VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

FLE MIKU IM – Poezi nga ANDRÉ GIDE, NOBELISTI XII 1947 – Përktheu FASLLI HALITI

By | September 13, 2018
blank

Komentet

blank

MËNYRË TJETËR – Poezi nga AMBROSE BIERCE – Shqipëroi ASTRIT LULUSHI

Jam shtrirë në heshtje, i vdekur. Një grua vjen
Vendos trëndafil në kraharorin tim:
“Zoti të mëshiroftë.” Foli ajo emrin tim,
“Është e çuditshme ta mendosh të vdekur.
Më donte shumë, por ishte mënyra e tij
Për ta thënë atë lehtë.” Pastaj, nën zë shtoi:
“Përveç se..” – E dija se çfarë donte të thoshte,
Por një zhurmë hapash prishi ëndrrën e vdekjes.
Sot këto janë fjalët e mia. Jam unë që vendos lule
Mbi gjoksin e saj, them emrin e saj, dhe mendoj
Është e çuditshme që ka vdekur. Zoti e di
Isha më i kënaqur në ëndërrën tjetër.

blank

Më 24 qershor 1947 lindi Ufologjia moderne

VOAL – Ditëlindja e Ufologjisë moderne daton më 24 Qershor 1947, kur piloti civil Amerikan Kenneth Arnold, duke fluturuar mbi malet Rainier, pa nëntë objekte fluturuese në formën e një disku duke lëruar nëpër qiell me një shpejtësi të paimagjinueshme për nivelin e teknikës në atë kohë.

blank

KENNETH ARNOLD

Vlerësohet, në fakt, se objektet fluturuan afërsisht dy mijë kilometra në orë. Kur u kthye në tokë, ai tregoi në një konferencë shtypi atë që kishte parë. Një prej reporterëve të paraqitur në raportin e tij shpiku termin “pjatat fluturuese” “flying saucers” , të cilat për disa vjet identifikuan pamje të ngjashme. Në Evropë shprehja u përkthye me termin “disk fluturues”, ende në përdorim aktual sot.

Inicialet U.F.O., të përdorimit ndërkombëtar, do të thotë “Objekti i paidentifikuar fluturues”. Nga ana tjetër, me “fenomenin U.F.O”, nënkuptojmë grupin e dëshmive të njerëzve që raportojnë se kanë parë drita ose objekte që nuk kanë qenë në gjendje t’i identifikojnë me diçka të njohur. Mbi lindjen dhe mbi të gjitha rritjen e U.F.O. janë bërë hamendësime të ndryshme të cilat në thelb janë të ndara midis posibilistëve dhe negacionisëve. Pa e zvogëluar besueshmërinë e jetës në botët e tjera, problemi i distancave të mëdha që ndajnë planetët është ngritur gjithmonë nga shumë studiues, distanca që janë të vështira për t’u kapërcyer edhe duke udhëtuar me shpejtësinë e dritës (një mundësi në vetvete që do të shkojnë kundër ligjeve të fizikës). Duke supozuar se ka kuptim për të kapërcyer këto distanca, duke pasur parasysh se në çdo rast po flasim për dekada.

Nga njëra anë, pra, ata që besojnë në këtë fenomen janë të bindur se ekzistojnë me të vërtetë, herë pas here, anije kozmike, udhëtarë në kohë, universe paralele, fenomene paranormale etj. Në nivelin shkencor, nga ana tjetër, ose në çdo rast në nivelin e hipotezave më të akredituara, hipoteza e avionëve eksperimentalë pak a shumë sekretë (e ashtuquajtura “hipoteza tokësore”) është avancuar, që gabimet e lehta mund të bëhen për shkak të dukurive pak a shumë atmosferike të panjohura (“hipoteza natyrore”); ose, se palët e interesuara janë në një farë mënyre të kushtëzuara në atë që vijnë nga efekti i një “miti të UFO-ve” të përhapur dhe sugjestionues. Ky interpretim lindi të ashtuquajturën “hipotezë socio-psikologjike”.

Nga ana tjetër, sipas “posibilistëve”, në gjendjen aktuale të njohurive nuk ka asnjë provë në favor të ndonjë prej tezave të mësipërme. Të dhënat që kanë qenë në gjendje të mbledhin, sipas mendimit të tyre, janë të pamjaftueshme për të dhënë ndonjë vendim përfundimtar.

Në çdo rast, fenomeni UFO, i cili u zhvillua në mes të klimës së luftës së ftohtë, shpejt u kthye nga një kuriozitet i thjeshtë në një temë të lidhur me sigurinë botërore, aq sa Forca Ajrore Amerikane (USAF), që në dhjetor 1947 , filloi të merrej me të me një seri komisionesh studimore. Qëllimi (dhe frika e fshehtë) ishte se këto “objekte të paidentifikuara” nuk ishin asgjë më shumë se ndonjë armë sekrete nga përtej perdes.

Më i famshmi prej këtyre komisioneve ishte “Libri i Kaltër i Projektit” “Project Blue Book”, një studim i filluar më 1951 dhe i përfunduar më 1969, pa rezultate përfundimtare. Në çdo rast, Projekti Blue Book solli përfshirjen e parë zyrtare të mjedisit akademik në studimin e U.F.O., duke kaluar përmes ekipit të Universitetit të Kolorados drejtuar nga fizikani Edward Condon, i porositur nga USAF për të hetuar fenomenin. Në vitin 1969, në raportin e tyre, grupi i studiuesve arriti në përfundimin se fantazmat U.F.O. nuk përbënin asnjë kërcënim. Jo vetëm kaq, shkencëtarët gjithashtu përjashtuan çdo origjinë jashtëtokësore të fenomeneve të vëzhguara, duke arritur në përfundimin se kënaqësia për t’u thelluar në këtë lloj gjëje do të ishte plotësisht sterile për përparimin shkencor.

Pasi u vërtetua se U.F.O. nuk ishin me interes për Mbrojtjen, ushtria pushoi të merret me ta dhe përkundrazi morën përsipër të mohonin vetë ekzistencën e problemit. E braktisur nga ushtria dhe e mbytur nga shkencëtarët, U.F.O. prandaj u ka besuar ekskluzivisht ufologëve: entuziastë që merren me këtë temë në kohën e tyre të lirë dhe që shpesh takohen në shoqata. Rezultati i këtij aktivizmi është mbledhja e madhe sistematike e të dhënave në lidhje me raportet e U.F.O. që do të kishte çuar, me fillimin e viteve ’70, në futjen graduale të metodologjive shkencore në ufologji dhe kalimin nga aktivitetet e tryezës në një ndërhyrje më aktive në terren, në mënyrë që të mblidhte numrin më të madh të informacionit mbi çështjen dhe zhvillojnë, bazuar në ato, hetime “rigoroze”.

Ufologjia, në fakt, nuk është akoma shkencë, por sigurisht që aspiron të bëhet.

Bërja e një hapi prapa dhe kthimi te dëshmitë, duhet thënë se edhe nëse dëshmitë antike dhe ato të kohëve të fundit nuk mungojnë. Megjithatë, që nga ai famshëm 24 Qershor, pamjet janë shumëfishuar në të gjithë botën, në një sekuencë heterogjene të dëshmive që nuk përfshijnë vetëm objekte fluturuese./Elida Buçpapaj

blank

Më 24 qershor 1942 lindi Ambrose Bierce, shkrimtar i shquar amerikan

Ambrose Gwinnett Bierce lindi në Horse Cave Creek, në një fermë të largët në Meigs County, Ohio (SHBA) më 24 qershor 1842. Në familjen e madhe ai ishte fëmija i dhjetë: në moshën pesëmbëdhjetë vjeç, i lodhur nga varfëria familjare, ai u largua nga shtëpia për t’u vërtitur në Shtetet e Bashkuara duke jetuar me çfarë të mundte. Një ditë një xhaxha, Lucius, vëllai i vogël i babait të tij, vendos ta marrë në kujdestari. Lucius Bierce kishte krijuar një pasuri duke u bërë së pari avokat, pastaj kryetar i qytetit të Akron. Falë xhaxhait të tij Ambrose Bierce ndoqi Institutin Ushtarak Kentucky ku mësoi, ndër të tjera, hartografi, një talent që e lejoi atë të regjistrohej më 1861 si vullnetar në ushtri si topograf.

Këto janë vitet e Luftës Civile dhe Bierce i jeton ato në vijën e parë: nga këto përvoja lindin “Përrallat e ushtarëve dhe civilëve” (1891, Tales of soldiers and civilians) një shembull i tmerreve të luftës në të cilat vizioni i pamëshirshëm dhe përbuzës i njerëzve, pa përjashtim, i japin Bierce-it sensin e masës. Një aspekt tjetër i veprës së Bierce del këtu: rastësia e ngjarjeve së bashku me ekzistencën e të mbinatyrshmes dhe fantastikës, të cilat ndodhin në realitetin e përditshëm. Në këtë periudhë lindin edhe subjekte makabre dhe horrori, të përshkuara fort nga cinizmi.

Bierce është një person i cili shpesh e çon një jetë në ekstrem, jo aq për shkak të veseve të tij, por si një karakteristikë për shkak të sarkazmës së tij me rrënjë të thella, e cila me kalimin e kohës do t’i japë atij nofkën e “hidhur”, “the bitter”.

Në moshën 24 vjeç, Bierce, i lodhur nga jeta ushtarake, largohet nga ushtria për t’u transferuar në San Francisco, qyteti ku ai filloi karrierën e tij si gazetar dhe shkrimtar. Fillimisht ai jeton me punë të vogla, por shpejt e bën veten të njohur për sulmet e tij ndaj politikanëve, njerëzve me reputacion të keq dhe sipërmarrësve, duke u bërë armik i këtyre, aq sa duket se ai mbante një armë me vete kur lëvizte.

Pasuria e Bierce si shkrimtar i detyrohet kryesisht “Fjalorit të Djallit” (1911, The devil’s dictionary – Botuar në 1906 me titullin Libri i Fjalëve të Cynic, The Cynic’s Wordbook); prodhimi i tij, megjithatë, shkon shumë përtej, duke filluar pikërisht nga mjedisi gazetaresk që sheh shenjtërimin e Bierce në Examiner.

Tregimet e tij të shkurtra tani konsiderohen ndër më të mirat e shekullit të njëzetë, veçanërisht ato të luftës të tilla si “Një ndodhi në urën e përroit” “An Occurrence at Owl Creek Bridge” (nga e cila do të merren tre filma në vitet 1920, 1962 dhe 2005), “Vrarë në Resaca “”Killed at Resaca” dhe” Chickamauga “. Bashkëkohësit e tij e konsideronin Bierce-in një mjeshtër të stilit dhe gjuhës në të gjitha zhanret në të cilat ai merrej, që nga përrallat e lartpërmendura të luftës te historitë fantazmë dhe poezia. Përrallat fantastike të Bierce parashikojnë stilin e groteskut që më vonë do të bëhej një zhanër i vërtetë letrar në shekullin XX.

Më 1871 Bierce u martua me një vajzë të bukur dhe të pasur dhe falë babait të saj ai bëri një muaj të gjatë mjalti në Londër: në Angli ai u përpoq të botonte veprat e tij, por ishte i pasuksesshëm. Më 1904 ai u divorcua nga gruaja e tij, e cila i kishte dhënë tre fëmijë, dy prej të cilëve vdiqën tragjikisht.

Vdekja e shkrimtarit është ende një mister i madh sot: më 1913, në moshën 71 vjeç, Bierce u largua për në Meksikën e copëtuar nga lufta civile e Pancho Villa dhe Emiliano Zapata dhe u zhduk përgjithmonë, në mënyrë misterioze, pa gjurmë (gjatë betejës) të Ojinaga, 11 janar 1914).

Të shumtë janë autorët që janë frymëzuar nga ai: midis tyre ka Robert W. Chambers, Howard Phillips Lovecraft dhe Robert Bloch; Bierce shfaqet si personazh në romanin “Trashëgimia e humbur” nga Robert A. Heinlein, në “Shishja Oxoxoco” nga Gerald Kersh (shkruar sikur të ishte një dorëshkrim i Bierce nga udhëtimi i tij i fundit). Bierce përmendet dhe shfaqet në prodhimet artistike në çdo fushë, nga kinemaja te romanet, nga muzika te komikët./Elida Buçpapaj

blank

KIERKEGAARD PËR HEGELIN – Poezi nga ADAM ZAGAJEWSKI – Përktheu SKËNDER BUÇPAPAJ

Kierkegaard thoshte për Hegelin: të kujton dikë
që ndërton një kështjellë të madhe, por jeton
në një kasolle të thjeshtë rrethine.
Kështu inteligjenca jeton në një dhomë
modeste të kafkës, dhe ato gjendje të mrekullueshme
që na qenë premtuar janë të mbuluara
me rrjeta merimangash, tash për tash duhet të jemi të kënaqur
me një qeli të ngushtë, të këngës së të burgosurit,
të humorit të mirë të doganierit, të grushtit të policit.
Ne jetojmë në nostalgji: Në ëndrra hapen
grilat dhe shulat. Kush nuk ka gjetur strehim
në atë që është e gjerë, kërkon të voglën. Zoti është fara
e lulëkuqes më të vogël në botë.
Ai shpërthen me madhështi.

blank

Valbona e kaltër në zi për poetin e saj Avni Mulaj – Esé nga SKËNDER BUÇPAPAJ

Poeti Avni Mulaj.
“Kurrë nuk më del shpirti në dhe të huaj,” më thoshte dikur Petro Marko, i sapokthyer nga një qëndrim për shërim jashtë shtetit. „E kam thënë dhe e them.”
Ka poetë që nuk vdesin dot në dhe të huaj, ka edhe që vdesin në dhe të huaj.
Thënia e Petro Markos më ndihmon gjithsesi ta kuptoj sa vështirë e ka pasur Avni Mulaj të vdiste aq larg, në dhe të huaj, në kontinent të huaj, aq më tepër në një qytet si Las Vegasi, ku edhe amerikani që nuk është i atjeshëm e ndjen veten jashtëkontinentës e jashtëplanetës.
Avni Mulaj, miku im i vjetër dhe kolegu, dha shpirt larg vendit, në Perëndim të Amerikës, në Las Vegas. Prej 4 shkurtit 2010, ditës kur Avniu dha shpirt do të jenë të shumë shqiptarët, të afërm, miq dhe adhuruesit të poetit, të cilit, për hir të tij, përzishëm do ta kërkojnë në hartë qytetin ku dha shpirt Avni Mulaj.
Në atë qytet ku njeriu e harron edhe veten, edhe dheun e vet, edhe kontinentin deri planetin e vet, Avni Mulaj do të përjetonte suksesin e mërgimtarit, mallin e mërgimtarit, do të përjetonte për gati dy vjet rresht përballjen sy më sy më vdekjen. Sëmundja e rëndë, e gjatë, e pashërueshme iu bë sinonim i atij qyteti, të cilin nuk e zgjodhi vetë, në të vërtetë nuk e zgjodhi ashtu si nuk e kishte zgjedhur Tropojën ku lindi, Tropojën e Vjetër, siç quhet më saktë, për të mos u ngatërruar ne rrethin të cilit ia jep emrin Tropoja, qyteza e vendlindjes e Avniut.
Las Vegasi (Livadhi – nga spanishtja) ka mbiemra të tillë si „Kryeqyteti Botëror i Dëfrimit“, „Qyteti i Mëkatit“, „Kryeqyteti i Shanseve të Dyta“, „Kryeqyteti Botëror i Martesave“. I thonë Kryeqyteti Botëror i Dëfrimit, për shkak të kazinove, dyqaneve, darkave të magjishme. I thonë Kryeqyteti i Mëkatit, për shkak se atje është i lejuar çdo dëfrim që tjetërkund është i ndaluar apo i parë me sy të keq. Ndërkohë që është qyteti me numrin më të madh të kishave për numrin e banorëve. Nga ana tjetër, Las Vegasi është edhe qyteti më i ndriçuar në botë. Toponime të tilla si „Parajsa“ janë atje nga gjërat më të rëndomte. Nëse Amerika është ëndërr për mbarë botën, Las Vegasi është ëndërr për vetë amerikanët.
Nga poezitë që Avniu ka shkruar në Las Vegas duket se poeti as qyteti magjik nuk e gjetën dot kurrë veten te njëri tjetri. Për këtë asnjëri s’kishte faj.
Fati, pjesë e të cilit si gjithkush do të ishte edhe ai, e largon Avniun nga Tropoja e fëmijërisë, për në Shkodër ku kryen gjimnazin, për në Tiranë, ku kryen studimet, për në Durrës, ku kalon pjesën më të madhe të jetës dhe të karrierës artistike.
Vëllimi i parë poetik i Avni Mulajt do të ishte “Valbona e kaltër”. Vinte ashtu në poezinë shqipe në të njëjtën kohë me mua dhe me Hamit Aliajn. Poeti konfirmonte se, ndonëse në një metropol bregdetar, në kontrast të plotë me Tropojën e Vjetër kundruall Shkëlzenit, Avni Mulaj, zgjohej e ngrysej brigjeve të Valbonës së kaltër, lumit të vendlindjes me bukuri të papërsëritshme. Do të pajtoheshin më në fund me këtë status të poetit edhe bashkëqytetarët durrsakë, edhe kolegët e poezisë, edhe adhuruesit. Ashtu do t’i rikthehej krejtësisht Tropojës, do të ishte breglumas, do të ishte bregValbonas, duke qenë gjithnjë bregdetas, gjithnjë bregAdriatikas.
Nëse unë dhe Hamiti e mbajmë një “j” për traditë në fund të mbiemrave, Avniu ishte edhe i detyruar ta mbante, përndryshe do ta ngatërronin me emnakun e tij kompozitor. Në fakt të dy janë Mulaj, të së njëjtës vllazni, Avniu poeti është nga Mulajt e Tropojës së Vjetër, Avniu kompozitori nga Mulajt e Gjakovës.
Gjithmonë ne miqtë e tij e mbajmë mend Avniun të qetë, të kthjellët, ashtu si lumi i vendlindjes, të cilit kthjelltësia ia jep kaltërsinë. E qartë, e kthjellët, delikate, e rrjedhëshme, do të ishte gjithnjë poezia e Avni Mulajt. Do të ishte më e tejpashme, më kursyer, më e përmbajtur dhe më meditative se poezia e Hamitit, se poezia ime dhe në përgjithësi poezia e tropojanëve dhe veriorëve të tjerë.
Në diskutimin krijues që organizonte Lidhja e Shkrimtarëve dhe Artistëve për librat e tre neve poetëve tropojanë, Avniu do ta mbante fjalën në emrin tonë. E mbaj mend sallën e Lidhjes shpesh të mbushur plot e përplot, por kurrë si atëherë. Referatin për librat tanë e mbante poeti Fatos Arapi, flisnin Ismail Kadare, Dritëro Agolli dhe e gjithë elita e poezisë dhe kritikës. Avniu na përfaqësoi ne si s’ka më mirë.
Si studentë të vitit të parë unë dhe Hamiti do të kishim te Avniu njohësin e realitetit tropojan në kryeqytetin e vendit, ai do të na njihte ne me disa nga ata pak intelektualë tropojanë që punonin e jetonin në Tiranë dhe që i ndodheshin pranë njeri tjetrit.
Rreth njëzet vjet më parë me Avni Mulajn dhe kolegë të tjerë shkrimtarë do të bënin udhëtime në zona të jugut të Shqipërisë. Avniu kishte me vete gjithmonë kutinë e shahut, kur ktheheshim në hotele, gjëja e parë pasi uleshim të çlodheshim ishte shahu. Asgjë nuk e çlodhte sa shahu. I kishte hije vërtet kur luante shah. E luante me durim, me qetësi, me pasion.
Një nga kujtimet më të pashlyeshme të jetës që lidhet me Avniun është vizita që kam bërë në shtëpinë e Rrustem Mulajt në Tropojën e Vjetër, mu në qendër të qytezës. Një kullë e madhe, e moçme, epike. Aty me piktorin Nazmi Hoxha, njeri i shtëpisë, kemi ngrënë një drekë të mrekullueshme, krejtësisht me gjëra shtëpie, ndër të cilët edhe tamël me kajmak, të shtruar nga duart e nënës së Avniut. E kam të gjallë gjithnjë pamjen e saj të imët dhe ngrohtësinë e rrallë të mikpritjes. Ishte koha kur Nazmiu ishte mësues në Tropojë, ndërsa unë isha mësues në Babinë.
Avni Mulaj ishte nga ata krijues që nuk reshtte kurrë së botuari. Ishte nga ata poetë që e kërkonte veten edhe jashtë poezisë, në dramë. Ishte nga ata letrarë që e kërkonte veten edhe jashtë letërsisë, në pikturë. Do të botonte njërin pas tjetrit librat “Orët e mia” (1976), “Currila” (1978), “Versionet e bot?ve” (2003), “Njeriu shkurtabiq me dërrasën e gjatë mbi sup” (2008), “Flamujt e kopshtit” (2009), “Sërish galicët” dramë 1998. Botonte pareshtur edhe në shtypin periodik si në “Zëri i Rinisë”, Studenti”, “Drita”, “Nëntori”, “Albania e Vogël”, “Poeteka” etj. Ciklin e fundit poetik e ka botuar në numrin 16 të Revistës “Poeteka”.
Ishte një dhimbje tejet therëse kur kushëriri i parë i Avniut, shqiptari i shquar i Zvicrës Nazmi Jakurti më tregonte se Avniu vuan nga sëmundja e pashërueshme. Megjithatë ishte e rëndë dhe e pamundur të mësohesha me lajmin e ndarjes nga jeta të Avni Mulajt. Ishte një lajm për një mik të vjetër, një lajm nga ato lajme që na shtyn të mendojmë se a kemi qenë miq të mirë të tij, a kemi bërë për të atë që bën miku. Sepse loti nuk mjafton kurrë në shenjë kujtimi dhe dhimbejeje për mikun, aq më tepër kur kemi të bëjmë me ndarje të tilla të parakohëshme nga jeta, aq më tepër kur kemi të bëjmë me ndarje të tilla të cilat, për shkak të largësisë së dheut të huaj, nuk ka gjë që t’i amortizojë.
Dhe domosdo Valbona e kaltër, më shumë se lot malesh tashmë lot njeriu, mban zi për poetin e saj me të cilin prej 4 shkurtit e ka të përbashkët edhe pavdekësinë.
blank
Avni Mulaj
E DESHA NJE VATER
E desha një vatër me Diell, si Dielli
Frymë Perëndie që s’e le të shuhet,
Flakë që rritën në qiell prej shkëndijash,
Duar-zemra pleksur, trazuar si urët.
Një vatër fjale shqipe të magjishme,
Një vatër urtësie prej Rilindasish,
Një vatër besëlidhje gjaku, vëllazërimi,
Ideali kombëtar- yll i zjarrtë që ndrit.
Një vatër korifejsh-maj’ e lavdisë,
Një Nol, një Fishtë, një Konicë, një Kadare,
Një vatër –tempull i mirësisë, shënjtërisë,
Një Nënë Terezë-gjith mrekullia mbi dhe.
Një vatër gjith rrethore Dibre, Çamërie, Kosove,
Sofër përplot shtruar në gosti natyre,
Vargmale, lumenj, detra, liqene përrallore,
Katër stinë-tablo pikture të përkryer.
E desha një vatër ku të mos ndjehem vetëm
Rrezet t’i nis me shpejtësinë e dritës,
Një vatër-flakadan-një shekulli termetesh
Si “Vatra”- shqipja jonë e Amerikës.
LEJOME
(Kosovës time të lirë)
Mbi kokën e lartë krenare
Të vë kurorën e lirisë-
Lejomë.
Martirëve panumër
T’u bie në gjunjë
Lejomë
Lejomë
të vdes e të ringjallem
Në gazmendin e sharkive
Të mbaj plisin tënd të bardhë
Të krenohem me ty
Lejomë
Të mbaj zemrën tënde
Mes duarsh pishtar
Të çoj shekujve lajmin e fitores
Lejomë!
MALL PËR DURRËSIN
Ika larg s’di si ika
Një udhë tjetër digu larg
Me ty në mendje Durrës
Hepohem, kreshpohem sa s’bi.
Kur befas ti më mban-
Vegim I vagullt lumturues
Endërr, zgjëndërr drejtpeshues.
Kur të kthehem
Si nga dëshirë e ëmbël për të vdekur
Le të shtrihem në supeduart – vig.
Gjithkund u mbajta fort, s’rashë,
Aty symbyllur le të bie.
02.06.2010
VOAL
blank

GJETHJA DHE PEMA – Poezi nga Edna St. Vincent Millay – Përktheu Irena Dono

Kur do ta mësoj veten të jem
një gjethe që vdes në një pemë të gjallë?
Që lëshon sythe, fryhet, rritet e fortë,
duke u veshur me të gjelbër, por jo për shumë kohë,
Duke marrë ushqim nga ajri,
që gjethet e tjera, dhe jo ti atje,
mund të çelin sythe edhe në thirrjen e vjeshtës
kur janë të kuqërreme dhe gati për të rënë?
A nuk ka ky trung një punë për të bërë
që nuk e përfytyron dot ti e vogla trembëlake?
A nuk do të ngjiten këto degë në fund
tek urtësia dhe e vërteta?
Dhe rrufeja e madhe që po kridhet
shikon anash me një vështrim të rrallë;
Për të parë një pemë kaq të gjatë dhe krenare
ajo i rrëzon gjethet e saj përmbi një re?
Këtu, mendoj, zemra pikëllohet:
Pema, jo më e fuqishme se gjethja,
e bën të fortë rrënjën e saj, e përhap kurorën
dhe qëndron; por në fund zbret poshtë.
Majën e saj në ajri asnjë djalë nuk mund ta ngjisë
shkelet pas pak
nga bagëtia që del në rrugë për të pirë.
Mendimet fluturake që një gjethe mund ta përshkojnë,
teksa dëgjon erën dhe pret kthimin e saj,
i kanë mësuar të gjitha ato që mund t’ia mësojë një pemë.
Koha mund ta bëjë të butë atë dru të fortë si hekur.
Trungu më i gjatë që ka qëndruar ndonjëherë,
ndër kohra, pa një ëndërr për të mbajtur,
zvarritet ndanë rrënjës për të fjetur.
blank

TYM – Poezi nga ERICA JONG – Përktheu IRENA DONO

Tym, gjithçka është tym
në grykën e përjetësisë…
Për shekuj me radhë ajri ishte plot me shtriga,
që vërshëllenin majë oxhaqeve
mbi fshesat e tyre majuke,
duke kukurisur ose duke kënduar më ëmbël se Circja,
ndërsa vërshonin mbi çati
duke bekuar dhe mallkuar
llojin e tyre.
Ne i dëbuam dhe i dogjëm,
duke i bërë të tymosnin në grykën e perëndisë,
dhe e shpallëm veten
“të ndriçuar.”
“Epoka e errët e tmerreve ka kaluar,”
më tha nëna ime në vitin 1952,
shtatë vjet pasi populli ynë u ngjit lart si tym,
duke lënë pas disa dhëmbë, një grumbull kockash.
Tymi përdridhet dhe na bën me shenjë.
Është blu & livandë
dhe i gjelbër si bota e nënujshme.
Do të na marrë edhe ne.
O, le të mos shkojmë me drojë
duke u kapërthyer me lakuriqësinë tonë,
por të shkojmë si shtrigat të përthithura nga qielli
nga fryma e fuqishme e Perëndeshës
duke vërshëllyer, vërshëllyer, vërshëllyer
mbi fshesat tona të bukura.
_______________
Shënim: Fshesat e shtrigave ndodhin kur shumë degë të vogla fillojnë të rriten në të njëjtin vend brenda një peme. Shkak mund të bëhen faktorë të ndryshëm, por disa janë të lidhura me sëmundje ose dëmtues. (I.D.)
blank

ATIJ QË PËRKET – Poezi nga ERICA JONG – Përktheu IRENA DONO

Në vjeshtë,
si në pranverë,
limfa rrjedh,
limfa dëshiron të garojë
me rrahjet e zemrës
para se dimri,
para se dimri
të na mbulojë
me shtresën e zakonshme të akullit.

Unë kthehem te ti.
duke ditur se
dashuria jo e dyanshme
është e mirë
për poezi,
duke e ditur që dhimbja
do ta nxitë muzën
si çdo gjë tjetër,
duke e ditur se ti
je i frikësuar, i lëkundur
për një jetë
që nuk e do,

dhe kaq pak i lirë,
sa liria duket
më e frikshme madje
edhe se detyra familjare
e të qenit
një skllav që murmurit.

Kam jetuar.
ashtu
një herë,
Dhe e njoh
atë liri:
është shpërblimi i asaj,
që ajo vetë përhap

me anë të
shlesave të luleshtrydhes,
që askush
s’ta jep,
madje as unë,
por që ti
duhet ta kapësh
me dy duart
që të dridhen
dhe të këputësh
luleshtrydhen
që të çon
në pranverën e gjelbër
bujare.

blank

UNË JAM KIMERA, THA AJO – Poezi nga MOIKOM ZEQO (1949 – 2021)

Unë jam Kimera, tha ajo. Dhëmbët
I shkëlqyen nga zmalti kozmik, – plore
Argjendi mes zambakësh. Hapësirë
Ka qime, kthetra. Koha bimësohet
Në eter, por jo në shpirt. Shoh shtëpi
Me korse xhami e vagina të fshehura.
Unë jam Kimera, tha ajo. Depërtoj
Si sëmundja e s’jam epidemia. Jam
Ajo, që jam, më shumë se Jahovaj!
Unë jam Kimera, tha ajo. E bukur
Dhe përbindëshe. Femra gënjen
Ndërmjet ekzistencës dhe mashkulli
Ndërmjet artit. Gjithmonë
Ajo, që jam. Ajo që do të jem,
Sepse kam qenë. Nojmat
Kanë pushtet dhe rutinë. Përsëritje
Dhe gjykim biblik.
Unë jam Kimera, tha ajo. Le ta dijë
Pikasoja. E ç’është Guernika
A Zonjushet e Avinjonit ?

10 shkurt 1973

 

blank

Metafora e jetës sime është vepra ime – Intervista e fundit e shkrimtarit BEQIR MUSLIU – Intervistoi SABIT RRUSTEMI

INTERVISTË me shkrimtarin BEQIR MUSLIU, për gazetën e përditshme FLAKA E VËLLAZËRIMIT, Shkup, e zhvilluar me 18 – 19 janar 1994, e që doli të jetë dhe intervista e tij e fundit për një medium publik.
Po e risjell me rastin e 25 vjetorit të kalimit të tij në amshim…
LIBRI MË ZGJODHI MUA
“ Metafora e Jetës Sime, Është Vepra Ime”
( Beqir Musliu )
Me shkrimtarin dhe publicistin, Beqir Musliu,autorin e shumë veprave letrare, gjinishë dhe llojesh të ndryshme mmund të bisedohet në shumë plane, duke filluar që nga çështjet thjeshtë letrare dhe artistike, por edhe për shumë çështje tjera që janë të ndërlidhura si me përditësinë tonë në daçim edhe politike si dhe të çështjeve tona kombëtare. Kësaj here më pak u morëm me Veprën e tij letrare, si me poezinë e me prozën e tij e aq më pak me dramaturgjinë e tij inventive, më tepër u ndalëm në disa premise të jetës sonë të sotme, duke e shikuar nga pikëpamja e një Intelekktuali dhe Shkrimtari që, si postulat i përgjithshëm i kësaj bisede doli në të vërttetë një kredo e këtij Intelektuali dhe Shkrimtari të mirënjohur shqiptar.Realiteti Jetësor dhe Realiteti Letrar, për t’u “përvijuar” deri te konstatimet e tij se “Intelektualët janë të zgjedhurit e Hyjit” konstatimi guximshëm, por edhe profetik, për ta njerrë edhe një Metaforë që është mjaftë e përvetçme jo vetëmpër këtë Shkrimtar se “ Liria e ShkrimtaritËshtë Vepra e Tij” sikur paralajmëron një përvojë të përforcuar si intelektuale por edhe të një Shkrimtari që di ç’do dhe di ç’thotë.
Me anë të kësaj Interviste me Beqir Musliun, nuk deshëm të “deshifrojmë” veprën e tij madhore si, “Bukuria e Zezë”, “Vegullia”, “Mbledhësit e purpurit”, Shtrigani i Gjel Hanit”, “Rrakullima” e ndonjë vepër tjetër, por deshëm të bëjmë një “diagram” të pulsit të tij prej Intelektuali dhe Shkrimtari,sot dhe këtu.
KANONIZIMI I ARTIT TË KRIJIMIT
“Flaka e vëllazërimit”: Sikur është bërë “germë e parë” e çdo bisede të sotshme me këdo që zhvillohet, situate në të cilën ndodhemi, momenti politik. Në këtë vazhdë të këtyre shtjellimeve, besoj, do të ishte e udhës të shtrojmë çështjen e parë të ëksaj interviste: Intelektuali, para se gjithash Krijuesi në momentin e pikërishëm, përpjekja sizifoide për ta çarë këtë konfuzitet politik përmes punës krijuese.
B.Musliu: Për ç’situatë mund të bëjmë fjalë?! Po, ne veç ”u mësuam” me një situatë të ngjethët dhe, sikur na është bërë përditësi, çdo gjë që ndodhë na duket më e lehtë se ajo që e përjetuam në fillim, për të ndërtuar ndonjë strategji tjetër prej kësaj që e përjetojmë,sikur nuk jemi gjithaq të gatshëm. Në planin politik mund të “ndërtojmë” vërtetë strategji të ndryshme, përkundër “slloganit” tonë për durim dhe paqe deri në rraskapitje,porpër këto nuk mund të flas, meqë nuk jam i “politizuar” ( nuk jam i përfshirë në asnjë parti e lëvizje politike) por se në planin tjetër, ekzistencial, edhe si Intelekktual, porn ë rend të parë, si Krijues, s’do mend – kjo gjendje më gandos edhe mua, sikur të tjerët, kolegët e mi. Ç’mund të bëj Intelektuali në momentin e pikërishëm, thënë më për së afërmi, Krijuesi ynë, kur mekanizmat për të vepruar gjithnjë e më tepër ngushtohen, për të mos ukëputur fare, e këndej, mund të bëjmë fjalë edhe për idee veprime të mundshme. Por, si të marrin fushëveprimi ( të hyjnë në veprim) të gjitha ato ide e veprime. Askush nuk di të jap përgjegje të saktë, aq më parë, Intelektuali alias Krijuesi që veprën e vetë e sheh në konstelacion të asaj që zhvillohet përpara syve të tij dhe asaj që e projekton në mendjen e tij si Vepër, si Krijim. Me këto trysni që na janë bërë aq të zakonshme saqë vështirë e kemi t’i ndajmë ato “imazhe” të “ përvetçme” për të shpërndërruar në Vepër dhe Krijim. Poqëse më lejohet mua ( siç thashë më sipër i panashëm partiakisht, i paangazhuar politikisht) të jap ndonjë diagnozë sado të vogël dhe të përciptë, megjithatë mendoj se politika që bëj(n)më Shqiptarët, këtu dhe sot, është poltikë e nivelit të lartë, e barabitur sëpaku në syprinën e aleancave me atë evropiane dhe këtu nuk kemi ndonjë vërjetje globale, sëpaku në planin ndërkombëtar. Ndërsa sa i përket asaj që bëj(n)më brenda përbrenda kombit tonë, pra në çështjen tonë kombëtare shqiptare , mund të mos jemi gjithaq të kënaqur, as me pasivitetin e herëmbashershëm, por as me disa premise të tjera që i plasojmë hë për hë, vetëm për ta arsyetuar qenien ton, asgjë më tepër.
Intelektualët,alias Krijuesit këtë gjendje momentale, orvaten që ta ngërthejnë në Veprën e tyre që shumë rrallë shihet, por ajo është diku, në qenien e tyre. Sëpaku, unë po e bëj këtë pëprpjekje, sa është e qëlluar dhe e arritshme, as unë nuk mund të them diçka më tepër.
Flaka e Vëllazërimit: S’do mend se ky moment i pikërishëm në të cilin ndodhen Shqiptarët përgjithësisht, krahas tendencës për t’a mbijetuar këtë “konfuzitet politik” shtron para se gjithash edhe çështjen tonë ekzistenciale. Për Krijuesit kjo është çështje tejet e ndieshme. Si përjetohet, a shkrihet artistikisht dhe si mbijetohet kjo ndjeshmëri në vepër?
B. Musliu: Ndjeshmëria dhe Vepra janë dy skaje sa që, sa afrohet njëri skaj, tjetri largohet për aq. Krijuesi në “laboratorin“e tij që për shumë kë mund të jetë Iipanjohur dhe i pa marrë me mend, i duhet t’i barazojë të dyja këto dhe t’i “shndërrojë” në idioma,për të mundur që t’i përçojë në mënyrë artistike, si realitetin jetësor
Dhe realitetin letra, bie fjala, meqë unë jam letrar dhe po përkufizohem në këto suaza letrare.Kur të arrihet kjo përkundër gamës politike që n aka vërshuar si uji i keq, Ai (Krijuesi) do të bëjë çmos që Vepra e Tij të jetë ajo që në thelb do ta kap realitetin e ngritur në stadin estetik, kjo do të thotë dy “realitete”- ai jetësor dhe ai letrar ngriten në një platform të lakmueshme, krijojnë Veprën me kritere estetike, pra e kanonizojnë vet aktin e krijimit. Për të arritur këtë stad Krijuesi duhet të “filtrohet”nëpër të gjitha ato “konfuzitete politike” në daçim, dhe në ato “konfuzitete”arti, për të bërë të kapshëm realitetin e përditësisë, për ta bërë artistike të gjitha ato copa jete që na mbesin nëpër kazamate,nëpër ploja të përgjakura të gjëllisë sonë. Vetëm arti ka atë fuqi që t’i përjetësojë vuajtjet dhe dhembjet tona,por ato t’i bëjë (i bën) të bukura. Hëm! vuajtje të bukura! Dhembje artistike, apo jo?!
Flaka e vëllazërimit: Apo, më konkretisht: ku e ka Vendin Intelektuali në sitatat e rënda politike që vijnë si rrjedhim i krizave ekonomike dhe thyerjes së sistemeve pararendëse ?
B.Musliu: Intelektualët janë të zgjedhurit e Hyjit, andaj Ai megjithatë i “dënon” që mbi supet e tyre të zhkarkohet e tërë pesha e një populli, një nacioni. Andaj nuk është e rastësishme,pikërisht në vendet që u çliruan nga sistemet pararendëse, pra moniste, pikërisht intelektualët morën në duar situatat e kombeve të tyre dhe u prinë lëvizjeve demokratike. Ajo nuk ndodhi vetëm këtu, ndërqarqet shqiptare, por edhe më gjerë, përgjithësisht në Evropën e Lindjes dhe Evropën Qendrore, në këtë Evropën e sotme. Ne, nuk jemi kurfarë specifikumi. Pluralizmi I mendimeve, nuk do të thotë “shkarje” dhe “plasaritje” të çështjeve fundamentale kombëtare, dhe këtu duhet tërhequr një vijë demarkacioni që në njëfarë dore, e bën të mundshëm edhe ialogun, tolerancën ndërmjet një kombi dhe interesit kombëtar i diferencon në bazë të prioriteve që kanë rëndësinë parësore. Skajshmëritë nuk qojnë askund dhe eveçsa e shkapërderdhin potencialin intelektual, të cilitdo komb, e aq më tepër të Sjqiptarëve, sot dhe këtu. Partishmëria dhe përfshirja e intelektualëve në këto degëzime, sa është pozitivë, poaq është edhe negative, sepse “shkarjet” dhe “plasaritjet” shkojnë aq larg, saqë krijohet një luftë e pabarabartë ndërmjet interesave parciale dhe atyre thjeshtë kombëtare. Intelektuali ynë ( po mendoj ky yni, Shqiptar ) ka për detyrë, që mbi të gjitha interest partiake ta qojë më tej interesin kombëtar. Këtë stad duhet ta përqafojë secili Intelektual, si ai i përfshirë politikisht, si ai që nuk është I përfshirë partiakisht, por në aspektin kombëtar – të gjithë duhet të jenë të barabartë. Ky duhet të jetë koncezusi që nuk duhet të shkilet por, të përfillet.
LIRIA INTELEKTUALE DHE LIRIA KOMBËTARE
Flaka e vëllazërimit: Në “ rendin e ri” nëse mund të bëjmë për farë “rendi”, sit ë hyjmë në këtë gjendje tejet ta parregulltë, me një anarki totale politike ( mostë themi demokratike, ngase ajo ende nuk është jetësuar – vazhdon të mbetet dëshirë ) me një pluralizëm që e përqafojmë verbalisht, nga një gjendje poashtu krejt jashtëinstitucionale ?
B.Musliu: Shumë gjëra nuk varen prej nesh, shpesh themi, zakonisht kur nuk kemipërgjigje të caktueme. Por, shikuar realisht, edhe kjo qëndron, por edhe nuk qëndron gjith’herë, sepse, edhe shumë gjëra varen prej nesh. Poqëse mund të pajtohemi se politika globale e “rendit të ri” botëror nuk varet prej nesh, atëherë, ajo e brendshmja, s’do mend – varet piëkrisht prej nesh. Pluralizmi është gjë e mirë, të mos them demokracia, port e shqiptarët, këtu dhe atje (po mendoj në Kosovë, Shqipëri, Maqedoni e ku jo tjetër ku jetojnë ata) ende është ëndërr. Kjo se është ëndërr nuk është ndonjë mëkat, apo e metë, përkundrazi, kjo ëndërr po vjen duke u bërë zhgjandër ditë e përditë, sa që së shpejti,të gjitha gustot tona që të gjitha gjërat t’i arrijmë për tri ditë do të zhduken ngadalë dhe si e gjithë bota e civilizuar, do të gëzojmë edhe ne, një demokracion të vërtetë, një pluralizëm të njëmendë evropian. Por për të arritur këtë, duhet të shohim, ç’bën bota e qytetëruar, dhe të formojmë kritere, si dhe në çfarë mënyre mund të arrijmë këtë demokratizim:diku(si në Shqipëri e gjetiu) duhet të definohet ajo ç’është demokratizim, ndërsa, në Kosovë, më parë duhet të shlirohemie, pastaj të ulemi e t’ia nisim rrugës së demokratizimit të plotë të shoqërisë dhe integrimit të përgjithshëm kombëtarë. Në Kosovë nuk mund të bëjsh fjalë për ndonjë demokratizim, apo “Rend të Ri” , kur të vetmin “Rend” këtu e ke trysninë policore, hëm!
Flaka e vëllazërimit: Krijohet një përshtypje se gjendja e krijuar (pa fajin tonë) po na hakmerret mjaft ashpër, shkaku se individë të caktuar apo grupacione njerëzish keqpërdorin situatën dhe në “Rendin e Ri” kemi poashtu shtresime të reja, në të cilat më së shumti po pësojnë pikërisht Krijuesit, ata që merren me punë artistike, me art, të cilët e kanë vështirë në kushte të reja të tregut të depërtojnë përmes Vlerës, kur gjithçka këtu është jashtë kontrollit. Apo …?
B.Musliu: Epo, kështu ndodh çdo kund, madje në ato shtete që ishin në kthetrat e monizmit komunist. Nuk bëjnë përjashtime as këto realitetet tona Shqiptare. Çdo fazë kalimtre prej një sistemi në tjetrin, bëhet me dhembje të medha. Nëpër këto mundime, shkon një kohë bukur e gjatë derisa të konsolidohet , në rend të parë, pushteti demokratik, e shumë më vonë, të kanalizohen të gjitha çështjet, të marrin vendin e vet të merituar secila veprimtari shoqërore dhe kulturore, e në daçim edhe krijimtarinë shkencore dhe artistike. Këtu, te ne, ende ka shumë për tu bërë, së pari, ne ende nuk jemi shliruar, e herët është të bëjnë kanonizime në interesa të individëve dhe grupeve formale apo joformale. Të gjitha këto si segmente funkcionojnë , me teprime, me mangësi, me abuzimee ç’jo tjetër, por jo siç thua ti, më sipër, në kriza ekzistuese matrapazë të ndryshëm kaluarojnë më mirë se ata që meritojnë dhe kështu bëhen shkëputje nga ecja normale. Por, këto janë pasoja të transmisionit prej nje sistemi në tjetrin dhe një ditë do të ndalen, kur të shlirohemi në rend të parë, e pastaj kur të demokratizohemi me disejnin evropian. Krijuesit dhe Krijimtaria në të vërtetë pëson hë për hë, ç’të bëjmë. Zoti na ndihmoftë!
Flaka e vëllazërimit: Si të krijohet ajo forcë anteiste (Anteu) përmes Intelektualit që do të mundësonte ngritjen në këmbë të një Populli dhe ecjen e tij drejtë sendërtimeve të qëllimeve të veta?
B.Musliu: Si ?! Po, Intelektuali ç’është duke bërë tjetër, për veç seatë që Popilli prej tij atë e kërkon (eh, populli, s’po mendoj në botëkuptimin të real-socializmit, o mos o zot), por në mënyrën e vetë intelektuale, së pari, duke e “çliruar” nga frustrimi shekullor, për ta nxjerrë në suprinë, atë kërkesën e tij që ne thjeshtë i themi ideal kombëtar, dhe së dyti, për ta bërë të aftë që të qëndrojë në bazamentin e vetë të vetëngritur kombëtar. Kur bashkohen këto dy segmente, atëherë mungesa e lirisë do të jetë forcë që ta pushtojë lirinë që mund të jetë Liri Intelektuale dhe Liri Kombëtare. Intelektuali (hiç përjashtimet që gjithherë janë të mundshme dhe janë) këtë është duke e bërë. E rezervoj të drejtën që të gabohem, apo jo.
IMZOT, A TË MJAFTON KY FLIJIM
Flaka e vëllazërimit: Si rrumbullakësim i krejt kësaj, edhe çka të bëjnë Intelektualët për t’u kanalizuar gjërat si duhet? Ose , nëse kemi bërë tepër pak , përse kemi ngecur?
B.Musliu: Së pari, duhet ta definojmë ç’kuptojmë me termin Intelektual, e pastaj mund të kërkojmë atë që duhet prej tyre. Kur të pajtohemi se cilat janë atributet e Intelektualit Tonë Shqiptar, e rrumbullaksojmë këtë çështje, pajtohemi se Ai Është Ky Që e Kemi përpara Vetes, e jo Ai Tjetri Që Matet Me Hijen e Jupiterit., atëbotë më lehtë e kemi të konkludojmë se Intelektualët bënë Pak si thua Ti, por edhe bën Diçka që vështirë se mund t’i rehabilitojmë Ata që thonë se Intelektualët Shqiptarë s’bënë hiçgjë. Në kushtet dhe në situatat që u gjendë(n)m bë(n)m atë që mundë(n)m. Pse kjo është Pak, ka vend për të diskutuar edhe për këtë që bë(n)m si e bë(n)m, bah!
Flaka e vëllazërimit: Jeni Shkrimtar i “ lirë “ që jetoni dhe punoni në Rrethana të Jashtëzakonshme, në një gjendje të papushtetshme, apo të një jete paralele, siç po shprehemi nganjëherë dhe në kokë na sillet (në pamundësi për realizimin e opcioneve të tjera) vazhdimisht Paqja që duhet të jetësohet përmes Durimit. Është ky realitet, gjendje e përkohshme tranzicioni apo Metaforë me të cilën mashtrojmë veten?!
B.Musliu: Metafora e Jetës sime është Ëndërra për Lirinë. Këtë orvatem ta bëjë sa më të shlirshme, sa më të lehtë, meqë Ëndrra edhe si Metaforë është më afër realitetit tim jetësor, edhe krijues. Por shumë gjëra i mbesin ditës tjetër për t’u realizuar, jo vetëm si Metaforë, por edhe si sendërtim të një ideali jetësor, kombëtar, por edhe artistik. Siç thotë në një varg miku im dhe poeti i mirënjohur Teki Dervishi: ”Dhembja na u bë punë që lihet për nesër”,andaj, edhe metaforat sikur i palojmë thellë në dhembjen tonë (timen) për t’i shpalosur Nesër, meqë ajo Nesër mund të jetë krejt afër, apo, mos o zot,edhe larg. Krijimtaria krejt atë që e posedon, nuk është vetëm një shpalosje, nga ajo mund të dalin shumë fashe dhe kjo shpalosje mund të zgjasi edhe më shumë. Shkrimtari ndërton lirinë e vetë në veprën e vetë, por një shtresë nuk e heton, apo thënë më mirë, nuk është në gjendje që ta absorbojë, kështu që krijohet një divergjencë ndërmjet Shkrimtarit si prodjues i Veprës artistike dhe lexuesit dhe ç’është më tragjike, ndërmjet studjuesit. Andaj, “shpikën” Metaforat si stade të refuzimit për t’i “qëruar” llogaritë me të gjithë ata që janë jashtë konvencave të konzumentit ditor. Shkrimtari(andaj edhe unë) “Lirinë” time prej shkrimtari mund ta konsideroj atë që arrijë ta pushtojë me veprën time, dhe vetëm ajo është në gjendje të më peshojë ç’luftëtarë i madh qesh-jam-isha. Është çështje në vete realizimi i Veprës, thënë pak më ndryshe, ofrimi i Veprës përpara opinionit, e më pastaj vjen vlerësimi i saj. Është vështirësua një “kanalizim” i tillë, pikërisht për shkak të rënies së krejt asaj që ishte njëherë si format institucional. Tash, kur Krijuesit e mirëfilltë janë më të ngathtë në plasimin e Veprave të tyre, mediokrët plasojnë hiçet e tyre dhe “përzihen” edhe “konceptet”, ç’është ajo që vlen dhe s’është e publikuar, ndërmjet asaj që s’vlen dhe e ke para hundëve. Sikur të krijoheshin mundësi të tjera,që Vepra, akëcila Vepër të jetë e hapur, publike dhe të garojë edhe me atë që nuk është edhe gjithaq vlerë, atëbotë, një shlirim do të ishte edhe më i madh, se kriteri i zgjedhjes dhe shijes artistike do të jetë primar për t’u pranuar, për t’u rivalërizuar Veprat, e jo ky që egziston (me pak përjashtime)sor, kur shundi, shkarravinat dhe pseudo-veprat letrare i mbushin raftet tona për t’u lexuar dhe për t’u vlerësuar (po qe se vlerësohen). Vërehet te ne pak i sforcuar një politizim joproduktiv. Edhe Shkrimtarët më pak merren me vetvetet e tyre, shumë më tepër me atë që ngjanë rreth tyre dhe botës përreth. Kjo është e kuptueshme, por një energji e shfrytëzuar vetëm në këtë mënyrë, droj se mund t’i bëj dam si politikës, në përgjithësi, por se edhe vetë artit, në veçanti. Mungesa e Lirisë nuk duhet të keqpërdoret vetëm si “slogan” po të ishim të lirë të gjitha do t’i rregullonim, shkasi duhet kërkuar arsyen, për ndryshe do të jetë qëllim i vetvetës. Andaj për Skrimtarin sot, edhe Metafora e djallit mund t’i shërbejë për ta krijuar Veprën e Djallit që i rri kundruall dhe ia zë hisen e tij të Diellit. Por, Metafora e Jetës Sime Është Vepra Ime, po qe se është Vepër- Metaforë.
Flaka e Vëllazërimit: Përveç se “Shkruaj një libër” siç shprehet Kadare, me se merreni tjetër për të mbijetuar këtë situatë?…
B.Musliu: Kjo është pyetja e Nëntë (numër karakteristik edhe për krijimtarinë time letrare, obobo!) e cila do të duhej të bëhej, të ishte e Para, jo pse e ka peshën më të madhe se të Tetë pyetjet e tjera, por do të ishte në njëfarë dore, Çelsi për të gjitha pyetjet dhe përgjigjet në vijim. Mirë e ka thënë Kadare: “Shkruaj një libër” dhe kështu me rradhë. Po, ç’të bëj tjetër?! Ç’ zeje të zgjedhë tash, kur veç jam i zgjedhur, të shkruaj një libër, e libri askund nuk shkëputet, nuk mënjanohet edhe kur s’kam ç’të ha, ha një libër, dhe kur merr fund ky procesion, nis e Libri më ha mua, kështu deri në ditën tjeter dhe në ditën tjetër, prapë prej fillimit. Libri për mua është Metafora e Gjëllisë Sime. Imzot, por ç’bëra tjetër në jetën time. Shkrova libra dhe kështu i rradhita njërën mbas tjetrës dhe kur të kryhet i Njëjti Libër, vetëm numrat ndërrohen, ndërsa Libri mbetet i njëjti, Ai i Pari, i dyti, i Treti, dhe kështu deri në pankohësi mbase. Por, të shkruash libër sot, është një vetëflijim i madh. Por, ç’të bëj, unë e kam zgjedhur këtë vetëflijim, dhe as që ankohem, as që e refuzoj këtë realitet që është ky që është, sepse unë vetë e zgjodha dhe ai u bë libër, libri më zgjodhi mbase mua, për të më gëlltitur për çdo ditë nga pak dhe në fund do të më bëj edhe mua Libër të ndaluar mbase, apo Libër Publik, libër të hapur, kjo nuk varet edhe gjithaq prej meje. Për këtë vendos Hyji, Ai më dërgoi që të jëm Ky që jam dhe të jem Libër. Imzot, a të mjafton ky flijim!?
(Prishtinë, 17-18 janar 1994).
Intervistën e zhvilloi : Sabit Rrustemi
blank
blank

Flijimi i një fatkeqi – Tregim nga Përparim HYSI

ZHANI SQEPURI,sado që punonte më qytet,familjarisht banonte në  fshat. Fshati qe rreth 4-km larg dhe këtë rrugë,ZHANI, e bënte me biçikletë. Fshati qe goxha i madh, me gati njëmijë shtëpi. Të gjithë familjarët, me pak përjashtime, punonin në bujqësi se fshati i tyre qe fermë bujëqosre e blegtorale. Mirë apo keq, ashtu teste-teste,sipas të ardhurave,sado të pakta, por krahasuar me të ardhurat në kooperativa, të dukej se niveli i jetesës qe dukshëm më mirë. Të paktën,siç shprehej ZHANI, në fermë nuk kish familje që vuante për bukë. Nuk vuante deri aty nga viti 1990,kur në fermë qenë punësuar të gjithë banorët të aftë për punë. Po, kur erdhi demokracia.ndërmarrja befas u mbyll dhe të gjithë mbetën pa punë,aq sa u detyruan a të marrin rrugët e botës a,sidomos burrat, të trokasin në dyert e ndërmarrjet e qytetit ku,siç dhe ndodhi,dhe ato u mbyllën. Shumë familje u ndeshën me një pasiguri dhe panik stresues.
*      *    *
Demokracia është e bukur.Ajo dëbon errësirën dhe sjell dritën e lirisë, Hap horizonte të nismave private, por ndodh që edhe drita të bën dëm. E,bukur, e bukur demokracia,- thoshte xha MYRTJA,- po nuk na shkon stalltaneti,neve, në fshat. Portave të fambrikës  (fambrikë e quante fermën,Xha MYRTJA) iu vu kyçi. Punë nuk ka gjëkund e, në shpresofshë të bien kocka nga qielli, rri ngroh lëkurën me mua tek ky cëqi. Demokracinë e duam, se është dritë e përparim, por, kur del nga errësira, të keqen Pepja tyja, mos ia fte përnjëherë sytë diellit,se qërrohesh. Epo shkurt muhabeti: jemi mësuar me çangë.Ra çanga, o burra në punë. S’ra çanga, ngrohu në diell. Siç po bëjmë imëni. Po do  të hashë. Kemi katandisur që po vrasim kohën me lajme. Jo “çeku i bardhë” kështu dhe jo ashtu. Sa t’i tregojë ky,i madhi i qeverisë AMERIKËS, këtë”çekun e bardhë” dhe,kur të shohësh, të tërë do hamë me lugë floriri. Këto, për mua,-thotë xha MYRTJA,- janë gorrica në Shëndre. Ne, myzeqarët, e kemi me senet  një shprehje të vjetër,themi:- Bëj rrëke bythës! Fukara jam  rritur dhe mbaj mend që në kohën,kur ishim mbretëri, ftehej një përrallë si qo,për”çekun e bardhë”, që aso kohe thuhej:” Do sjellë pampori sheqerka të kuqe”. Nuk ka as”sheqerka të kuqe” dhe as”çek të bardhë”, por shtrëngo mirë krahët dhe nisu për punë.Në nuk bën kështu, ngordh. Se qeverisë as që i bëhet vonë për tyja,evlat. E kam thënë me kohë, una:- Qeveria as frikë nuk  të ka, po as turp nuk ka.
Kështu e gjeti xha MYRTEN tek logoriste,ZHANI SQEPURI, dhe nuk gjente dot fjalën që t’i bëhej prag. I dukej sikur fjalët e xha MYRTES të qenë perona për t’u ngulur në murin e kohës apo, për ZHANIN,si me shkollë që ishte,sentenca me vlerë. ZHANI përshëndeti grupin dhe xha MYRTJA,sa e pa, iu kthye;- Erdhe dhaskal? Mirëse erdhe,por ngaqë dëgjove, vëru ndonjë bisht këtyre fjalëve të mia. ZHANI  SQEPURI u zu ngusht dhe, tek matej, ta “zbuste” klimën e bisedës,XHa  MYRTJA që më shumë kish nevojë për fre,se sa për shtyrje, foli prapë. Ja, mor dushman,- tha,- se të kam si evlat dhe shkuar evlatit, këtu jetonte ai ditëziu,FEIMI, vërtet vetë i gjashtë, tri fëmijë të veckël, me gruan dhe me nënën murgë,po mirë a keq,po dilnin në kut. U mbyllti fambrika,që thuaj ti, dhe shtëpia nuk e nxinte më;iu zvogëluati. Gjashtë gojë që donin të hanin dhe bridh poshtë e përpjetë për punë hiç.”Çeku i bardhë” apo pampori që do sillte”sheqerka të kuqe” kish mbetur në mes të detit dhe shkoi ditëziu FEHMI dhe u bë kurban mu në mes të ditës se iu vërvit me kokë satës. S’është vërtet për t’u treguar, por është plagë që dhëmb. Na dhëmb kjo plagë neve që e kemi bashkëfshatar, por ca më shumë familjes që  kanë për të vdekur të tërë. ZHANI SQEPURI aq u ngarkua nga këto”perona të  xha MYRTES”,sa në vend të shkonte në shtëpi, e mbajti frymën në shtëpinë e të njderit.

*        *      *
Kur hyri atje,ai pa që askush nuk e njohu. Ai kish njohur vetëm të ndjerin që dikur,vite të largëta, e kish patur nxënës. Nuk kish qenë kushedi për t’u mbajtur mend,por qe i urtë e nuk nidhesh. Mjegullash i erdhi pranë fytyra e tij dhe,tek shihte lotë e shndritshësm sa tek e ëma,aq dhe tek e shoqja e të ndjerit,dukej që”peronat” e Xha Myrtes po e shponin më tepër. Ngushëlloi dhe, sikur të kish bërë trup, hodhi diçka simbolike mbi atë tavolinë dhe u largua me një premtim.
Të nesërmen,ZHANI SQEPURI, e mbajti frymën në prokurori. Pasi bisedoi për aktin e flijimit të fatkeqit, kërkoi nga prokurori ndonjë mundësi ligjore për të ndihmuar financiarisht familjen e viktimës. Prokurori pa procesverbalin të mbajtur tek vendi i flijmit dhe, tek po e  përcillte, i tha:- Më vjen keq,por viktima ka bërë vetflijim me dashje!
U nda me prokurorin shumë i mërzitur dhe, megjithatë, u drejtua tek një SHOQËRI E SIGURIMIT  TË MAKINAVE. Shefi i këtij institucionit, një njeri me shpirt xhevahir, i tha:- Le të jetë hedhur vet, familja e viktimës përfiton se “autobuzi”( Sata e  xha MYRTES) është i siguruar. ZHANI SQEPURI u rikthye përsëri tek prokurori dhe,pasi mori procesverbalin me firmë të prokurorit,frymën tek agjensia e sigurimit. Ditën kur familjes së të ndjerit i dorëzoi çekun  me një shumë lekësh që t’ai zbutnin paksa boshin zero të familjes,iu duk sikur hoqi një nga “peronat” e xha MYRTES. Atë  ditë në shtëpi  u kthye i gëzuar, por dhe me një mendim që nuk  e linte të qetë:- Ç’ndodh me dikë tjetër që pëson një fatkeqësi  dhe nuk ka qoftë dhe një njeri që ta ndihmojë?
Epilog
Kjo ngjarje ka mbi 25-vjet që ka ndodhur. Kam pyetur për fatin e kësaj familjeje dhe, më thonë, sikur e kanë marrë veten dhe akush prej tyre nuk e njeh më ZHAN SQEPURIN! Dhe tek e mbyll këtë tregim të dhimbshëm e të jetuar, unë,ZHAN SQEPURI, për një gjë jam i sigurt: Agjenti i sigurimit të makinave që gjeti një”xhep” për të ndihmuar këtë familje në fatkeqësinë tronditëse të saj, quhet HIDAJET KUKA nga KURJANI i ROSKOVECIT dhe sot me gjithë familje jeton në AMERIKË,ndaj i uroj vetëm shëndet, mbarësi dhe gëzime!

Tiranë,20 qershor 2021

blank

MOTIV GROTESK – Poezi nga MOIKOM ZEQO (1949 – 2020)

Ata që bukurinë e detit regjistrojnë
me lulet, yjet në procesverbale të ftohtë,
që te riardhja e kometave s’besojnë,
ylberin e quajnë iluzion të kotë.
Malet s’i marrin në telefon si vartës,
as pemët s’u vine për intervista
si letra të bardha s’i futin dot plazhet
në dosjet groteske në zyra.
Ata zogj e statuja kështu i regjistrojnë
borën e përrallat si numura të ftohtë,
(te muzgu s’ndërhyjnë për fat të mire me mik
Arusha e Madhe s’u bëhet karrige!)
Xheste bëjnë, pantonima në erë,
me frymëmarrje dot s’i drejtojnë retë.
Kurse rrufetë me mospërfillje të madhe
s’ua lexojnë shkrimet “Hyrje” e “Dalje”!

Send this to a friend