VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

FEJZI ALIZOTI : NDRYSHIMI IM NË BURG ME LUBONJËN ? TË DY SHANIM ENVER HOXHËN . UNË SE ISHTE KOMUNIST , FATOSI SE NUK ISHTE KOMUNIST

By | March 30, 2019

Komentet

Gjergj Jozef Kola tregon Projekt-Dramën e tij: “22 Drandofilat e Maria Tucit”, vajzës 22 vjeçare që torturohet nga 22 muaj në burgjet komuniste nga Hilmi Saiti

Intervistë me z. Gjergj Jozef Kola, Pedagog, Shkrimtar, përkthyes në Vjenë.

Pakkush nuk është tmerruar me hisorinë e Marie Tucit. Duke mbrojtur të drejtën e saj për të besuar lirisht, Maria i doli kundër regjimit kur ishte vetëm 22 vjeç.

Kjo solli arrestimin e saj, torturat çnjerëzore dhe vdekjen mizore. Atë e mbyllën në një thes, lakuriq, bashkë me një mace të egër dhe e goditën në mënyrë të vazhdueshme. Vdiq në spitalin e Shkodrës më 20 shtator të vitit 1950 . Ajo është e vetmja grua që renditet mes 40 martirëve të parë të kishës katolike shqiptare.

Nga 22 vite jetë, 22 muajt e fundit i pati torturë. Trëndafila i konsideron shkrimtari, pedagogu dhe përkthyesi Gjergj Jozef Kola me veprimtari në Vjenë, 22 vitet e Maries në këtë botë.

 

MBI PROJEKT DRAMEN: „ 22 DRANDOFILAT E MARIA TUCIT“

Pyetje: Drama juaj „22 Drandofilet e Maria Tucit“ u vlerësua nga bashkia e Vjenes si më të mirat e vitit 2019. A mund të na thoni diçka ma shumë për kët Projekt-Dramë?

Gjergj Jozef Kola: Kjo dramë u vleresue mbi të gjitha si e denjë për mbështetje, nisë edhe nga momenti aktual i dhunës që po ushtrohet ndaj zonjave e zonjusheve sot në Europë. Të mendosh se në Austri vetëm 3 muejt e parë te 2019 janë vra tetë zonja e zonjushe.

Pyetje: A keni kërkuar bashkëpunim edhe me atdheun, sponsorë private, ministritë e teatrot shqiptare? Të vësh një dramë në skenë nuk është aq e lehtë sot.  Aq më shumë një temë e tillë që është kaq aktuale për shoqërinë shqiptare.

Gjergj Jozef Kola:  Padyshim. Dramat e mija ja kam nisë së pari teatrove të Shkodrës, Tiranës, Shkupit, Prishtinës, porse deri me tash kam pasë vetëm nji heshtje shkretinet perreth tyne. Madje për dramën e fundit për Gjergj Kastriotin Skanderbegun, e cila mori referenca mjaft pozitive nga regjizorë shqiptare, e për të cilën pata mbeshtetje nga bashkia e Vjenës për 550 vjetor, ministria e kulturës që atëbotë drejtohej nga zonja Kumbaro-Furxhi as pergjigje nuk me ktheu, megjithse unë i shkrova edhe në privat zonjës në fjalë. Edukatë e mirsjellje në Shqipni asht nji fjalë e huej.

Pyetje: Keni vënë drama të tjera në skenë në Europë?

Gjergj Jozef Kola: Padyshim, drama „Poeti Martin Camaj“, u vue në Gjermani, në Mynih në skenë, në praninë e zonjës se tij Erika Camaj dhe nxanesit të tij përkthyesit Hans Joachim Langsch, në nji sallë të mbushun plot, drejtue nga regjizorja shqiptaro-gjermane z. Rita Ndoci. Kët dramë ja afrova edhe teatrove shqiptare porse as denjuen për përgjigje. Me ardhë në Europë duen shqiptarët, porse me u lidhë me ne të diasporës që bajmë artin e vërtetë antitallava, kët nuk e duen.

Pyetje: Për çfarë bëhet fjalë në dramën tuaj: „22 drandofilat e Maria Tucit“?

Gjergj Jozef Kola:  Në dramë bahet fjalë për nji vajzë të re 22 vjeçe, Maria Tucin, mësuese filloret, novice te murgeshat Saleziane në Gjuhadol të qytetit të Shkodrës e cila gëzonte nji bukuri të rrallë të racës arbnore e si e tillë lakmohet e burgoset nga nji komunist çam, sigurimsi analfabet Hilmi Saiti e torturohet për 22 muej. Ajo jetoi vetëm 22 vjet, u torturue 22 muej e vdiq si pasojë e torturave sadisto-komuniste. Ajo vdiq e pastër, siç thotë edhe Arqipeshkevi i Shqipnise Frano Illia në kujtimet e tija. Asht ky akt i naltë i qëndresës mendoj unë që ka shtye edhe bashkinë e Vjenës me mbështetë kët projekt-dramë.

Pyetje: Po në vendlindjen tuaj Shkodër e njiherësh qytetin ku Maria Tuci mbaroi shkollën si mësuese e së fundi edhe vdiq nën torturat komuniste, nuk u afrua asnjë mundësi për ta vënë në skenë?

Gjergj Jozef Kola: Shkodra aktualisht drejtohet si bashki nga nji zonjë e nji familjes së nderueme qytetare sic asht zonja Voltana Ademi. Qytetlindja ime aktualisht ka shumë probleme me krimin e organizuem e fenomene të tjera, si mungesa e plotë e fondeve nga qeveria, etj. Kësisoj mendoj se z. Ademi e ka të pamujtun me kontrollue gjithçka, e puna me teatrin Migjeni i ka rrëshqitë sadopak.

Pyetje: Më konkretisht mund të na thoni diçka meqë ju keni luajtur  vetë për disa vite si aktor në kët teatër?

Gjergj Jozef Kola: Si aktor kam luejtë në kohën e adoleshencës, në disa drama falë edhe dajës tem që ishte aktor  aty z. Viktor Bruceti. Problemi në teatrin e Shkodrës asht ma kompleks. Aktualisht drejtuesit organizojne konkurse dramash e ndajnë fondet në mes tyne me autorë mediokër për drama që nuk i shef askush, me nji teater krejt te zbrazun për sa i përket dramës. Kështu ky teater aktualisht asht kthye ma shumë në nji makineri fitimi të paligjshëm, se sa nji vend i kulturës e artit. U ngjan shpive botuese që botojnë vetem kush paguen e tallavaja paguen sot.  Unë kam nisë 25 drama atje e per asnjenen nuk kam marre asnjilloj pergjigjet. Këto drama mund të shifen në Home Pagen time: www.gjejokola.com.

Bruno Shllaku aktori ma i mirë i gjallë shkodran, ka thanë për gjendjen ku dergjet teatri sot: Kjo asht koha e kolerës e teatrit shkodran.

Pyetje: Sa kanë ecur punët me projektin “22 trëndafilat e Maria Tucit”?

Gjergj Jozef Kola: Këto ditë u realizue videoklipi i martires shqiptare dhe së shpejti do t’i prezantohet botës perendimore, meqë asht edhe performue ne anglisht e gjermanisht. Drama asht përkthye në këto dy gjuhe, në gjermanisht asht shkrue nga unë e në anglisht asht përcjellë nga poeti e përkthyesi Anglo-shqiptar Ferdinand Nikaj të cilin e falenderoj publikisht me shumë perzemërsi. Foto nga ky videoklip, i cili asht realizue në qeline e torturave të Maria Tucit në Shkodër mund t’i shifni këtu.

Pyetje: Çfarë do të marrin europianet nga kjo dramë meqë ajo do të afrohet në anglisht e gjermanisht…

Gjergj Jozef Kola: Europianët do të marrin mesazhin e realitetit të sotëm shqiptar. Na jena vendi me numrin ma të madh të vrasjeve të zonjave e zonjusheve në Europë në raport me popullsinë. Vetëm në vjetin 2018 janë vra mbi 100 zonja e zonjushe shqiptare nga mashkujt shqiptarë. Zingjiri i së keqes vazhdon, ai nuk asht ndërpre për asnji çast, megjithë ardhjen e demokracisë.

Pyetje: Pra ju mendoni se nji dramë e tillë do të ndikonte sadopak në ndalimin e krimit në familje, në vrasjen e nënave e bijave shqiptare?

Gjergj Jozef Kola: Padyshim, arti ka per mision emancipimin e shoqnise njerzore, porse kur ne drejtim të artit e kulturës vendosen njerëz me komplekse, atëhere krimi vazhdon rrugën e tij të pandalshme. Në Austri për çdo fenomen shoqnor negativ ka nji dramë në teater, në Shqipni as që bahet fjalë. Në Shqipni e Kosovë artistat merren me zgjidhjen e problemeve botnore, në vend të atyne kombetare që janë me shumicë.  Unë mendoj se nëse nji shoqni i flet me art problemet ajo shërohet prej tyne, nëse i fshen nën qylym atëhere mbytet prej tyne. Establishmenti politik sot në Shqipni nuk asht i interesuem me i zgjidhë problemet, porse vetëm me i mshefë nën qylym. Polarizimi i shoqnisë shqiptare vazhdon me shpejtësinë e tingullit e kjo dallohet në mediat sociale. Të jetosh si zonje apo zonjushe në Shqipni sot asht diçka heroike, mendoj unë.

Pyetje: Establishmenti politik shqiptar? Cili asht roli i tij në raport me artin?

Gjergj Jozef Kola: As në kohën e diktaturës establishmenti politik nuk asht përcjellë me nji urretje e përçmim se sa sot nga populli. Kjo vjen edhe ngaqë njerzit janë ma të edukuem politikisht e me kulturë demokratike. Metodat autokratike- anadollake të liderve politikë shkaktojnë gjithandej ilaritet deri në përbuzje. Ky establishment asht i kapercyem tashma, ai asht si nji dinozaur me krye gjigand e kambë prej flamingot e sa ma shume qëndron në pushtet aq ma i rrezikshëm bahet për kombin dhe Europën. Habitem se si nuk e shofin ndërkombtarët këtë.

Pyetje: E cila do ishte zgjidhja mendoni ju?

Gjergj Jozef Kola:Ndërrimi i establishmentit të formuem nën dikaturë me njerëz të rij të formuem në perëndim, kjo asht zgjidhja e vetme si komb, për vetë kombin dhe sigurinë e qetësinë në Ballkan e në Europë. Në dramën time „Don Kishoti i Rumelisë e Sanco Panca i t`Lanës“ shtjelloj politikën aventuriere të estbalishmentit i cili i hapi dyer e dritare tanë fanatizmave dhe esktremeve të botës. Si rrezultat sot shqiptarët për nga numri i popullsisë nxajnë vendin e parë në Europë për terroristët që kanë shkue në shtetin islamik të ISIS. Kumbonët e alarmit bien e askush nuk i ndin. Deri tash kena thanë se terrori islamik nuk ka lidhje me ne e papritmas jena në tanë shtypin e perëndimit si vendi me numrin ma të madh të terroristave atje në raport me popullsinë. Establishmenti e ka cue kombin në atë shkallë saqë njerzit nuk e perceptojnë ma të keqen si të tillë. Janë në gojë të ujkut dhe besojnë se janë në andërr. Thuajse të gjitha Vereine-shoqatat e vetëquejtuna të  „kulturës shqiptare“ në disaporë mbahen financiarisht nga shtetet e hueja e jo vetëm ato mikëpritëse, ndërsa ambasadat tona flejnë, ndoshta qëllimisht…

Pyetje: E kush asht fajtor për këtë, vetëm establishmenti?

Gjergj Jozef Kola: Fajtorët kryesorë janë politikanët „me kravata e barnaveke“ si në Kosovë ashtu edhe në Shqipni. Ata kanë hapë dyert për aventurierin donkishotesk të Bosforit, i cili i ka hi tortës shqiptare dhe po helmon ngadalë. Njerëzit në kohë të pasigurisë sociale, të papunësisë e të mungesës së shtetit ligjor, janë ushqim për fanatikët. Populli nuk ka kurrë faj, establishmenti po. Nji frymë e madhe antikombtare ka shpërthye gjithandej, mjafton me pa debatet në mediat sociale.

Pyetje: E çfarë ndodhi me dramën për Don Kishotin e Sanço Pançen shqiptar?

Gjergj Jozef Kola: Asgja, çka të ndodhte! Unë ja nisa nji regjizori shqiptar e më premtoi dicka, porse nuk u ba ma i gjallë… Në dramë bahet fjalë për metodat e TALLAVASE POLITIKE të dy liderve, e në Shqipni apo Kosove askush nuk guxon me e vu në skenë. Në aktin e dytë të dramës Sançon e T`Lanës e bajnë guvernator në Anadoll e ai përpiqet me tallavanë e pikturave të tij e me Hashash-Party, me ju mbushë mendjen e zemrën anadollasve të papunë e të pastrehë, të padritë e pa të pa ujë e rrezultati mund të kuptohet lehtë. Sanco Pancot nuk dojne shtetin e së drejtës e standarteve perëndimore, porse tallavane anti shtet.

Pyetje: Të kthehema te drama e Marie Tucit, martires së pafaj. Ajo ishte viktimë e dikaturës komuniste.

Gjergj Jozef Kola: Maria Tuci nuk asht thjesht Maria Tuci. Ajo asht shpirti i kombit arbnor te kapun peng nga diktaturat e vazhdon ende sot me u torturue, ndonëse në mënyra të tjera, nga forca të tjera  e nga njerëz të tjerë, porse gjithnji nga i njëjti burim: dhuna antidemokratike!

Pyetje: Ke do të falenderoni për këtë projekt dramë?

Gjergj Jozef Kola: Në rradhë të parë du me falenderue nga zemra publikisht shkodrano-mirditoret Orestia Kapedani, fotografe e talentueme me banim ne Gjermani, Angjelina Lekaj koereografe e mrekullueshme  e Engji Blickensdorfer aktore e re, që banojne në Zvicër, për suportin e për ndihmesen fotografike e koreografike, te cilat më kanë ndejë afer me ide e sugjerime gjatë shkrimit të dramës. Së dyti bashkinë e Vjenës për vlerësimin e mbështetjen.

Ju faleminderit për intervistën e suksese në krijimtarinë tuaj.

Gjergj Jozef Kola: Ju falem nderës unë e ju uroj gjithçka të mbarë.

Intervistoi: Elida Buçpapaj

Agron Tufa: Paranoja e fashisto-komunistit Spartak Braho

Shenjat e sëmundjes fobike janë të rënda, por fatmirësisht sot, në këtë liri e demokraci të rrezikuar nga Braho e simahorë të tjerë të diktaturës, mund të gjesh mjekë të shkëlqyer psikiatër, apo psikoanalistë të zhdërvjellët, që kanë mbaruar në universitetet më në zë të Euro-Amerikës. Unë nuk e ndjek më reaksionin zinxhir të këtyre shpërthimeve, por mendoj se ky revansh absurd i tij, po bëhet i tejet i rrezikshëm. Unë nuk po ndeshëm më me një logjikë normale, të njeriut normal, por me paranojën e një fashisto-komunisti në krizë. Armët e mia të logjikës, argumentit dhe faktit kanë qenë përpikmërisht të sakta, të prekshme, të dëshmueshme.

Intervistoi dhe përgatiti: Pamela Kulla

Agron Tufa një nga shkrimtarët e njohur shqiptarë, poet e romancier, përkthyes e studiues, pedagog dhe aktualisht, Drejtor i Institutit të Studimieve të Krimeve dhe Pasojave të Komunizmit (ISKK),vazhdon të sulmohet e kërcënohet prej dy javësh, duke nisur nga salla e Kuvendit të Shqipërisë prej deputetit Spartak Braho. Akuzat e Brahos ndaj tij dhe Institutit që ai drejton, përqendrohen në “vrerin dhe nxirjen” e luftës partizane, të heronjve e dëshmorëve të kësaj lufte. Deputeti Braho ka kërkuar shkarkimin e z. Tufa nga detyra, duke e akuzuar atë se “kërkon Lustracionin”, ndërkohë, që e ka kanosur “t’i thërrasë mendjes e të sillet në mënyrë të ekuilibruar”. Nuk ka munguar përgjatë këtyre dy javëve edhe reagimi i Tufës, kryesisht ironik, i shoqëruar me dokumenta autentikë nga arkivat, me anën e të cilëve ai dëshmon se z. Braho, ish-gjykatës i kolegjit ushtarak në vitet e diktaturës ka dhënë dënime politike të rinjsh e minorenësh dhe dënime me vdekje, duke theksuar fort përkatësinë prej familjeje antikomuniste, kundërshtare e regjimit të personit që ka dënuar me vdekje. Një e përditshme ka qenë vazhdimisht në dispozicion të z. Braho, ku përgjatë një jave ai ka dhënë tre intervista ekskluzive kundër shkrimtarit Tufa, kryesisht me akuza kontradiktore, të pafaktuara (por me premtimin se do t’i faktonte), me një përshkallëzim fyerjesh e kërcënimesh që shkojnë përtej personit Tufa, duke përfshirë kësisoj, krejt klasën e të ish të dënuarve politikë, si “humbës të luftës” dhe “koloboracionistë e ballistë”.

Tufa i është kundërpërgjigjur deputetit Braho në shtypin e shkruar dhe studiot televizive, duke e paraqitur atë si vrasës, pjesë e sistemit vrastar e kriminal të diktaturës komuniste, si e shkuara e turpshme e Shqipërisë, që gjëllon në realitetin e sotëm demokratik si “hije, lugat, vampir apo fantazmë”. Intervista e fundit (e treta) e zotit Braho ka pasur si titull një pezhorativ të fortë ndaj z, Tufa me titull “Një fashist në Tiranë”, ku vazhdohet me atë frymë të mëparshme fyerjesh dhe akuzash, por tashmë me një risi: me paraqitjen e një liste prej 265 dëshmorëve të luftës Antifashiste Nacional-Çlirimtare, të cilët sipas tij, Tufa i konsideron “kriminelë lufte”.

Tufa shprehet se deputeti Braho asnjëherë nuk ka arritur të thotë “qoftë edhe një gjë përafërsisht të saktë në akuzat e tij”. Ai thotë se lista me 265 heronj e dëshmorë, gjoja “kriminelë lufte”, është një mashtrim serial që bën Braho për të yshtur fantazmat e nostalgjisë fanatike për revansh enverist. Ai thotë se emrat janë nxjerrë nga konteksti i një libri studimor që ka botuar ISKK dhe se shumica e tyrë nuk janë të rënë, dëshmorë apo heronj, por bëhet fjalë me fakte, se në episode të ndryshme çetat partizane kanë pushkatuar njerëz të pafajshëm dhe se lista prej 256 emrash ka të bëjë me personat përgjegjës si dhe me ata, që kanë pasur dijeni për këto krime të luftës.

Në intervistën e mëposhtme shkrimtari Agron Tufa u jep përgjigje disa akuzave të Brahos, pa e humbur fillin karakteristik të ironisë së tij, dhe nga ana e tjetër shprehet se ka të bëjë me një “sulm paranojak të një fshisto-komunisti në krizë”.

 

 

-Ditët e fundit Spartak Braho ju ka akuzuar se ju jeni një vrasës me pagesë, si i komentoni këto akuza dhe pse pikërisht z. Braho po ju akuzon?

Agron Tufa: Deputeti i PS, Spartak Braho, me sa duket, dëshiron aq fort që unë të jem vrasës, si ai, dhe kjo vjen prej një nevoje patologjike për të patur ortak tjetër si vetja. Por unë vrasës nuk jam, për fatin e tij të keq. Sepse gjer më sot, nuk kam vrarë as edhe një milingonë. Unë jam poet, jo vrasës. Vrasës është Spartak Braho. Ai e ka ngarkuar shpirtin në gjynahe të rënda edhe si vrasës. Ne ia kemi faktuar me dokumenta origjinalë dënimet që ka dhënë me burgje politike dhe pushkatime. A nuk është i tepër vallë gjithë ky shpjegim? Po ku e kanë vendin vrasësit e faktuar? Drejtësia jonë mendon, se vrasësit e kanë vendin në Parlament. Aty e vunë dhe deputetin Braho. Unë nuk jam në Parlament…

-Spartak Braho flet gjithnjë për një dosje të ‘zezë’ dhe shpesh kërcënon se do ta hapë, çfarë mendoni ju se ka në atë dosje apo është thjesht një mit?

Agron Tufa: “Çanta e zezë”, është bërë me kohë gazi i miletit, sinonim i një personazhi derdimen, nje donkishot në kuptimin negativ të fjalës. “Çanta” është një nga reminishencat e kohërave kur Partia i kishte dhënë pushtet këtyre njerëzve të zombifikuar, që t’u kallnin tmerrin njerëzve të pambrojtur. Besoj se Braho në atë çantë ka sot pikëllimin e vet të zi, për kohërat e ra, që nuk i kthen më, fiks siç kanë qenë.

-Disa ditë më parë ju keni publikuar një dokument që Braho, në atë kohë gjyqtari i Kolegjit Ushtarak të PPSH, sot deputet i PS, ka urdhëruar një dënim me vdekje.

Agron Tufa: Pas një dokumenti autentik të një dënimi politik të ish-gjykatësit Spartak Braho, është publikuar edhe dokumenti në fjalë, për një nga dënimet me vdekje të Brahos, gjë për të cilën, me sa kuptova, krenohet edhe sot.

– Çfarë mendoni për hapjen e dosjeve të Sigurimit, a janë të vonuara hapja e tyre?

Agron Tufa: Tani ne e kuptojmë se pse nuk u hapën Dosjet as heret, as vonë. Përderisa në dikotominë tonë politike patëm të njëjtat elita, që janë përsëritur vazhdimisht në këto 29 vjet, atëherë kush do t’i hapte ato? Deputetët si Brahot? Me formatin e tij, e kemi të ujdisur mirë edhe Sigurinë Kombëtare.

-Kohët e fundit Shqipëria po kalon një moment krize politike, opozita ka djegur mandatet dhe po krijohet një opozitë e re, a mendoni se këto veprime të opozitës kanë ndikim nga jashtë, apo siç flitet influencë ruse?

Agron Tufa: Nuk e besoj. Influecat nga jashtë, e aq më tepër ruse, janë një folklor i dalëboje, demode, që e artikulojnë politikanë e gazetarë pa pikë imagjinate. Djegia e mandateve ishte një akt dëshpërues i opozitës, akt pafuqie, pasi korrupsioni mori trajta të përbindshme e skandaloze. Nuk më takon mua të vendos, por kjo nuk ishte aspak mënyra e duhur. Sepse, siç e pamë, i hapi rrugën fenomenit të një opozite kukull, disi të “zhburrnuar”. Ndërsa ata që hynë në parlament kanë marrë parasysh koston. Ky mendoj, se është një bilanc alarmues i Partisë Demokratike. Pyetja që shtroj unë është: vërtet nuk paska pasë e djathta shqiptare aq djem e vajza, burra e gra të mrekullueshme, të shkolluar e intelektualë, ekspertë e njerëz me integritet të lartë moral, sa të përfundonte duke futur në lista këto karikatura politike!?

-A mendoni se Berisha po e dëmton partinë Demokratike, duke bërë thirrje për dhunë?

Agron Tufa: Unë mendoj se në rend të parë të diskutimit nuk është zoti Berisha, sepse nuk po qeveris ai. Siç e dimë, tjetërkush është timonier.

-A ka sot në politikën shqiptare apo edhe në pozicione të larta në administratë persona që në sistemin komunist kanë vrarë?

Agron Tufa: Si Spartak Braho? Po. Ka pasur gjithmonë. Sot ka një përqëndrim të madh e të pakuptueshëm ish operativësh të Sigurimit të shtetit, të cilët shkojnë në mbi dymijë vetë në terë Shqipërinë. Midis tyre, sigurisht, ka dhe vrasës në kuptinmin tekstual të fjalës. Është brezi i lindur në fillim të viteve 1950-1960, që filluan punë në Sigurimin e shtetit nga mesi i viteve ’70 deri në rënien e diktaturës me 1991. Kjo gjeneratë, përjashto ata që u larguan dhe fituan azil politik jashtë, është sot me shumicë në shërbimin në institucionet më të rëndësishme të shtetit.

– Zoti Braho ju konsideron si pasardhës i familjes kolobracioniste, sa e vërtetë është kjo?

Agron Tufa: Fatkeqësisht z. Braho nuk arriti, qoftë edhe njëherë të vetme, të thotë për personin tim diçka përafërsisht të saktë. Akuza se unë qenkam “pasardhës i një familjeje koloboracioniste” është një tjetër shpifje ordinere e Brahos. Le ta provojë ta dëshmojë akuzën e tij me fakte dhe dokumenta, siç provova unë për të, që ka dhënë dënime politike për minorenë deri dhe dënime me pushkatim. Përndryshe “çantën e zezë” të Brahos, do ta quajmë “çanta që nuk u hap dot kurrë”. Por duke gërmuar, ka fort të ngjarë që të dalin Brahot fashistë. Po ka dhe diçka tjetër të lezeçme: Braho njëherë më etiketon si “familje balliste”, njëherë tjetër si “familje koloboracioniste”. Cilën nga këto zgjedh ai? Deputeti Braho kërkon të sajojë gjithçka, duke na paraqitur si antagonistë klasorë, sapo paraqesin dokumeta që rrëzojnë mitet e propagandës komuniste mbi luftën. Por as këtë nuk di ta bëjë mirë. Sa për koloboracionizmin: ku ka Koloboracionizëm më të turpshëm se ai që ka bërë PKSH me jugosllavët? Atë të na shpjegojë Braho, se u bë kur luftë nuk kishte. Kishte vullnet, nënshtrim të vullnetshëm prej skllavi. Nënshtrim deri në bashkim doganor dhe përgatitje për festën e bashkimit me RFJ! Dhe kur? Në kohë paqjeje!

-Deputeti Braho thotë që në praktikën e sigurimit, spiunët rekrutoheshin nga rradhët e klasës së Agron Tufës. Pastaj përsëri, në një intervistë të fundit, thotë se babai juaj ka bërë burg ordiner, e jopolitik. çfarë përgjigje keni ju për këto?

Agron Tufa: Im atë, ka qenë një malësor tradicional, filozof nga natyra dhe i papërkulshëm për nga karakteri. Mbante kësulë të bardhë, të pastër, siç ka mbajtur brezi i moshës së tij në Dibër. Atë bardhësi, si majë dëbore, e mbajti të pandotur në shpirt. Nuk bëri kurrë, në asnjë rast, asnjë kompromis. Edhe burgun e bëri për të tjerët. Aktakuza e tim eti ka qenë: “për moskallëzim bisedash armiqësore dhe pengim të organeve hetuese”. Ose më shqip: burg, veç mos me qenë spiun, mos me marrë më qafë të tjerët. Le të provojë të kundërtën “Çanta e zezë”. Braho dhe xhelatë të tjerë të diktaturës mund të kenë rekrutuar edhe nga klasa e të dënuarve informatorë. Ne i dimë mirë metodat lebetitëse, terrorin dhe shantazhin me fëmijët dhe familjen që kanë ushtruar oficerët operativë, hetuesë, gjykatës e prokurorë për t’i thyer njerëzit pa asnjë shpresë, të braktisur në thonjtë dhe torturat e sigurimsave apo të hetuesve e gjykatësve si Spartak Braho. Për këtë se si ka torturuar e çuar në çmendinë djem të rinj, minorenë, le të na flasë vetë ende-Deputeti Braho. Ata të mbijetuar janë të gatshëm të përballen me të. Por i kthehemi argumentit të rekrutimeve. Braho përpiqet djallëzisht ta bëjë ligj universal faktin, se në kushte e mungesës së lirisë elementare, në qeli e zyra hetuesie, në burgje e kampe internimi, disa bisha si ai vetë kanë mundur t’u shkëpusin me pahir ca firma disa fatkeqëve. Por ndërsa ato i bënin me shtrëngim e dhunë kafshërore, si shpjegohen mijëra informatorë spiuna të zellshëm nga familje të partishme, deri në instanca të larta të KQ të PPSH?

Në intervistën e tij të fundit, z. Braho ju akuzon se ju keni botuar në një studim listën e 256 dëshmorëve të luftës partizane, të cilët ju i quani kriminelë luftë. Si qëndron e vërteta?

Agron Tufa: Z. Braho i takon asaj kategorie të pandreqshme gënjeshtarësh, të cilët e kanë psikologjikisht të pamundur të thonë qoftë dhe një të vërtetë. Po dhe në ndodhtë ta kapërdijnë padashje një të vërtetë, atëherë kalojnë disa javë duke e vjellur atë, derisa të rregullojnë pehazhin organik të gënjeshtrave e mashtrimeve. Kështu dhe me shifrën e tij prej 265 emrave me heronj apo dëshmorë, për të cilën do të kemi një përgjigje sqaruese për opinionin. Këtu po sqaroj shkurt: lista me 265 heronj e dëshmorë, gjoja “kriminelë lufte”, është një mashtrim që bën Braho për të yshtur fantazmat fanatike e nostalgjike për revansh enverist. Emrat janë nxjerrë nga konteksti i një libri studimor që ka autor studiuesin Çelo Hoxha, botim i ISKK dhe se shumica e tyrë nuk janë të rënë, dëshmorë apo heronj, por bëhet fjalë me fakte, se në episode të ndryshme të luftës së partizanëve me urdhërat e padronëve Miladin Popoviq dhe Dushan Mugosha, të cilët bënin ligjin mbi Enver Hoxhën dhe Shtabin e Përgjithshëm të LANÇ-it, janë pushkatuar njerëz të pafajshëm, popullata civile, janë djegur krahina të tëra, është ushtruar terror, janë zhbirë fshatra e janë vrarë pas shpinë komandantë e njërëz të rëndësishëm të luftës. Lista prej 256 emrash ka të bëjë me personat përgjegjës për krimet e vrasjet dhe, më së shumti, për ata që kanë pasur dijeni për këto krime të luftës. Pra, një gjë më se e vërtetë, e mbështetur në arkiva, dokumenta dhe dëshmi. Është tjetër gjë të shpallësh 265 kriminelë luftë dhe krejt tjetër gjë të thuash që 265 prej rradhëve të udhëheqjes partizanë kanë përgjegjësi apo kanë pasur dijeni mbi këto krime. Besoj se e kapni ndryshimin e thellë.

– Zoti Spartak është shprehur se “unë vij nga një familje dëshmori dhe ne ishim fituesit e luftës. Babai im ka mundur pasardhësit e tyre ndërsa unë kam mundur pinjojtë e tyre”. Si qëndron e vërteta e kësaj?

Agron Tufa: Rrenë tjetër e deputetit Braho. Nuk ka ndonjë dëshmor. Nëpër fis a miqësi, tjetër punë është. Një gjë ama dihet mirë: babai i Spartak Brahos, që ka qenë 11-12 vjeç kur filloi lufta, i bie të ketë qenë nja 15-16 vjeç kur doli “partizan i orëve të fundit” (17 mars 1944). Pastaj dihet, u forcua dhe u kalit pas lufte, kur u dërgua me shërbim në “veriun antikomunist”, saktësisht, në Shkodër, në kohën kur antikomunistëve u thoshin “banda”. Imagjinoni, qytetarë shkodranë me një apo dy fakultete të mbaruara në Universitetet e Europës, ajka e inteligjencës, siç kanë qenë antikomunistët shkodranë, quheshin “banda” prej analfabetëve të pushtetit të ri stalinist. Se ç’kanë bërë komunistët në Shkodër, këtë kërkojeni në enciklopedinë e terrorit komunist, që e boton Instituti i Studimeve të Krimeve dhe Pasojave të Komunizmit (ISKK). Dihet, gjithashtu, dhe miqësia e famshme që ka pasur babai i Spartak Brahos me Sabri Sevranin, Komandantin mizor të Kampeve dhe Burgjeve të Komunizmit. Si të mos bëhej Braho komunist?
Braho përpiqet të instalojë përmes shtypit një imazh përkeqësues në publik për ish-të përndjekurit politikë të Shqipërisë, duke cënuar rëndë qëndresën e kundërshtimit të diktaturës komuniste në vendin tonë. Në gjykimin e sotëm kolektiv, brenda e jashtë vendit, të Përndjekurit Politikë, antikomunistët, nuk e humbën as luftën antifashiste, as moralin e kësaj lufte. Humbësit e vërtetë të luftës, siç u pa bindshëm, janë komunistët dhe fronti ideologjik komunist, ku shërbeu si gjykatës i zellshëm edhe Spartak Braho. Parlamenti i parë pluralist shqiptar, në një seancë të posaçme të vitit 1991 u ka kërkuar ndjesë të persekutuarve politikë për pushkatimet, dënimet dhe internimet e tyre të pamerituara. Për persekutimin absurd 45-vjeçar, dhe qeveritë demokratike shqiptare të pas vitit 1991 ua kanë njohur atyre pafajësinë, u kanë kërkuar ndjesë në emër të shtetit. Përndryshe pse kompensohen dhe dëmshpërblehen? Jo se kompensimi, dëmshpërblimi apo rehabilitimi i tyre janë të mundshëm… Por vetë një fakt i tillë, tregon se rregjimi dhe ideologjia enveriste e Brahos dështoi në mënyrën më të turpshme, pasi kishin çnderuar që në zanafillë, tok me Miladinin dhe Dushanin, edhe luftën patriotike të partizanëve shqiptarë. Përçarja që Braho kërkon të mbjellë mes shqiptarëve është thjesht një provokim dhe prirje komunisto-fashiste.

-Z. Braho ju ka sulmuar edhe si shkrimtar; ai deklaron se ju dhe zotin Gazmend Kapllani nuk ju njeh as katundi juaj.

Agron Tufa: Nuk i marr seriozisht përçartjet e një ish-gjykatësi komunist për artin. Ky aspekt ka të bëjë me mua dhe nga pikëpamja shoqërore nuk përbën rrezik. Si ish-gjykatës që jepte dënimet, Braho e ka edukuar veshin e tij me estetikën e formulimit të vendimeve me vdekje, dënime politike të adoleshendtëve në moshën e tyre të ëndrrave. Si mund të kuptojë letërsinë time dhe të kolegut tim Kapllani!? Le t’ia falim këto lajthitje të moshës, se nuk është fushë e tij.

-Në intervistën e tretë (dhe të fundit deri tani), z. Braho ju ka etiketuar në një të përditshme me një pezhorativ të rëndë “Një fashist në Tiranë”. Si e keni pritur ju?

Agron Tufa: Paaftësia e deputetit Braho për të përballuar të vërtetat e tmerrshme të krimeve të komunizmit, që i kanë prodhuar vetë ai dhe veglat qorre të diktaturës si ai, ka shpërthyer tashmë në një frenezi të pakontrolluar, duke e zhvendosur Brahon nga ekstremi komunist enverian, në ekstremin fashist dhe anasjelltas. Shenjat e sëmundjes fobike janë të rënda, por fatmirësisht sot, në këtë liri e demokraci të rrezikuar nga Braho e simahorë të tjerë të diktaturës, mund të gjesh mjekë të shkëlqyer psikiatër, apo psikoanalistë të zhdërvjellët, që kanë mbaruar në universitetet më në zë të Euro-Amerikës. Unë nuk e ndjek më reaksionin zinxhir të këtyre shpërthimeve, por mendoj se ky revansh absurd i tij, po bëhet i tejet i rrezikshëm. Unë nuk po ndeshëm më me një logjikë normale, të njeriut normal, por me paranojën e një fashisto-komunisti në krizë. Armët e mia të logjikës, argumentit dhe faktit kanë qenë përpikmërisht të sakta, të prekshme, të dëshmueshme. Mund t’i provojë kushdo. Kam pësuar një zhgënjim të madh nga niveli derdimen i një deputeti, që nuk është në gjendje të thotë qoftë dhe një gjë përafërsisht të saktë. Ndërsa për shantazhet, kërcënimet dhe përpjekjet për linçimin tim publik, ndonëse shoh se ka dhe mbështetjen e heshtur të disa kolegëve të Kuvendit, ndjej keqardhje të përzier me njëfarë humori të zi. /Pamfleti

Intervista – Reka: Është koha që Maqedonia e Veriut ta zgjedhë një president shqiptar

Zërijeta Hajro Jajaga

“Mendoj se me garimin tim në këto zgjedhje dërgojmë një mesazh për gjithëpërfshirje, sepse atëherë do të vazhdohej me traditën gati 30 vjeçare pas pavarësimit të Maqedonisë së Veriut ku shqiptarët do të jenë vetëm votues, por asnjëherë të votuar”, tha në një intervistë për Radion Evropa e Lirë, kandidati për president në Maqedoninë e Veriut Blerim Reka.

Reka ka diskutuar rreth konceptit të platformës për krijimin e një Republike gjithëpërfshirëse, me ligjin mbi të gjithë.

Radio Evropa e Lirë: Zoti Reka, argumenti juaj kryesor i fushatës mbetet “ta bëjmë Maqedoninë e Veriut Republikë”. Cila është esenca e Republikës përmes së cilës synoni të bindni elektoratin që t’ju votojë për president të shtetit?

Blerim Reka: Koncepti im “Republika për të gjithë”, është koncept për Republikën në të cilën do të sundojë ligji, dhe jo individi me fjalë të tjera ashtu siç është dhe slogani im, “Republika për të gjithë, me ligjin mbi të gjithë” në fakt është një koncept universal i sprovuar në demokracitë liberale, dhe ajo që i ka munguar tani e tridhjetë vite Maqedonisë së Veriut.

Ne për 30 vite kishim shtet të kapur, por tash e dy vite frikësohemi se po rrëshqasim drejt një shteti privat me përqëndrimin e gjithë fuqisë politike tek një person, që po ashtu nuk është e shëndetshme për demokracinë. Konsideroj se me konceptin “Republika për të gjithë”, qytetarët do të kenë të drejtën që të kërkojnë llogaridhënie prej atyre që janë në pushtet dhe jo siç është tash faktikisht, qytetarët u binden do si do politikave qeveritare.

Ky është i vetmi koncept i cili mendoj se mund ta përthekojë një situatë post-konfliktuoze tash e 20 vite dhe para-integruese ashtu siç pretendojmë në Bashkimin Evropian.

Pse mendoj se duhet bërë reforma të thella në një rend republikan, sepse nëse vazhdojmë me një politikë ku nuk do të ketë transparencë dhe llogaridhënie, nuk do të ketë qevrisje të mirë, qytetarët do të humbin besimin në këtë shtet do të humbin vizionin dhe në një gjendje depresioni do ta lëshojnë sa më tepër shtetin, pra me Republikën synojmë atë që unë e quaj “të parandalojmë shtetin e zbrazët’.

Radio Evropa e Lirë: Flisni për sundimin e drejtësisë, shtet ligjor, sikur tejkalohen kompetencat. Si mendoni t’i arrini këto synime?

Blerim Reka: Jo, unë do të thosha se në këtë drejtim në mënyrë strikte u përmbahem kompetencave të presidentit të shtetit. Sipas Kushtetutës, presidenti i shtetit ka tre fusha të cilat janë nën kompetencën e tij, politikën e jashtme, sigurinë që përfshin dhe aspektet e mbrojtjes dhe disa kompetenca të pjesshme në sistemin gjyqësor me emërimin e anëtarëve në këshillin gjyqësor dhe emërimin e anëtarëve përkatësisht gjykatësve në Gjykatën Kushtetuese.

Pra, në këtë shtyllën e tretë ku presidenti ka kompetenca që lidhen me sundimin e ligjit, do të jem luftëtar i denjë, luftëtar që pa kompromis do të angazhohet për sundimin e drejtësisë dhe ligjit në çdo pore të jetës në shoqëri.

Sa u përket kompetencave tjera që lidhen me politikën e jashtme, mbrojtjen dhe sigurinë, unë vetëm mund të jap kontribut, pra ta komplementojë politikën qeveritare në integrimet euroatlantike, veçanërisht tani që presim caktimin e datës për fillimin e bisedimeve me Bashkimin Evropian, si me përvojën time, si me dijen dhe në një mënyrë mund të jem ndihmesë për këtë integrim strategjik të vendit drejt BE-së dhe asesi pengesë.

Me fjalë të tjera, mendoj se një president i cili nuk i takon asnjë partie politike, një president i cili është nga komuniteti i cili nuk është shumicë, në këtë shtet mund të jetë vetëm e shëndetshme për demokracinë e Maqedonisë së Veriut sepse do të jetë një kontrollor, monitorues, por edhe një ndërhyrës në momentin që do të gabojnë politikat qeveritare.

Radio Evropa e Lirë: Megjithëse votat e shqiptarëve kanë qenë gjithmonë vendimtare për zgjedhjen e presidentit të shtetit, numrat janë të tillë që bazuar vetëm në elektoratin shqiptarë është e pamundur të zgjidheni president, duke pasur këtë parasysh këtë cili ishte qëllimi i futjes në garën zgjedhore?

Blerim Reka: Pikërisht kjo është dhe arsyeja se pse i hyra garës për president të shtetit sepse konsideroja se vetëm me dy ofertat maqedonase për president duke injoruar gati se një të tretën e elektoratit këtu në Maqedoninë e Veriut, përkatësisht elektoratin shqiptarë, nuk është fer kjo ndaj shqiptarëve, por njëherësh mendoj se me garimin tim në këto zgjedhje dërgojmë një mesazh për gjithëpërfshirje, sepse atëherë do të vazhdohet me traditën gati 30 vjeçare pas pavarësimit të Maqedonisë së Veriut ku shqiptarët do të jenë vetëm votues, por asnjëherë të votuar.

Me fjalë të tjera, desha të ndryshojë këtë realitet të shëndrimit të elektoratit shqiptarë në një makineri votuese e cila çdo herë në rrethin e dytë duhet të vendosë për një kandidat maqedonas, por asnjë herë për një shqiptar.

Nëse ne dëshirojmë t’i fillojmë negociatat anëtarësuese në Bashkimin Evropian, atëherë një nga vlerat e përbashkëta evropiane është dhe diversiteti kulturor, multietnik, barazia e të gjithëve në një shtet pa marrë parasysh përkatësinë kombëtare, atë fetare e kështu me radhë, tani është shansi që qytetarët e Republikës së Maqedonisë së Veriut të zgjedhin një president i cili është shtetas i këtij shteti megjithatë nuk i takon shumicës etnike të këtij shteti, por me një program i cili për mendimin tim është konkurrues dhe unë do të thosha unifikues për të gjithë qytetarët.

Radio Evropa e Lirë: Sfidë për këto zgjedhje mbetet arritja e cenzusit. Ju keni hedhur mjaft dilema për këtë?

Do të thotë, që në fillim, unë kam potencuar ca hendikepe të këtij procesi elektoral për zgjedhjen e presidentit të shtetit. Hendikepi i parë ka të bëjë me atë se shteti akoma nuk i ka zbatuar rekomandimet e ODIHR-së nga viti 2016, Maqedonia e Veriut akoma nuk ka përditësuar listën e zgjedhësve, në atë akoma figuron një trup elektoral prej 1.8 milion votuesish nominal, do t’i quaja, por në realitet deri në vitin 2017 janë shpërngulur rreth 250 mijë qytetarë nga shteti, ne në fakt ditën e zgjedhjeve nuk do të kemi 1 milion e 800 mijë, por do të kemi 1 milion e 550 mijë votues dhe kjo zbrazëtirë prej çerek milioni votuesish mund të jetë burim i manipulimeve me vota.

Pra, duke pasur parasysh manipulimet zgjedhore që ishin prezente gjatë zgjedhjeve të kaluara, si treni bullgar, votimi familjarë, unë i frikësohem jo vetëm arritjes së cenzusit që është vështirë të arrihet me këtë diskrapancë prej çerek-milioni i cili është inegzitent përkatësisht fantom gjatë ditës së votimit, por i frikësohem edhe praktikës së deritanishme të manipulimit me votat e qytetarëve.

Radio Evropa e Lirë: Dhe pas 21 prillit, nëse futeni në raundin e dytë, si do ta bindni elektoratin maqedonas t’ju votojë ? Dhe nëse nuk futeni si do të veproni, do mbështesni ndonjë kandidat,…?

Unë jam i bindur se do të kalojë në randin e dytë. Dhe në rrethin e dytë do të vazhdojë me fushatën presidenciale.

Unë tashmë e kam bindur elektoratin maqedonas, si me bisedat, deklaratat takimet me qytetarët të cilat i kam realizuar jo vetëm me komunitetin shqiptar, por edhe atë maqedonas, kështu që mendoj se është krijuar një atmosferë që mendoj se gradualisht ne po e thejmë atë mentalitetin mono-etnik në këtë shtet dhe gradualisht, po shoh se edhe qytetarët maqedonas po tregojnë mbështetje jo dhe aq ndaj meje si kandidat për president të shtetit, por konceptit, filozofisë sime politike dhe platformës se si unë dua ta ndërtojë këtë shtet të përbashkët.

Intervista – Gjonaj: Shqiptarët duhet të rikthejnë vëmendjen tek lobizmi

Udhëheqësit e Kosovës dhe Shqipërisë duhet ta përqëndrojnë vëmendjen tek lobimi në Uashington, sepse vitet e fundit Serbia ka bërë hapa të mëdha në këtë drejtim, thotë Mark Gjonaj anëtari i Këshillit Bashkiak të Nju Jorkut. Në një intervistë për Zërin e Amerikës, ai tha se është përgjegjësi e të gjithë shqiptarëve që ta kujtojnë botën dhe aleatët e tyre për krimet që kanë bërë sërbët në Kosovë. Zoti Gjonaj është pjesë e një grupi të komunitetit shqiptaro-amerikan që këtë fundjavë shkon në Kosovë për të nderuar kontributin e batalionit “Atlantiku” në luftën e vitit 1999 si dhe për të rritur ndërgjegjësimin për të zhdukurit dhe viktimat e dhunës seksuale. Me zotin Gjonaj bisedoi kolegu Festim Gashi.

Zëri i Amerikës: Zoti Gjonaj, këtë fundjavë ju shkoni në Kosovë me një grup të komunitetit shqiptaro-amerikan për të kujtuar rolin e batalionit “Atlantiku” që luftoi në luftën e vitit 1999. Çfarë mesazhi do të dërgoni në Kosovë?

Mark Gjonaj: Së pari duhet të kujtojmë se njëzet vjet më parë, miku ynë Shtetet e Bashkuara të Amerikës me aleatët e saj kontribuan në dhënien fund të krimeve të luftës në Kosovë, që ishte një krizë e vertetë humanitare. Mesazhi që do të dërgojmë është i dyfishtë, nderimi i aleatëve që ndihmuan njerëzit tanë në momentet tona më të errta dhe nderimi i komunitetit shqiptaro-amerikanë, batalionit tonë “Atlantiku”, veçanërisht ato gra dhe burra që bënë sakrificën më të madhe, duke shkuar në vendin amë për të luftuar për liri dhe për njerëzit e Kosovës.

Zëri i Amerikës: Zoti Gjonaj, njëzet vjet pas mbarimit të luftës në Kosovë, 1696 njerëz ende figurojnë të zhdukur. Sipas mendimit tuaj, çfarë duhet bërë ndryshe në përpjekjet për gjetjen e tyre?

Mark Gjonaj: Së pari duhet të sqarojmë atë që ka ndodhur. Pavarësia e Kosovës u pagua me gjak, djersë dhe lot. Afër 14 mijë njërëz u vranë, 1696 ende të zhdukur, 20 mijë gra të dhunuara, 800 mijë njerëz u larguan me forcë nga vendi i tyre, dhe mbi 100 mijë shtëpi u shkatërruan. Këtu nuk ka asgjë të re. Shqiptarët ishin objekt i masakrave për shumë shekuj. Në dimrin e vitit 1878-1879, kur 35 mijë shqiptarë u vranë, gjatë luftës ballkanike të viteve 1912-1913, 120 mijë shqiptarë u vranë, në masakrën e Tivarit 5 mijë shqiptarë u vranë, dhe kishim luftën me të fundit në Kosovë. Dhimbja e tyre ende po ndihet edhe sot. Kemi familje që kanë humbur të dashurit e tyre , të cilët çdo ditë përballen me humbjen e anëtarëve të familjeve të tyre, të vrarë nga dora e armikut tonë, në këtë rast Serbisë. Duhet t’ia kujtojmë vetes se askush nuk është përgjigjur për krimet e luftës dhe masakrat deri më sot. Kemi 1696 njerëz që ende janë të zhdukur. Duhet ushtruar trysni ndaj Serbisë për këtë çështje, dhe ne duhet të ngrejmë zërin që të ketë përgjegjësi për krimet dhe masakrat që janë bërë në Kosovë. Ne gjithashtu duhet të vazhojmë kërkimet për gjetjen e trupave të të dashurve tanë. Kjo dhumbje po bën jehonë në mbarë Kosovën dhe në mbarë komunitetin shqiptar sot. Ne kemi nevojë për një ripërqëndrim të vëmendjes në krimet e vërteta. Sot Serbia, agresori i vërtetë, është bërë viktimë dhe viktimat janë bërë agresorë. Kjo është për të ardhur keq. Udhëheqësit tanë duhet ripërqëndrojnë vëmendjen tek lobimi në Uashington dhe në komunitetin ndërkombëtar për t’ua kujtuar atyre çmimin që është paguar gjatë kësaj lufte. Serbia po shpenzon 30 milionë dollarë në vit për lobizëm vetëm në Uashington. Ka ardhur koha që komuniteti shqiptaro-amerikan të bashkohet përkrah Kosovës dhe të Shqipërisë për t’u ripërqëndruar tek çështjet reale. Këto pyetje duhet të marrin një përgjigje dhe kriminelët e luftës duhet të japin llogari për krimet që kanë bërë.

Zëri i Amerikës: Zoti Gjonaj, komuniteti shqiptaro-amerikan ka dalur me një projekt për vendosjen e shumë flamujve të zi me shqiponjën e kuqe në autostradën që lidh Shqipërinë me Kosovën, për të kujtuar të zhdukurit dhe të rënët e luftës së vitit 1999. Si doli kjo ide dhe a ka një mbështetje të madhe për të nga njerëzit në Kosovë?

Mark Gjonaj: Së pari unë dua të falenderoj komunitetin shqiptaro-amerikan për bujarinë e tyre për ta bërë të mundur këtë projekt. Qëllimi është që të kemi një flamur për çdo viktimë të luftës në Kosovë në autostradën që lidh Tiranën me Prishtinën. Në mesin e tyre do të jenë 1696 simbole të zeza. Do të jenë flamuj të zi me shqiponjë të kuqe dhe më emrat e viktimave dhe personave të zhdukur. Mbishkrimi “Për Viktimat dhe të Zhdukurit” në simbolin e këtyre flamujve është për të na kujtuar ne dhe këto familje që kanë patur humbje të tmerrshme se ne nuk e kemi harruar këtë. Kjo po bëhet për t’ia kujtuar popullit shqiptar koston e luftës dhe shpresojmë që të ripërqëndrojmë vëmendjen tek çështjet me përparësi. Duhet t’ia kujtojmë komunitetit ndërkombëtar se Kosova kurrë nuk e ka lënë tryezën e negociatave, por është Serbia ajo që është larguar nga negociatat dhe ka përdorur një tarifë të thjeshtë që nuk ka asnjë ndikim në ekonominë e tyre, ndërsa Serbia nuk u përgjigjet pyetjeve se ku janë kriminelët që kanë kryer krime në Kosovë.

Zëri i Amerikës: Pasojat e luftës së vitit 1999 ende po rëndojnë mbi njerëzit e Kosovës. Forcat serbe, përveç pushkëve dhe tankeve, përdorën edhe dhunën seksuale si një armë kundër popullatës shqiptare. A mendoni se është bërë mjaft nga komuniteti ndërkombëtar dhe autoritetet vendase për të trajtuar këtë lloj krimi?

Mark Gjonaj: Së pari, qeveria e Kosovës nuk ka bërë mjaft për të njohur këto viktima. Njëzet mijë gra janë përdhunuar. Shumica e atyre që kanë marrë guximin të flasin për këtë krim ndjehen të turpëruara për shkak të qeverisë dhe janë heshtur nga qeveria jonë. Këto gra nuk kanë patur një përmbyllje të këtij kapitulli të rëndë të jetës së tyre, pra që këta kriminelë të nxirreshin para drejtësisë. Kështu që ne jemi të angazhuar në një program për rritjen e ndërgjegjësimit, jo vetëm të bëhemi një zë për këto gra, por që t’ua kujtojmë të gjithëve krimet e luftës që janë bërë. Ne kemi hedhur idenë për mbledhjen e 20 mijë vathëve që do të simbolizonin gratë e përdhunuara dhe do të vendoseshin në një objekt të caktuar. Ne shpresojmë që të rinjtë do t’i bashkohen kësaj nismeje për t’ia kujtuar botës krimet e luftës në Kosovës dhe tragjeditë me të cilat këto gra ndeshen. Shumica e këtyre grave thonë se më mirë do të ishte të vriteshin se sa t’i mbijetonin përdhunimit, padrejtësive dhe të bëheshin me turp nga njerëzit e tyre.

Zëri i Amerikës: Zoti Gjonaj, komuniteti shqiptaro-amerikan ka ndihmuar Kosovën në shumë aspekte. A jeni të kënaqur me rezultatet e kësaj ndihme?

Mark Gjonaj: Ne duhet të vazhdojmë të bëjmë më shumë. Komuniteti shqiptaro-amerikan nuk e ka harruar atdheun ose detyrimin ndaj tij. Ne e dimë se ai shpesh është përmendur për punën që ka bërë për pavarësinë e Kosovës. Pa ndihmën e komunitetit shqiptaro-amerikan, Kosova nuk do të ishte shteti i lirë që është sot. Kjo, për shkak të energjisë dhe përpjekjeve të bashkuar që ne kemi bërë, jo vetëm nga ky komunitet por edhe nga udhëheqësit botërorë. Ne duhet të vazhdojmë të përqëndrohemi tek e ardhmja, por gjithashtu duhet të kërkojmë llogari nga udhëheqësit tanë për t’u siguruar që ata vazhdojnë të jenë të përqëndruara nga çështjet që ndodhen para nesh. Ne e dimë se mund të arrijmë gjëra të mrekullueshme kur punojnë së bashku, kur jemi të bashkuar me një mesazh, me një fokus. Sot ndodhemi në këtë pikë si komunitet. Kemi humbur shumë në 20 vitet e fundit, kemi humbur përqëndrimin tonë. Shumë nga aleatët dhe miqtë tanë të cilët ende na mbështesin duhet të kujtohen prej nesh për arsyen pse na ndihmuan. Dhe kjo është një përgjegjësi e të gjithë shqiptarëve kudo që janë, por më tepër e dy qeverive dhe udhëheqësve tanë të të gjitha fushave.

Zëri i Amerikës: Menjëherë pas mbarimit të luftës, shqiptarët u kthyen në shtëpitë e tyre në Kosovë, megjithatë sot ne po shohim largimin e një numri të madh njerëzish. Sipas mendimit tuaj, çfarë po ndodh, çfarë po i shtyn njërëzit të largohen nga vendi?

Mark Gjonaj: Është e vështirë, veçanërisht për të rinjtë, kur nuk shohin një të ardhme të ndritur dhe përparim ekonomik. Njerëzit e Kosovës ende po vuajnë. Ata nuk kanë qenë në gjendje të ndërtojnë një bazë të fortë për rritje ekonomike. Gjendja jo e mirë ekonomike është një nga arsyet pse njerëzit largohen. Qeveria nuk ka bërë mjaft për ta stabilizuar rajonin. Një nga problemet që kemi është mungesa e balancës tregtare mes Kosovës dhe Serbisë. Kosova importon shumë nga Serbia, dhe eksporton shumë pak. Kjo çështje duhet të trajtohet dhe të ketë një balancë dhe reciprocitet në shkëmbimet tregtare të Kosovës me Serbinë.

Zëri i Amerikës: Zoti Gjonaj, Kosova ende po përballet me një sfidë të madhe, ngërçin në dialogun me Serbinë dhe reagimin ndaj tarifës 100 për qind të vendosur ndaj mallrave serbe. Shumë analistë thonë se vendosja e tarifës ka ndikuar negativisht në marrëdhëniet e Kosovës me aleatët e saj perëndimorë. Si e shihni ju këtë?

Mark Gjonaj: Kemi të bëjmë me Serbinë, e cila po shpenzon dhjetra miliona dollarë për lobizëm në Uashington dhe po bënë hapa të mëdhenj në këtë drejtim. Është një padrejtësi e madhe ndaj Kosovës për tregtinë. Produktet e Kosovës nuk mund të hyjnë në Serbi. Kamionët tanë ndalen në kufi dhe nuk mund të futen në Serbi me targat e Kosovës. Padrejtësia po u ndodh shqiptarëve të Kosovës. Kosova është një vend i pavarur dhe duhet të lejohet të veprojë për interesat e saj më të mira. U bëj shqiptarëve të Kosovës që të bojkotojnë të gjitha produktet serbe derisa Serbia të kthehet në tavolinë e bisedimeve me vullnetin për të ndjekur penalisht të gjithë kriminelët e luftës.

Intervista e plotë – Deputetja socialiste Xhembulla: Basha është një politikan i konsoliduar, i formuar në Perëndim

Deputetja e PS-së, Almira Xhembulla ndryshe nga pjesa tjetër e maxhorancës që e ka sulmuar kreun e PD-së, kjo e fundit ka vlerësuar Lulzim Bashën për qëndrimet e tij. Deputetja e Dibrës e ftuar në emisionin ‘My Living”, ka thënë se Basha është një politikan i konsoliduar dhe i edukuar në perëndim. “Z.Lulzim Basha tashmë është një politikan i konsoliduar dhe ai reflekton në njëfarë mënyre pjesën që është edukuar në perëndim. Ka një diskurs jo gjithmonë shumë të rëndë dhe mendoj që bën dallim nga paraardhësi i tij në këtë aspekt”, ka thënë deputetja e PS. Ndërkohë që për kryeministrin Rama, ajo e ka quajtur ndryshe nga të tjerët. “Kryeministri Edi Rama është pikërisht ai kryeministri ndryshe, është kryeministri që duam dhe ka një vlerë të padiskutueshme përsa i përket të qënurit vizionar, largpamës dhe me ide shumë të qarta për të bërë Shqipërinë evropiane”, është shprehur Xhembulla. Socialistja ka treguar dhe jetesën që bën në Tiranë, ndërkohë që familjen e ka në Dibër dhe e viziton në fundjavë.

Intervista

Bruna: Po rehatohet këtu. Qenka një shtëpi shumë elegante e stilit modern;je kujdesur vetë për arredimin e shtëpisë ?

Almira: Për arredimin jam kujdesur vetë. Më ka mbështetur një arkitekt për ndarjet dhe këto gjërat e mëdha. Preferoj që gjithçka që më rrethon të më përfaqësojë. Ngjyrat e tokës, ngjyrat e gjelbërta, duke qënë që jam një dashamirëse e mjedisit. Mendoj që më përfaqëson.

Bruna: Si po e gjen veten këto dy vite më dy fëmijët e tu në Tiranë, duke qënë se shtëpia jote e pare, ku ti ke jetuar shumë vite është në Dibër ?

Almira: Në fakt ajo është shtëpia ime e vërtëtë. Këtu ende nuk e ndjej veten sikur është shtëpia ime, ndonëse jam përpjekur që shumicën e gjërave që na duhen, t’i marr afër. Viti i parë ishte shumë i vështirë, mblidhesha me fëmijët, shtëpia nuk ishe kompletuar. Mblidheshim të tre. Ata me problemet me shkollën, unë me vështirësitë me jetën politike dhe parlamentare. I dhamë fjalët njëri-tjetrit që do bëheshim një ekip dhe do ja dilnim.

Bruna: Po bashkëshorti, vjen ai çdo fundjavë apo shkoni ju në Dibër ?

Almira: Është pak e vështirë sepse bashkëshorti im është për momentin i vetmi kirurg me kohë të plotë në spitalin rajonal të Peshkopisë. E di se sa i rëndësishmë është angazhimi i tij në atë spital dhe sa jetik për ata banorë. Ai duhet që shumicën e kohës të jetë atje. Ne përpiqemi që fundjavat t’i kalojmë bashkë. Më shpesh shkoj unë. Pak më rrallë fëmijët. Tashmë im bir është 16 vjeç, është adoleshent, është në moshën më delikate dhe është mirë që t’i ketë të dy prindërit pranë. Unë jam një nënë tolerante. Nuk e di a është e mirë kjo gjë apo pikë e dobët, por gjithmonë përpiqem që gjithçka që dua ta përcjell, ta bëj me modelin që krijoj. E njejta gjë dhe për bahskëshortin tim.

Bruna: Do të doja të ktheja vëmëndjen dhe njëherë, dy vite më parë kur të është dashur të japësh fjalimin e parë përpara kolegëve deputetë. Pjesën më të madhe të tyre i takojë dhe për herë të parë. A kishe emocione ?

Almira: Po, Bruna në fakt ka ngarkesën e vet emocionale, por më beso sa herë që flasim në foltoren e Parlamentit kemi një emocion dhe ka një ngarkesë, të cilën e besojnë vetmë kolegët që ke në sallë.

Bruna: A ishte parlamenti ai që ti prisje të gjeje ? Të dha atë hapësirën dhe mundësinë për të ngritur kauzat e tua, siç ti e mendoje përpara se të përfshiheshe në të ?

Almira: Politikën nuk e kisha parë asnjëherë si diçka që do ishte pjesë e imja, nuk kam patur ambicie për t’u përfshirë në politikë. Ato 6 muajt e parë ishin sfidë në vete sepse më dukej sikur nuk po bënim ndonjë gjë, ndonjë punë konkrete. Më dukej sikur puna ishte orientuar drejt të folurit, më vonë kuptova që në pozicionin, në politikë të qënurit një deputete të jep mundësi dhe shanse për t’i bërë gjërat në një dimension dhe me impakt shumë më të madh se sa isha mësuar fillimisht. Pavarësisht se e ke idenë që do jesh e paragjykuar si një politikane e re, mendoj që gjithkujt që i jepet shansi, ka mundesi të tregojë dhe perfaqësojë veten në mënyrën e duhur.

Bruna: Sigurisht, por duket që nuk është shumë e lehtë sidomos nëse vjen nga shoqëria civile, apo nga një profesion i caktuar, nuk je përfshirë në strukturat e partisë më herët, e ke ndjerë ti këtë gjë ?

Almira: Në fillimet e para kishte një lloj paragjykimi.

Bruna: Është një lloj paragjykimi që ndodh për persona që vijnë nga këto rradhë.

Almira: Po Bruna, është e vërtetë. Në fakt kjo ndodh që në momentin kur ti lancohesh si pjesë e listës së kandidatëve dhe jo të gjithë e presin pozitivisht këtë gjë. Mendoj që në momentin që ti shpalos platformën tënde, shpalos vlerat e tua dhe I krijon atyre besimin, atëherë për të gjithë bëhet shumë më lehtë e pranueshme dhe ti shumë shpejt e sheh veten që je bërë pjesë e një ekipi.

Bruna: Megjithatë duket sikur dhe për ty fillimi i ka patur ato sfidat e veta, të pranimit të grupit, apo jo ?

Almira: Po, sidomos për mua që takimi i parë politik ishte kur unë isha vetë si Kandidate për deputete në listë të Partisë Socialiste. Sigurisht ishte pak e vështirë sidomos për njerëzit që nuk kishin punuar me mua. Por ishte një periudhë shumë e shkurtër.

Bruna: Si re ti në sytë e poltikës shqiptare, si të përzgjodhën ty ?

Almira: Besoj Bruna që gjithçka lidhet më një punë të gjatë, të bërë me shumë përgjegjshmëri për të ndihmuar dhe për të promovuar Dibrën, për të ndihmuar dhe krijuar mundësi shumë grave dhe zonjave në atë qark dhe mendoj që pikëritsht kjo ka qënë dhe spunto e të marrit në konsideratë të kandidaturës time nga politika.

Bruna: Si ishte përballja me zonjat e politikës shqiptare?

Almira: U ndjeva jashtëzakonisht mirë, ndryshe nga pritshmëritë. Kisha idenë që do ndihesha pak jo shumë komode në ambient të tillë. Por më bëso që ishte një atmosferë ndryshe, një ekip shumë mbështetës.

Bruna: Cili është politikani shqiptar që e vlerëson më tepër ?

Almira: Do të më mirëkuptosh Bruna nëse unë nuk do të jap një emër, duke qënë që kam fatin që të bashkëpunoj dhe të jem pjesë e një ekipi me deputetë dhe deputete shumë të nderuar. Modele shumë të mira në politikë për të cilët ndihem mirë që i kam pranë dhe që ndajmë shumë gjëra bashkë dhe jemi pjesë e nj politike që edhe pse ka të metat e saj, pa diskutim nuk është që më pëlqen gjithcka që bëjmë dhe si bëhet; përsëri përpiqem që të gjej modele me të cilat do të desha të përfaqësohem dhe vetë, ndonëse jam përfaqësuese.

Bruna: Uroj që të jesh me pak diplomatike, kur do të të pyes për politikanin që e vlerëson më pak.

Almira: Duke qënë se vij nga një eksperincë e gjatë e të punuarit në organizata, ne përpiqeshim gjihtmonë që t’i shikojmë gjërat pozitivisht, gjithmonë gotën e mbushur gjysëm plot. Edhe pyetjes tuaj do të doja që t’i përgjigjesha në këtë aspekt. Çdo njeri ka një kontribut të caktuar dhe është për një arye në politikë. Sepse në politikë nuk ka njerëz të rastësishëm.

Bruna: Duke e parë në këtë këndvështrim pozitiv, çfarë vlerëson te zoti Lulzim Basha ?

Almira: z.Lulzim Basha tashmë është një politikan i konsoliduar dhe ai reflekton në njëfarë mënyre pjesën që është edukuar në perëndim. Ka një diskurs jo gjithmonë shumë të rëndë dhe mendoj që bën dallim nga paraardhësi i tij në këtë aspekt.

Bruna: Po z.Edi Rama si e vlerëson ?Almira: Kryeministri Edi Rama është pikërisht ai kryeministri ndryshe, është kryeministri që duam dhe ka një vlerë të padikustueshme përsa i përket të qënurit vizionar, largpamës dhe me ide shumë të qarta për të bërë Shqipërinë evropiane.

Bruna: Ka diçka tradicionale, të Dibrës ?

Almira: Po si mund të mungonte sheqerparja në shtëpinë e një dibrane.

Bruna: Me shumë kënaqësi, e ke përgatitur vetë ?

Almira: Jo këtë rradhë e ka përgatitur mamaja e bashkëshortit tim. Është një ëmbëlsirë të cilën ne e gatuajmë më shumë dashuri dhe është një nga ëmbëlsirat më tradicionale të zonës.

Bruna: Faleminderit. Sheqerparja gati, duket shume e shijshme.

Almira: Po nuk ka si të jetë ndryshe, është bërë më gjalpë vendi, me vezë fshati dhe është shumë e mirë.

Bruna: I lumshin duart zonjës.

Almira: Po të sjell pak dhe nga lëngu i mollës i prodhuar në Dibër, është e vetmja fabrikë që prodhon lëngun e mollës. Me mollë nga anët  tona. Besoj se ke dëgjuar për mollët e Dibrës që janë shumë të shijshme dhe përveç shijes kanë dhe shumë vlera duke qënë që është zona që ka kushtet e duhura për të rritur mollë shumë të shijshme dhe cilësore.

Bruna: Si fillim doja të të thoja që sheqerparja është shumë e shijshme, nuk i rezistova dot, edhe fillova ta shijoj, ndërkohë që ti përgatisje lëngun e mollës; di që në shtëpinë tënde gatuhet vetëm më produkte lokale të Dibrës.

Almira: Po, është shumë e vërtetë aq sa ndonjëherë më krijohet problem me kalamajtë, e kam të vështirë dhe kur shkojmë nga mamaja ime nuk përshtaten shumë mirë më kuzhinën ose këtë këtu.

Bruna: Janë mësuar më këtë shije.

Almira: Janë mësuar më gatimin e gjyshës, nënës se bashkëshortit apo me gatimin tim, dhe e kanë të vështirë. Është mirë që janë mësuar me kuzhinë tradicionale dhe me gatime deri diku organike por nga ana tjetër është sfidë për mua sepse shpesh herë më duhet të nxitoj nga takimet, nga mbledhjet, të vij të ju gatuaj diçka, shpejt e shpejt, këtu në shtëpi.

Bruna: Më kënaqësi do të doja të kalonim dhe në pjesën e kuzhinës së shtëpisë dhe të më tregoje për këto produket të zonës të cilat në shtëpinë tënde duhet të jenë të shumta dhe të shumëllojshme.

Almira: Po do kem kënaqësinë që të ndaj me ju disa nga produktet që përdor unë në shtëpi por së pari të mbarojmë dhe shijojmë ëmbëlsirën, sheqerparen. Do të tregoj disa produket të tjera të cilat unë i përdor për fëmijët apo për bashkëshortin në shtëpi.

Bruna:  Almira po shoh që ju pëlqejnë shumë edhe udhëtimet, shumë souvenire i keni në këtë bibliotekë.

Almira: Ndër investimet që konsiderojnë të rëndësishme në familje janë udhëtimet me familjen. Bashkëshorti veçanërisht është shumë i apasionuar mbas udhëtimeve. Kemi patur fatin që si familje të udhëtonim shpesh. Veçanërisht para fazës së hyrjes në politikë.

Bruna: Kuptoj që keni patur fatin që Shqipërinë ta keni vizituar të gjithën.

Almira: Po, nga jugu në veri. Pothuajse të gjitha pikat kryesore turistike, i kemi vizituar.

Bruna: Përveç pamjeve të bukura dhe asaj çka ofrojnë zonat e ndryshme të Shqipërisë , patjetër që keni eksploruar dhe shijen, ushqimin e këtyre vendeve.

Almira: Unë kam shumë dëshirë që të jemi ambasadorë të Shqipërisë për të përçuar vlerat më të mira që kemi. Mendoj që kuzhina tradicionale në disa zona dhe treva të Shqipërisë është një vlerë që duhet të bëhet e njohur te turistët e huaj, të cilët janë në kërkim të këtyre gjërave të thjeshta, por të vërteta.

Bruna: Nëse për vlerat e ushqimit të Shqipërisë je duke u përpjekur, ja ke dale plotësisht që të jesh një ambasadore  e shijes edhe e kuzhinës dibrane.

Almira: Po, jam përpjekur dhe e kam bërë më shumë dashuri dhe krenari për zonën.

Bruna: Shkojmë të kuzhina ?

Almira: Po

Bruna: Të pëlqen të kalosh kohën në këtë kënd të shtëpisë ?

Almira: Më pëlqen të kaloj kohë, por kohën e kam të rezervuar dhe për fat të keq jo aq sa do të doja të kaloja.

Bruna: Nuk e di nëse ka ndonjë zonjë nga zona e Dibrës që nuk e pëlqen kuzhinën apo të gatuarit.

Almira: Shumë e vërtetë. I kushtojmë shumë rëndësi pjesës së gatimit dhe përpiqemi që të kemi sa më të denjë në konkurencë më njëra tjetrën për të bërë më të mirën.

Bruna: Çfarë të pëlqen të gatuash, receta tradicionale apo edhe eksperimenton?

Almira: Mundohem që t’i kombinoj të dyja Bruna sepse dua t’i prezantoj shije të reja fëmijeve dhe dua t’i mësoj dhe ata me shije të kuzhinës italiane apo kuzhinave të tjera. Të mos jemi kaq lokalistë dhe të fokusuar apo dashuruar vetëm me kuzhinën tradicionale dibrane.

Bruna: Kur gatuan, në mëngjës, gatuan në mbrëmje ? A ka një vakt të ditës I cili ju mbledh domosdoshmërisht në atë tryezë ?

Almira: Përpara se të hyja në politikë, dreka ishte një nga vaktet tona të rëndësishme. Tani me ndryshimin e ritmit të ditës dhe dinamika e jetës që bëjmë, më bën që t’i kushtoj vëmendje darkës. Një darkë e shtruar herët, ndërkohë që dhe fëmijët kanë ardhur nga shkolla. Përpiqem disa herë më vrap, disa herë më kohën që duhet, të ju gatuaj diçka të ngrohtë atyre, të paktën në darkë.

Bruna: Ndërsa mëngjesi mund të jetë i shpejtë në këtë kend.

Almira: Mëngjesi cornflakes ose bukë të thekur me mjaltë, vajza e ka shumë qejf mjaltin. Por, jo gjithmonë ja dalim që të kemi një rutinë të përditshme, me thënë të drejtën.

Bruna: Kë shumë të drejtë, njëra ditë nuk i ngjan tjetrës dhe angazhimet gjithashtu, kështu që këto dy vite të është dashur të bësh shumë ndryshime dhe të përshtatesh për shumë gjëra që duket sikur kanë ndryshuar jetën tënde.

Almira: Sidomos pjesa e të gatuarit sepse ne kemi jetuar me prindërit e bashkëshortit, dhe mamaja e tij është një kuzhiniere e shkëlqyer dhe për mua ka qënë sfidë të jem nuse në atë familje. Por, ndërkohë dhe jam mësuar dhe kam mësuar shumë prej saj dhe përpiqem që deri diku t’i ngjasoj dhe të përdor dhe recetat e saj dhe të jem në lartësinë e saj. Është një gjellë të cilën e gatuajmë, që është “pula me jani dhe me arra”, që shpesh herë dhe në atë familjen tonë të madhe,themi që kjo është gjëja më e mirë që ne gatuajmë në shtëpi. Fëmijët e kanë shumë qejf dhe kur e gatuaj unë më duket sikur i jam afruar shijes së mamasë së bashkëshortit tim.

Bruna: Produketet e Dibrës, i merr me vete në fundjavë për t’i sjellë këtu në Tiranë ?

Almira: Disa nga produktet, kemi fatin që t’i gjejmë dhe këtu në Tiranë, në supermarket apo dyqane në Pazar apo dhe këtu afër lagjes ku banoj. Por disa produkte të tjera i marr atje në fundjavë ose mi sjell bashkëshorti. Përpiqem gjithmonë që të paktën ato që mund të trasportohen t’i marr dhe përpiqem që në kuzhinën timë të mos mungojnë, qoftë produktet e qumështit, gjalpin, gjizën, pra nënproduktet. Qoftë pastat që ne i kemi tradicionale, reçelnat, komposto të ndryshme, mjaltin. Vendodhja e shtëpisë ndryshon, por pjesa që është brenda, gjithmonë dibrane dhe me produket të zonës. Mund të të tregoj disa nga produketet që kam këtu në raftin e kuzhinës time.

Bruna: Qenkan kaq shumë.

Almira: Të gjitha këto produkte vijnë nga zona e Dibrës. Këto janë jufkat e famshme dibrane. Këto janë të përgatitura në shtëpi, i kemi përgatitur vetë. Në fakt mamaja e bashkëshortit tim me ndihmën time dikur, kësa rradhe i ka përgatitur vetë. Këto janë makaronat për supë, që ndjejë çfarë arome kanë, të vezëve.

Bruna: Aromë shumë të mirë. Edhe këto i keni përgatitur në shtëpi vetë ?

Almira: Po, këta janë të përgatitura në shtëpi dhe fëmijët e mi hanë vetëm supën e përgatitur me këto. Shumë vështirë që të shijojnë ndonjë supë tjetër.

Bruna: Janë mësuar më këtë shije.

Almira: Kemi trahananë, që zakonisht mëngjeset kur i kemi me kohë në dispozicion, përpiqem që dhe këtë të ja gatuaj fëmijëve ose në darkë në formën e një supe.

Bruna: Duket që është me vezë dhe qumësht.

Almira: Po nuk e duan  atë shijen e thartë, e duan me qumësht. Djali im e ka shumë qejf lazanjën, por salcën e lazanjës e pergatisim  në shtëpi. Te kopshti atje, sepse ka shtepia imë një kopësht, shtëpia ime e vërtetë që e dua shumë, që e konsideroj si shtëpi është shtëpia në Peshkopi; ne kemi shumë domate në kopësht dhe me domatet që kemi patur këtë vit,kemi patur një prodhim shumë të madh, kemi përgatitur salsat. Këtë vit kam  ndihmuar pak edhe unë. Kur bëj lazanja, përdor salsën e shtëpisë që është shumë e ëmbël. Janë domate të rritura pa pesticide, organike, të rritura në shtëpi. Do të tregoj edhe diçka tjetër. Ky ështe pekmez rrushi, ne e përgatisim, dhe unë bëj ca kekra, dhe që mos bëhen shumë të embël te çokollata e përziej me këtë. Duke qënë që kam punuar me prodhuesit në sektorin e pyjeve, jam përpjekur t’i bëj pjesë të jetës time të gjitha ato vlerat që më është dashur që t’i trasmetoj. Përsa i përket bimëve mjekësore I përdor shumë. Kjo është kaça. Çaj për në dimër e kaçave origjinale, sigurisht që ka shije më të mirë dhe përpiqem që fëmijët të mësohen me këto shije dhe të ja u trasmetoj këtë gjë që ta duan natyrën dhe produktet e natyrës.

Bruna: Kjo është aroma dhe shija e çajit me të cilin ju kaloni mbrëmjet tuaja këtu në shtëpi.

Almira: Ne përpiqemi që mos jetë vetëm çaj i thjeshtë mali por të jetë çaj me fruta pylli.

Bruna: Duke patur tërë këtë bazë të produkteve lokale tani e kuptoj pse nuk të duhet të blesh produkte të cilat janë të importuara apo produket të zonave të tjera të Shqipërisë.

Almira: Jam shumë e kënaqur me këto. Ndoshta duket sikur ne jemi të mbyllur dhe nuk duam të hapemi ndaj kulturave të reja, por mendoj që duke qënë që e trasmetoj vlerën e produktit të zonës, besoj që kjo është mënyra, ajo që ne përpiqemi gjithmonë, sloë food ose të ushqyerit shëndetshëm. Edhe kur i shikon , edhe kur i shijon dhe kur përpiqëesh ta trasmetosh te fëmijët është diçka e mirë besoj unë.

Bruna: Përveçse t’u desh të shkëputeshe nga Dibra, nga Peshkopia për të ardhur këtu në Tiranë, çfarë tjetër ndryshoi në jetën tënde ? Cilat janë ato rutina, të cilat nuk arrin dot t’i realizosh më ?

Almira: Bruna më duhet ta pranoj që kanë ndryshuar jo pak gjëra, megjithatë përpiqem që të gjej kohën e duhur për të qënë pranë familjes, krahë fëmijëve të mi, dhe për të qënë dhe një bashkëshorte e cila përpiqet të mbështesë bashkëshortin në detyrën e vështirë që ka si një mjek kirurg.

Bruna: Ju erdhët këtu në Tiranë, bashkë me fëmjët, ata studionin, ishin në shkollë në qytetin e Peshkopisë, u desh që dhe ata të ndryshonin shumë gjëra për shkak të punës së re të nënës së tyre.

Almira: Në fillim lëviza vetëm Bruna, por duke parë që isha shumë e angazhuar në jetën parlamentare, nga e hëna në të enjte, e pashë të arsyeshme që fëmijët t’i merrja me vete. Për ta ishte pak e vështirë në fillim, sepse shkollë e re, shok të rinj, mësues të rinj. Por fati im i madh, është që shumë pranë shtëpise time, banojnë prindërit e mij, motrat e mia dhe qe një mënyrë shumë e mirë për fëmijët për t’u ndjerë sa më familjar me ambientin, me Tiranën.

Bruna: Sa kohë ju dedikohesh fëmijëve, kënaqësive që ata kanë ?

Almira: Djali mbush 16 vjeç, ndërsa vajza është tetë vjeç e gjysëm, bën 9 vjeç në maj. Kanë mosha të ndryshme dhe disa vite diferencë. Përpiqem të gjej kohën e duhur që në ato çastet e rëndësishme të jem. Ka raste kur në ndonjë festë të vajzës nuk kam qënë e pranishme, por mësuesja apo prindër të tjerë, por dhe familja ime, motrat janë kujdesur që vajza mos ta ndjente mungesën time. Janë disa borxhe që ja u kemi fëmijëve që ndoshta nuk do të ja u shlyejmë kurrë.

Bruna: Me the se në qytetin tënd ke një shtëpi të madhe, të bukur, e cila ka një oborr, plot me fruta me shumë lule të cilat i ke shumë përzemër dhe sa herë që ke mundësi kujdesesh për to.

Almira: Po, në Peshkopi ne kemi një shtëpi private me një kopësht modest, por që ka patur shumë kujdesje, kultivojmë disa fruta ose perime në pjesën perpara shtëpisë. Kemi mbjellur disa lule. Ndonjëherë dhe fëmijët e shprehin këtë gje; ‘Mami sa mirë që ne kemi patur mundësi dhe të luajmë jashtë dhe të dalim në kopësht”; t’i marrim frutat vetë, të shkojmë në eskursion në ato kodrat e qytetit me miqtë apo kushërinjtë e tyre. Kjo është një nga avantazhet e të jetuarit në një vend si Peshkopia sepse të jep mundësinë e ajrit të pastër dhe produkteve organike.

Bruna: Të kufizon të jetuarit në një apartament këtu në Tiranë ? Çfarë ndjesie të krijon ?

Almira: Patjetër shtëpia private ka një tjetër lirshmëri, dhe ke atë privatësinë tënde, por tani që jemi këtu, prindërit e bashkëshortit vijnë më rrallë dhe besoj është një ambjent i mjaftueshëm që ne të ndihemi më pranë njëri-tjetrit.

Bruna: A ka disa gjëra apo disa rutina të cilat nuk kanë ndryshuar pavarësisht përfshirjes tënde në politikë ?

Almira: Përpiqem gjithmonë që ritualin e të lexuarit të librit, për vajzën ta bëj çdo natë edhe pse ajo është gati 9 vjeç, përpiqem që akoma t’i lexoj në mbrëmje. Përpiqem që çfarë ata duan, në darkë nëse thonë që duan petulla, duan krepa, nuk përtoj. Përpiqem që të gatuaj çfarë ata duan. Përpiqem që këtë pjesën e marrëdhënieve me mikeshat e mia, me ish kolegët më të cilët kam kaluar një kohë të vlerë dhe kemi bërë shumë gjëra të mira bashkë; përpiqem të ruaj një marrëdhënie. Gjej hapësira për të ju përkushtuar familjes, sidomos prindërit e mi, që i kam këtu afër, më janë bërë shumë mbështetje këtë kohë që lëvizëm në Tiranë.

Bruna: Po përsa i përket organizimeve me familjen, me bashkëshortin, ka ndryshuar gjë nga udhëtimet e fundjavës per shembull ?

Almira: Janë bërë më të rralla, sepse ne kemi pasur fatin që përpos familjes tonë të vogël dhe e madhja, prindërit e mij, motrat apo dhe familja e bashkëshortit të na bashkangjiten. Ka raste kur grupi ynë arrin deri në 30- 40 veta. Kemi krijuar nëj traditë, sidomos pushimet e dimrit i festojmë të gjithë bashkë. Përcjellim edhe të fëmijët  vlerën dhe dashurinë për udhëtimet, por nga ana tjetër dhe dashurinë dhe përcjelljen e frymës që familja është një gjë për të cilën duhet të investohet.

Bruna: Duke qënë qe ti je këtu me fëmijët, bashkëshorti është në qytetin e Peshkopisë, ndërkohët ty të duhet të udhëtosh me shumë se katër orë.

Almira: Për fatin tonë të keq rruga është në gjëndje jo të mirë dhe është pak e vështirë.

Bruna: Kjo distanca, a ka ndikuar në marrëdhënien me bashkëshortin ?

Almira: Distanca të bën të përkushtohesh dhe të investosh më shumë dhe e bën pak më të vështirë përballjen më të përditshmen. Përpiqemi të ruajmë një kontakt të vazhdueshmë gjatë gjithë ditës dhe duke qënë që kemi fituar dhe pak imunitet ndër vite, sepse puna ime ka qënë më udhëtime të shpeshta. Bashkëshortit tim i duhej që shumë nga ditët ap netët t’i kalonte në punë, kemi fituar njëfarë imuniteti ndaj kësaj të qënurit jo gjithmonë bashkë. Por, përpiqemi që të paktën gjatë fundjavave, unë e kam si ritual udhëtoj çdo fundjavë jo vetëm në Peshkopi ose për detyrim familjar por dhe për detyrim politik të angazhimit që kemi nç zonë, është një rrugë e dy punë. Por, është ë vështirë por siç të thashë është që nga ato sfidat që njërëzit e angazhuar në punë si tonat, duhet të përballen dhe të mirëkuptojnë njëri-tjetrin.

Bruna: Nëse ke një hapësirë të lirë dhe do të ja përkushtosh vetes, çfarë bën? Ecje në natyrë? Të pëlqejnë qëndrat estetike, shkon menjëherë në një sallon bukurie ?

Almira: Koha e lirë e imja është ose shëtitje në natyrë ose një udhëtim dikur afër me fëmijët dhe të zbulojmë nje vend të ri. Edhe këtu në rrethinat e Tiranës ka vende interesante dhe shumë të bukura per t’u vizituar.

Bruna: Përfshirja në politikë a e ka ndryshuar garderbën tënde dhe stilimin tënd?

Almira: Po, këtu më duhet të pranoj që ka ndryshuar diçka në garderobën time dhe në stilimin të flokëve dhe të mënyrës së si duhet të dukem. Nuk jam aq shumë e dhënë mbas kësaj pjese, të dukurit formal dhe mirë është një respekt ndaj pozicionit që kemi. Bëj dhe paralelizmin e vetes me  zonën që përfaqësoj dhe dua të jem në atë  kostumin tim, formal, modest, të thjeshtë. Patjetër  dua që të dukem mirë dhe estetikisht, por që më shumë i jap rëndësi pjesës që ka të bëjë me përmbajtjen e gjësë se sa të formës.

Bruna: U dësh që të hiqje nga garderoba jote fustanet elegante dhe veshjet më sportive që ishin pjesë e të përditshmes tënde dhe garderoba u pasurua me shumë kostume dhe shumë xhaketa.

Almira: Po, kur kujtoj veten time në këto udhëtimet qoftë nëpër zonat e Shqipërisë, qoftë në Kosovë, në Maqedoni kryesisht kemi qënë të veshur sportiv. Këtë garderobë e përdor përherë më rrallë e më rralë aq sa vajza me thotë: “ Mami të lutem dua të të shikoj me jeans-e ose me tuta.”

Bruna: Pra i ka marrë malli fëmijët që të të shohin të veshur në këtë mënyrë.

Almira: Po është e vërtëtë. Sidomos vajza ma vë në dukje shpesh herë këtë gjë.

Bruna: Për të ju përshtatur shijes tënde të është dashur të drejtohesh të një stiliste, rrobaqepëse apo shkove dhe zgjodhe atë që ty të përshtateshe në dyqan ?

Almira: Nuk kam marrëdhënie shumë të mirë me rrobaqepësin apo stilistin. Kënaqem me një gjë që më rrin mirë dhe ndihem komode dhe preferoj që t’i blej nëpër dyqane. Në Tiranë ka shumë mundësi zgjedhje ose dhe kur udhëtojmë diku, gjejmë ndonjë gjë dinjitoze për një përfaqësuese të Parlamentit.

Bruna: Më pëlqeu shumë që sot të pashë kaq të freskët më ketë fustan dhe të falenderoj shumë për gjithë përkushtimin që pate ndaj My Living dhe më shumë sinqeritet ndave stilin tënd të jetesës, duke treguar dhe sfidat që ka një zonjë, një nënë dhe një politikane e re.

Almira; Të falenderoj shumë Bruna, për mua ishte një kënaqësi që u bëra pjesë e emisionit tënd, sepse është hera e parë për mua që jam pjesë e një formati të tillë. Për mua ishte një kënaqësi./My Living

Intervista – Mehmet Kraja: Kosova nuk është dhe nuk do të jetë provincë e Shqipërisë

Mehmet Kraja, publicist dhe shkrimtar ka folur rreth identitetit kosovar. Ai ka deklaruar se Shqipëria, asnjëherë nuk duhet që ta shohë Kosovën si provincë të sajën. Thotë se kjo çështje ka mundur të bëhet por që nuk është bërë. Andaj aspiratat e tilla, sipas Krajës janë të kota.

“Ta zëmë, Shqipëria nuk duhet ta shikojë më Kosovën si provincë të saj (ka mundur të ishte, por nuk është më, kjo ka marrë fund!) dhe as idenë për bashkim kombëtar ta kultivojë përmes pikëpamjeve aneksioniste dhe identitetin e saj lokal, të ngritur tashmë në identitet shtetëror (pra, jo kombëtar) ta shikojë si identitet të “nivelit të dytë”, ka thënë akademiku Kraja.

Ai në intervistën e dhënë e veçon gjuhën si një komponentë të rëndësishme të identitetit. Në një kohë kur duket sikur debatet për identitetin janë të mbyllura, Kraja rikthen përmes librit “Identiteti kosovar.

Kraja thotë se identiteti kosovar si identitet lokal është i qëndrueshëm dhe nuk ka pse të luhatet. Por sipas tij, si identitet kombëtar është i paqëndrueshëm, sepse nuk ka arritur të konsolidohet dhe as që të arrijë të bëhet ndonjëherë

“Me një fjalë, a është Kosova shtet i pavarur zgjidhje politike e përkohshme apo e qëndrueshme, kjo mbetet të shihet për një periudhë të ardhshme së paku 50-vjeçare. Tani për tani, dy shtete shqiptare në Ballkan dhe një shtet tjetër ku shqiptarët participojnë me pjesëmarrje të konsiderueshme, janë zgjidhje e pranueshme për të gjithë shqiptarët. Problemet e mbetura pezull ka shumë gjasë të zgjidhen përmes integrimeve dhe komunikimit intensiv”, thotë Kraja.

Çështja e identitetit ka qenë një debat i vonë ndër shqiptarët, kryesisht pas luftës në Kosovë, ku për herë të parë duket se u ndje nevoja për të folur rreth çështjes së kombit e shtetit… Ishin këto debate e dilema identitare që ju shtynë drejt hulumtimit të kësaj çështjeje?

-Pa u marrë me debate dhe dilema identitare, siç thoni ju, më duket se është e nevojshme që në fillim të bëj disa sqarime: libri “Identiteti kosovar”, si botim i parë (2012), u shfaq në një si “kohë të ndërmjetme”, kur Kosova, edhe pse kishte shpallur pavarësinë (2008), nuk po gjente qetësi. Me pavarësinë një numër çështjesh nuk morën shpjegimin përkatës. Dukej sikur akti i shpalljes së Kosovës së “mosvarun”, sikundër që do të dalë edhe më vonë, nuk kishte dhënë përgjigje në një numër çështjesh të mbetura pezull, madje disa syresh sikur ishin bërë më të mprehta dhe kërkonin përgjigje të shpejta dhe mundësisht pa ekuivoke. Pas protektoratit ndërkombëtar, i cili i qeverisi kosovarët në një mënyrë disi të ngatërruar dhe të dezintegruar, Kosovës i duheshin jo vetëm institucionet me atribute që nuk i kishte pasur ndonjëherë, por i duheshin edhe kuptime ndryshe, pra të vihej në funksion një terminologji tjetër juridike-kushtetuese, të konstituohej shteti i administratës, i ekonomisë, i policisë, por edhe shteti i gjuhës, shteti i arsimit dhe i kulturës. Në atë fazë Kosova kishte shumë paqartësi, ndër të tjera edhe mënyrën si do të funksiononte “pavarësia e kushtëzuar”, e përcaktuar me “Pakon e Ahtisarit”, por nga të gjitha paqartësitë dhe dilemat, më lëndues ishte rikthimi në diskutim i çështjes së identitetit kombëtar. Pra, kush ishin kosovarët? Cili ishte identiteti i tyre? Bashkë me shtetin, a duhej të bëhej edhe kombi, një komb i ri, i cili do të diferencohej qartë nga kombi shqiptar? Kjo ishte shumë tronditëse për një numër kosovarësh, të cilët për një kohë të gjatë iu kishin kundërvënë pushtimit dhe shkombëtarizimit, duke pasur mbështetje të fortë pikërisht identitetin shqiptar. Në të vërtetë, ky diskutim, që kishte filluar më herët, që me çlirimin e Kosovës nga NATO dhe me vendosjen e saj nën protektorat ndërkombëtar, i sponsorizuar nga fondacionet e huaja dhe me një përfshirje të gjerë të shoqërisë civile të Kosovës, kishte një prapavijë të shëmtuar: në atë fazë, në fazën para pavarësisë, ai duhej ta përgatiste Kosovën të zinte një pozicion “neutral” ndërmjet Serbisë dhe Shqipërisë, në mënyrë që statusi i saj, nëse nuk do të zgjidhej me një rikthim nën Serbi, të mbetej përjetësisht çështje e pambyllur. Pra, në këtë rrethanë, identiteti kosovar u bë identitet subversiv dhe dezintegrues, me konotacion të qartë politik. Pas pavarësisë situata nuk ndryshoj shumë. Tani që u bëmë shtet, a duhet të bëheshim edhe komb? A ishte kjo përmbyllja përfundimtare e çështjes shqiptare në Ballkan? Një pjesë e bashkësisë ndërkombëtare, duke dashur që Serbia ta bënte gjumin të qetë, se një Kosovë me identitet të luhatshëm nuk do të bashkohej me Shqipërinë dhe me kohë do të mbetej “tokë e askujt”, e lehtë për t’u gëlltitur nga Serbia në çdo rrethanë, i rikthyen në vëmendje edhe një herë çështjet identitare. Por diskutimi nuk ishte aspak konstruktiv, as i mbështetur, sepse filloi të merrte nëpër këmbë çdo vlerë, historike dhe aktuale, të hershme dhe më të vonë, përfshirë edhe sakrificat më të mëdha njerëzore. Çfarë po ndodhte në të vërtetë? Një çështje e mbyllur, një proces i përfunduar historik 100 vjet më parë, atëherë kur Kosova e kishte përmbyllur çështjen e përkatësisë kombëtare, për arsye konjukturale, gjithsesi jashtësore, po rikthehej sërish në agjendë politike. Një numër kosovarësh, sa të shitur e sa të blerë me para të thata, ca të tjerë budallenj dhe me mendje çiliminjsh, pa u hamendur, u bënë krah i fortë i këtij subverisoni antikombëtar dhe antihistorik. Pra, një situatë afërsisht e njëjtë sikur tani: një çështje e përfunduar dhe e mbyllur, siç ishte pavarësia dhe sovraniteti i Kosovës, rikthehet në tavolina bisedimesh për shkak të një marrëzie të pashembullt, të thuash lapidare, shqiptare dhe kosovare njëkohësisht. Thënë me një fjalë, libri është një kundërvënie, për mendimin tim e argumentuar, ndaj të gjitha ideve dezintegruese rreth Kosovës.

Ju e quani librin “Identiteti kosovar”, duke bërë kështu të qartë se mund të flasim për dy identitete ndër shqiptar, ai kosovar dhe ai shqiptar…?

– Në dukje të parë kështu është, por në të vërtetë libri jep përgjigje tjetër, të qartë dhe të prerë: as përmes historisë, as përmes kulturës dhe trashëgimisë shpirtërore, madje as përmes zhvillimeve politike të kohëve të reja, identiteti kosovar nuk i është kundërvënë identitetit shqiptar, por, duke qenë identitet lokal, gjithnjë ka qenë në bashkëveprim me të ose i varur prej tij. Në libër unë them se kosovarët nuk kanë arritur, ndonjëherë as nuk kanë dashur të krijojnë ngjarje historike të ndara dhe të mosvarura nga bota shqiptare, siç nuk kanë krijuar as konstalacion kulturor të pavarur. Ata, ta zëmë, nuk kanë dashur të bëjnë gjuhën e tyre letrare, madje as atëherë kur e kanë pasur një mundësi të tillë. Nuk kanë dashur të bëjnë as letërsinë e tyre më vete, ndonëse, deri-diku, e kanë pasur një mundësi të tillë. Më anë tjetër, duke jetuar për një kohë të gjatë në rrethana të ndryshme shoqërore dhe politike nga ato të Shqipërisë, ata kanë krijuar përvojat e tyre në të gjitha fushat, të cilat i kanë edhe disa specifika identitare, por nuk kanë as mëvetësi as veçanti që të promovohen si përbërës identitarë të ndarë nga bota shqiptare.

Sa e pranishme është fryma mitologjike në debatet apo studimet mbi identitetin?

-Përbërësit mitologjikë, pra mitet e formës së arketipit, siç do të thoshte Levi-Stros, janë përbërës identitarë në çdo trashëgimi kulturore. Në këtë pikë shqiptarët paraqiten relativisht të integruar ndër veti, që domethënë se në faza të caktuara të jetës së tyre kolektive kanë pasur qarkullim përvojash njohëse dhe gnoseologjike. Por ky është një diskutim specialistësh, i cili nuk është përfshirë në këtë debat, rreth miteve si përbërës integrues identitarë nga njëra palë, apo për të theksuar veçantitë dhe ndarjet nga pala tjetër. Në libër nuk jam marrë me këtë çështje, por jam marrë, për aq sa e kam parë të nevojshme, me mitin serb të Kosovës, që nuk është mit i formës së arketipit, por një ekzagjerim romantik i ca rrëfimeve të përhënta kalorësiake. Mitet serbe për Kosovën janë rrëfime legjendare, siç janë te ne këngët ose rrëfimet për Gjergj Elez Alinë, apo “Rapsoditë…” e De Radës, pra një rikëndim romantik për bëmat e heronjve mesjetarë, vetëm se serbët, duke marrë mbështetjen e fuqive të mëdha europiane, mitit të tyre për Kosovën i dhanë funksion politik. Ndërkaq, shqiptarët nuk krijuan mitin e tyre për Kosovën, sepse ata ishin aty rezidentë. Rrëfimet e këtilla mitologjike, siç është edhe miti serb për Kosovën, krijohen kur popullsitë zhvendosen, për shkak të luftërave të mëdha, siç ka ndodhur me hebrenjtë, siç ka ndodhur me arbëreshët tanë, të cilët krijuan legjendat tona më të bukura. Por ky debat nuk u zhvillua së fundi në Kosovë dhe as përreth saj, sepse serbët në këtë pikë konsiderojnë se e kanë fituar betejën, kurse shqiptarët sikur janë pajtuar që legjendat për Kosovën t’i lihen Serbisë, ndërsa jeta reale t’iu takojë shqiptarëve. Besoj se në këtë pikë tashmë janë ndarë rolet dhe kohët: shqiptarët e konsiderojnë të tyre antikitetin e Kosovës dhe në njëfarë mënyre serbët janë pajtuar me këtë; serbëve ju takon mesjeta kishtare, bashkë me mitet dhe legjendat kalorësiake dhe shqiptarët në njëfarë mënyre janë pajtuar për këtë; shqiptarëve, nga ana tjetër, ju takon pjesa e tyre e historisë së Kosovës dhe serbëve ju takon, po ashtu, pjesa e tyre e historisë dhe për këtë kanë mbetur të pajtohen të dyja palët. Por askush tashmë nuk e shtron dilemën se aktualiteti në Kosovë iu takon atyre që arritën të mbijetonin në atë hapësirë, edhe përkundër kërcënimeve të vazhdueshme për zhbërje.

Zhvendosja e shtatores së Skënderbeut në Prishtinë kohë më parë, përtej entuziazmit do të shoqërohej me një sërë debatesh mbi faktin se kujt i shërben ai, dhe se a qëndron tashmë Kosova- shtet drejt ndërtimit të një identiteti të ri? Sa kanë ndihmuar mitet në historinë e identitetit?

-Më duhet t’ju korrigjoj për një gjë: nuk ishte zhvendosje, ishte vendosje, ngritje e monumentit të Skënderbeut në qendër të Prishtinës. Ky fakt, siç ndodh zakonisht në raste të këtilla, u shoqërua me eufori, me shumë zëra mbështetës, me ndonjë zë kundërshtues dhe, natyrisht, me shumë simbolikë. Duhet ta themi qartë, pa ngurrim, se figura e Skënderbeut te shqiptarët është figurë integruese dhe identitare, siç janë heronjtë e këtillë te shumë popuj të Europës. Kot e kontestojnë Skënderbeun ca zëra periferikë, të nxitur nga mania e rrënimit ose nga idetë fundamentaliste. Por derisa europianët shtatoret e heronjve, në shumicën e rasteve, i kanë ngritur në fund të shek. XIX ose në fillim të shek. XX, kosovarët dhe shqiptarët në Maqedoni e bënë një shekull më vonë, atëherë kur u erdh mundësia për një gjë të tillë. Përveç kësaj, përmes shtatores së Skënderbeut, shqiptarët e Kosovës dhe të Maqedonisë manifestuan një lojalitet të thuash të qëndrueshëm dhe të paluhatshëm ndaj integrimit në botën shqiptare dhe qëndrueshmëri po kaq të vendosur në identitetin e tyre shqiptar. Ajo që mbetet për të diskutuar është përfshirja dhe funksionalizimi i kësaj përmendoreje në traditën shtetërore të Kosovës dhe të Maqedonisë dhe një si dilemë e paekzagjeruar: Pse kosovarët nuk insistuan që shtatoren e Skënderbeut ta kishin në mes të Prishtinës që më 1968.

Historia dhe ajo çfarë ka ndodhur deri tani në Kosovë a ka bërë të lundrojë në një identitet të përkohshëm?

-Identiteti kosovar si identitet lokal është i qëndrueshëm dhe nuk ka pse të luhatet; si identitet kombëtar është i paqëndrueshëm, sepse nuk ka arritur të konsolidohet dhe as që të arrijë të bëhet ndonjëherë; si identitet shtetëror do të varet nga rrethanat politike brenda botës shqiptare, por edhe në kontekst më të gjerë. Në pikëpamje historike, shqiptarët e Kosovës, njësoj si shqiptarët në përgjithësi, e kanë përmbyllur procesin e bërjes së kombit, pra edhe të identitetit, por nuk e kanë përmbyllur funksionalitetin e tij. Kjo do me thënë se luhatshmëria nuk është më dilemë identitare, por funksionale. Me një fjalë, a është Kosova shtet i pavarur zgjidhje politike e përkohshme apo e qëndrueshme, kjo mbetet të shihet për një periudhë të ardhshme së paku 50-vjeçare. Tani për tani, dy shtete shqiptare në Ballkan dhe një shtet tjetër ku shqiptarët participojnë me pjesëmarrje të konsiderueshme, janë zgjidhje e pranueshme për të gjithë shqiptarët. Problemet e mbetura pezull ka shumë gjasë të zgjidhen përmes integrimeve dhe komunikimit intensiv. Natyrisht, problem mbetet cilësia e këtyre shteteve, të cilët nuk funksionojnë si duhet dhe, më sa shihet, nuk kanë për të funksionuar edhe për shumë kohë. Kjo ka bërë që shqiptarët, tani më shumë se kurrë, të firojnë nga një erozion i jashtëm, nga emigracioni, i cili, për shkak të oligarkive të instaluara në krejt hapësirën shqiptare, ka marrë përmasat e çmendurisë. Vetëm se, ajo që mbetet tani të diskutohet është intensiteti i integrimeve brenda botës shqiptare dhe modernizimi i disa pikëpamjeve recidiviste. Ta zëmë, Shqipëria nuk duhet ta shikojë më Kosovën si provincë të saj (ka mundur të ishte, por nuk është më, kjo ka marrë fund!) dhe as idenë për bashkim kombëtar ta kultivojë përmes pikëpamjeve aneksioniste dhe identitetin e saj lokal, të ngritur tashmë në identitet shtetëror (pra, jo kombëtar) ta shikojë si identitet të “nivelit të dytë” . Një avancim i këtillë i pikëpamjeve dhe botëkuptimeve recidiviste në Shqipëri e ndihmon integrimin shqiptar dhe krijon parakushte që të braktisen idetë subversive dhe dezitegruese, siç është ndarja e Kosovës, apo krijimi i një kombi të ri.

Debatet mbi identitetin sot ku duhet të fokusohen?

-Për mendimin tim, çështjet identitare në botën shqiptare tashmë janë të mbyllura. Diskutime ka dhe duhet të ketë, por ato duhet të qëndrojnë larg përdorimit politik, siç ishte rasti i bërjes së kombit kosovar, për ta manipuluar më lehtë statusin e Kosovës etj. Synime për të krijuar shkarje do të ketë pikë do të ketë edhe në të ardhmen dhe unë pres që, pas njëfarë kohe, një diskutim i tillë të hapet edhe te shqiptarët e Maqedonisë, sepse atje luhatjet identitare janë shumë provokuese, qoftë në raport me shtetin, qoftë në raport me fenë.

Duket se ka një dominim të rolit të fesë në kahjet e identitetit sidomos në Kosovë?

-Jo, mendoj se gjërat po qartësohen dhe një debat pak i ngatërruar dhe i ashpër, në të cilin kam marrë pjesë qoftë me këtë libër, qoftë me tekste të tjera publicistike, ka ndihmuar që gjërat të marrin një kahje më të favorshme dhe zhvillimet të bien ne në ujëra më të qeta. Në Kosovë nuk ka më paqartësi rreth fundamentalizmit islamik, nuk ka paqartësi as rreth grupeve ekstremiste, sikundër nuk ka paqartësi as rreth atyre grave dhe fëmijëve fatkëqij, që kanë mbetur shkretëtirave të Arabisë, pas shpërbërjes së ISIS-it. Nuk ka paqartësi as rreth rolit të Turqisë, të Erdoganit dhe të doktrinës së tij politike, sikundër që nuk ka paqartësi as me lojërat që bëjnë politikanët tanë, në Kosovë, në Shqiëpri dhe në Maqedoni, me ndjenjat fetare të popullit dhe të besimtarëve. Natyrisht, Shqipëria është më e avancuar jo në debat, por në perceptimin e tolerancës dhe të barazisë fetare dhe në mënjanimin e ekstremizmit fetar; Kosova konservative ende është ndjeshme, por nuk është e papërballueshme; ndërsa shqiptarët e Maqedonisë kanë koeficient më të lartë të ndjeshmërisë fetare dhe një deficit intelektual për t’u përballur me këtë problem. Nuk e kuptoj, si është e mundur që disa intelektualë shqiptarë të Maqedonisë, shkrimtarë, profesorë universitarë etj., përfshirë edhe disa miq tanë, bëjnë jetë të dyfishtë, me moral të dyfishtë, me angazhime intelektuale aq të dyfishta dhe të paqëndrueshme, sa nuk ta pret mendja. Te shqiptarët e Maqedonisë, pas procesit të emancipimit që tashmë ka filluar dhe është zhvilluar deri-diku, duhet të nisë procesi i përballjes me vetveten, me pamjen e vet në pasqyrë, siç u përballëm dhe po përballemi ne në Kosovë.

Ju flisni në libër për mercenarizëm fetar…

-Po, është një fenomen i tmerrshëm, është një tregti ndjenjash fetare, me të cilën ne nuk ishim mësuar, siç nuk ishim mësuar me drogën, prostitucionin etj. Tani këto fenomene ndodhin, por në raport me fenë kjo në Kosovë ka një impakt problematik: po të ishin kohë të qeta; po t’i kishte Kosova të gjitha çështjet e zgjidhura, një “lojë” me fenë nuk do sillte ndonjë pasojë. Por në një situatë konfuze, çfarë e kemi ne, mercenarizmi fetar është andrallë shtesë, për arsye se në këtë mercenarizëm është e përfshirë bota akademike, janë të përfshirë politikanët e të gjitha niveleve, strukturat e sigurisë e të gjitha niveleve, bashkësitë fetare dhe, natyrisht, besimtarët e zakonshëm. Megjithatë, sikundër e thash, në Kosovë ndihet një kthim gradual në normalitet. Kjo besoj se do të ndodhë.

Ju shkruani letërsi… Sa kanë ndihmuar letërsia dhe artet në identitetin shqiptar. Cili është roli i tyre sot?

-Në librin “Identiteti kosovar”, në mes është vënë një kapitull i gjerë, i cili bën fjalë për identitetin kulturor. Nuk dua ta përsëris tani se çfarë kam thënë atje, por për një gjë jam i sigurt: Kosova, për qëndrueshmërinë e saj identitare i falet dy përbërësve të rëndësishëm: gjuhës shqipe (përfshirë edhe gjuhën letrare, pra standardin) dhe letërsisë, ku hyn gjithsesi, në rend të parë, letërsia e Rilindjes dhe letërsia e traditës në përgjithësi, pastaj letërsia e Shqipërisë dhe letërsia origjinale, natyrisht. Ishte një periudhë, kur ne shkrimtarët në Kosovë idealin kombëtar e kishim edhe ideal krijues. Ky ishte një përdorim i letërsisë, sipas modeleve të atëhershme ideologjike dhe për këtë tani askush nuk besoj se ka ndonjë dilemë. Për mua, atë kohë, ky funksion ideologjik i letërsisë në Kosovë kishte rëndësi dhe luajti një rol të madh, joartistik gjithsesi, por utilitar dhe politik. Për shumë vështrues nga jashtë ky mund të ishte rol i shëmtuar i letërsisë, kurse për mua jo, sepse në Kosovë letërsia dha ndihmesën e saj për tejkalimin e situatës së pushtimit, për të krijuar pastaj kushtet për funksionimin normal, artistik në radhë të parë. / Gazeta Liberale)

Tufa i përgjigjet Brahos: Të ndërhyjë drejtësia që të mos ndodhë tragjedi. Braho i mbyllte të pafajshmit në çmendinë

Drejtori i ISSK-së, Agron Tufa, shprehet se ndihet i kërcënuar nga deputeti socialist, Spartak Braho, pas deklaratës së tij në Komisionin e Parlamentit të Shqipërisë.

Në një intervistë për gazetën “Panorama”, Tufa i bën thirrje drejtësisë që të ndërhyjë për të parandaluar ndonjë tragjedi. Sipas tij, Spartak Braho ka dënuar politikisht gjatë kohës së regjimit të Enver Hoxhës njerëz të pafajshëm, duke i mbyllur në çmendi.

Z.Tufa, deputeti socialist Spartak Braho ju akuzoi në Parlament se Instituti është kthyer në seksion të Ballit Kombëtar, duke denigruar luftën dhe dëshmorët, si e gjykoni akuzën e tij? Sa janë personale dhe sa të Institutit qëndrimet tuaja?

A.T: – Deputetin e vjetër Spartak Braho e tradhtuan nervat. Nuk e imagjinoja një sulm e kërcënim të tillë nga salla e Kuvendit në lartësitë e vitit 2019, kur gjithë shoqëria shqiptare pret të hyjë në BE. Ne jemi një Institut me status “Qendror, Shtetëror, i Pavarur”, siç e përcakton ligji ynë organik nr. 10242, i hartuar nga Parlamenti. Ne kemi për detyrë të raportojmë për veprimtarinë tonë 1 herë në vit në Parlament. Detyrat ligjore dhe detyrat që na sugjeron Rezoluta e Parlamentit janë orientimet kryesore të punës sonë dëshmuese e studimore.

Nuk e di çfarë nënkupton deputeti Braho me “seksion të Ballit Kombëtar”, por më duket krejtësisht një logjikë e shfazuar, ndoshta neurozë pleqërie, efekt anësor i ushqimit ideologjik totalitar me të cilin është rritur, sepse ne në Institut bëjmë punë shkencore, s’kemi pikë lidhjeje me partitë politike. Ndoshta deputetit Braho mund t’i ketë bërë përshtypje studimi “Këngë, himne e marshe të Ballit Kombëtar”, por duhet ditur një fakt: rreth 30% e të dënuarve politikë rezultojnë me origjinë nga familje balliste dhe si të tillë, janë dënuar.

Por me Ballin deputeti Braho dhe njerëz si ai, janë mësuar të sillen në frymën folklorike të anekdotave e batutave me ngrënie pulash. Kaq dinë. Po ne s’mund t’i përmbahemi kësaj kuture derdimene. Ne nuk kemi ende informacion sa duhet për Ballin Kombëtar. Meqë Braho di më shumë, lë të na ofrojë informacionin e tij. Sa për LANÇ-in, se gjoja “paskemi denigruar heronjtë e dëshmorët”, kjo është qesharake. Për cilën luftë e ka fjalën Braho? Për luftën e Miladin Popoviçit dhe Dushan Mugoshës? Ju e patë që Braho nuk ishte konkret. Nuk paraqiti qoftë dhe një fakt. Për çfarë “helmi” e “nxirje” flet deputeti? Braho dha opinione, përshtypje dhe helm, me synim frikësimin dhe pengimin në kryerjen e detyrave tona ligjore. Cila luftë dhe cili dëshmor është denigruar? Por një gjë është e qartë: nëse dëshmorët e Brahos kanë bërë krime më parë, kjo nuk përjashton që ISKK-ja të mos bëjë studime. Gjithë në këtë logjikë: nëse një i dhunuar ka qenë ballist dhe persekutori i tij ka qenë partizan, kjo duhet të thuhet siç është, apo jo? Cilën quan “marrje me politikë” Braho? Faktin që ne paskemi përmendur Lustracionin?

Ç’të keqe ka Lustracioni? Braho, i tronditur nga kjo fjalë, po na e thotë hapur nëntekstin: “Mos m’i prekni gjeneralët e ish-Sigurimit! Merruni me viktimat e tyre, bashkëpunëtorë!”. Por kjo arrogancë, kjo egërsi që kërkon ta ndalojë kohën si në pikun e diktaturës nga njerëz të veshur edhe sot me pushtet të lartë imunitar, kjo pra, pikërisht ka qenë e vazhdon të jetë drama e vërtetë e shoqërisë sonë postkomuniste, një ferr i parrëfyeshëm i higjienës morale.

Njerëz të tillë të policisë politike, siç ka qenë ish-Sigurimi, kolegët e Brahos, janë përhapur në një numër aq të madh e të pabesueshëm në institucionet e shtetit shqiptar, sa të vjen ndot. Është fyerje. Është poshtërim. Është e papranueshme për minimumin e dinjitetit tonë moral. Dhe janë pikërisht këto hiena të diktaturës që përbëjnë sot sfondin prapa Brahos dhe i japin atij guximin, arrogancën dhe verbërinë për të më kërcënuar mua dhe Institutin tonë sot, në vitin 2019. E pabesueshme, sa poshtë kemi rënë! Unë nuk e njoh deputetin Spartak. Ai nuk mund të ketë gjë personale me mua. Por sfondi i errët prapa tij, që zgjatet si bisht rrëshqanori në të kaluarën kriminale të diktaturës, më konsideron person të rrezikshëm për shkak të detyrës.

Braho ju akuzon se ka shumë helm në veprimtarinë tuaj. Në fakt, cili është funksioni i Institutit që ju drejtoni? A është në kundërshtim veprimtaria juaj me qëllimin pse është ngritur ky institut?

A.T: Ajo që në të gjithë botën quhet e vërteta, për deputetin Braho quhet helm. Ajo që është oksigjen për mendjet e hapura dhe shoqërinë demokratike, për Brahon është helm. Sepse helm është çdo e vërtetë e çdo kontribut për dekomunistizimin e Shqipërisë, për njeriun e rritur dhe të edukuar me fanatizmin enverist. Instituti ynë ka si detyrë parësore të dëshmojë krimet e komunizmit shqiptar nga periudha e Luftës së Dytë Botërore deri në vitin 1991, si dhe pasojat e trashëguara të këtyre krimeve sot.

Ndër disa prej detyrave janë edhe: “studion dhe vlerëson ndërtimin, organizimin institucional dhe veprimtarinë antidemokratike e kriminale të strukturave shtetërore, veçanërisht të organeve dhe të strukturave të Sigurimit të Shtetit”; “grumbullon të dhëna, dokumente dhe dëshmi për ndriçimin e veprimtarisë së organeve dhe të strukturave të Sigurimit së Shtetit, të formave të persekutimit dhe formave të rezistencës kundër tyre, si dhe të të gjitha veprimtarive që kanë çuar në dhunimin e të drejtave e të lirive themelore të njeriut në vitet e regjimit komunist”; “evidenton personat që kanë qenë pjesë e organeve apo autoriteteve vendimmarrëse, përgjegjëse për propagandën komuniste, për aktet administrative dhe vendimet, të cilat kanë çuar, në mënyrë të drejtpërdrejtë a të tërthortë, në veprime represioni, në jetën shoqërore dhe kulturore, përfshirë luftën e klasave, kolektivizimin, luftën kundër fesë, izolimin nga Perëndimi, pamundësinë për t’u informuar dhe censurën në art, kulturë e shkencë, si dhe kufizimin e furnizimit me ushqime, përmes tallonave të ushqimit” etj.. Një ndër detyrat tona është dhe aktiviteti studimor e botues i Institutit.

Braho ka deklaruar se do kërkojë shkarkimin tuaj, sepse, sipas tij, jeni institut shkencor dhe merreni me politikë, si i përgjigjeni?

A.T: Braho, nëse nuk do t’i zgjasë kjo neurozë megalomanie e harbutërie, do ta kuptojë më në fund se jeton në vitin 2019 dhe jo në vitin 1985, kur dënonte politikisht njerëz të pafajshëm dhe i çonte në çmendinë. Braho ka në dorë vetëm të kërcënojë e shantazhojë, të derdhë vrer dhe, pikërisht, për këtë është i rrezikshëm, paraqet rrezikshmëri të lartë sociale. Ndihemi të pambrojtur, ndaj ftoj organet e drejtësisë të merren seriozisht me të, para se të ndodhë, mos e dhëntë Zoti, ndonjë tragjedi. Sepse në këtë rast ndeshet arsyeja me verbërinë. Unë jam njeri i arsyeshëm, por po kërcënohem nga një nostalgjik i metodave kriminale të diktaturës, së cilës i ka shërbyer me zell. Sa për shkarkimin tim, Braho nuk ka asgjë në dorë. Kjo është një tjetër lajthitje e tij.

Çfarë mendoni se ka pasur parasysh Braho kur thotë për ju: “…Kërkoj shkarkimin e Agron Tufës deri sa t’i thërrasë mendjes e të jetë më i ekuilibruar në veprimtarinë e tij”?

A.T: Ky është kërcënimi real. Më shumë Braho nuk mund të shprehte në sallën e Kuvendit. Pra, pasi të më shkarkojë, kemi vazhdimësinë e mesazhit kërcënues “derisa t’i thërrasë mendjes”, d.m.th., “të jetë më i ekuilibruar”. Ku? “Në veprimtarinë e tij”, etj. Pra, do vazhdosh të jesh i survejuar, i ndjekur edhe pas shkarkimit, deri sa të heqësh dorë nga veprimtaria jote. Cila veprimtari? Nga marrja me ish-Sigurimin pra… Si duket, këtyre tipave, që bënin dikur drejtësinë komuniste të Enver-Nexhmijes, u qe dhënë një pushtet i pakufishëm, të bënin me njerëzit çfarë të donin, të gjitha mizoritë dhe perversitetet. Këtë paranojë reflekton Braho, sepse njëmend iu duk vetja sikur është në parlamentin monokolor të kohës së diktaturës. Nga ana tjetër, me këtë frazë, na ngjalli kohën e klisheve dalëboje të pikut të komunizmit. A e dini si ka thënë Shën Thoma Akuinasi? “Njeriu s’është gjë tjetër përpos se gramatikë”. Gramatika shpeshherë ta tradhton majmunin brenda vetes.

Në veprimtarinë tuaj si drejtor i Institutit, a keni pasur ndërhyrje nga qeveria e majtë gjatë këtyre viteve që socialistët janë në pushtet, apo sulmi i Brahos është sporadik?

A.T: Asnjëherë. Për mendimin tim, janë zonja e zotërinj të nderuar nga kjo pikëpamje. Përkundrazi, kemi pasur interesim të gjallë dhe mirëkuptim me Komisionin e Ligjeve, me kryetarin dhe anëtarët. Një frymë kreative, nxitëse dhe dashamirëse. Të themi të vërtetën. Kryetari, zoti Manja, na është përgjigjur gjithnjë kur kemi pasur shqetësime. Edhe në Raportin Vjetor të fundit kemi pasur diskutime për të na zgjidhur problemet tona. Ka qenë tradicionale kjo frymë dashamirësie e serioziteti. Rasti i Brahos është përjashtim dhe do të dëshironim që anëtarët e Komisionit të distancohen nga kjo marrëzi e tij. Thjesht deputeti Braho vjen nga një tjetër kohë dhe nuk ndreqet më…

Intervista – Phillips: 20 vjet pas ndërhyrjes së Natos, koha që dialogu Prishtinë-Beograd të përmbyllet

Festim Gashi

Njëzet vjet pas ndërhyrjes së NATO-s, Kosova është e pavarur dhe Serbia duhet ta pranojë faktin që e ka hunbur atë si rezultat i krimeve të Millosheviçit, thotë David Phillips. Në një intervistë për Zërin e Amerikës, profesori i marrëdhënieve ndërkombëtare në Universitetin e Kolumbias në Nju Jork, tha se ka ardhur koha që dialogu për normalizimin e marrëdhënieve mes Kosovës dhe Serbisë të ketë një afat të caktuar kohor dhe të përfundojë me një marrëveshje gjithëpërfshirëse. Me zotin Phillips bisedoi kolegu Festim Gashi.

Zëri i Amerikës: Zoti Phillips, këtë javë ishte 20 vjetori i ndërhyrjes së NATO-s në Kosovë për ndalur vrasjet dhe dëbimin popullatës shqiptare nga Serbia? Si e shihni Kosovën sot, 20 vjet pas ndërhyrjes së NATO-s për t’i dhënë fund luftës?

David Phillips: Kosova është e pavarur dhe sovrane. Serbia duhet ta pranojë faktin që e ka humbur Kosovën si rezultat i krimeve të Millosheviçit dhe nuk do të kthehet kurrë nën Serbi. Por Kosova duhet të bëjë më shumë në ndërtimin e shtetit dhe shoqërisë së saj shumë etnike. Më kujtohet në mars to vitit 1999, kur po jepja mësim në Universitetin e Kolumbias, mora një telefonatë nga Richard Holbrook. Telefonata zgjoi kurreshtjen time pasi ai duhej të ishte në Beograd për të negociuar me Millosheviçin për tërheqjen e forcave serbe nga Kosova. Ai më telefonoi për të më treguar se bombardimet do të fillonin të nesërmen dhe më kërkoi që të njoftoja komunitetin shqiptaro-amerikan në mënyrë që ata të paralajmëronin të afërmit e tyre në Kosovë për të shkuar në një vend më të sigurt. Natyrisht, Richard Hollbrook-u ishte mendjemprehtë, ai e dinte se telefonatat përgjoheshin nga UDB-ja. Kështu që në vend se të kthehej në Shtetet e Bashkuara ai shkoi në Budapest dhe telefonoi Millosheviçin në mëngjesin e ditës pasuese, duke i thënë “a mendoni se tani ne jemi serioz nisjen e luftës?”. Millosheviçi nënqeshi dhe tha “Shtetet e Bashkuara kurrë nuk do të shkojnë në luftë për të mbrojtur shqiptarët”. Unë jam krenar që Shtetet e Bashkuara ndërhynë ushtarakisht për të parandaluar gjenocidin në Kosovë.

Zëri i Amerikës: Pavarësisht pranisë së NATO-s dhe dialogut me Beogradin të ndërmjetësuar nga Bashkimi Evropian, Kosova nuk ka qenë në gjendje të normalizojë marrëdhëniet e saj me Serbinë. Kjo ka qenë një pengesë në përpjekjet e saj në procesin e integrimit euro-atlantik. Çfarë mendoni se duhet bërë ndryshe për të tejkaluar ngërçin e tanishëm?

David Phillips: Së pari, unë mendoj se duhet të sqarohet kuptimi i fjalës “normalizim”. Normalizimi i marrëdhënieve duhet të nënkuptojë njohjen e Kosovës nga Serbia me kufijtë ekzistues. Në vend që të shpenzohen vite të tëra për diskutimin e kodit telefonik, targat e makinave dhe menaxhimin e kufijve, duhet të trajtohen çështjet thelbësore. Fatkeqësisht, gjatë vitit të fundit, propozimi i Presidentit Hashim Thaçi për korrigjimin e kufijve ka hequr vëmendjen nga gjërat e rëndësishme. Nuk duhet të ketë diskutime për korrigjim kufijsh, por për normalizim të marrëdhënieve në bazë të kufijve të tanishëm. Edhe nëse dialogu do të rezultonte në një marrëveshje për korrigjim kufijsh, Presidenti Vuçiç nuk i ka votat në parlament për të ndryshuar kushtetutën e Serbisë ose për të pranuar pavarësinë e Kosovës. Ai nuk mund t’ua ndryshojë mendjen vendeve anëtare të BE-së, si Spanja, që nuk e kanë njohur pavarësinë e Kosovës. Rusia nuk merr urdhëra nga Beogradi. Pra, Kosova nuk do të merrte asgjë në këmbim të dhënies së një pjese të territorit.

Zëri i Amerikës: Megjithatë, pse do të ishte gabim për të diskutuar këtë çështje? Para 20 vitesh, kur NATO-ja bombardoi Sebinë, Kosova nuk mori premtim për pavarësi ose ndryshim territoresh, por thjesht për më shumë të drejta. Çfarë do të humbiste Kosova nëse do të fillonte dialogun për korrigjim kufijsh dhe në fund ai dështon?

David Phillips: Negociatorët mund të flasin për çdo gjë, përfshirë korrigjimin e kufijve. Por procesi nuk mbaron këtu. Unë kam përgatitur një udhërrëfyes prej disa faqesh që përfshin një numër të madh çështjesh që duhet negociuar për të arritur një marrëveshje gjithëpërfshirëse mes Serbisë dhe Kosovës. Nuk bëhet fjalë vetëm për një diskutim të thjeshtë mbi korrigjimin e kufijve, është një proces shumë më i ndërlikuar. Ekipi negociator i Kosovës duhet të jetë i përgatitur për trajtimin e të gjitha detajeve. Në vend që të negociojnë me Serbinë, shqiptarët e Kosovës po negociojnë me njëri-tjetrin për ndarjen. Kjo thjesht nuk është strategjia e duhur. Dialogu duhet të përmbyllet bazuar në një afat të përcaktuar. Tani dialogu nuk ka fund. Zgjedhjet evropiane janë në maj, zgjedhjet për komisionerët e rinj janë në vjeshtë. Duhet të vendosim një afat kohor siç bëri senatori Mitchell për negociatat për konfliktin në Irlandën Veriore që çuan në arritjen e marrëveshjes së të Premtes së Mirë. Pastaj duhet të arrihet në një përfundim, sepse zvarritja e këtij procesi nuk është në interes të normalizimit të marrëdhënieve të Kosovës me Serbinë, nuk po e ndihmon ekonominë e Kosovës, dhe marrëdhëniet e saj me komunitetin ndërkombëtar. Ka ardhur koha për të lëvizur. Njëzet vjet pas luftës, ne duhet ta përmbyllim këtë kapitull dhe të lëvizim përpara. Të vendosen marrëdhëniet normale mes Beogradit dhe Prishtinë bazuar në integritetin territorial dhe respektin e ndërsjellë dhe të ketë një vrull pozitiv në rajonin e Ballkanit Perëndimor. Nëse Greqia dhe Maqedonia e Veriut mund të arrijnë një marrëveshje për çështjen e emrit, sigurisht që edhe Kosova dhe Serbia mund të arrijnë një marrëveshje për njohjen e ndërsjellë. Është koha për të lëvizur përpara.

Zëri i Amerikës: Vendosja nga qeveria e Kosovës e tarifës 100 për qind ndaj mallrave serbe e ka çuar Kosovën në një kurs përplasjeje me Shtetet e Bashkuara dhe vendet e Bashkimit Evropian. Sipas mendimit tuaj, çfarë pasoja do të ketë kjo për Kosovën?

David Phillips: Së pari, Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian duhet ta kuptojnë se tarifa nuk erdhi si rrufe në qiell të kaltërt. Ajo ishte një përgjigje ndaj taktitave të ashpra të Serbisë dhe Rusisë në Dubai gjatë takimit të Interpolit. Është e pamundur të ulesh dhe të bisedosh në Bruksel për normalizim të marrëdhënieve kur të dërguarit diplomatikë të Serbisë udhëtojnë në mbarë botën për të bindur vendet që të mos njohin pavarësinë e Kosovës. Madje, duke inkurajuar tërheqjen e njohjeve nga vendet të cilat e kanë njohur pavarësinë e Kosovës. Pra, ata po punojnë kundër anëtarësimit të Kosovës në UNESCO dhe Interpol. Të them të drejtën, unë i mbështes tarifat derisa Serbia të jetë e përgatitur të tregojë një masë të ndërtimit të besueshmërisë dhe të rifillojë bisedimet në mirëbesim. Kjo nuk është duke ndodhur tani.

Zëri i Amerikës: A është e aftë Kosovë t’i rezitojë trysnisë së Shteteve të Bashkuara dhe Bashkimit Evropian për pezullimin e tarifës ndaj mallrave serbe?

David Phillips: Shtetet e Bashkuara dhe Kosova gjithmonë kanë qenë miq të mirë. Por Kosova nuk është koloni e Shteteve të Bashkaura të Amerikës. Qeveria e Kosovës duhet të mbajë qëndrimet e veta dhe të bëjë atë që është e drejt për qytetarët e saj. Po mund t’i rezistojë trysnisë, por pse duhet të ketë trysni ndaj saj? A kanë harruar Shtetet e Bashkuara se kush janë miqtë dhe aleatët e tyre në rajon? Kjo nuk është një përballje e barabartë. Nuk ka ekuivalencë morale. Shtetet e Bashkuara duhet t’i bëjnë trysni Beogradit që ta pranojë Kosovën, e jo Kosovës për pezullimin e tarifës. Ne duhet të kujtojmë se kush janë miqtë tanë dhe duhet të punojmë në emër të interesit të tyre. Ne duhet të kemi një partneritet më të ngushtë dhe një mbështetje më të madhe të bazuar tek realiteti, jo dëshirat tona, dhe sigurisht jo të ndikuar nga Moska ose Beogradi.

Zëri i Amerikës: Një sfidë tjetër që e pret Kosovën është Gjykata Speciale, që tashmë ka filluar të marrë në pyetje dëshmitarët lidhur me dyshimet për krime lufte. Çfarë mendoni për punën e Gjykatës Speciale? Sipas mendimit tuaj, çfarë ndikimi mund të ketë puna e saj në zhvillimet politike në Kosovë?

David Phillips: Gjykata Speciale duhet të vazhdojë punën për të justifikuar ekzistencën e saj. Nëse po interviston njerëz rreth dyshimeve për krime nga politikanët e Kosovës, atëherë ajo duhet të veprojë në bazë të këtyre intervistave dhe të dërgojë politikanët në Hagë, ku mund të merren veprime ligjore. Të ndalen spekulimet dhe të bëhet puna. Gjykata Speciale duhet të veprojë ose të shpërbëhet.

FEJZI ALIZOTI : NDRYSHIMI IM NË BURG ME LUBONJËN ? TË DY SHANIM ENVER HOXHËN . UNË SE ISHTE KOMUNIST , FATOSI SE NUK ISHTE KOMUNIST

Bisedë ne StudIon e emisionit “Rrno per me tregue, ne Shijak TV me Fejzi Alizotin, nipin e Fejzi Alizotit dhe birin e Riza Alizotiit, gjysh e baba të pushkatuar nga regjimi komunist, ish-i burgosur politik, përfaqësuesi i një prej familjeve më të përndjekura politike gjatë kohës së komunizmit, dhe Çelo Hoxhën, publicist, studiues, autor i një sërë botimesh, ndër të cilat edhe një të te Gjyqit Special, që ka hapur një seri debatesh në shtypin e përditshëm.

NEBIL ÇIKA: Në këtë gjyq janë ekzekutuar emra shumë të njohur në historinë e vendit tonë. Kemi të bëj në një gjyq që ua kalon edhe gjyqeve më të rënda të faktuara të Luftës së Dytë Botërore të bërë nga nazistët. Zoti Fejzi, mund të na bëni një koment të përgjithshëm?

FEJZI ALIZOTI: Ai trup gjykues që dënoi ata njerëz, është një ngjarje tepër mizore. Nuk ka fjalë për të treguar se sa. Edhe nga vetë ligjet e komunizmit ata persona ishin të pafajshëm. Këto krime janë bërë me dëshirën e komunistëve dhe nuk kanë zbatuar as një ligj. Ashtu siç e thatë dhe ju, është një gjyq i paprecedent.

NEBIL ÇIKA: Zoti Hoxha, një mendim tuajin të përgjithshëm për këtë ngjarje?

ÇELO HOXHA: Gjyqi Special ishte shumë propagandistik dhe jehona e tij do të vazhdonte për vite me radhë. Kjo do të ngelet si vijë ndarëse mbi pushtetin e ri, që gjoja do të përfaqësonte pushtetin e drejtësisë, dhe atyre që përfaqësonin kundërshtarët e regjimit. Kundërshtarët e tyre do të evidentoheshin automatikisht si kriminelë dhe për këtë ata sajuan një paçavure juridike, siç ishte Gjyqi Special. Ky gjyq u kthye në masakër, duke vrarë 17 veta dhe duke burgosur me gati 1500 vjet burg të gjithë të akuzuarit e tjerë. Përveç kësaj me dënimet që iu dhanë personave të akuzuar u krye një krim tjetër lufte. Të akuzuarve nuk iu vërtetuan asnjë herë paditë e ngritura mbi ta. Precedenti i një gjyqi të tillë në fakt ekziston. Ajo ekziston në Rusinë sovjetike në kohën e Leninit. Lenini i nxori kundërshtarët politikë në gjyqe publike dhe i ekzekutoi ata në masë. Të njëjtën gjë bënë edhe komunistët shqiptarë. Komunistët shqiptarë nuk kanë marrë si shembull gjyqet fashiste, as gjyqet e nazizmit apo të Nurembergut, shembulli është marrë nga Lenini. Në Shqipëri gjyq special u zhvillua vetëm një, ndërsa në Bullgari u zhvilluan disa gjyqe speciale në disa qytete. Ekzistonte përvoja, por nga vendet e ish-bllokut komunist.

NEBIL ÇIKA: Zoti Hoxha, të qëndrojmë pak këtu. Janë dy akuza ose dy precedentë penalë që u janë drejtuar të akuzuarve në gjyqin special. Më konkretisht “armiq të popullit” dhe “krime lufte”. Sa qëndron kjo akuzë “armik i popullit”, qoftë si term juridik, qoftë si term historik?

ÇELO HOXHA: Ta sqarojmë nga ana procedurale se çfarë ka ndodhur. Nga Shqipëria nazistët janë larguar ose më 28 nëntor ose më 29 nëntor. Kështu anashkalojmë këtë debat. E rëndësishme është që më 30 nëntor në Shqipëri nuk ka pasur më gjermanë. Në këtë periudhë ishin arrestuar një pjesë e mirë e të akuzuarve. Më 23 dhjetor 1944 miratohet ligji për krijimin e gjyqit special. Kur miratohet ligji për krijimin e gjyqit special më 23 dhjetor 1944, ata ishin të arrestuar. Ligji i gjyqit special ka vetëm një nen të rëndësishëm. Ai thotë se “gjyqi special krijohet për dënimin e kriminelëve të luftës”. Nga kjo del se akuza “armik i popullit” apo të një lloji krimi tjetër nuk mund të përfshihen në gjyqin special. Në të përfshiheshin vetëm kriminelët e luftës. Gjyqi Special merr kompetenca të caktojë një çështje që nuk i takojnë atij me ligj. Përveç krijimit të gjyqit pas arrestimit të personave aty nuk ekzistonte ligji për krimet e luftës. Ligji për kriminelët e luftës është bërë më vonë. Ai është bërë më 23 janar 1945, në këtë ditë ai ka dalë në Fletoren zyrtare dhe ka hyrë në fuqi. Nga kjo datë rezulton se ata persona kanë qenë në hetuesi që prej një muaji. Gëto ndoqën metodikën e krerëve të KKB-së, që thoshin “më gjeni të pandehurin, se e gjej unë se çkrime ka bërë”. E njëjta gjë u bë dhe këtu. Ata u arrestuan, më pas u krijua gjyqi, më pas doli ligji që të akuzoheshin. Në fakt, komunistët nuk përputhën asnjë të dhënë me ligjin që ata përpiluan për krimet e lutës. Ligji e kishte të përcaktuar. Ishte neni 14 për gjykatat ushtarake, që thotë se krimineli i luftës që ka marrë pjesë në organizata terroriste, ka bërë terror, ka ndihmuar në zhvendosjen e popullsive etj.

NEBIL ÇIKA: Zoti Alizoti, këta persona përgjithësisht janë figura të njohura. Po e filloj me gjyshin tuaj, Alzoti i parë. Ka qenë një figurë e shquar patriotike, të cilën e ka filluar që në gjimnaz, kur ishte në Selanik. Inspirues i çetave të Çerçiz Topullit, anëtar i kabinetit të parë të qeverisë dhe këshilltar shumë i ngushtë me Ismail Qemalin. Sekretar i përgjithshëm i Ministrisë së Financave, disa herë ministër i Financave, ambasador në disa vende të Europës, anëtar i Kongresit të Lushnjës. Këta individë kanë qenë persona me një kontribut të shquar në shoqërinë tonë. Ju çfarë kujtoni?

FEJZI ALIZOTI: Nga këto që thatë ju lind një pyetje: këta patriot që dënohen, pushkatohen, varen, vriten nga patriotë apo nga pseoudopatriotë? Kjo tregon se personat që kanë kryer këtë krim nuk kanë dashur që Shqipëria të zhvillohet. Nuk kanë dashur që të bëhej Shqipëria.

NEBIL ÇIKA: Folët më përpara për një raport me diktatorin…

FEJZI ALIZOTI: Bariu dhe Enveri kanë qenë të afërt. Ishin kunetër. Duke qenë se të dy ishin gjirokastritë, e donin njëri-tjetrin. Një rast ka qenë kur Bari Omari festonte 50-vjetorin. Aty ishte prezent dhe diktatori. Në një çast vjen edhe Qazim Mulleti, prefekti i Tiranës asokohe. “Zoti Bari, kanë dalë disa persona që vrasin njerëzit mbrapa shpine. Ai kunati yt është i pari që i bën këto gjëra. Thuaji që të ndalë, se do ta ekzekutoj”, i tha Bari Omarit për kunatin e tij Enver Hoxhën. Më mbrapa shkon gjyshi im, Fejzi Alizoti, dhe i thotë Qzim Mulletit: “Po ti, mer burrë, shkon nëpër festa dhe u prish festën të tjerëve?”. “Fejzi bej, unë do iki, po [Enveri] ty ka me të vra të parin”, i tha Qazim Mulleti, gjyshit tim. Në fakt, ashtu ndodhi.

NEBIL ÇIKA: Zoti Hoxha, në të njëjtin kontekst. Shumica e njerëzve të vrarë janë patriotë të shquar. Ju, me sa kam parë në shtyp, keni një rubrikë “Dosier”, që merret me themeluesit e pavarësie. Është një cikël shumë interesant. Si ju duket kjo përzgjedhje që iu bë elitave nga komunizmi?

ÇELO HOXHA: Komunizmi, në thelb i përkufizuar në mënyrë sintetike, është organizimi i përkryer i injorancës. Ata që formuan Partinë Komuniste në shumicën e tyre ishin njerëz të pashkolluar. Që të dukeshin ata duhej të hiqnin njerëzit e arsimuar. Të gjithë ata persona që u vranë dhe u burgosën ishin njerëz të shquar. Ka qenë djali i Aqif pashë Biçakçiut, Bariu, Fejzi Alizoti. Aqif pasha ka dhënë një kontribut të madh në pavarësinë e shtetit tonë. Ata njerëz me kapitalet e tyre investonin për Shqipërinë. Veprimtaria e komunistëve ishte frymë e jugosllavëve. Nuk është puna se ata kishin një qëllim më të mirë se kundërshtarët e tyre, por e kishin më të keq. Çështja e pushtimit duhet parë. A ishim ne në gjendje të përballonim luftën me Italinë?

NEBIL ÇIKA: Në dëshminë e të pandehurve del se ata i kanë ndihmuar komunistët.

ÇELO HOXHA: Akuza më e rëndë që u bëhet të akuzuarve është bashkëpunimi me pushtuesit. Një rast është që ata kanë liruar nga burgu Liri Gegën, eksponente e lartë komuniste gjatë pushtimit. Një rast tjetër është Tefik Mbroja, që ka qenë ministër i fashizmit, ka pritur në shtëpi Enver Hoxhën. Nga këndvështrimi im, është një veprim i dënueshëm. Me vrasjen e Bahri Omarit ai vendosi standardin. Ky ishte kufiri. Të gjithë ata që i dolën kundër u vranë nga diktatura.

NEBIL ÇIKA: Zoti Alizoti, interesante dhe tragjike historia e familjes suaj. Tre breza përndjekje: gjyshi i pushkatuar, babai i varur në litar, ju i internuar. . .

FEJZI ALIZOTI: Kur u pushkatua gjyshi. unë isha i vogël. Më varjen e babait filloi kalvari. Babai kishte mbaruar shkollën në Oksford dhe ishte inxhinier i naftës. Ai erdhi në Shqipëri si i burgosur i italianëve. Kur u bë revolta e punëtorëve të naftës në Kuçovë, atë e varën gjoja si organizator. Këtë vendim e mori gjyqi e deputetëve. Atë e varën në qendër të qytetit dhe e lanë tri ditë në qendër të qytetit dhe më pas e morën dhe e hodhën. Më vonë filloi kalvari i vuajtjes. Unë sapo kisha lindur, motrat e mia ishin 3 dhe 4 vjeçe. Për të nxjerrë atë vendimin qesharak të tyre u ngarkua si prokuror i çështjes Josif Pashko, i cili krenohej e thoshte se kishte vetëm dy klasë shkollë të mesme. Vendimi thotë se im atë ishte rekrutuar nga një person i quajtur Smith më 1920. Në atë vit babi im ishte 8 vjeç. Tani lind pyetja: shërbimet sekrete amerikane i marrin njerëzit që 8 vjeç për ti rektutuar? Jam dënuar edhe unë nga një jurist. Keq, por të paktën u dënova nga një jurist. Im atë u dënua pa asnjë lloj gjyqi. Pasi na u var babai, nëna ngeli vetëm me 3 kalamaj. Mua më çuan në internim në Tepelenë me gjyshen, ndërsa nënën dhe vëllain e saj i çuan në Nish-Tulla, kamp pune i rrethuar me tela. Kjo sepse ato ishin fuqi punëtore. Gjyshja ime ishte e vjetër dhe unë isha fëmijë, prandaj na lanë në internim. Kur u rrita, më çuan në burg. Kur u prish Tepelena, filluan të na çonin sa në një vend në një vend tjetër për internim. Unë jam arrestuar më 1980. Jam akuzuar për propagandë antikomuniste. Hetuesi më thoshte se Fejzi Alizoi, i biri i Riza Alizotit të dytë të varur në Kuçovë dhe nipi i Fejzi Alizotit të parë të vrarë nga komunistët, është në rrugën e atyre. Për këtë më morën dhe më futën në burg pa asnjë lloj arsye. Hetuesi më thoshte që “ti ke folur kundër komunizmit”, kur unë në fakt nuk kisha folur. Unë nuk flisja, se kisha frikë.

NEBIL ÇIKA: Zoti Hoxha, ka disa dokumente që tregojnë bashkëpunimin e Bedri Spahiut me milicinë fashiste. Ne morëm një dokument të shërbimit sekret britanik në ato vite. Çështja ishte se këta individë u dënuan për bashkëpunëtor të fashizmit. Nga dosja që kam parë për Gjyqin Special, e vetmja provë që ka një person që ka bashkëpunuar me fashizmin është Bedri Spahiu.

ÇELO HOXHA: Bashkëpunimi me fashizmin gjatë luftës është një çështje shumë e koklavitur. Komunistët kishin shumë frikë ta diskutonin këtë çështje. Ata thoshin se Lufta Nacional Çlirimtare ishte kundër pushtuesve dhe kundër bashkëpunëtorëve dhe këtu duan ta mbyllim kapitullin. Edhe historianët periudhën e Luftës nuk kanë qejf ta prekin, pasi prekja e saj do ta nxirrte flluskë të gjithë mitin e komunizmit për luftën. Bashkëpunëtor ata quanin personat që ose kishin qenë ministra, ose drejtorë të lartë. Njerëz që kishin mbajtur një post zyrtar

NEBIL ÇIKA: Kam një dëshmi të Terenc Toçit, se edhe ai që ka qenë i akuzuar, dhe ai akuzon dy drejtues të postës. Njëri nuk akuzohet, ndërsa tjetrin po e dënonin.

ÇELO HOXHA: Ndodh disa herë me dëshmitarët kjo. Akuzojnë njërin se ka shkruar në një revistë pro fashizmit, në një revistë kur akuzuesi e ka bërë vetë këtë. Bashkëpunëtori më i madh i fashizmit ka qenë Omer Nishani. Omer Nishani ka qenë njeriu që firmoste ligjet. Omer Nishani që nga vitit 1939 deri më 1943 ka qenë anëtar i Asamblesë Kushtetuese, që çoi kurorën te perandori në Romë, dhe për këtë ekzistojnë dokumente. Ka qenë dhe Manol Konomi, që ka qenë ministër i Drejtësisë. Ekziston në dokumentet sekrete britanike një përshkrim i biografisë së tij. Ka qenë edhe gjyqtar i fashizmit. Nexhmije Hoxha ka qenë mësuese deri më 1943, që e pushuan nga puna ata të Regjencës. Është i trazuar bashkëpunimi. Bashkëpunimi nuk ka qenë krim lufte [në kohën që ka ndodhur].

NEBIL ÇIKA: Dokumenti thotë se prokuroi ka qenë bashkëpunëtor i milicisë fashiste. Sa e komprometon kjo gjë këtë gjyq?

ÇELO HOXHA: Bedri Spahiu është, si të thuash, një komedi. Shkoi në burg me viktimat që ai kishte dënuar. Jetonte një jetë pa vijueshmëri, një jetë pa moral. Ai ka vepruar sipas rrethanave, duke u bazuar në interesat e tij e jo në parime.

NEBIL ÇIKA : Fejzi , me thatë në filim te emisionit se keni qenë në një qeli me Fatos Lubonjën ne burg: Cili ishte ndryshimi midis jush një te burgosuri antilomunist disa breza dhe nje komunisti si Spahiu apo një dajli blloku apo komunisti si Lubonja.

FEJZI ALIZOTI : Për Bedri Spahiun nuk mund të flas pasi nuk e kam njohur nga afër por për Fatosin mund te them se ishte djalë i mire ndryshimi midis nesh ishte politik. Te dy shanim Enver Hoxhën, un e shaja se ishte komunist m Fatosi e shante se nuk ishte komunist .

NEBIL ÇIKA: Zoti Alizoti edhe një koment tuaj, ju lutem. Një fashist po dënon disa persona për bashkëpunim me fashizmin. Si ju duket kjo gjë?

FEJZI ALIZOTI: Sipas meje, të gjithë ata që u pushkatuan ishin të aftë punën e tyre. Duke qenë të tillë, komunistët i morën, i pushkatuan dhe i grabitën. Është kompleksi i inferioritetit. Është vetë euforia e injorantit. Nuk është ndonjë aftësi e një njeriu që ti bëjë keq tjetrit.

NEBIL ÇIKA: Dua të kaloj në një pikë tjetër, që ka të bëjë me dëshmitarët e gjyqit special. Zoti Hoxha, dua ta filloj me ju, meqë i jeni futur dhe njëfarë polemike në lidhje me këtë çështje.

ÇELO HOXHA: Është një ngjarje qesharake. Është një katrahurë, [aty] nuk ka as një lloj përgjegjësie morale. Këto i kam botuar. Sigurisht që kanë pasur dhe reagimet e tyre. Dëshmitarët në atë kohë janë marrë formalisht për të thënë se në këtë gjyq na paska dhe dëshmitarë. Por e vërteta ishte se ata nuk ishin dëshmitarë. Ata thjesht i kanë shërbyer gjykatës. E njëjta akuzë që iu bë Terenc Toçit mund t’i bëhej dhe Anastas Plasarit. Terenc Toçi botoi librin mbi fashizmin, ndërsa Anastas Plasari ka bërë artikuj për fashizmin. Del një fakt që është në kundërshtim me imazhin për shkak edhe të librit të Blendi Fevziut, që është botuar tani së fundi, ku thuhet se krimineli është Enver Hoxha dhe komunisti idealist është Anastas Plasari. Ky është një dokument që vë në dyshim atë që është thënë më përpara. Ky ka një jetë pothuajse të njëjtë me atë të Bedri Spahiut. Në janar të 1939 ai ka një artikull ku thotë “mbreti ynë i madhërishëm Zog” etj. , pas dy muajsh kur pushtimi nga Italia ishte bërë fakt. del e thotë: “Duçja, i madhi i fashizmit, shpëtoi Shqipërinë” etj. Pas hyrjes së komunistëve del një letër ku ai thotë: “Drita na vjen nga Bashkimi Sovjetik”. Ky ka qenë kryeredaktor në revistën “Ekonomia kombëtare”. Aty ka marrë citime të Terenc Toçit. Por njërin e bëjnë bashkëpunëtor të fashizmit, ndërsa tjetri nuk është. Aty dalin emra që janë kompromentuar më vonë. Aty dalim emra si Kisto Frashëri, Arben Puto, Plasari, të cilët bëjnë sot historinë e Shqipërisë. Më bën përshtypje që në dosje gjendet vetëm letra e Plasarit. Në fakt, si dokument, si provë ajo nuk ekziston [në dosjen e gjyqit].

NEBIL ÇIKA: Ju përpara disa ditësh botuat edhe një reagim të Kristo Frashërit, të një nga historianëve të njohur të postkomunizmit. Botuat një reagim, që ai nuk provonte se ai kishte dëshmuar në gjyqin special. Sa ju duket komprometuese kjo gjë? Se këta njerëz vazhdojnë të jenë aktiv në bërjen dhe shkrimin e historisë së Shqipërisë?

ÇELO HOXHA: Fakti që ata kanë atë lloj ndikimi, atë lloj fuqie në shkrimin e historisë së vendit, është problem i shoqërisë, nuk është problem i atyre. Dosja e gjyqit special nuk është një dosje e mirëmbajtur. Siç e thamë, ata ishin njerëz analfabetë, pa përvojë administrative, pa as një gjë. Ata vranë njerëz me një rresht e gjysmë të shkruar po nga njerëz analfabetë. Dosja nuk është e mbajtur mirë dhe jo të gjitha dokumentet janë ruajtur. Për shembull, atë dosje që kam unë, që më është thënë se kjo është dosja e Gjyqit Special, mbase nuk është fare ajo. Letra e Anastas Plasarit nuk është, dëshmia e Kristo Frashërit nuk është. Por ekzistojnë dokument që thonë se Kristo Frashëri është dëshmitar i thirrur nga pala mbrojtëse. Zoti Frashëri reagoi ndaj kësaj duke thënë se ai nuk kishte dëshmuar. Në fakt, nuk e akuzoi njeri që ka dëshmuar, por që ka qenë dëshmitar i thirrur në gjykatë. Ekziston tani një deklaratë e Arben Putos për personat që janë në Gjyqin Special. Emri i tij nuk ekziston, ashtu siç ekziston emri i Kristos. Problemi është se ky që nuk e ka emrin këtu, a e ka në deklaratë? Deklarata është diçka që mund ta tërheqësh më vonë dhe kanë kaluar 70 vjet që nga Gjyqi Special. Unë nuk mund ta them me siguri se ai ka dëshmuar, por ka edhe një deklaratë tjetër, që është dëshmi kujtimesh. Këtë e ka deklaruar Mërgim Korça, që thotë se e ka dëgjuar Kristo Frashërin që ka folur në gjyqin e Lef Nosit. Ky gjyq ka ndodhur një vit më vonë nga Gjyqi Special. Ka një fakt tjetër që e komprometon çështjen: është deklarata e pavarësisë, të cilën e kam botuar. Ajo ka dalë më 1952 për 40-vjetorin e pavarësisë. Në deklaratë janë 2 foto, një e Mid’hat Frashërit dhe një e Lef Nosit. Këta dy personaliteti ishin të dënuar nga diktatura. Lef Nosin e pushkatuan, ndërsa Mid’hat Frashëri ishte i pari në listën e kriminelëve të luftës, por fatmirësisht nuk e kapën dot. Më 2005-n zoti [Kristo] Frashëri e dorëzoi deklaratën e pavarësisë, sikur nuk kishte ndodhur asnjë gjë.

NEBIL ÇIKA: Doja të dija nëse bëhet fjalë për falsifikimin e deklaratës së pavarësisë, që u botua në 1957?

ÇELO HOXHA: Ai është një botim i deformuar. Nuk mund të quhet i falsifikuar. Deklarata është e botuar e deformuar. Ai i ka fshirë emrat që andej për shërbime të politikës. Nuk e mohonin dot pavarësinë, se Shqipëria ishte e krijuar, ndaj fshinë këta emra. Lidhja është se një njeri që mashtron një herë, pse të mos mashtrojë dy herë apo më shumë? Kjo ka të bëjë me çështjen e besueshmërisë. Nëse ai ka qenë dëshmitar në Gjyqin Special, çfarë ka thënë atje? Problemi është se ai ka shkruar historinë në favor të atij sistemi. Kjo deformon psikikën e kësaj shoqërie. Njerëzit sot kanë të ngulitur atë lloj narrative të historisë së Shqipërisë, që është e gabuar. Ky është problemi.

NEBIL ÇIKA: Zoti Alizoti, po flasim për dëshmitarë, për njerëz që kanë ndikuar me dëshmi në mënyrë direkte apo indirekte. Kryesisht me dëshmi direkte, siç ishin prokurorët dhe avokatët. Këta persona kanë ndikuar në vuajtjet e atyre personave dhe vetë juve. A keni pasur ndonjë përballje me ta, pasi një pjesë e mirë e tyre kanë qenë dhe në burg? Mund ti keni rastisur edhe aty. E kam fjalën edhe pas zhvillimeve demokratike?

FEJZI ALIZOTI: Arben Puto e të tjerët kanë qenë elita. Unë kam qenë në burgje dhe internime. Një herë kam parë njërin prej tyre në Sarandë. E kam parë me shumë mllef. Nuk dua t’i kujtoj ato çaste.

NEBIL ÇIKA: Zoti Hoxha, do të kalojmë në një aspekt tjetër. Jemi në 100-vjetorin e pavarësisë. Kryeministri e ka shpallur këtë vit si vitin që do të rishkruhet historia. Në dokumentet që keni paraqitur ju rezulton se këta historianë që do të shkruajnë historinë e Shqipërisë kanë qenë po ata që e kanë deformuar atë. Këtu lind dhe një lloj konflikti interesi. Sa e prish këtë përpjekje të rishkrimit të historisë shqiptare kjo gjë?

ÇELO HOXHA: Jemi në një vazhdimësi. Në këtë periudhë shkrimi i historisë është në fazën e debatit. Dhe kjo fazë ndihmon në rishkrimin e saj. Konfliktin e interesit ata e kanë, sepse kanë qenë dëshmitarë vetë në ngjarje. Historia e Shqipërisë nuk mund të rishkruhet në qoftë se nuk rishikohet e gjithë historia e Luftës II Botërore, që nga 7 prilli i 1939 deri në nëntor të 1945, sepse gjërat nuk janë bardhë e zi. Nuk është se ishin dy palë, njëra antifashiste dhe një pjesë bashkëpunëtor. Nuk ka dokumente se cili ka qenë në frontin antifashist. Kemi rezolutën e Partisë Komuniste, ku thuhet se “duhet të kemi frikë nga fryma nacionaliste”. Unë nuk kam nxjerr shumë dokumente të reja, [por] kam bërë një interpretim të atyre [që janë botuar dhe më parë]. Kjo ka shkaktuar polemika. Duhet bërë interpretimi brenda ligjit dhe t’u japësh pak kontekst personave, jo vetëm atyre që ishin në bankën e të akuzuarve, por t’u japësh kontekst të gjithëve. Nga e gjitha kjo duhet të arrish në një konkluzion. Thelbi është te lufta civile. Në Shqipëri ka pasur luftë për pushtet. Unë jam nga ata që them se ushtria nacionalçlirimtare ka qenë vetëm për marrjen e pushtetit. Italia kapitulloi më 8 shtator 1943. Në këtë kohë ata prishën marrëveshjen e konferencës së Mukjes dhe u shpallin luftë nacionalistëve.

NEBIL ÇIKA: Në përgjigjen që zoti Plasari i kishte dhënë në letër [artikull] shkruhet në titull “komunizmi me krime, fashizmi me letra dashurie”. Nuk më duket e padrejtë kjo që të merren vetëm me bashkëpunëtorët dhe të mos thuhet asgjë për krimet e komunistëve.

ÇELO HOXHA: Vendosja e krimeve të komunizmit në thonjëza nuk është e drejtë, sepse krimet e komunizmit janë me fakte. Edhe sikur ta lëmë gjyqin special, më 1951 janë vrarë 21 veta pa gjyq fare. Është krim i pastër kundër njerëzimit. Kjo mjafton për të thënë se ai ishte regjim kriminal. Problemi i Plasarit është se e ka çështje personale. Ai mbronte babain e tij. Unë shikoj anën parimore të saj.

*Marre nga libri Zërat e Mbijetesës .Nebil Çika i Riu / Botuar në Tiranë 2013

Intervista – Goosdeel: Grupet shqipfolëse të kokainës po kërcënojnë Europën

Forcimi i grupeve të organizuara kriminale që flasin shqip në vendet e Bashkimit Europian, dhe që po marrin në dorë tregun e heroinës e kokainës në vende të ndryshme, sa vjen e po i shqetëson më shumë autoritetet europiane. “Grupe të tilla, që kontrollojnë tregun e kokainës, janë bërë një kërcënim domethënës”, pohon Drejtori i Agjencisë së BE-së për Drogat (EMCDDA), Alexis Goosdeel, në një intervistë ekskluzive për “Monitor”. Ai thotë se e kanë të vështirë të gjejnë arsyet se pse këto grupe u fuqizuan kaq shumë vitet e fundit, por një nga shpjegimet është natyra e tyre e dhunshme.

Z. Goosdeel shton se nuk ka informacion se Shqipëria është një nyje kyçe për trafikimin e heroinës dhe kokainës, por gjithsesi disa episode, si kapja e një laboratori të heroinës në tetor të vitit të kaluar dhe e 615 kilogramëve kokainë në fillim të 2018-s dhe përvoja e vendeve të tjera sugjerojnë se kjo situatë mund të ndryshojë shumë shpejt.

Atë nuk e habit fakti që ndërtimi në Shqipëri mund të pastrojë paratë e grupeve kriminale. “Duke qenë se kjo ndodh kudo në botë, do të habitesha nëse nuk do të ishte rasti me grupet e krimit të organizuar në Shqipëri”. Z. Goosdeel rekomandon se Shqipëria, ashtu si vendet e tjera të Europës, duhet të ndjekë praktikat e moslejimit të blerjeve cash të apartamenteve dhe mallrave të tjera me vlerë të lartë. Në Belgjikë, p.sh., askush nuk mund të blejë as një makinë të përdorur me cash.

Agjencia e BE-së për Drogat (EMCDDA) dhe Shqipëria do të bashkëpunojnë në mënyrë më aktive për monitorimin e fenomenit të drogës në të ardhmen, në sajë të një Marrëveshjeje Pune të nënshkruar pak ditë më parë në Vjenë. Kjo marrëveshje u nënshkrua nga Drejtori i EMCDDA-së, Alexis Goosdeel, nga Zëvendësministri i Brendshëm i Shqipërisë, Besfort Lamallari, dhe Zëvendësministrja e Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale, Mira Rakacolli. Z. Goosdeel thotë në intervistën për “Monitor” se EMCDDA do të japë asistencë teknike për krijimin e observatorit të drogave dhe sistemin e paralajmërimit të hershëm të drogave të reja.

Çfarë parashikon marrëveshja e punës që ju nënshkruat së fundmi me Shqipërinë?

Kjo është një marrëveshje për bashkëpunim të dyanshëm. Mendoj se është shumë e rëndësishme, pasi para së gjithash, Shqipëria është shteti i parë nga Ballkani Perëndimor që nënshkruan një marrëveshje të tillë. Synimi i saj është përmirësimi i kapaciteteve për të zbuluar kërcënimet e hershme dhe Shqipëria po shërben si një shembull për vendet e tjera të rajonit.

Ka një sërë aktivitetesh që parashikohen nga kjo marrëveshje. Ne kemi një mision të vlerësimit teknik që parashikohet në gjysmën e dytë të këtij viti, për krijimin e observatorit të drogave dhe sistemin e paralajmërimit të hershëm.

Vendimi për krijimin e observatorit të drogave ishte marrë që në vitin 2011 dhe deri tani, ai nuk ishte zbatuar, ndaj është shumë e rëndësishme për ne që marrëveshja u nënshkrua me dy ministri, ajo e Brendshme dhe e Shëndetësisë. Pjesa tjetër e misionit teknik do të jetë krijimi i sistemit të hershëm të paralajmërimit, një sistemi që funksionon në Europë dhe është shumë i rëndësishëm.

Deri përpara dy vitesh në Europë, ne zbulonim dy droga të reja në javë në tregun europian të drogave dhe tani ka më pak se një drogë në javë. Këto droga të reja janë shumë të rrezikshme, disa prej tyre janë shumë toksike, ndaj është e rëndësishme që Shqipëria do të ketë kushte më të mira për të krijuar një sistem të hershëm paralajmërimi, që do të jetë i lidhur me sistemin europian.

Kjo nënkupton që jo vetëm Shqipëria do të kontribuojë në sistemin e paralajmërimit, por ajo gjithashtu do të përfitojë prej tij. Së shpejti do të publikohet dhe raporti kombëtar për drogat. I fundit është publikuar në 2017-n. Ne do të bashkëfinancojmë edhe vëzhgimin për përdorimin e drogës në shkolla, sipas standardeve europiane, që zbatohen në më shumë se 35 vende.

Sa problematike e vlerësoni Shqipërinë si një vend origjine për prodhimin e kanabisit dhe drogave të tjera?

Që të jetë e qartë për ju, për shqiptarët dhe për vendet e tjera të rajonit, EMCDDA asnjëherë nuk etiketon dhe turpëron vendet. Ajo që ne bëjmë janë analizat, për të ndihmuar në të kuptuarit e problemeve dhe të asistojmë Bashkimin Europian, shtetet anëtare dhe vendet e tjera që të merren me këto probleme.

Ajo që ne vlerësojmë është se, sa i përket kanabisit, pjesa më e madhe e kanabisit që konsumohet në BE, prodhohet në BE. Megjithatë, vendet e Ballkanit Perëndimor dhe Shqipëria në veçanti kanë qenë prodhuesi më i rëndësishëm jo në BE i barit të kanabisit. Shqipëria ishte raportuar gjithashtu nga disa shtete anëtare, si një burim i vajit të kanabisit për disa vjet. Por, ajo që ne gjithashtu po shohim është se autoritetet shqiptare i kanë intensifikuar veprimet ndaj këtij fenomeni, në bashkëpunim me Guardia di Finanza. Bazuar në vëzhgimet ajrore për sipërfaqet e kultivuara me kanabis, në vitin 2016 ishin më shumë se 2000 fusha kultivimi, që janë identifikuar jashtë në natyrë.

Në vitin 2017, numri i tyre ishte 90 dhe në 2018 ishte 27. Kjo tregon se autoritetet kanë qenë aktive në shkatërrimin e fushave të mbjella me kanabis vitet e fundit. Ne jemi gjithashtu të ndërgjegjshëm që ka pasur një prioritet të qartë të autoriteteve shqiptare për të përmirësuar imazhin e vendit për investitorët e huaj, turistët dhe kjo është një arsye shtesë për të vijuar me luftën ndaj kanabisit. Ne shohim që, edhe pse ka pasur rezultate shumë të mira në luftën ndaj kanabisit të prodhuar jashtë në natyrë, ka pasur ende, të paktën në 2017-n, rritje të kapjeve të vajit të kanabisit shqiptar në disa shtete si në Itali, Greqi, Austri, Francë, Kroaci, Hungari, Rumani, Turqi etj. Vetë Shqipëria ka kapur më shumë se 30 tonë të barit të kanabisit në 2016-n dhe më shumë se 78 tonë në 2017-n. Vetëm Italia dhe Turqia kanë kapur më shumë bar kanabisi sesa Shqipëria në 2017.

Ajo që ne duam të bëjmë së bashku me autoritetet dhe Ministrinë e Brendshme dhe të Shëndetësisë është të kuptojmë se cilat janë shpjegimet dhe evolucioni i mundshëm i tregut të kanabisit në Ballkanin Perëndimor, duke përfshirë Shqipërinë. Një nga shpjegimet e mundshme dhe hipotezat është se, megjithëse prodhimi në Shqipëri ka rënë në mënyrë dramatike, mund të ketë zëvendësim me disa alternativa të tjera prodhimi, në hapësira të mbyllura dhe që nuk mund të zbulohen përmes kontrolleve ajrore. Këto janë vlerësime dhe hipoteza dhe ajo që do të mund të bëjmë në muajt në vijim, do të jetë të investigojmë së bashku me autoritetet dhe të kuptojmë të gjitha elementet dhe mënyrën se si tregjet po ndryshojnë dhe po përshtaten.

Sa problematike e konsideroni Shqipërinë si një vend tranzit për drogat e forta? (Në raportin tuaj të fundit për tregjet e drogave në BE, Shqipëria ishte në hartën “Flukset kryesore të trafikut të kanabisit në Europë”)

Siç e përmenda edhe më parë, Shqipëria është një prej shumë vendeve që janë të pozicionuar në rrugën ballkanike, kështu që nuk ka rrugë dhe mundësi që Shqipëria të mbetet tërësisht e izoluar nga organizatat e krimit të organizuar që veprojnë në rajon. Ajo që mund të themi për momentin është se si për sa i përket trafikimit dhe shpërndarjes së heroinës dhe kokainës nuk kemi informacionin që sugjerojnë se Shqipëria do të ishte një nyje kyçe, si për heroinën ashtu dhe për kokainën. Në të kundërt, janë relativisht sasi të vogla të kapura të heroinës në 2017-n dhe 2016-n. Pra për momentin nuk ka të dhëna për një trafik intensiv.

Sasia relativisht e vogël e heroinës që është kapur në vend në 2017-n dhe 2016-n mund të jetë një tregues për rishpërndarje lokale për përdoruesit vendas, pra më shumë për tregun vendas. Ne gjithashtu e dimë nga përvoja me vendet e jashtë BE dhe brenda BE se kjo situatë mund të ndryshojë shumë shpejt – dhe prandaj kjo marrëveshje me Shqipërinë është e rëndësishme. Për shembull, në tetor të vitit të kaluar u zbulua një laborator heroine dhe u kapën 22 kilogramë morfinë me atë rast.

Kjo tregon se situata mund të ndryshojë me shpejtësi dhe se Shqipëria po përballet me të njëjtën situatë me vendet e tjera. Për shembull, laboratori i heroinës u çmontua vitin e kaluar, por ka pasur gjithashtu raste të laboratorëve të tillë në vendet e BE-së gjatë 5 viteve të fundit. Pra nuk është një problem specifik për Shqipërinë, apo se është më i madh në Shqipëri në krahasim me vendet e tjera, por Shqipëria është si vendet e tjera që po përballet me ndryshimin e tregjeve dhe situatave.

Kjo është një nga arsyet pse marrëveshja është e rëndësishme që misioni të ndjekë situatën, në mënyrë që të asistojë autoritetet që të identifikojnë ndryshimet dhe të reagojnë ndaj tyre. E njëjta gjë mund të thuhet për kokainën. Në 2017-n dhe 2016-n kishte sasi shumë të vogla të kapura të kokainës, që sërish mund të ishin për aktivitete trafikimi, me synim furnizimin e tregut vendas. Por në fillim të vitit të kaluar u kap një sasi më e madhe kokaine prej 613 kilogramësh.

Droga e kishte origjinën nga Kolumbia dhe erdhi në Shqipëri përmes Italisë dhe Maltës dhe nuk kishte për qëllim tregun shqiptar, por pritej që të tranzitohej në vende të tjera të Bashkimit Europian. Pra, sërish nuk ka arsye për momentin që të besojmë se Shqipëria po luan rol qendror kyç si nyje për trafikimin përmes Ballkanit Perëndimor, por po përballet me të njëjtat probleme si të vendeve të tjera.

Sipas raporteve të ndryshme, bandat që flasin shqip po kontrollojnë tregtinë e kokainës dhe heroinës në pjesë të ndryshme të Europës, veçanërisht në Britani. Si e shpjegoni fuqizimin e bankave shqiptare vitet e fundit?

Së pari është e rëndësishme të sqarojmë se ne po flasim për grupet e organizuara që flasin shqip, kjo nuk do të thotë se ata janë domosdoshmërisht me shtetësi nga Shqipëria. Grupe të tilla që kontrollojnë tregun e kokainës janë bërë një kërcënim domethënës. Duket se disa nga këto grupe që flasin shqip kanë vendosur tashmë linja direkte komunikimi me kartelet e drogës në vendet e Amerikës Latine, që janë prodhuese.

Kjo potencialisht po ndryshon dinamikën e tregut, sepse së pari, do të thotë se këto grupe kriminale shqipfolëse shkojnë dhe komunikojnë direkt në Amerikën Latine me prodhuesit. Në këtë mënyrë, ata mund të rrisin ndjeshëm normën e fitimit nga trafikimi i kokainës dhe kjo përfaqëson një mundësi të madhe korruptimi. Kjo mbulon aktivitete të tilla të krimit të organizuar, si trafikimi i armëve, rrjetet e pastrimit të parave, lëvizjen e paligjshme të drogave dhe njerëzve. Ajo që është përshkruar në disa qytete të Bashkimit Europian është se këto grupe, që flasin shqip, të krimit të organizuar, janë shumë aktive. Një nga karakteristikat e operimit të tyre është se janë tepër të ashpër dhe të dhunshëm dhe kjo është një mënyrë se si disa nga këto grupe u kanë marrë grupeve të vjetra kontrollin e tregjeve lokale.

Kjo është diçka e vëzhguar dhe dokumentuar jo vetëm nga EMCDDA, por edhe nga Europol dhe forcat e tjera policore. Kjo është diçka që duhet monitoruar dhe duhet të kuptohet më mirë se si funksionojnë të gjitha këto grupe të organizuara, cilat janë lidhjet e tyre, jo vetëm në Shqipëri, por edhe në vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor, sepse në çdo rast, tregu i tyre i synuar janë vendet e Bashkimit Europian. Këto probleme nuk janë vetëm rrezik për demokracinë dhe korrupsionin, por edhe për shëndetin e shqiptarëve, sepse ka gjithashtu njerëz që i përdorin këto substanca në Shqipëri.

Si e shpjegoni që këto grupe kriminale që flasin shqip u fuqizuan kaq shumë vitet e fundit?

Këtë nuk e di. Mendoj se askush nuk ka një shpjegim të vetëm. Ajo që shohim është se tregu i organizuar, nëse do ta quanim kështu, është shumë dinamik. Nëse ka një ndryshim në një vend apo një rajon, ka një ndikim te të tjerat. Ajo që kemi parë gjithashtu në 10-15 vitet e fundit është se grupet e mëdha të krimit të organizuar në Meksikë, apo Amerikën Latine zëvendësohen në mënyrë progresive nga shumë grupe të tjera, ku secili prej tyre është i specializuar në disa detyra. Ka pa dyshim më shumë konkurrencë dhe rivalitet dhe si rrjedhojë, ato grupe që lindin në disa momente janë ato që kanë qenë më të fortat apo më të dhunshmet, ose që arrijnë të negociojnë marrëveshje më të mira me prodhuesit, siç duket rasti.

Pra nëse disa grupe të organizuara arrijnë që të negociojnë vetë çmimin e kilogramit të kokainës në Kolumbi, ose në Amerikën Latine, ata sjellin një produkt që është potencialisht më i lirë në tregun europian, pasi ka më pak ndërmjetës. Në këtë mënyrë, edhe norma e fitimit është më e madhe dhe ata kanë mundësi të bëjnë pazar e të reduktojnë çmimin dhe si rrjedhojë, arrijnë të mbulojnë pjesën më të madhe të tregjeve lokale në Bashkimin Europian.

Sot, në disa vende dhe qytete, duket se këto grupe të organizuara të krimit nga njerëz që flasin shqip janë shumë të suksesshëm, dinamikë dhe aktivë dhe po zëvendësojnë grupe të tjera të organizuara që vepronin më parë. Dhe është lehtësisht e kuptueshme që, në momentin që këto grupe do të bëhen më të dobët, ato mund të zëvendësohen nga të tjerë. Ky është evolucioni. Unë nuk shoh personalisht ndonjë arsye specifike. Ndonëse këtë mund ta zbulojmë përmes një analize të përbashkët, jo vetëm me autoritetet shqiptare, por edhe me Europol dhe agjencitë europiane.

Sipas vlerësimeve tuaja, ku i gjetën paratë grupet shqiptare që iu mundësuan që të fillonin tregtinë direkte me vendet e Amerikës Latine?

Paratë i gjejnë përmes shitjes së drogës, armëve dhe mbështetjes së trafikut të qenieve njerëzore. Të gjitha këto aktivitete kriminale menaxhohen tashmë së bashku nga të njëjtat grupe të krimit të organizuar. Deri përpara 20 apo 30 viteve, çdo grup kriminal i organizuar kishte pak a shumë specialitetin e vet. Tani ne shohim që këto grupe merren me drogë, armë, qenie njerëzore, ilaçe false dhe i trajtojnë ato si mallra.

Për shembull, ata në mënyrë të përkryer mund të trafikojnë heroinë nga Azia në Bashkimin Europian dhe në kthim, në vend që të kenë kamionin bosh, ata mund të transportojnë droga të paligjshme që prodhohen në Europë, si p.sh., ekstazi. Duke qenë se gjithçka gjeneron shumë cash, duke i shtuar dhe faktin që sot ka shumë lehtësi në aksesin në informacion dhe është e lehtë të udhëtosh nga Europa në Amerikën Latine, këto grupe të krimit të organizuara mund të kenë shumë mundësi, nëse duan, që të tentojnë të shkojnë në një rajon tjetër dhe të vendosin vetë kontaktet. Por kjo varet gjithashtu dhe nga fakti se sa të fortë janë, ku i kanë tregjet dhe sa mirë arrijnë të luftojnë konkurrentët. Dhe kjo është ndoshta arsyeja pse konkurrenca mes grupeve të krimit të organizuar është në disa raste më e dhunshme.

A keni ndonjë lloj vlerësimi të sasisë së parave të paligjshme që hyjnë në Shqipëri nga kanabisi dhe trafikimi i drogave të tjera?

Ne nuk e kemi një vlerësim të tillë. Edhe nga njësitë e hetimit kundër pastrimit të parave nga secili vend, ne nuk e marrim një informacion të tillë. Në nëntor të këtij viti do të publikojmë raportin dhe do të kemi një vlerësim të madhësisë së tregut të drogës në Europë, por është për të gjitha vendet, nuk mund të bëjmë një vlerësim specifik për secilin vend.

Ne jemi duke parë një bum në ndërtim kohët e fundit që nuk shpjegohet nga kreditë e bankave dhe të ardhurat nga ekonomia formale (fitimet dhe pasuritë e kompanive të ndërtimit). Në përvojën tuaj, si mund ta kontrollojë qeveria shqiptare kontrollin e parave nga trafiku i paligjshëm në sektorë të ndryshëm të ekonomisë, posaçërisht ndërtimi?

Para së gjithash, ndërtimi dhe sektori i real estate janë të njohura kudo në botë që keqpërdoren nga kriminelët për të pastruar paratë, që vijnë nga aktiviteti i paligjshëm. Duke qenë se kjo ndodh kudo në botë, do të habitesha nëse nuk do të ishte rasti me grupet e krimit të organizuar në Shqipëri. Pra ndoshta ka një lidhje dhe një mënyrë për të pastruar paratë përmes këtij sistemi, që është e zakonshme në çdo vend tjetër në botë.

Lufta kundër pastrimit të parave dhe flukseve të paligjshme të financimit është një prioritet në nivelet europiane. Ky ka qenë një prioritet i theksuar gjatë viteve të fundit, edhe pse institucionet për këtë qëllim kanë ekzistuar prej shumë vitesh. Europol po luan një rol kyç në këtë drejtim në nivel europian. Një nga elementet kyçe për të dhënë rezultatet të mira në luftën ndaj parave të pista është bashkëpunimi ndërkombëtar, shkëmbimi i informacionit me vendet partnere, monitorimi i ngushtë i situatës. Shqipëria mund të ndjekë gjithashtu disa nga praktikat më të mira të ndërhyrjeve, që po zbatojnë shtetet anëtare.

Ka shumë masa që po ndërmerren. Për shembull, sot, në pjesën më të madhe të vendeve, është e pamundur të blesh cash. P.sh., në Belgjikë është e pamundur që të blesh një makinë të përdorur ose të re në cash. Pra, nëse zbatoni këto masa, bëhet e pamundur për të blerë me paratë që vijnë nga trafiqet e paligjshme, korrupsioni. Ose nëse blini një shtëpi apo apartament duhet të jeni në gjendje që të justifikoni origjinën e parave që po përdorni. Në pjesën më të madhe të vendeve anëtare është më e vështirë se më parë që të blesh një shtëpi apo apartament dhe të paguash paratë, ose një pjesë të parave në cash. Kjo janë disa masa konkrete dhe besoj se Shqipëria, ashtu si shumë shtete të tjera, por merr në konsideratë që t’i zbatojë ato.

Cilat janë vlerësimet tuaja të fundit për përdorimin e drogës dhe prevalencën e saj në Shqipëri?

Është e vështirë që të japësh një tendencë tani, sepse siç e thashë, ne po presim që të hartohet raporti i ri kombëtar këtë vit. Ne do të financojmë edhe vëzhgimin për shkollat, i cili është bërë dhe në 2011-n dhe 2015-n, që sugjeronin se kishte përdorim të moderuar të substancave.

Por, për të pasur rezultate të sakta të prevalencës duhet të presim rezultatet e raportit të ri.
Shqipëria nuk ka ende një observator kombëtar për drogën dhe një nga gjërat për të cilat kemi diskutuar me zëvendësministrin e Brendshëm dhe atë të shëndetësisë gjatë takimit të fundit në Vjenë ku vendosëm për marrëveshjen, ishte se tani që kemi këtë marrëveshje dhe do të forcojmë bashkëpunimin, një nga prioritetet është që të merret vendimi që të krijohet Observatori Kombëtar për Drogat nga Instituti i Shëndetit Publik.

Cila do të ishte këshilla juaj për institucionet shqiptare për të luftuar kultivimin e kanabisit, trafikimin e drogës dhe kontrollin e parave të paligjshme. Si e vlerësoni angazhimin e institucioneve shqiptare për ta bërë këtë?

Siç e përmenda dhe më lart, besoj se institucionet shqiptare po tregojnë tashmë shumë më tepër angazhim në luftën kundër drogave dhe krimit të organizuar, sesa në të kaluarën dhe po mbështetet në mënyrë aktive nga BE dhe nga EMCDDA.

Progresi i bërë nga Shqipëria gjatë viteve të fundit është njohur dhe mirëpritur nga institucionet europiane dhe është një nga arsyet se pse prej dy apo tre vitesh, ne e shikojmë Shqipërinë që ka në mënyrë progresive një rol kryesues në rajon për përmirësimin ndaj luftës kundër drogës dhe krimit të organizuar.

Por, siç e përmenda, kjo nuk është një përpjekje që ju e bëni vetëm një herë. Së pari, duhet të jeni këmbëngulës dhe nëse arrini të adresoni në mënyrë të suksesshme një lloj prodhimi, duhet të investigoni nëse prodhuesit po gjejnë alternativa të tjera. Kjo është shumë e rëndësishme, sepse mund të jeni shumë i suksesshëm në një fushë, por mund të krijohen mundësi të reja për krimin e organizuar. Për këtë arsye është e rëndësishme të theksohet se kjo nuk është një përpjekje ku Shqipëria është vetëm, por në bashkëpunim me BE dhe vendet e tjera të rajonit, i cili duhet forcuar.

Një gjë e rëndësishme që duhet të kemi parasysh është se, kur lind nevoja për të ndryshuar një element kriminal kur ka një të tillë, duhen më shumë sesa një apo dy vjet të ndryshohet. Nga ana tjetër, ashtu siç është rasti në vendet e tjera të BE-së, duhet një konsensus politik, pavarësisht se cila palë politike ka shumicën.

Kjo është shumë e rëndësishme, sepse kemi të bëjmë me përpjekje afatgjata. Një hap kyç në këtë drejtim është zbatimi dhe rishikimi i rregullt i strategjisë kombëtare kundër drogave në linjë me vendet e BE-së. Ne mund të ofrojmë mbështetje për metodologjinë dhe vlerësimin. Monitorimi dhe mbledhja e të dhënave janë shumë të rëndësishme, sepse vetëm me të dhëna të besueshme dhe objektive mund të prodhohen analiza të shëndetshme./Monitor

Intervista – Fatos Klosi: Izet Haxhia di shumë gjëra, por do të thotë vetëm ato që i duhen

“Izeti duke ditur shumë fakte nga “oborri i Berishës”, besoj se do të kontribuojë në këtë zbardhje, megjithëse nuk besoj se do t’i thotë të tëra, do thotë vetëm ato që i duhen” – thotë në këtë intervistë për Dita, Fatos Klosi, ish-shefi i Shërbimit Informativ në kohën e vrasjes së Azem Hajdarit.

Ai shton se rihapja e këtij procesi është një mundësi për të rikthyer besimin e publikut te Drejtësia por shton se ende është skeptik për Drejtësinë e re, pas reformës.

Intervistoi Xhevdet Shehu

– Zoti Klosi, si do ta konsideronit rihapje e procesit të vrasjes së Azem Hajdarit?

– Procesi që do të zhvillohet nuk besoj se do të merret me të gjithë çështjen e vrasjes së Azem Hajdarit, ai do të rishikojë pozicionin e Izetit në këtë vrasje, meqenëse Izeti nuk ishte prezent në procesin e zhvilluar. Sigurisht, rishikimi i pozicionit të Izetit, do ta prekë procesin e vjetër, qoftë dhe në vija të përgjithshme.

– A pritet ndonjë gjë e re në rihapjen e këtij procesi?

– Sigurisht, nga ato që ka deklaruar Izeti gjer më tani, pritet të thotë fakte, që nuk kanë dalë në procesin e parë. Dhe të mos harrojmë që Izeti ka qënë një personazh i rëndësishëm i rrethit të afërt të Berishës në fushën e “sigurisë”, gjë që i ka dhënë mundësi të ketë qënë pranë ngjarjeve të rëndësishme të kësaj natyre.

Ju si ish shef i SHIK-ut do të jeni ndër dëshmitarët e parë që do të pyeteni për këtë vrasje. Mendoni se do të zbardhet më në fund e vërteta për vrasjen?

– Vrasja e Azem Hajdarit është quajtur “Vrasja e shekullit”, prandaj mendoj se do të jetë e vështirë të zbardhet plotësisht. Megjithatë, Izeti duke ditur shumë fakte nga “oborri i Berishës”, besoj se do të kontribuojë në këtë zbardhje, megjithëse nuk besoj se do t’i thotë të tëra, do thotë vetëm ato që i duhen. Ndoshta dhe Berisha, që nuk kontribuoji në procesin e parë, mund të “japë ndonjë ndihmë” në këtë proces.

– Çfarë dini ju si ish-kreu i SHISH për vrasjen e Azem Hajdarit?

– Unë di plot gjëra, por ato janë të shkruara në letër. Ato që ka ditur Shërbimi ka qenë i detyruar t’ia thotë shefave të vet, kryeministrit d.m.th, ndërkohë që më pas informacioni iu është deleguar edhe prokurorëve sepse ligji na e kërkon që ne të bashkëpunojmë edhe me prokurorinë për çdo rast. Kështu që materiali ynë ndodhet në dorën e prokurorisë dhe e përsëris që aty është i shkruar edhe qëndrimi im apo dëshmia ime. Unë nuk kam as çfarë të shtoj dhe as çfarë të heq. Më vjen keq që ky material nuk mund të jetë publik, nuk nxjerr dot pjesë të tij. Unë them që ne e kemi kryer detyrën, por nëse më kërkohet sërish, unë jam gjithmonë i gatshëm të jap kontribut. Ky është kontributi që do jap: merrini letrat, hapini sepse nuk ka asnjë kuptim të mos besohen ato informacione që kemi përcjellë. Raportet janë shkruar në atë kohë me përgjegjësinë më të plotë dhe nuk ka pse të ndryshojë. Unë nuk kam qenë në brendësi të ngjarjes personalisht, por punonjësit e Shërbimit që janë marrë me këtë punë, që kanë bashkëpunuar me policinë, që kanë bashkëpunuar me prokurorinë, të gjitha gjërat që kishin për të thënë janë mbledhur në ato raporte që ne kemi bërë zyrtarisht për shefat tanë.

Edhe Sali Berisha do të merret në pyetje për atë vrasje dhe ju mund të përballeni me dëshmitarin Berisha në sallën e gjyqit. A ndjeni ndonjë ngërç nga kjo përballje e mundshme?

– Në drejtimin tim, Berisha i ka thënë nëpër media,  të gjitha që mund të thoshte, deri që unë e kam organizuar vrasjen, një herë me urdhër të Fatos Nanos e më vonë me urdhër të Rexhep Meidanit. Të shohim se çfarë do thotë nën betim. Për këtë aspekt unë i quaj të rëndësishme deklarimet e Berishës, pasi para gjykatësve nuk mund të vazhdojë të gënjejë pa hesap.

Nuk besoj të kemi ndonjë ngërç me të në gjyq, ai do jetë një dëshmitar i “klasit të parë”, që shumë fakte i di vetëm ai kurse unë si një ish shef i Shërbimit, që di aq sa ka ditur Shërbimi në atë kohë.

Nuk janë të paktë ata që mendojnë që të mos merremi me të kaluarën, si fjala vjen më këtë gjyq, por të shikojmë nga e ardhmja. Ju si mendoni?

– Institucionet e zbatimit të ligjit duhet të merren domosdoshmërisht me të shkuarën, për disa arsye: për të dhënë drejtësinë në shumë ngjarje të rëndësishme të ndodhura, për të çrrënjosur një herë e mirë konceptin e pandëshkushmërisë dhe për të rifituar besimin e humbur në popull.  Me të ardhmen të merren politikanët, institucionet ekonomike, arsimore dhe kulturore etj.

-Duke qenë se tani Sali Berisha është një njeri pa imunitet, a e bën kjo më të cenueshëm para drejtësisë?

-Dëshmia e tij në gjykatë nuk është problem imuniteti. Imuniteti është diçka kryesore kur bëhet fjalë për të hetuar ose jo për të. Por kur vjen puna për të dëshmuar, nuk ka asnjë lloj imuniteti. Çdo njeri është i detyruar të vijë në gjykatë për të dëshmuar dhe për të thënë atë çka di. Mbase imuniteti ndikon tek proceset hetimore ndaj tij, nuk di ta them me siguri sepse nuk ka asgjë konkrete me drejtësinë. Por si dëshmitar duhet të paraqitet, me apo pa imunitet.

-A ka rol Berisha në eliminimin e Azem Hajdarit?

-Këtë duhet ta tregojë gjykata, por unë them që ka. Sipas meje, mbase nuk është Berisha personalisht i implikuar, por grupi i tij është përfshirë. Mbase Berisha ka qenë organizatori, nuk di ta them me siguri. Por di të them që ka qenë Partia Demokratike ajo që ka pasur rol në vrasjen e ish-deputetit demokrat. Ata që nuk e donin Azem Hajdarin e organizuan atentatin ndaj tij. Sepse është e sigurt që nuk e kanë dashur, lëre çfarë thonë tani mbrapa, por për të dashur nuk e kanë dashur asnjëherë.

– Pse Sali Berisha nuk ka folur asnjëherë qartë për vrasjen e Hajdarit, por vetëm disa herë ka sulmuar shkurtimisht Izet Haxhinë se ka ai gisht në ngjarje? A mendoni se ai po i bën bisht, po i shmanget ngjarjes së rëndë?

– Sigurisht që i shmanget sepse e ndien veten të implikuar dhe nuk do që të implikohet më shumë sepse natyrisht që edhe mund të gabojë me deklaratat publike që bën. Mundet që të thotë ndonjë gjë më shumë dhe pastaj kjo deklaratë t’i kthehet në “boomerang”. Mund të zbulojë detaje që nuk dihen dhe që ngarkojnë atë me përgjegjësi.

– A ishte vrasja e Azem Hajdarit një plan për të fituar politikisht apo fshihen arsye të tjera si hasmëria apo përplasje me grupet kriminale?

-Nuk kishte punë politika në këtë histori. Dua të them politika e mirëfilltë sepse politika brenda Partisë Demokratike sigurisht mund të kishte. Por unë nuk e quaj politikë atë pastaj. Sipas meje ajo është luftë për pushtet brenda PD. Problemet natyrisht kanë qenë probleme hakmarrjeje në thelbin e tyre, por pastaj se kush ndihmoi, kush e bëri më të lehtë vrasjen etj, janë gjëra që gjykata duhet t’i thotë. Izet Haxhia për këtë është akuzuar dhe dënuar, se ka ndihmuar në vrasje. Tani ai le të tregojë që jo nuk kam ndihmuar unë, kanë ndihmuar të tjerë.

-A mund të ishte shmangur eliminimi fizik i Azem Hajdarit apo vrasja e tij ishte diçka që po të mos ndodhte në datën 12 shtator do të ndodhte në një ditë tjetër?

– Këto janë punë njerëzish. Sigurisht që mund të shmangej sepse çdo gjë që bëjnë njerëzit shmangen. Mund të gjendej një gjuhë për të shmangur këtë konflikt që përfundoi deri në vrasje. Unë e di që ka patur tentativa për ta shmangur këtë konflikt, por gjithsesi nuk u arrit sepse ata mbase nuk u morën vesh, ose mbase të tjerë i penguan që të mos arrihej. Këto janë vetëm hamendje sepse janë gjëra shumë personale të atyre që marrin pjesë në këtë ngjarje saqë kurrkush, përveç njerëzve shumë të afërt me ta nuk mund të dinë detaje për të thënë të vërtetën.

-A shikoni ndonjë lidhje midis reformës në drejtësi dhe protestave aktuale të opozitës?

Sigurisht, një pjesë e politikanëve, që i trembet të vërtetave dhe drejtësisë, dhe këtu fus më të rëndësishmit e opozitës, nuk e duan reformën në drejtësi, i tremben asaj dhe përpiqen që ta pengojnë ose të paktën ta vonojnë realizimin e saj, duke krijuar problem të çdo lloji, si kjo situatë që po kalojmë.

– Zoti Klosi, a jeni optimist se reforma në drejtësi do të rikuperojë mangësitë e shkuara?

– Unë shpresoj të ndodhë kjo që thoni ju, akoma nuk jam optimist, sepse akoma nuk e kam parë në punë sistemin e ri të Drejtësisë.

Glauk Olldashi: Ja pse dua ta vazhdoj vizionin politik të babait tim (intervista)

Glauk Olldashi është vetëm 19 vjeç, por me një dëshirë të madhe për të marrë pjesë e për të folur mbi politikën shqiptare. Djali i madh i Sokol Olldashit, në këtë intervistë të tij të parë për një media, vlerëson në këndvështrimin e tij eksponentët kryesorë të politikës tonë.

Glauku është i matur. Nuk ka asnjë fjalë të tepërt apo të pamenduar mirë për askënd. As për Lulzim Bashën, as për Edi Ramën, as për Monika Kryemadhin apo liderin historik të PD, Sali Berishën. E shohim ndryshe nga çka jemi mësuar të lexojmë e të dëgjojmë në arenën e Tiranës. Glauku nuk sulmon, nuk ofendon, por vëzhgon në pritje për të vepruar. Ky 19 vjeçar, në dëshirën e tij për të kontribuar aty ku gjërat i la në mes babai i tij i dashur, mbart në vetvete trashëgiminë politike nga i ati, apo nga familja Olldashi, të cilën dy gra të forta, gjyshja e tij Kozeta dhe mamaja Enkeleda, sot drejtojnë.

Ju jeni djali i njërit prej liderëve historikë të Partisë Demokratike, që ka humbur tragjikisht jetën në një aksident rrugor. Le ta nisim nga jeta juaj aktuale: Ku banoni dhe me çfarë merreni saktësisht?

Fillimisht dua t’ju falenderoj per ftesën. Aktualisht banoj në Angli dhe po vazhdoj studimet në degën Ekonomi Politike.

Deri sot, ju nuk keni ndërhyrë kurrë në debatin politik shqiptar. Kur e pranuat këtë invervistë, u befasova t’iu dëgjoja të shpallnit synimin për të zbritur në fushë. Çfarë keni saktësisht ndër mend dhe si mendoni ta konkretizoni këtë angazhim tuajin në politikë?

Kjo është e vërtetë. Gjithmonë e kam pasur politikën pasion dhe e kam ndjekur nga afër ndonëse nuk jam prononcuar publikisht. Arsyeja pse kam vendosur të angazhohem politikisht është për shkak të situatës delikate në të cilën ndodhet Shqipëria sot. Gjithashtu e shoh të udhës që brezi i ri të angazhohet për të ofruar zgjidhje të reja problemeve të vjetra që e kanë shoqëruar vendin tonë. Në politike fjala është shprehje e mendimit dhe ajo vjen pas tij. Babai im e kishte vërtet këtë armë dhe ngelet për t’u parë nëse fjala ime ka apo do të ketë peshën e duhur në mjedisin politik shqiptar.

Konkretisht, ju mendoni të lini Londrën e të ktheheni të jetoni në Shqipëri, për t’u angazhuar direkt në jetën politike shqiptare?

Kam pasur gjithmonë në plan që të kthehem në Shqipëri pas studimeve. Situata e tanishme politike në vend padyshim më ka shtyrë edhe më shumë që ta konkretizoj këtë vendim.

Kjo është një ide që e bluani prej kohësh? Dhe përse keni vendosur pikërisht tani ta hidhni këtë hap?

Sinqerisht, nuk e di se sa duhet të jem i vërtetë tek kjo përgjigje. Nuk është një ide, apo mendim … është një ndjesi, që duhet të ketë qenë kaherë brenda meje, edhe pse nuk e kam ndarë me shumë njerëz. Besoj se është një kombinim i situatës politike dhe pasionit tim të hershëm

Keni biseduar për këtë ide me nënën dhe familjen tuaj? Çfarë mendojnë ata?

Padyshim që e kam biseduar me ta dhe kam mbështjetjen e tyre të plotë për të kontribuar në sferën politike shqiptare.

Keni mbajtur dhe keni kontakte me miq të babait tuaj? Me kë në mënyrë të veçantë? Dhe çfarë mendojnë ata për projektin tuaj?

Po kam ruajtur marrëdhënie miqësore me cilindo mik të babait tim.

Do të doja t’ju bëja më të njohur për publikun shqiptar, duke ju bërë disa pyetje të drejtpërdrejta mbi personazhet aktuale të politikës shqiptare. Le ta fillojmë nga lidershipi aktual i Partisë Demokratike. Ç’mendim keni për Lulzim Bashën?

Ndonëse nuk e njoh personalisht Lulzim Bashën, e vlerësoj për punën që ka bërë si kryetar i frontit opozitar në vend.

Çfarë mendoni për Sali Berishën?

Zotin Berisha kam pasur kënaqësinë ta takoj në një moshë fare të vogël, por nuk mund të them që kam njohje personale. Respektoj kontributin e tij si themelues dhe lider historik të Partisë Demokratike, dhe ndikimin e tij në progresin e shtetit Shqiptar.

Çfarë mendoni për Monika Kryemadhin si kryetare e LSI-së? Po për presidentin Meta?

Me familjen Meta kam njohje personale të hershme kryesisht prej miqësisë që kam me djalin e tyre. Respektoj zotin Meta dhe zonjën Kryemadhi për përvojën e tyre politike.

Çfarë mendimi keni për vendimin e marrë nga opozita për të djegur mandatet parlamentare dhe për ta radikalizuar protestën, duke përdorur sheshin në vend të Parlamentit?

Kur vendimet merren me njs konsensus të gjerë, ato duhen gjykuar gjithnjë si të drejta, edhe pse mund të mos rezultojnë si të tilla. Ky është një vendim ekstrem, por me të drejtë i marrë në një moment po aq ekstrem në fushën politike. Fakti që qytetarët në një vend demokratik protestojnë në mënyrë paqësore në shesh nuk përbën qasje radikale nga opozita.

Ku jeni dakord me veprimtarinë e Partisë Demokratike në këto 5 vjet e gjysmë opozitë? Dhe ku, sipas jush, ka gabuar?

Kjo do të kërkonte një analizë, që ndoshta është momenti për t’u bërë, por jo nga unë përmes kësaj interviste. Padyshim që është shumë e lehtë të gjesh gabime në sjellet politike të secilës parti por kjo nuk do të thotë që në tërësi vendimarrja ka qenë e gabuar.

Çfarë mendimi keni për Edi Ramën dhe qeverinë e tij? Ku jeni dakord (në se ka diçka) dhe ku ka gabuar?

Përsëri do të ishte e vështirë që të ofrohej një analizë e plotë por nuk mund të mohohet progresi që ka bërë Shqipëria në këto vite, nga ana tjetër,për sa i përket gabimeve gjatë “Qeverisë Rama” nuk besoj se mjaftojnë faqet e gazetës per t’i rradhitur të gjitha.

Mendoni se PD duhet të marrë pjesë në zgjedhjet e ardhshme vendore?

Ky është një vendim, sa politik, aq edhe historik. Duhet të dinë ta vlerësojnë sa dhe si vendimmarrësit përkatës. Forcat politike duhet të përballen me votën e qytetarëve për aq kohë sa garantohet një proces zgjedhor demokratik dhe transparent.

Nëse PD ju ofron të kandidoni si kryetar i Bashkisë në Tiranë apo në Durrës, ju do ta pranonit?

Mendoj se është detyrë e brezit të ri që të angazhohet politikisht, sidomos në këtë kohë delikate për politikën shqiptare. Për sa i përket pyetjes konkrete mendoj se është shumë larg realitetit.

Në rast se do të kishit “carta bianca” dhe do të kishit mundësi të vendosnit, çfarë do të ndryshonit në politikë dhe në qasjen e Partisë Demokratike? Cilat figura do t’i kishit kthyer dhe cilat do t’i përjashtonit?

Personalisht do të incentivoja anëtarësimin e sa me shumë të rinjve në PD, me bindjen që zgjidhje të reja të ofrohen për ngërçin ku ndodhet vendi jonë.

Keni kontakte me vajzën e Azem Hajdarit?

Nuk kam kontakt me Rudina Hajdarin megjithatë kam qenë i zhgënjyer nga thyerja e unanimitetit nga disa figura në PD perfshire znj. Hajdari, në lidhje me aktin e djegies së mandatateve.

Si mendoni se do ta presin Lulzim Basha dhe Sali Berisha hyrjen tuaj në PD? Nuk kini frikë se do t’iu bëhej e njejta rezistencë që iu bë babait tuaj?  

Fillimisht dua të sqaroj se tim ati nuk ka mundur kush t’i bëjë rezistencë për të hyrë apo për të ndenjur në Partinë Demokratike. Për sa i përket aktivizimit tim politik ngelet per t’u marrë një vendim konkret.

Shqiptarja.com