën e Llakatundit ku kemi punue punë krahu pa bë za me gjithë që për të parën herë punojmë fizikisht. Nuk e kemi përbuzë punën, kemi punue sa kemi mujtë thotë një proverb popullor. Me urdhrin e ministrisë jemi transferuar te miqtë. Ne gjendemi te një mik i yni në Fier. Ushqehemi, flemë, na shërben me çdo mjet që na nevojitet, pa të cilin nuk mundemi… Po ke një njeri jo i pasur murator, pa tokë, i cili tash nuk punon mbasi s’ka punë. Kurse ai nuk është në gjendje të mbajë familjet e vet e ku do të jenë me shpenzimet tona. Kemi ndejtë pa punë një muaj e sa ditë kërkuam punë në komitetin e partisë dhe komitetin ekzekutiv në Fier. Na është thënë se si shtetas të huaj nuk mund të marrim asnjë punë zyrtare përveçse punës fizike. Kjo gjë na çuditi. Na u tha se duhet të na mbajë ai që na ka strehuar me çdo shërbim, por ju cekeni punën e tij se si qëndron ekonomikisht. Mbas sa ditëve na është dhënë puna fizike në ndërmarrjen lokale të qytetit ku punojmë nëpër rrugët e qytetit me gjithë që kemi dhënë një pamje jo të mirë pasi njerëzit flisnin: “Si emigrantët me fshesë dhe karro të vogël nëpër rrugët e qytetit?! Megjithatë kemi punë dhe me vullnet. Për shkak të stinës së dimrit tash e tutje punë nuk ka kjo ndërmarrje. Bien pyetja se ku do të punojmë neve dhe si do të ushqehemi, vishemi dhe mbathemi mbasi këtu nuk na japin tjetër punë, duke na thënë se nuk keni të drejtë”

Send this to a friend