VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

E arrestuan se kur vdiq Enveri u lye me buzëkuq dhe bënte xhiro- Historia e rrallë e Nora Prosit, i tha Sigurimit: Zinë le t’ja mbajë Nexhmija

By | November 2, 2019

Komentet

1908- Marrëdhënia e veçantë me hebrejtë e filozofit dibran Riza Teufiku – Intervista e tij ekskluzive për “Le Journal de Salonique”

Riza Teufik Beu (1869 – 1949)

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 11 Janar 2021

 

“Le Journal de Salonique” ka botuar, me 1 shtator 1908, në faqen n°3, një shkrim mbi marrëdhënien e veçantë me hebrenjtë të filozofit dibran Riza Teufiku, të cilin, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

 

Filozof Rizai

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

Ne njoftuam mbërritjen, me Xhavit Beun, të doktor Riza Beut, me nofkën Filozof Rizai. Ky emër ishte i mjaftueshëm për të provokuar kureshtjen tonë dhe dëshirën për të parë sot këtë specie të rrallë të njeriut filozof, dy terma që kundështohen (përjashtohen) reciprokisht.

 

Fati na vendosi në praninë e filozofit Riza të dielën e kaluar. Ishte në bordin e anijes që na çoi të takonim studentët e drejtësisë. Në harkun e ndërtesës, një grup njerëzish po bisedonin të lumtur. Dhe në mesin e të gjithëve, një burrë në moshë mesatare, serioz, tha gjërat më gazmore, edhe më të thella, pa iu dredhur qerpiku.

 

— Vë bast që ju jeni doktor Riza Beu, i thashë, duke iu afruar ndërsa i gjithë grupi kishte nxituar për në port për të parë Marmarën dhe u gjend i vetëm në shoqërinë e impasivitetit (qetësisë) të tij të dukshëm.

 

— Dhe unë vë bast që nuk ju kam parë kurrë.

 

— Jam gazetar.

 

— Atëherë, unë e kuptoj dëshirën tuaj për të vënë bast. Gazetarët kanë akoma një numër bastesh për të bërë. Uluni.

 

Dhe ne biseduam rreth një gjysmë ore të shkurtër, por një gjysmë ore të këndshme, sepse doktor Rizai nuk është vetëm mendjemprehtë, por gjithashtu ka një kulturë shumë të larmishme, një depërtim të thellë që i vjen nga njohuritë e tij të përsosura të disa gjuhëve.

 

Dhe a e dini cila është gjuha e parë e mësuar nga doktor Rizai ? Unë po ua them troç, po ua plas në ballë. Idioma e parë, përveç turqishtes dhe shqipes, sepse doktor Rizai është Yéga, në të cilën filozofi ynë u bë i njohur ishte … judeo-spanjishtja.

 

Mos qeshni, nuk po ju them një shaka. Riza Beu flet dhe shkruan judeo-spanjishten dhe madje hebraishten, të cilës nuk i humbet asnjë intonacion, as nuancën më të vogël. Dhe ajo që është më e jashtëzakonshme për këtë poliglot është se ai flet secilën prej gjuhëve që njeh me një pastërti (qartësi) të jashtëzakonshme. Duket sikur është marrë me to tërë jetën e tij.

 

Preferenca e Riza Beut shkon për judeo-spanjishten, te shokëve të tij të vjetër të shkollës që tani janë zhdukur. Ai flet me butësi të pafund për kujtimet e tij për kohën që lanë tek ai një gjurmë të pashlyeshme. Pra, kemi të drejtë kur themi se kujtimet e fëmijërisë janë më të qëndrueshmet.

 

Për njohuritë e tij për judeo-spanjishten, filozofi Riza na tregoi një anekdotë të lezetshme :

 

— Unë u njoha një ditë me Z. David Fresco, drejtor i gazetës El Tiempo. Ne folëm për Judaizmin; Unë i fola atij për të gjithë rabinët që kisha njohur, për sistemin e gabuar të mësimit hebraisht, për mënyrat e vjetra për të mësuar për tokë pa stola dhe karrige dhe për të marrë udhëzime dhe goditje me shkop që ndonjëherë ishin më të shumtë se vargjet e biblës. Për një orë kohë u bëmë, Z. Fresco dhe unë, një palë miqsh të shkëlqyeshëm.

 

“Ora për anijen u afrua dhe shoku që më prezantoi më tha :  “Riza, është e ëmbël të bisedosh, por është e vështirë të humbasësh anijen.

 

— Pse ju thërrasin Riza, pyeti Z. Fresco ?

 

— Sepse ky është emri im ?

 

— Pse zgjodhët këtë emër të çuditshëm ?

 

— Sepse kështu dëshiroi babai im.

 

— Çfarë mize e pickoi babanë tuaj ? Si quhej ai vetë ?

 

— Ai quhej Mehmet efendiu.

 

— Ah! Edhe kjo, po talleni me mua apo jeni një familje fantazishtës.

 

— As njëra, as tjetra. Ne jemi një familje shqiptare.

 

— Shqiptarë apo të krisur.

 

— Jo zotëri; Unë e kuptoj habinë tuaj; Ju kujtoni se jam një bashkëfetar. Unë jam një mysliman, Yéga, djalë i një Yéga, por një Yéga që njeh judeo-spanjishten, i cili bëri arsimin e tij të parë në një shkollë izraelite, nga e cila mban kujtimet më të mira dhe që i do shumë shokët e tij hebrenj.

 

E gjitha kjo u tha menjëherë. Unë u largova, duke e lënë z. Fresco të shtangur; dhe ndoshta akoma vazhdon të mbetet i tillë pasi pa një mysliman, yega, i cili flet judeo-spanjishten dhe kujton faljet (urdhërimet) biblike më me besnikëri sesa një izraelit praktikues.”

 

— Unë e kuptoj shtangien e tij, i them, dhe nuk mund ta besoni timen.

 

Ne biseduam për diçka tjetër dhe pasi intervista duhej të ruante një ton origjinal deri në fund, dhe të përfundonte me një fund absolutisht të paparashikuar, ramë dakord që doktor Rizai, Filozofi Yega, të jepte një konferencë të shtunën e ardhshme në .. judeo-spanjisht. Ah, sikur të gjendej një izraelit që mund të jepte një konferencë në shqip; me këtë rast do të thërrisnim të gjithë delegacionin e Dibrës. Sidoqoftë, do të ketë një folës (orator), kolegu ynë Nissim efendi Rousso, i cili do të flasë në turqisht dhe një i tretë në frëngjisht.

 

Max Yvel

JANAR 1945… TERRORI N’ALPET E VERIUT – Nga Fritz RADOVANI

SHPELLA  E  PREK  CALIT  (TARTACITES)

15 JANAR 1945:

Kur krimineli Mehmet Shehu nuk ia doli me thye priten e Prekë Calit, tradhëtisht i ra mbas shpine nga krahinat e pushtueme prej forcave jugosllave, që morën pjesë në luftën kunder Malësorëve të Kelmendit perkrah “çlirimtarëve” tradhëtarë të Mehmet Shehut, e mbasi vrane 118 Burra të Malësisë, i hollën trupat nder lumej e prroska…

Tradhtia e “çlirimtarëve” të Enver Hoxhës, Koçi Xoxes dhe Mehmet Shehut ndaj Veriut, sot duhet zanë vendin kryesor në faqet e Historisë (tue u shkrue e plotë me të gjithë emnat e kriminelve vrastarë, që vrau Enveri ma vonë), duhet ti bahet e kjartë kryesisht Rinisë Shqiptare, se “çlirimtarët” e zhytën Shqipninë e Kastriotit në 1944, nën thundrat gjakatare të sllavokomunistëve jugosllavë e bolshevikëve stalinistë.

17 Janari 1945, atë ditë kur u dorzue Preka (I premë në besë), krimineli Mehmet Shehu me dredhi e pyeti: “T’u thafshin krahët o Prenkë që nuk bashkpunove me neve, do e kishe mbyllur historinë tënde me shkronja ari!..” dhe, Preka ju pergjegjë:

“S’ka shka më duhet jeta nën hijen e trobojnicës (flamurit malazez), ma mirë me u kalbë në dhe, zotni, faji bjen mbi ju, se ju u batë aleatë me anmikun tonë shekullor, me serbin!” (Arkivi Min. Mbrendshme Tiranë).

Pandi Kristo pohon: “Ato Lleshrat e Prengrat i kemi vrarë faj e pafaj vetëm sepse kanë qenë katolikë!” Kriminelët vrastarë janë ata që ka dekorue kryeministri Rama.

Kush kerkon me zhdukë nga Historia e Shqipnisë, Atdhetarizmin e Maleve të Veriut,

rezistencen dhe Kryengritjet Antikomuniste të Tyne, nuk ban asgja tjeter vetem kerkon me mëshef krimet e Enver Hoxhës, por edhe me fshij nga fletët e Historisë së Popullit Shqiptar, dhunen e pashoqe të terroristëve të Sigurimit shtetit komunist.

23 JANAR 1945: Nen drejtimin e Komandantit Llesh Marashi, plasi Kryengritjen e Burrave të Bajzës dhe të Shkrelit, bashkë me Pjeter Gjoken, Bajraktar’ i Shkrelit; Nikollë Prekë Gjeken – Dedajn, Kryetar i Komunes së Shkrelit; Luket Marashin, Gjergj Kolë Lucen, Zef Tomë Çekaj, Gjon Martin Lulen Ivanaj, Mirot Paloken nga Bajza. Kumonëve të Kishës urdhnoi me i ra Don Nikollë Gazulli dhe Kol Nik Prela u ra kumonëve! U mblodhën ma shumë se 100 Burra të armatosun në Stol të Zagorës. Per lirimin e Bajzës me ata u bashkue Kastrati dhe Hoti. Pritej dhe Postriba!

Beteja per me vazhdue rrugen nga Shkodra u ba tek Ura e Rrjollit, ku Malësorët mbetën të vetmuem dhe pa ndihmesën e premtueme… Tek Kisha e Shkrelit u vra Mark Tom Gjeloshi, ndersa mbas Tij, u vrane edhe Gjon Martini e Mirot Paloka.

Mbas masakrave të Kelmendit, komunistët vazhdojnë vrasjet, djegëjet e plaçkitjet e kullave (me porosi Jugosllave) në krahinat katolike Atdhetare. U pushkatuen dhe ua dogjën shtëpijat me porosi të “heroit popullit”, gjen. kolonel Enver Hoxha: Gjok Kola, Mirash Gjon Sokolaj, Pjeter Kol Sokolaj, Nikoll Prel Gjeka, Luket Marashi, Dan Coli, Prek Leka, Pashko Leka, Llesh Marashi (u var në Shkoder), Fran Pjetri, Vat Gjelosh Marvukaj, Ndue Gjelosh Marvukaj, Ndrekë Pjeter Çulaj, Mark Gjok Leknikaj, Nikoll Kolaj, Martin Frani Popaj, Kol Tom Deda, Preç Pjeter Vulaj, Mark Tom Gjeloshaj Makaj, Gjon Lekë Mirukaj Xhaj dhe, pabesisht vritet edhe Don Nikoll Gazulli…

Këtu nuk perfshihen Emnat e Atdhetarëve që vuejtën mija vite burg e interrnime.

Nga majet e Atyne Bjeshkëve të Nêmuna buron një ujë i freskët dhe i kulluem…

Ai ujë asht kenë nder Shekuj që ka ruejtë të paster Identitetin e Popullit Shqiptar!

Merrej nder ata burime nga duertë e Vashave me xhubleta, mbushej buljera dhe rrugës mund të pinte aty, vetem ndonjë udhtarë.., që ishte nder Shenjat e Pushimit…

Ishin bash Ato Burrnesha që shumë shpejtë mbas vitit 1944, u vishën me ruba të zeza dhe sermët e postavat ua plaçkitën “çlirimtarët”, që ua grabitën edhe varset me Kryqa… Në janar 1945 dhe me 1 deri 16 shkurt 1945 ju plaçkitën pronat, ju shemben kullat, ju vodhën gjanë e gjallë, ju dogjën shka ju erdhi perdore, dhe vetem Prek Calit i grabitën mall me vlerë mbi 20.000 napolona ar… Këta pra, ishin “çlirimtarët”!..

Gurtë e Kullave dhe Shkamijtë mbetën aty… Edhe ata deri një ditë…

Sot, “rilindja” po punon per shitjen e zhdukjen e gjithë SHQIPNISË !..

            Melbourne, 13 Janar 2021.

III – 2021 VITI AT PJETËR MESHKALLA S.J. (1901 – 1988) – AT PJETRI ISHTE GUR’! – Nga Fritz RADOVANI

 

Mos u habitni!.. Nuk asht epitet i vumë prej mejet, po asht një jetë e tanë që e provon këte thanje. Asht një jetë e njënit prej Atyne “Gurve” që nuk besoj se i vjen ma Shqipnisë sonë!

Kam dishirë me shkrue për një Burrë që thirrej “Pjetër”, që do me thanë “gúr”, e që me të vërtetë kje gúr, bash një prej Atyne Gúrëve të Kishës Katolike Shqiptare, kundër së cilës dyert e ferrit s’muejtën me fitue. Sa do të mundëm me qitë  në pàh karakterin e Tij burrnor e fisnik, e mbi të gjitha até atdhetar e fetar, kryesisht përpjekjet e Tij për unitetin e Atdheut e të Popullit, këte nuk e di, pse do të duhëj me pasë një kulturë të gjanë për me  përshkrue Até, që, mjerisht, komunizmi na la pa atë kulturë. Ky asht i Nderuemi At (Padër) Pjetër Meshkalla S.J., ose si e njohi gjithë Shqipnia: PADËR  MËSHKALLA.

Padër Pjetër Mëshkalla S.J., Meshtar Katolik, jezuit shqiptar i “Shoqnisë Jezu – S.J.”, ka lé në qytetin e Shkodrës me 25 shtator 1901, në një shtëpi përdhese në fund të rrugës së “Daulles”, në krahun e majtë, aty ku banonte Zef Alimhilli. Mbas mësimeve të para që mori në vendlindje, shkoi për studime teologjike në Linz të Austrisë. Atjé, në vitin e dytë u sëmue, kështu, në vitin e tretë, u bashkue me Don Kolec Prennushin, që ka kenë daja i em dhe sëbashku vazhduen studimet deri në vitin e fundit. Don Koleci, ishte një vit ma i ri (datlindja 1 janar 1902) dhe vdiq i ri me 2 korrik 1950, mbas 11 muejsh hetuesi në Shkodër. Ai vdiq prej zemrës, që, si duket, iu shkatrrue prej torturave të Sigurimit të Shtetit komunist. Nana e Tij, pra gjyshja eme, që e thirrshim Nana Nine, çdo ngjarje të jetës së Don Kolecit dhe të rinisë studentore të Tij e lidhte me Padër Pjetër Mëshkallën, që aso kohe ishte në burg, kohë në të cilën unë nuk e njihja fare, mbasi kur ishte arrestue Ai në vitin 1946, në Tiranë, unë kam kenë  i vogël, 6 vjeç, në Shkodër. Gjyshja na tregonte se, kur djelmët ishin në Austri (kështu i thërriste ajo, mbasi i konsideronte të dy të vetët), gjatë Luftës së Parë Botnore, të dy kishin humbë për 10 muej dhe nuk kishin asnjë dijeni ku ndodheshin ata. Aq e kishte vuejtë atë kohë, sa për pak javë, na thonte gjyshja, më kanë rá të gjithë flokët e kresë, mbasi flitëj se atje gjendja ishte shumë e randë dhe e vështirë, madje ma keq se në Shqipni. Njerëzit vdiqnin urije. As shkolla e as konvikte nuk kishin funksionue mâ. Lufta kishte marrë përmasa përditë e ma të mëdha.

Një mjek ushtarak austriak, që aso kohe banonte në shtëpinë e gjyshit tem, Pjetër Prennushit, ose siç njihëj nga rusnjanët, Tukja i Kolë Dedës, që ishte edhe vëllaj i madh i At Mati Prennushit O.F.M. (Provinçial i Fraçeskanëve të Shqipnisë, që u pushkatue me 11 mars 1948), i premton gjyshit se nëpërmjet ushtarëve austriakë, që shkonin me çue informacionet në Vienë, ai mund të dërgonte atje edhe një paketë të vogël me ushqime, rreth 500 gr., ku futeshin dy rriska bukë të thata dhe në mes të tyne edhe dy rriska proshutë për me ia çue Kolecit në Linz. Paketa nisej çdo dy ditë, por asnjë përgjigje nuk vinte  prej andej mbasi ushtarët nuk këthenin ma në Shqipni. Lidhje të tjera nuk kishte. Kur mbas 10 muejsh të humbun, pushoi Lufta, djelmët u kthyen të dobsuem, asht’ e lëkurë, në Shqipni, dhe treguen se kishin jetue në një shtëpi të një austriaku, që nuk kishte pasë bukë as për veti, por jetesa e tyne kishin kenë dy rriskat e bukës së thatë e proshuta, që shkonte nga Shqipnia, e që njenën e kishte hangër Koleci, ndërsa tjetrën ia kishte dhanë shokut të vet, Pjetrit.

Ç’ prej asaj kohë e deri në vdekje, Padër Pjetër Mëshkalla ka kenë një Mik i përjetëshëm i familjës sonë, kushrinjve me nipa e mbesa të Don Kolecit. Mbas këthimit në Shqipni, daja u ba prift. Pjetri zgjodhi rrugën e Urdhnit Jezuit S.J. 

Ai vazhdoi plotësimin e moshës 33 vjeçare me studime mbasuniversitare në Poloni, Itali etj., dhe mbas Shugurimit meshtar, u këthye në Atdhé, ku filloi punën si mësues në shkollën fillore të Jezuitëve në Shkodër, e ma vonë profesor po në Seminarin e tyne aty ku asht edhe sot.

Kur nana e Tij, Agëja, shkonte me e pa Padër Pjetrin aty të mbyllun në kuvendin e Jezuitëve në kohë dimni, pa zjarr e pa ngrohje, zemrohej me të birin dhe i thonte: “Ik mor prej këndej, pse rri këtu! Bukuri Don Koleci, prift e me të gjitha kushtet…”. Ajo bisedonte edhe me gjyshen tême për këtë problem, por ishte kot!.. Ai nuk kthehëj mâ prej rrugës që ishte nisë, rrugë në të cilën mbylli jetën e Tij plot lavdi.

Kishte kënaqësi të madhe kur na të rijtë i kujtonim vëprimet e nanës së Tij, me detaje ashtu si na i kishte shpjegue gjyshja né dikur… Fëtyra i merrte pamje tjetër, u çelte, qeshte, ma parë se çdo pjesë tjetër e fëtyrës i qeshnin sytë, që i vezullonin, e për ata që e njohën, ata sy ishin të paharrueshëm për ambëlsinë joshëse të Tyne, po edhe për shkëndijat që nxirrnin kur e lypte rasa. Besoj i kujtojnë mirë Ata sy të gjithë ata që ishin të ulun në podin e Institutit Pedagogjik të Shkodrës, e besa edhe ata që folën prej auditorit, mbasi edhe na që ishim në rrugë, kurr nuk mund të harrojmë Burrin e shkurtë mjedis oficerëve e xhelatëve të Sigurimit, që e morën me mendimin se mosha e madhe do të bante të vetën e populli i Shkodrës nuk do ta shihte kurrma… Po, “Trimat kanë oren çuet!”

Unë e njoha Padër Meshkallën për fëtyrë mbasi doli prej burgut të parë, aty nga vitët 1961-62, kur erdhi për vizitë në shtëpinë tonë, tashma që nuk ishte as Don Koleci, por as nana Nine, e cila kishte vdekë pak kohë ma parë, po ishin motrat e Don Kolecit, ose ma mirë me thanë edhe motrat e Tij, që i desht dhe i respektoi si një vëlla i mirë. Vinte shpesh sepse gjente ngrohtësinë e të gjithëve, dashni e ngrohtësi të cilën Ai e gjeti në të gjitha votrat e Shkodrës, ose ma mirë me thanë në secilin prag dere ku i shkeli kamba.

Kujtoj një ditë, e pashë tek dera, dhe simbas zakonit, e ftova me hy mbrend për një kafe, por ai nuk erdhi. Më diftoi se ishte nisë për vizita të largëta prej shtëpisë, po shkonte për festën e Bajramit ndër disa miqë Muslimanë. Të parën vizitë e bante tek Hafiz Ali Tari, mandej me radhë për tri ditë shkonte ndër shtëpijat e atyne Muslimanëve për të cilët ruente kujtime të mira nga jeta e burgut, që kishte kalue me tá. Edhe ata ia kthenin vizitën, por ajo që do të vê në dukje asht tjetër gja, se kur hyni të dytën herë në burg, ata e kujtuen dhe e ndihmuen edhe materialisht deri ditën që doli prej burgut. Lutja e Tij ishte e barabartë e me fryt për të gjithë pa dallim Feje.

Fjala e Tij ishte mësim e dashni për të gjithë. Ai gjithmonë personifikonte të vërtetin dhe të pagabueshmin.

Fjala e Tij nuk diskutohëj prej askujt.

Ja se çfarë shkruen për Té i nderuemi Profesor Arshi Pipa: “Në kjoftë se kam shpëtue nga burgu i Burrelit e jam sot i gjallë, i detyrohem lutjeve të njerëzve si Padër Meshkalla e të tjerëve, të cilët kujtoj se kanë kontribue në determinimin e fatit tem.” (Intervistë e dhanun për revistën “Kumbona e së Diellës” Shkodër,1993).

Tregojnë se, kur bahëj ndonjë debat në diskutimet që zhvillonin të burgosunit mes besimëve të ndryshme për problemët filozofike apo teologjike, Hafiz Ali Tari, ndër fetarët ma të kulturuem të Fesë Muslimane, u thonte të gjithve në mënyrë të preme: “…Kjo çashtje qëndron kështu, sepse kështu ka thanë edhe Pader Mëshkalla!”.

 

Shenim nga F.Radovani: Figurat si At Meshkalla, nuk kanë nevojë asnjë per sterzgjatje ngjarjesh. Besoj nuk gabohem! Me respekt Autori.

Melbourne, 12 Janar 2021.

II – 2021 VITI AT PJETËR MESHKALLA S.J. – 120 VJETORI KU U LÈ NË SHKODËR I MADHI MESHKALLA – Përgatiti për botim nga Fritz RADOVANI

 

(Biografi e shkurtë)

Arrestimet dhe pushkatimet e Klerit Katolik Shqiptar kishin fillue që në Janarin e 1945, me Don Lazer Shantojen e poetin e ambelsisë, si e cilsonte Shkodra, Don Ndre Zadejen. Të dy u pushkatuene mbrenda pak kohe me shpifje e akuza fallse.

Mbas pak muejsh edhe At Pjeter Meshkalla arrestohët në vitin 1946 dhe bashkë me Don Shtjefën Kurtin, Imz. Irené Banushin dhe Rrok Obotin, dënohen me shumë vite burg, të cilat i kaluen ndër kampe pune dhe pjesën ma të madhe në burgun famkeq të Burrelit.

At Mëshkalla u lirue plot mbas 15 vjetësh vetem mbasi  plotësoi ditë në ditë dënimin e dhanun nga gjykata.

Në fund të vitit 1961, kur lirohët nga burgu, vjen në Shkodër, por pa të drejtë me sherbye si meshtar, detyrë e cila i ndalohej nga shteti komunist, por që At Mëshkalla e ushtroi pa lejën e tij me guxim dhe pa pikë frike kudo që e lypte nevoja. Ai nuk ishte pajtue me “Statutin e Kishës Katolike Shqiptare”, ndonse aso kohe ishte në burgun e Burrelit, por qendrimi i Tij, i At Donat Kurtit dhe At Frano Kirit, në vitin 1951, përballë terroristit Hilmi Seiti (aso kohe, ishte Kryetar i Degës së Punëve të Mbrendshme të Shkodrës, ku ndodhej edhe Seksioni Katolik i Sigurimit, i vetmi në Shqipni). Edhe pse nga hjerarkia e vjetër e Kishës nuk kishte mbetë pothuej asnjë, At Mëshkalla respektonte me përvujtni të gjithë drejtuesit e klerit dhe kur ndokush vente në dukje ndonjë të metë të ndonjenit, Ai menjëherë do të gjente anët pozitive që peshonin ma shumë se të metat. Jetoi pak vite me nanën dhe kushrinën e Tij Ganxhën, në një shtëpi përdhese në Ballabane. Gjysma e dhomës, besoj i kujtohët vizitorëve të shumtë që shkonin aty, ishte me drrasa, ndërsa pjesa tjetër ishte kalbë dyshemja e ishte me

dhé. Aty punoi, aty thonte Meshë, aty rregullonte “Betlemin” për vizitorët e vogjël, aty u mësonte katekizmin e gjuhët e hueja rinisë, aty i mësonte normat e moralit, aty rrëfente, aty vehej kunora Shenjtë, aty.., kjahej halli i së shkretës Shqipni e, aty, profetizohej e ardhmja…Drita dhe perparimi… 

Në 1967  me të ashtuquejtunin “Revolucion Kultural” At Meshkalla arrëstohet prap, dhe mbas një gjyqi që u zhvillue në gjykatën e rrethit të Shkodrës, pa e ndigjue njeri, u dënue 10 vjet burg, kryesisht i akuzuem për veprimtari fetare të ndalueme, por e vërteta ishte ajo që do të shtjelloj ma poshtë. Në moshën 77 vjeçare doli nga burgu dhe erdhi prap në çerdhën e vjetër, në Shkodër. Jetoi në vorfninë e zakonëshme me të cilën tashma ishte mësue. Pa dallim Feje, mund të themi ju gjetën njerëz në kohën ma të vështirë kur ishte mjaft i shtymë në moshë dhe i smurë ndër kushte të randa shëndetësore. Një vajze shkodrane, e quajtun Luigjina Leka, nuk i la asgja mangut kushrinjve shumë të dashtun që ishin rreth tij dhe i mbyllën sytë. Atë ditë ka kja Shkodra mbarë! Ai vertetë kishte moshen 87 vjeçare, po njerzit e dashtun asht shumë e vështirë me i harrue kur Ata lanë kujtime të mira! Me datën 28 korrik 1988, populli i Shkodrës, pa dallim Feje, përcolli për në banesën e fundit At  Pjeter Meshkallen, Atdhetarin e flaktë dhe të vendosun në Idealin e Tij. Dijetarin mendjendritun e punëtorin e palodhun për unitetin e Atdheut, misionarin e vërtetë dhe të vendosun, ushtarin e zdathun të Krishtit, luftëtarin e demokracisë dhe të Drejtave Njerëzore në Shqipni, mësuesin e rinisë dhe kundërshtarin e pathyeshëm përballë diktaturës komuniste, që ishte nder ma të pergjakshmet që ka njohtë sistemi i dhunës dhe i vrasjeve barbare në krejtë Europen Lindore.

Shqipja me kthetrat e Saja ka skalitë në një shkamb:

“Edhe një Hero ma pak!”…

            Melbourne,   Janar 2021.

Shenim F.Radovani: Vazhdojmë me Pjesen e III.

“Si i arrestuam grupet ‘Gargarelët’, ‘Sirena e fitores’ dhe ‘Fafajc’, me 50 anëtarë, që hidhnin trakte në disa qytete”

Dashnor Kaloçi

Publikohet një dokument arkivor me siglën “Tepër sekret” që është nxjerrë nga Arkivi i Ministrisë së Punëve të Brendshme, pjesë e një dosje voluminoze e ish-Sigurimit të Shtetit, e cila i përket vitit 1974, ku flitet se si u zbuluan dhe u goditën disa grupe armiqësore, si:  “Gargarelët”, “Holls”, “Sirena e fitores” dhe “Fafajc”, nga Tirana, Lezha, Durrësi, Korça, Berati, Shkodra, Fieri, Elbasani, Tropoja dhe Tepelena, të cilët bënin agjitacion e propagandë dhe hidhnin trakte e fletushka kundër regjimit komunist, ku midis të tjerash thuhet: “Grupet ‘Holls’, ‘Fafajc’ dhe ‘Sirena e fitores. kishin dhe nuance të theksuara organizimi, ata kishin zëvëndësuar teserat e BRPSH-it (Bashkimit Rinisë së Punës së Shqipërisë), me librezat e grupit, paguanin kuotizacion, punonin për krijimin e një fondi financiar, kishin caktuar komisarin dhe kryetarin e grupit, mbanin nofka, parrulla dhe kundër-parrulla të ndryshme, secili për t’u ndërlidhur me njëri tjetrin…”!

Pas fjalës së Enver Hoxhës mbajtur në 15 marsin e vitit 1973 në aparatin e Presidiumit të Kuvendit Popullor ku tema kryesore ishte “Lufta ndaj shfaqjeve të huaja dhe liberale e ndikimit të tyre në art, kulturë, letërsi e gjithë jetën e vëndit”, fjalë e cila i kishte paraprirë ajo e mbajtur në Byronë Politike në janarin e atij vitit ku ai kritikoi dhe goditi për herë të parë Festivalin e 11 Kombëtar të Këngës në Radio-Televizion, përveç organizatave dhe komiteteve të partisë në Tiranë dhe në mbarë vëndin që filluan mbledhje të shumta “nën frymën e fjalës së shokut Enver”, edhe organet e Ministrisë së Punëve të Brendëshme dhe Sigurimi i Shtetit, ndërrmorën një fushatë me arrestime dhe “zbulime grupesh armiqësore”. Veç të tjerash kjo gjë bëhet e ditur edhe nga ky dokument arkivor me siglën “Tepër sekret” që është nxjerrë nga Arkivi i Ministrisë së Punëve të Brendëshme dhe i përket vitit 1974, ku bëhet fjalë për “zbulimin, goditjen dhe arrestimin” e disa “grupeve armiqësore”, në Tiranë dhe disa qytete të tjera të vëndit si: Durrës, Shkodër, Korçë, Elbasan, Fier, Tepelenë e deri në Tropojë. Sipas dokumentit në fjalë që është një përmbledhje e një dosje voluminoze ku është “dokumentuar” e gjithë puna e Sigurimit të Shtetit në drejtim të këtyre “grupeve armiqësore”, në periudhën 1973-’74, në të vërtetë ato s’ishin gjë tjetër veçse disa të rinj apo dhe grupe të rinjësh që asokohe ndiqnin modën, mbanin flokë të gjata, shikonin emisionet në kanalet e huaja televizive të vëndeve fqinjë etj., të cilët Sigurimi i Shtetit i etiketonte dhe i akuzonte si “Grupe armiqësore”, të cilët “kishin hedhur trakte dhe fletushka me përmbajtje armiqësore”. Për më shumë na njeh dokumenti në fjalë që publikohet ekskluzivisht nga Memorie.al

Dokumenti i Sigurimit të Shtetit: “Zbulimi dhe goditja e disa grupeve armiqësore”

Brenda gjashtëmujorit të dytë të vitit 1973 u ndoqën, u zbuluan dhe u goditën 10 grupe armiqësore me mbi 50 pjestarë që vepronin në rrethet Tiranë, Korçë, Durrës, Vlorë, Shkodër, Berat, Fier, Elbasan etj. Rezultonte se si “Holls” që ishte krijuar që në vitin 1971 në shkollën e mesme Mjeksore në Vlorë dhe që më vonë u shtri në disa rrethe, “Sirena e fitores” që u krijua në Durrës, “Fafajc” që u krijua në Lezhë, “Gargarelët” në Tiranë etj, fillimisht kishin prirje vagabondazhi, shthurje, të dhënë pas modës dhe mënyrës perendimore të jetesës, dëgjonin e shihnin emisione në radio-televizionet e huaja, e gradualisht kaluan në veprimtari armiqësore në agjitacion e propagandë dhe veprimtari të mprehtë armiqësore.

Fillimisht veprimtarinë e zhvillonin si individë, madje në dy tre veta dhe gradualisht i zgjeronin rradhët me të rinj të tjerë, të cilët manifestonin shfaqje të huaja në sjellljen e tyre.

Grupet “Holls”, “Fafajc” dhe “Sirena e fitores”, kishin dhe nuancë të theksuara organizimi, ata kishin zëvëndësuar teserat e BRPSH me librezat e grupit, paguanin kuotizacion, punonin për krijimin e një fondi financiar, kishin caktuar komisarin dhe kryetarin e grupit, mbanin nofka, parrulla dhe kundër-parrulla të ndryshme, secili për t’u ndërlidhur me njëri tjetrin.

Nga veprime të thjeshta që në fillim nuk dukeshin armiqësore, kaluan gradualisht në kryerjen e akteve armiqësore, duke përgatiturv dhe hedhur fletushka, letra dhe trakte anonime me përmbjatje të theksuar armiqësore kundra Partisë dhe pushtetit popullor. Kështu veproi grupi “Sirena e fitores” që hodhi trakte në shkollën e mesme të Mekanikës Bujqësore në Shkozet të Durrësit, nëpërmjet të cilave bënin thirrje për t’u ngritur me forcë kundër pushtetit popullor, “Gargarelët” që hodhën fletushka në Tiranë etj.

Në të gjitha këto grupe ka ekzistuar dëshira për t’u arratisur jashtë shtetit. Ata dolën dhe kundër fjalimeve të shokut Enver Hoxha dhe Pleniumit të IV-të të PPSH-së, duke marrë në mbrojtje armiqtë e popullit, Fadil Paçrami dhe Todi Lubonja.

Si veçori dilte përhapja e shtrirja e tyre në të gjithë vëndin në një kohë të shkurtër. Kështu si “Holls”, “Sirena e fitores”, “Gargarelët” etj, nga 2-3 veta që kishin në fillim, brenda 2-3 muajve u shtuan në 7-10 vetë.

Ata nuk dukeshin në fillim me nuance kundërrevolucionare, pasi 90 për qind të tyre vinin nga familje me qëndrim të mirë politik, që disa prej tyre prindërit i kishin komunistë, gjë që e vështirësonte shumë punën e punonjësve të Sigurimit për t’i zbuluar dhe goditur që në embrion.

Veçori tjetër, ishte gërshteimi i kësaj veprimtarie armiqësore me atë të elementëve antiparti e të deklasuar dhe se veprimtaria armiqësore e këtyre elementëve të degjeneruar, ishte më e përhapur në qytete se në fshatra.

Vështirësia në punën e Organeve të Sigurimit të Shtetit për zbulimin e goditjen në kohë të kësaj veprimtarie, ishte se ndërsa veprimtaria në rradhët e tyre shtrihej shpejt, ajo nuk konstatohej dot që në hapat e parë me nuance e qëllime kundërrevolucionare, pse shumica e të rinjëve që implikoheshin, ishin me qëndrim të mirë politik e moral. Megjithkëtë, zbërthimi i tyre bëhej më lehtë se me të moshuarit, por nuk konstatohej e lehtë që në fillim.

Nga përpunimi që i’u bë u arritën këto veçori dhe u bë e mundur që brenda 3-4 muajve, të dokumentohet, të goditet dhe parandalohet kjo veprimtari armiqësore. Nga 50 pjestarët kryesorë të këtyre grupeve, u goditën vetëm 11 kryesorët, kurse të tjerët u këshilluan dhe u demaskuan në prezencë të familjeve të tyre, në organizatat e masave, qëndrave të punës dhe shkollave.

Megjithëse pjesa më e madhe e pjestarëve të grupeve ishin me prejardhje të mirë politike dhe morale, kjo nuk u bë pëngesë që të veprohej me vonesë, siç u bë me grupin “Holls”. Që megjithëse problemi u centralizua në qëndër, u veprua me vonesë si nga sektori në Ministri dhe nga Degët e Punëve të Brendëshme në Tepelenë, Tropojë dhe Sigurimin e Ushtrisë.

“Po të mos luftohen që në embrion ndikimet dhe shfaqjet e mënyrës së jetesës revizioniste, ato i hapin shtegun shthurrjes dhe degjenerimit të njerëzve që janë aq të rrezikshëm për çështjen e socializmit”, tha shoku Enver Hoxha në Pleniumit e IV-të të Komitetit Qëndror të Partisë.

Rezultonte se pas të rinjëve me përbërje të mirë morale dhe politike, qëndronin dhe fshihej dora e armikut të klasës, i cili i nxiste dhe i inkurajonte për veprimtari të theksuar armiqësore. Fakti që në përbërje të këtij grupi ishin disa element armiq, të cilët ishin kryesorët që nxitën dhe i çuan në veprime të mprehta armiqësore të tjerët, nxirrte domosdoshmërinë e ndjekjes deri në fund të lidhjeve dhe fijeve të kësaj veprimtarie me elementë armiq të drejtimeve të tjera.

Këtej konkludohet se degjenerimi moral të çon në degjenerimin politik. Kështu shumica e grupeve të zbuluar dhe goditur në vitin 1973-’74, kishin qenë për motive vagabondazhi, shthurje morale, të cilat i çuan në veprime të karakterit politik. Këtu ndikonte edhe puna armiqësore e komplotistëve që ishin në krye të Ministrisë së Punëve të Brendëshme dhe që në praktikë, në më të shumtën e rasteve, problemet ndaheshin: Kjo është e thjeshtë, i takon policisë, kjo është objekt pune për Sigurimin etj. Partia duke konstatuar këtë praktikë të shtrembër e kritikoi dhe caktoi detyra për forcimin e bashkëpunimit midis organeve, sektorin e ndjekjes së krimeve në qëndër e rrethe.

Më mirë duhej ndjekur dinamika e ngritjes së përpunimeve në element me mosha të reja dhe me prejardhje dhe qëndrim armiqësor aktual, sepse mosha deri në 25 vjeç zinte numrin më të madh të përpunimeve dhe elementët e deklasuar nuk vlersoheshin e ndiqeshin si duhet në këtë drejtim. Në vënd që të merreshin në përpunim këtë element, merreshin në fakt ata që nuk ishin amriq, por që ndikoheshin nga armiqtë.

Vëmëndja, theksonte Partia, duhej përqëndruar më shumë në rradhët e deklasuarve, për t’u futur më thellë, në mënyrë që të studjoheshin, zgjidheshin e tërhiqeshin në shërbim si bashkëpunëtorë të kualifikuar, duke kryer më tepër veprime operative./Memorie.al

Raporti sekret për Ramiz Alinë: Në sektorin e Çermës kemi disa kosovarë, armiq dhe agjentë të UDB-së, që do…!

Dashnor Kaloçi

Publikohet një dokument arkivor i nxjerrë nga Arkivi Qendror i Shtetit në Tiranë (fondi 14, i ish-Komitetit Qendror të PPSH-së), i cili i përket muajt prill të vitit 1970, ku zv / Ministri i Punëve të Brendshme të asaj kohe, Rexhep Kolli (i cili ishte dhe Drejtor i Sigurimit të Shtetit), me anë të një raport-informacioni i bën me dije Drejtorit të Marrdhënieve me Jashtë në Komitetin Qendror të PPSH, Behar Shtylla, dhe njëkohësisht Sekretarit të Komitetit Qëndror, Ramiz Alisë, lidhur me survejimin e vazhdueshëm që i bëhej emigracionit kosovar në Shqipëri nga ana e organeve të Sigurimit të Shtetit, duke i dhënë me detaje të gjitha pakënaqësitë që ata shprehnin ndaj regjimit komunist të Enver Hoxhës.

“Flitet se Republika Popullore e Shqipërisë dhe udhëheqja e saj asnjëherë nuk e ka menduar seriozisht për Kosovën. Veprimtaria e saj në këtë drejtim ka qenë e pakët. Edhe në periudhën më të vështirë që ka kaluar Kosova në vitet 1955-1956-aksioni i armëve dhe masat e tjera Rankoviçiane, shtypi dhe radioja shqiptare janë mjaftuar me artikuj vetëm kundër revizionizmit titist dhe nuk kanë shkruar asnjë të veçantë për Kosovën. Gjendja dhe trajtimi i emigracionit Kosovar në Shqipëri jo gjithmonë ka qenë i drejtë. Kosovarët s’janë trajtuar si shqiptarë dhe patriotë, por janë mbajtur në kampet e Çermës dhe Semanit. Vetëm atëhere kur në Jugosllavi filloj të ndryshonte gjendja e kosovarit, me heqjen e Rankoviçit, qeveria shqiptare mori disa masa dhe prishi Semanin, ndërsa Çerma vazhdon të ekzistojë dhe është një turp që akoma djem prej Kosove, mbahen atje”. Kështu thuhet në mes të tjerash në një raport-informacion me siglën “Tepër sekret” që i përket muajt prilli të vitit 1970, ku zv / Ministri i Punëve të Brëndëshme të asaj kohe, Rexhep Kolli, i bën me dije Drejtorit të Marrdhënieve me Jashtë në Komitetin Qëndror të PPSH, Behar Shtylla dhe njëkohësisht Sekretarin e Komitetit Qëndror Ramiz Alisë, lidhur me survejimin e vazhdueshëm që i bëhej emigracionit kosovar në Shqipëri nga ana e organeve të Sigurimit të Shtetit, duke i dhënë me detaje të gjitha pakënaqësitë që ata shprehnin ndaj regjimit komunist të Enver Hoxhës. Për më shumë rreth kësaj, na njeh dokumenti në fjalë, të cilin Memorie.al e publikon të plotë.

Raport-informacioni i zv / Ministrit të Punëve të Brendëshme, Rexhep Kolli, për Ramiz Alinë dhe Behar Shtyllën

REPUBLIKA POPULLORE E SHQIPERISE SEKRET

MINISTRIA E PUNEVE TE BRENDESHME Ekzemplar Nr. 1

DEGA E VEÇANTE

Nr. 175

Tiranë, më 1.4.1970

Shokut Behar (Shtylla)

LENDA: Mbi disa pikëpamje armiqësore në rradhët e emigracionit Kosovar me banim në RPSH.

KOMITETIT QENDROR TE PPSH

SHOKUT RAMIZ ALIA

TIRANE

Në vëndin tonë që nga viti 1948 e në vazhdim kanë ardhur një masë e konsiderueshme shqiptarësh nga krahinat e Kosovës dhe viseve shqiptare në Maqedoni dhe Mal të Zi. Nga ana jonë në bazë të orientimeve, është bërë trajtimi i tyre duke i konsideruar emigrantë politikë.

Pjesa kryesore e këtij emigracioni është stabilizuar përfundimisht në vëndin tonë dhe si e tillë punon dhe aktivizohet në të gjithë sektorët e jetës së vëndit. Qëndrimi politim i tyre është pro vijës së Partisë dhe e gatëshme për të kryer çdo detyrë për mbrojtjen e atdheut.

Mirëpo në rradhët e këtij emigracioni ka edhe elementë armiq e irredentistë që i kundërvihen me qëllim vijës së Partisë në shumë çështje dhe sidomos në atë që ka të bëjmë me problemin e Kosovës.

Nga përpunimi që ju bëjnë organet tona këtyre elementëve, veprimtaria e tyre armiqësore mund të përmblidhet në këto drejtime:

-Flitet se Republika Popullore e Shqipërisë dhe udhëheqja e saj asnjëherë nuk e ka menduar seriozisht për Kosovën. Veprimtaria e saj në këtë drejtim ka qenë e pakët.

Edhe në periudhën më të vështirë që ka kaluar Kosova në vitet 1955-1956-aksioni i armëve dhe masat e tjera Rankoviçiane, shtypi dhe radioja shqiptare janë mjaftuar me artikuj vetëm kundër revizionizmit titist dhe nuk kanë shkruar asnjë të veçantë për kosovën.

-Gjendja dhe trajtimi i emigracionit Kosovar në Shqipëri jo gjithmonë ka qenë i drejtë. Kosovarët s’janë trajtuar si shqiptarë dhe patriotë, por janë mbajtur në kampet e Çermës dhe Semanit.

Vetëm atëhere kur në Jugosllavi filloj të ndryshonte gjendja e kosovarit, me heqjen e Rankoviçit, qeveria shqiptare mori disa masa dhe prishi Semanin, ndërsa Çerma vazhdon të ekzistojë dhe është një turp që akoma djem prej Kosove, mbahen atje.

Në rast se udhëheqja e Partisë e di këtë gjëndje, ne nuk jemi me të. (Dihet se në Seman të Fierit dhe në Çermë të Lushnjes, janë mbajtur personat më negativë, armiq dhe vagabondë, të cilët here mbas here i kemi riatdhesuar në Jugosllavi.

Ndërsa aktualisht Çerma është një sektor ferme, ku banojnë disa familje dhe individë kosovarë. Më tepër janë elementë armiq të dënuar si agjentë të UDB-së, ose të tillë që kërkojnë me insistim të shkojnë në Jugosllavi).

-Aktualisht pak mendohet për Kosovën. Shtypin dhe radioja shqiptare nuk po ndërrmer asnjë veprim, asnjë artikull për gjëndjen e atjeshme. Shumë shqiptarë të Kosovës, ose viseve të tjera në Maqedoni dhe në Mal të Zi, po largohen përgjithmonë nga këto krahina, gjë kjo që si pasojë do të bjerë asimilimin dhe zhdukjen e kombit shqiptar. Vëndin e tyre do ta zënë kolonët serbë, malazezë dhe maqedonas.

-Ne si kosovarë, pavarësisht se ç’bën shteti shqiptar, duhet të organizohemi dhe të punojmë për Kosovën.

-Mendohet deri në organizim grupesh me persona të besuar, të cilët janë në gjendje për të ekzistuar në rast se veprimtaria e tyre keqkuptohet nga organet e Sigurimit të Shtetit, duke menduar se me këto veprime do t’i diktojnë PPSH-së qëndrimin që duhet të mbajë në drejtim të Kosovës.

-Kërkojnë që ministria e Arsimit, Universiteti, Biblioteka Kombëtare, Ministria e Punëve të Jashtëme, përfaqësitë tona diplomatike jashtë shtetit, të akordojnë fonde të veçanta dhe këto të shpenzohen për të futur në Kosovë literaturë marksiste-leniniste, qoftë të klasikëve të marksizmit, apo veprat e shokut Enver. Historia e PPSH-së dhe materiale të tjera të Partisë. E gjithë kjo të behet edhe me ndihmën e kosovarëve që jetojnë në vëndin tonë.

-Këta element armiq dhe irredentistë, përpiqen që pikpamjet e tyre dhe këtë qëndrim t’i fusnin edhe në rradhët e studentëve kosovarë që ndjekin institucionet e larta arsimore. Si pasojë, në rradhët e disa studentëve ka shfaqje që cënojnë unitetin e tyre. Ka grindje dhe akuza që i bëjnë njëri tjetrit për lidhje me organet tona të Sigurimit të Shtetit.

Kjo veprimtari armiqësore ka për qëllim që të dobësojë unitetin e këtij emigracioni, ta hedhi në opozicion me vijën dhe qëndrimin e Partisë, një nga qëllimet kryesore edhe të Zbulimit Jugosllav.

Vërehen raste se ky qëndrim armiqësor ka lëkundur edhe disa kosovarë të tjerë me qëndrim të mirë politik, të cilët nuk kanë arritur ta kupotojnë si duhet qëndrimin e Partisë karshi Jugosllavisë dhe në veçanti Kosovës, se me ta nuk bëhet punë e duhur ideo-politike dhe jo gjithmonë zbatohet udhëzimi i Këshillit të Ministrave për trajtimin ekonomik.

Krahës punës politiko-edukative të diferencuar me këta persona, si dhe masave agjenturalo-operative kundrejt elementit armik, që do të ndërrmarin organet tona, mendojmë se edhe organet e Partisë dhe të pushtetit në rreth, si dhe Komiteti i Partisë së Universitetit, duke u mbështetur edhe në të dhënat e degëve të Punëve të Brendëshme, të rrisin punën politiko-ideologjike në drejtim të tyre, duke angazhuar shokë dhe kuadro, si dhe të zbatojë drejt udhëzimin e Këshillit të Ministrave për trajtimin e tyre, mbasi praktika e deritanishme ka treguar që mjaft nga këta, për probleme të ndryshme strehimi, punë, shkollim etj., drejtohen vetëm në organet e Punëve të Brendëshme.

Ky spostim ka ardhur si rezultat i kujdesit të pakët që tregohet nga organet që janë ngarkuar për zbatimin e këtyre detyrave. Mendimi jonë është se përplasja e tyre për zgjidhjen e të gjitha problemeve në organet tona edhe politikisht nuk është e drejtë.

ZV/MINISTRI I PUNEVE TE BRENDESHME

REXHEP KOLLI

SEKRET

EKZEMPLAR Nr. 1

E përkohshme, 5 vjet

Memorie.al

Nexhat Peshkepia Enderronte Nje Shqiperi Te Madhe, Te Lire, Te Lumtur – Nga Xhevat Kallajxhi

 

I hidhur është mërgimi, por më i hidhur është humbja e shokëvet në mërgim. Gjatë më tepër se njëzet e pesë  vjetve, qysh prej kohës që puthëm me lot në sy pëllëmbën e fundit të truallit të Atdheut dhe muarrëm rrugët e mërgimit, kemi humbur shumë shokë të mirë dhe të vlefshëm. Tani humbën edhe Nexhatin e dashur. Vdekja e tij pikëlloi shumë veta, sidomos miqtë dhe shokët – ata që e njihnin mirë dhe kishin pjesëtuar me të gëzimet dhe hidhërimet, përpjekjet dhe mundimet, lotët dhe shpresat, brënda dhe jashtë Shqipërisë.

Nexhati vdiq zëmër-zhuritur nga malli për familje e Atdhe. Viktimë e një fati të pamerituar – si shumë shqipëtarë të tjerë – qau vjet me radhe me lot zëmre, por nuk e tregoi kurrë hidhërimin e shpirtit. E përballoi pikëllimin e zëmrës me stoiçizëm, si përballoi edhe dhëmbjet e smundjes, që i shkurtoi jetën para kohe.

Nexhati ishte një njeri i vlefshëm. Kishte kulturë të gjerë dhe njihte me rrënjë disa gjuhë të Perëndimit. Kishte studjuar shumë vepra, sidomos të klasikëvet, në prozë dhe në vjershë. Kishte studjuar edhe veprat e disa mistikëvet të mëdhenj të Lindjes. Hallaxhi dhe Xheladin Rumi ishin mistikët më të preferuar të tij.

Në botën e poezisë, sikundër në atë të mistikës, kërkonte të gjente prehje shpirtërore, sepse poezia – siç thotë poeti i dëgjuar amerikan, Waldo Ralph Emerson-i – është si jehona e një bote të largët që ëndërron vazhdimisht shpirti i njeriut; ngjall tek ai një ndjenjë gëzimi të thellë; e bën të harrojë dhimbjet dhe mundimet e jetës; e ngushëllon, e rrëmben, e ngrë lart.

            Nexhati ishte patriot dhe idealist në të njëjtën kohë. Kishte një koncept të gjerë rreth lirisë dhe demokracisë, si edhe rreth tolerancës. Ëndërronte një Shqipëri të lirë e të lumtur. Një botë më të mirë dhe në paqe. Ishte modest në sjellje dhe në veprime. Frymëzohej nga ndjenja të thella humane dhe prekej lehtë nga mjerimi dhe fatkeqësia e çdo njeriu, të njohur e të panjohur. Zemërohej shpejt, por falte dhe harronte gjithashtu shpejt. Nuk i dëshironte të keqen askujt.

Nexhati jetonte në dy botë: në botën e jashtëme, në të cilën e njihnin që të gjithë. Dhe në botën e brëndëshme në të cilën e njihnin fare pak veta. Në këtë botën e tij të dytë, ai jetonte larg vogëlsive të jetës dhe frymëzohej me një ndjenjë të thellë dhe me një besim të patundur në Fuqinë Hyjnore.

Njeriu për t’a kuptuar mirë Nexhatin, duhet të lexojë me kujdes librin e tij “NJE ZEMER NE MERGIM”, të cilin e botoi në New York më 1967. Në këtë libër, të shkruar në prozë dhe në vjershë, vihen në dritë cilësitë e rralla të Nexhatit. Atje shihet Nexhati i vërtetë si patriot dhe idealist; si predikuës i së drejtës, isë mirës dhe i së bukurës. Në këtë vepër flet zemra e vërtetë e Nexhatit, e cila pasqyron me besnikëri botën e brëndëshme të tij.

Librin “NJE ZEMER NE MERGIM” mund t’a quajmë si testamentin e një shoku të dashur e të vlefshëm në mërgim, libër i cili ndofta një ditë mund të zërë një vend me rëndësi në radhët e veprave të zgjedhura të letërsisë shqiptare dhe mund të bëhet një burim frymëzimi për filizat e rij të një Shqipërie të rilindur.

Përveç librit “NJE ZEMER NE MERGIM”, Nexhati botoi, më parë, po në New York, edhe një vepër tjetër të vlefshme me titullin “FAN NOLI SI POET –PERKTHYES”. Nexhati ishte akoma i ri dhe mund t’i shërbente Atdheut për shumë kohë të tjera në fushë të ndryshme, sidomos në fushën e kulturës e të letërsisë. Ai mund t’a pasuronte edhe mëtej Bibliotekën e Libravet Shqipe në mërgim me vepra të tjera të zgjedhura, të shkruara me gjuhën e tij të bukur dhe me stilin e tij të pashoq. Mjerisht, vdekja e rrëmbeu nga gjiri ynë para kohës. Ne do t’a ndjejmë përherë mungesën e tij.

 

 

 

 

 

NJE LETER

 

Po botojmë këtu më poshtë një letër të zonjës Violeta Qirjaku, që na e dërgoi posa mori vesh lajmin e hidhur të vdekjes së Prof. Nexhat Peshkëpisë. Violeta është profesoreshë në Shkollën Normale në Subiako. Pranë Remës. Është e bija e të ndjerit Prof. Vasil Qirjaku, Donika, së cilës, me rastin e martesës, Prof. Nexhati i dërgoi si dhuratë poezinë e botuar në librin e tij, është e motra e Violetes.

________________________________________________________________________

                                                                                                           

                                                                                                             Subiaco 24 –2 – 1970

 Caro Papalilo

            Forse è superfluo dirle quanto sia sia addolorata per la morte del Prof. Peshkëpia, e credo che non sia rimasto un albanese che non l’abbia pianto, e nessuno di quanti l’abbiano conosciuto: era il vero tipo dell’intellettuale, un po astratto, ma sempre generoso, sensibilissimo, ed aveva la bontà di un santo. Sono felice d’averlo conosciuto, per me è un esempio che non si cancellerà  mai.

            Lo consideravo una persona di famiglia e penso che sia stato il più amato di tutti gli albanesi.

            Mentre piango la sua morte, sono felice nel medesimo tempo, che la nostra cara Patria abbia tra i suoi figli degli uomini cosi insigni come il Prof. Peshkëpia.

            Difficilmente s’incontrano nella vitta delle personalità, i qui valori universali varino al di la dei confini nazionali. Prof. Peshkëpia non appartiene soltanto agli intellettuali e patriotti albanesi, ma alla piccola schiera di quei “grandi uomini” che non vivono per sé, ma per gli altri, e proprio per questo, per questà sono ricompensati dal ricordo perenne di tutta l’umanità.

            Sono sicura che il Prof. Nexhat sarà stato pianto in Albania, e non solo dai parenti e amici, ma da tutti, anche dai suoi acerrimi nemici, che in segreto, entro le quattro mura della casa, nella propia coscienza, di fronte a cui non si puo mentire, avranno eretto a lui il piú bel monumento spirituale.

            Lo ricordo sempre buono e generoso, pronto e preciso in ogni argomento dello scibilo umano. Qualche volta ho tentato di  metterlo in difficoltà con qualche domanda di carattere biblico-filosofico. Ma mi sono sempre sbagliata, perché la sua risposta andava al di lá della precisione storico-esegetica e sconfinare nell’interpretazione critico-filosofica.

 

U dëgjofshim për të mirë

 

Con affetto

Violeta Qirjaku

 

 

 

 

 

60 VJETORI PROFESORIT TIM

 

 

Po riprodhojmë një artikull të Z. Dr. Hamdi Orucit, botuar në gazetën “Shqiptari i lirë” më 1966, me rastin e 60 vjetorit të Prof. Nexhat Peshkëpisë.

 

Ketë vit Profesori i im i Lyceut të Tiranës dhe Mësuesi i mërgimit mbushi 60 vjet. për shumë vjet, i dashur Profesor.

E mbaj mend Profesorin kur unë isha në bankat e klasave t’ulta të Lyceut në Tiranë, dhe i mbaj mend ushtrimet e matematikës dhe bërtimat e tija. E mbaj mend entuziazmin dhe qeshjen e tij kur shifte fletoren time të pastër dhe më përgëzonte haptazi përpara gjithë klasës e më jepte notën ma të mirë. E mbaj mend zemërimin e tij kur unë e shokët e mij i thojshim se nuk kishim ba ushtrimet e ditës për arsye se nuk e kishim kuptue landën. Zemërimin e thellë që ndjente e shfaqte atëherë kur ndiste cigaren në mes të klasës dhe fillonte të shpjegonte përsëri landën dhe, në mbarim, kur na i pohojshim se e kishim kuptue, fillonte të qeshte dhe, i kënaqun na lente të lirë pak përpara se të binte zilja.

E mbaj mend kur Shtatë Prilli i Zi e shtyni të merrte pjesë drejtuese në Qëndresën e hapët të Shqiptarëvet të lirë kundra fashizmit të pa ftuem. Atëherë ai u ba ma i egër por ma afër djelmvet e studentëvet të tij.

E mabj mend maturën time, provimin me gojë të matematikës, provimi ma i randë. Pyetjet e tija të forta më ngatërruen, dhe kur ai e kuptoi u ngrit në kambë e me nji buzëqeshje mirësije filloi të më drejtojë dhe unë, tashma i sigurtë në zbërthimin e problemit, nuk e shifsha ma në sy, por me gjysëm syni e ndiqsha dhe e shifsha që ishte ulë në tryezë dhe pinte prap cingare, i kënaqun, i qetë pranë të tmershmit Përfaqësues të Ministrisë s’Arsimit, Prof. Anton Deda.

 

*   *   *

 

. . . Dhe beteja e nacjonalizmit humbi. E ai mori rrugën e mërgimit bashkë me ne.

Në mërgim vazhdoi me qenë profesori i të gjithëvet, të na këshillojë, të na udhëzojë e të na drejtojë në studimet tona.

Puna e tij në mërgim ka qenë fjithmonë Kultura. Libri nuk iu nda e nuk i ndahet nga dora. Edhe na, tashma burra, nuk u rittëm në sytë e tij. Na quen akoma nxanës të tij, dhe të tillë mbetemi, dhe ka kurajë të na bërtasë e të na qërtojë. E ndien sa asht ati i jonë. Por na e dijmë se bërtimat e tija janë thirrma dashunie dhe zemërimi i tij mban aq sa qëndron vesa nën rrezet e diellit të mëngjezit.

Zemra e tij mbetet e fortë dhe e qëndrueshme, edhe pse asht e thyeshme. Syni i tij asht i qatrë e i ngulshëm e i sinqertë, por na e dijmë se syni i tij përmban lotë të thamë me zor. Shpirti i pastër i tij duket i qetë e i pa tronditshëm, por na e dijmë se ka shpirt melankolik e të këputun. Kuraja  e etij asht ajo e atyre ditëve kur na ishim në bankat e Lyceut të Tiranës e na udhëhiqte në rrugën e luftës për liri. Besimi i profesorit tim, emën që ai ka për pseudonimin dhe që ka perdorë dhe vazhdon të perdorë në shkrimet e tija, asht gjithmonë i ngulun e i pa thyeshëm, por na e dijmë se ai shpesh herë tronditet.

Mësuesi e profesoriasht burrë e babë. E veç zemra e tij e din përvëlimin e dëshirës e të madhit për familjen, për të gjithë studentët e tij të mbetun në Atdhe. Ai asht edhe vëlla martyri shqiptar. Në çdo akt të tij, në çdo vepër të tij që ka ba dhe vazhdon të bajë, ka për pasqyrë Shqipninë.

Estetika e tij dhe njohunia e tij e gjithëanëshme e bajnë të dallohet.

Edhe pse i plagosun shpesh në shpirt nga komunistët dhe, nga ndonjëherë, nga miqët me të cilët ndau të mirën e të keqen, shkriu gëzimin e lirisë, idenë ndërtuese e krijuese, prap se prap ai qëndron dhe vazhdon të luftojë për të drejtën, për kulturën, për gjuhën shqipe dhe për lirinë e plotë t’Atdheut, të mendimit e të shprehjes.

E zemra i bahet mal kur na sheh ne, nxanësit e tij, se kemi përparue mendorikisht e ekonomikisht, dhe sheh në né vehten e vet, zemrën e tij, – ah ajo zemër e tij e gjanë sa deti e zalli! – përparimin e tij. Ai na bahet vëlla e mik. E familjet tona janë familje të vogla të tija.

 Zemërgjanësija e tij asht prekëse. Por mbi të gjitha sinqeriteti dhe modestija e tij përbajnë nji kënaqësi të madhe për ata që kuvendojnë me të. Nuk asht kryenaltë dhe këtë e tregon tue ndejtë e tue bisedue me çdo njeri, mjafton të jetë Shqiptar : malsor, fusharak, qutetar, i çdo klase shoqnore e kulturore qoftë.

Me këtë due të shfaq urimin tim e të nxanësvet të tjerë të tij, për gjashtëdhjetë vjeçorin e tij: Për shumë vjet, edhe njiqind vjet të tjerë o i dhashuni profesor, mësues i ynë, i dashuni Profesor Nexhat.

 

Siç duket nga ky artikull, Nexhati ishte lindur me 1906 dhe jo me 1908, siç rezulton në dokumentat e tij zyrtare.

 

 

 

 

 

 

ZEMRA NE MERGIM

 

Një zëmër në mërgim                                                            Por zëmra që na donte

Na mblidhte reth tij,                                                              U- nda nesh për gjithmonë,

Me breng’e me gëzim,                                                           Shpirti që na ngrohte

Si vëllezër, si bij.                                                                   S’është më në mes tonë.

 

Te zëmra në mërgim,                                                             Tani, si vetë ai tha,

Mallit djegur për Atdhe,                                                       Për të kuvëndojmë,

Ne gjenim ngushëllim….                                                       Zëmrën që shkretë na la

Se dhëmbje ndjente për ne.                                                   Me zëmrat e kërkojmë.

 

Shtator 1970                                                              Agim Karagjozi

 

 

 

 

THE ASSEMBLY OF CAPTIVE EUROPEAN NATIONS

________________________________________________

 

Prof. Nexhat Peshkëpia, member of the Free Albania Committee and an authority on Albania’s cultural heritage, died on February 8 in Dearborn, Mich., at the age of 62.

Mr. Peshkepia was born on March 15, 1908 in Vlora, Albania.

After studying in Italy and Belgium, he returned to his homeland to accept professorship of mathematics and physics at the Technical School in Tirana.

With the Italian invasion of Albania in 1939, many Albanians joined the resistance. Mr. Peshkëpia was one of the organizers of Balli Kombëtar (Albanian National Front), which fought both the Italians and their German allies. As the quest for the liberation of his homeland began to bring tangible results, Prof. Peshkepia joined in the stuggle against a Yugoslav-dominated Communist movement. He eventually became editor of the anti-Communist and anti-Fascist underground press.

When the Communist seized power in Albania, Mr. Peshkepia fled to Italy in 1944. He helped found the Albanian National Committee in 1949 and served as its press officer. He later came to New York and, in 196, became press officer of the Albanian exile movement – reorganized under the name of Free Albanian Committee. He was also editor of the Committee’s organ, Shqiptari i lire.

A profilic writer, Prof. Peshkepia was the author of numerous studies on Albanian life and culture. He also served as Alternate Representative of Albanian on the General Committee of the Assembly of Captive European Nation (ACEN).

Prof. Peshkepia is survived by his wife, a son and a daughter, all residing in Albania, and by his cousin, who lives in Dearborn.

Funeral services were held on Wednesday, February 11, in Dearborn.

Nexhat Peshkepia was a valuable member of the group of East and Central European exiles dedicated to the cause of freedom and self-determination. His warmth helped ease many a moment of gloom in times of adversity. His departure leaves all of us the poorer, since genuine champions of liberty cannot be readily replaced.

Nexhat Peshkepia, Nje Patriot i Kulluar – Nga Jani Dilo

 Bashkësisë së New Yorkut i mungon diçka me humbjen e Nexhat Peshkëpisë. Nexhati nuk ishte nga ata që t’imponohej me forcën brutale, ose mbrapa funqisë politike të ndonjë grupi dhe ca me pak të ndonjë persone. Nexhati kërkonte të të bindte t’a njihnje për atë q’ishte për atë që ndiente dhe për atë që dinte. Fizikisht ka qënë kurdoherë i dobët dhe mërgimi i gjatë e kishte ligështuar më fort se cilindo tjetër. Me gjithë këto ai kishte arritur te fitonte zëmrat e pjesës së shëndoshë të rinisë me fjalën e tij t’ëmbël dhe me pendën e tij prekëse dhe bindëse.

Humbja e Nexhatit pikëlloi, me të drejtë, shumë veta dhe pjesëmarrja me shumicë dhe pa dallim në varrimin e tij, dëshmoi nderimin e thellë për të, si dhe dëmin e madh që pësonte bashkësia e jonë me humbjen e tij.

Shtypi i emigrimit është marrë gjer’e gjatë me Nexhatin dhe është munduar t’i vërë në dukje vleftat e tij letrare dhe atdhetare. Per hir të së vërtetës, Nexhati e ndieu emigrantin shqiptar me tepër nga çdo priës tjetër, i foli gjuhën e tij, e kuptoi dhe i shërbeu. Nuk është vetëm nëpërmjet të shkrimeve të tij që Nexhati lartësohet, por nëpërmjet t’atij aktiviteti shoqëror, t’asaj sjelljeje njerëzore dhe fisnike të tij dhe sidomos të fjalës së tij, që dilte nga zëmra me afshin e gëzimit ose të hidhërimit, gjithënjë me një arësyetim filosofik që e dallonte nga të tjerët dhe që ishte krejt i Nexhatit.

Humori i tij i hollë, por jo fyes. Merrte shpesh herë në lojë vetveten, si të donte të lehtësonte injorancën dhe shëmtin e të tjerëve.

Nexhatit i pëlqenin diskutimet dhe dëndur binte në kontradikcione, por gjustifikohej dyke thënë se ay kur flitte “hapte zëmrën dhe thoshte ç’i diktonte zëmra dhe jo llogjika”.

Shoqëria ka nevojë për njerës si Nexhati, për filosofinë e tyre të jetës, për parimet morale, për mirëvetin shoqërore të bazuara ne kode njerëzore dhe dinjitoze. Ndryshimet radikale të botës të këtyre dhjet-vjetve të fundit e gjenin Nexhatin pak më të pregatitur nga të tjetrët. Nexhati e kuptonte më mirë rininë e sotme dhe aspiratat e saj, se ay  vetë kish kontribuar për një rini te vetëdijshme të fateve të veta.

Nexhati kishte lëxuar gjithë klasikët francezë dhe italianë, gjuhët e të cilëve i zotnonte për bukuri, dhe nëpërmjet të këtyre gjuhëve ishte munduar të familjarizonte edhe me klasikët gjermanë, englezë, spanjollë dhe akoma edhe me klasikët persianë. Mbassi la shkollën, Nexhati u muar fare pak me studimet e mathematikës dh ete fizikës, për të cilat dukej se kishte një prirje kur ishte në shkollë. Ai u-muar me punën e të shkruarit qysh në fillim të luftës dhe u-shqua si elementi më i dobishëm i shtypit në radhët e Ballit Kombëtar. Në shkrimet e tij nuk shifet ndonjë përpjekje për të kërkuar të vërtetën dhe për t’i shërbyer esklusivisht asaj, edhe kjo për arsye se ndjenjat e tij patriotike janë aqë të thella dhe të rrëmbyera, sa shpash herë nuk është i zoti as t’i frenojë as t’i mohojë. Pikërisht për këto ndjenja Nexhati qëndron me nder në radhët e Naimit, të Çajupit dhe të Shirokës. Nexhat Peshkëpia vdiq në varfëri si gjithë patriotët e kulluar. Por feneri që la është me dritë të përjetshme, që sigurisht do të ndriçojë brezat e ardhëshëm në gjurmët e tij të pavdekura.

Nexhati – Nje Mik i Paharruar – Nga Stavro Skendi

 

Miqësia që na lidhte ne të dy ishte e vjetër. U-njohëm për herë të parë në Tiranë kur s’kishim shumë kohë që ishim kthyer në Atdhe nga studimet që kishim bërë jashtë. Ai jepte mësime në shkollën Teknike të Tiranës dhe unë në Institutin Tregëtar në në Vlorë. Për çudi që të dy jepnim matematikë. Më von ai u-transferua në Gjimnazin e Tiranës dhe unë në Liceun e Korçës.

Lidhja në mes t’onë nuk ka qenë dega arësimore, por interesimi i ynë për letërsinë franceze. Jo aq për atë të kohëve të lashta se sa për ç’kishte dalë dhe ç’po dilte në periudhën ndërmjet të dy luftave. Të rinjve në Shqipëri, atyre që kishin studiuar jashtë sidomos, u dukej sikur shpirti po u veshkej, po të mos merrnin pakë ushqim nga Europa. Ndjenin nevojën që të ngriheshin nga rrethi që i shtypte. Nexhatit Franca ia kishte rrëmbyer zemrën.

Sa herë që veja në Tiranë, do t’a shihja Nexhatin. Nuk ishte vështirë. “Kursali”, kafeneja që mblidhte të rinjtë për muhabet, ishte në qendër të qytetit dhe kishte një kopsht. Atje do të shkëmbenim mendime për libra që ishin botuar. Kapellën Nexhati e mbante pakë mbi sy, duart i lëvizte kur fliste, dhe fjalët i dilnin si me vrull – ishte plot gjallëri.

Vëndin e okupoi fashizmi dhe një zi i thellë i ra rinisë patriotike. Shpejt filluan transferimet e internimet: Nexhatin e dërguan në Elbasan dhe mua më internuan në Ventotene të Italisë. Kur u-lirova, nuk e pashë më Nexhatin; nuk e pashë as më von. Kisha dëgjuar vetëm se gjatë sundimt fashist dhe nazist kishte marrë pjesë aktive kundër okupatorëvet dhe kundër atyre që ishin bërë vegla të të huajve. Vëllavrasja e pikëlloi në zemër. I dhembej vëndi dhe i dhembeshin të rinjtë, mjaft nga të cilët i kishte patur nxënës. Traktet e tija të asaj kohe u-çmuan nga Shqiptarët.

Kaluan shumë vjetë dhe një ditë pas Luftës së II-ë u takuam në Romë. U-përqafuam dhe të dyve s’na pritej të mësonim për njëri tjetrin. Nuk çmallosen miqtë e vjetër brenda një dite. Më von, kur erdhi këtu, kishim kohë të fjaloseshim gjer’ e gjatë për të gjitha. Por kushtet tashti kishin ndryshuar. Në bisedimet t’ona rallë përmendej letërsia franceze; thelbin e tyre e përbënin Shqipëria dhe Shqiptarët. Zemra Nexhatit i digjej për Shqipërinë – atje kishte lënë dhe familien. Terrori i regjimit komunist e revoltonte. Patriotizmi i tij ishte sentimental – nuk e kuptonte ndryshe – dhe mërgimi i rëndonte. Me librin Një zemër në Mërgim sikur gjeti pakë prehje.

Por Nexhati nuk ishte më ai që kishte qënë. Jeta dhe mërgimi i kishin lënë gjyrmat e tyre. S’ndodh kjo, pakë a shumë, dhe me ne të gjithë? Nuk e kishte më atë flagë në sy dhe atë gjallëri në gojë. Dal nga dal po venitej dhe një ditë Shkurti mbaroi larg Atdheut që kaq shumë e deshte. Mbaroi, por nuk u-harrua.

E kam dashur gjithnjë Nexhatin, kudo që ka qënë dhe si ka qënë, por sot dua të kujtoj më mirë Nexhatin që kisha njohur në kohën e rinisë, atje poshtë në Shqipëri, në Tiranë.

 

 

____________________

FOSHNJA E PLAKU – Skicë nga NEXHAT PESHKEPIA

_____________________

 

 

O yll i ri, mos u a vërë veshin atyre që thonë: “Foshnja me plakun : sa ndryshim!”

Ata që thonë ashtu, e kanë fjalën te koha, që cakton drejtimet e kundërta. Por ata nuk dinë se shkalla e njejtë, që na permban, është në mes të ciklit magjik, që përmbledh çdo gjë dhe në të cilin koha dhe drejtimi i shpëtojnë logjikës.

Prandaj ç’rëndësi mund të ketë, që ti je dyke u ngjitur dhe unë dyke zbritur, gjersa mbështetemi në të njëjtin parmak, për të sosur në pikën magjike të mbylljes së përsosur të ciklit? Ti për të gjetur lumturinë e bukurisë dhe unë qetësinë e së vërtetës.

FLAMURI BALLIT – Ad memoriam: Nexhat Peshkepia – Nga HASAN DOSTI

NEXHATI NA LA, NE, TE PIKELLUAR, E NDJEJME

MUNGESEN E TIJ NGA RADHET TONA

DHE KUJTIMIN E MERITAVE, TE CILESIVE E

TE VIRTYTEVE TE TIJ E MBAJME TE GJALLE,

TE PAHARRUAR NE ZEMRAT E NE SHPIRTRAT

TONA.

 

Hasan Dosti

 

Nexhat Peshkëpia, Nexhati ynë i dashur, nuk është më midis nesh. Iku, na la për gjithëmonë! Na u rrëmbye prej rrebeshit të ligjës fatale të të gjallëve të kësaj bote! Shkoi në botën tjetër, n’atë, që theollogjia na thotë, se është e përjetshme e pambaruarshme.

Nexhati, i sëmurë rëndë, muajt e fundit të jetës së tij i shkoi në Detroit, në kujdesin e kushririt të tij Eqrem Peshkëpisë e të bashkëshortes së këtij, zonjës Nekije. Nexhati dha shpirt me fjalë ne gojë, i qarkuar prej familjarëve Peshkëpia dhe mikut të tij Dr. Hysni Aliqemali.

Nexhati u varros në tokën gjeneroze t’Atdheut të Gjergj Washingtonit. Arkivol’ i Nexhatit i thurur me kurorë prej lulesh e dafinash, të shpuara e të dërguara, u përcuall në banesën e fundit prej qindrave bashkatdhetarësh, që ekzaltuan jetën e të vdekurit me çfaqje përdhimbjesh e me fjalime përkujtimore.

Kjo pjesëmarrje e Shqipëtarëve të mërgimit në zin e vdekjes dhe në ritualin e varrimit, ngushëllon anëtarët e familjes Peshkëpia të Shqipërisë e të mërgimit, për t’a ndjerë më të lehtë idhërimin e vdekjes të të dashurit të tyre.

 

*   *  *

Nexhati është bir i degës së familjes Peshkëpia të qytetit Gjinokastër, e vendosur prej dy brezazh në Vlorë. Emri i vjetër i kësaj familje në Gjinokastër është “Tajaraj”. Emërtimi Peshkëpia duhet t’i ketë ardhur nga Hani dhe nga tokat, që zotnonte e shfrutëzonte në katundin Peshkëpi, afërsisht njëzet kilometra në jugëlindje të qytetit Gjinokastër, në rrugën e vjetër që hiqte për Janinë, katund i përmendur në këngët popullore heroike të Labërisë, në përkujtim të përpjekjeve armate, sidomos të asaj së 1847-tës, ndodhur midis Shqipëtarëve kryendgritës dhe ushtërisë turke.

Kjo, dega e familjes Peshkëpia e vendosur ne Vlorë, e marrë me tregëti e ndërmarrje çifliqesh, ka pasë vënë nje pasuri mjaft të rëndësishme në Vlorë qytet, në Myzeqe e në Mallakastër.

Kjo fëmijë borgeze, e duhet të them të vërtetën, e bërë në Vlorë latifondiste, është mbajtur fortësisht e lidhur me traditën kulturore të qytetit Gjinokastër. Keshtu, besnikë të traditës së qytetit të prindërve, djemt e kësaj familje i u vunë rrugës s’arsimit në shkollat e asaj kohe në gjuhën turke në Vlorë, Gjinokastër, Janinë e Stamboll.

I at’i Nexhatit, i dalë nga radhët e liceut në gjuhën frëngjisht, Sultani “Galata Saraj”, diplomohet nga fakultet’i mjekësisë te Universitetit te Stambollit, doktor; vëllaj me i vogël, Talipi, mbaron fakultetin e drejtësisë së këtij universiteti; ungji i tyre, Azizi, ndjek mësimet e seminarit dhe diplomohet nga fakulteti i theollogjisë dhe i së drejtës kanonike islame.

Gjithashtu dhe mjaft i edukuar në seminar ka qenë dhe biri tjetër i kësaj fëmije, Hyseni, at i Eqremit.

 

*  *  *

 

Këta bij të edukuar të familjes Gjinokastrite të vendosur në Vlorë, nuk u larguan nga Shqipëria për t’u emëruar nëpunës në vënde të ndryshme të Perandorisë turke. U mbajtin të lidhur me shpirtin e veçurinat e regjionalizmit gjinokastrit, në të gjitha çfaqjet e jetës familiare e shoqërore.

Doktor Tahsin Peshkëpia i vendosur në Vlorë, si mjek, i pajosur me kulturë të lartë, i familjarizuar me gjuhën frëngjishte dhe nevojisht i mbajtur në rrjedhim të zhvillimeve politike ndërkombëtare, i u kushtua edhe kauzës së patriotizmit shqipëtar.

Në fakt, në muajt e parë, pas 24 Korrikut 1908, dat’e prokllamimit të konstitucionalitetit të Perandorisë Otomane, në Vlorë ─ si dhe në shumë qytete të tjerë të Shqipërisë ─ themelohet klubi politik e kulturor i pagëzuar me emrin “Labëria”. Ai i Gjinokastres quhet “Drita” në përkujtim të së përkoheshmes së parë, botuar në gjuhë e me shkronja shqip te Shoqërisë së Stambollit, më 1882, prej Patriotit Petro Poga, nga katundi Erind i Gjinokastrës.

Doktor Tahsini, i lindur në Vlorë prej prindërve gjinokastritë “Tarajaj-Peshkëpia, nga ana e atit dhe “Omari-Selfo” nga ana e s’ëmës, me pregatitjen kulturore dhe me eksperiencën politike të tij, ka qenë një nga anëtarët më të çquar të Këshillit drejtuës të Klubit Labëria të Vlorës dhe mbahej, njëkohësisht, në lidhje bashkëpunimi me Klubin Drita të Gjinokastrës.

 

*  *  *

Në Vlorë, më 1910, ndodhi një incident politik i rëndë: bëhet një atentat kundra jetës së oficerëve të garnizonit turk. Qeverria procedon në marrje masash të shpejta: arrestime, burgime e denoncime në gjykatën ushtarake.

Midis të akuzuarve është edhe Doktor Tahsin Peshkëpia. Në këtë rast ndërhyn Ferid Pasha Vlora, i cili ka pasë njohur doktorin gjinokastrit si student në Stamboll dhe si bashkëpronar të çiflikut Ferras të Myzeqesë, përtej Vioses. Kështu të akuzuarit i kursehet burgimi, por destinohet si mjek i internuar ne Xhide një nga portat detare të Arabisë Saudite të sotme.

Është këtu që doktor Tahsini ka vdekur dhe është varrosur, dyke lënë të ve gruan Merzo me dy djem në moshë të foshnjërisë: Manushin e vogël të martirizuar me 1953 në Tiranë dhe Nexhatin, dy vjet më të madh, të mbuluar në Detroit.

Ideali patriotik i doktor Tahsinit nuk u varros me të në Xhide. Mbeti traditë e trashëguar në familjen Peshkëpia të degës së Vlorës. Hyri edhe në shpirtin e në zemrën e kadiut plak, Mulla Azizit, i cili, si delegat i Gjinokastrës, ka vënë nënshkrimin e tij, me gërma arabisht, ne protokollin e aktit të shpalljes së Indipendencës te Shtetit Shqiptar, me 28 Nëntor 1912, në Vlorë.

 

*   *   *

Nexhati edukatën e parë e ka formuar në shkollën fillore italiane të Vlorës, dyke ndjekur njëkohësisht edhe mësimin e shqipes, që jepej, pas 1915-tës, në një godinë të veçantë, në lagjen Muradije prej Jan Mingës, Thoma Papapanos, Halim Xhelos, e më vonë, edhe prej Avni Rustemit, në një farësoj mbikëqyrje të drejtorit didaktik Italian, Salvaotre Saporetti. Kështu donin kohët e rrethanat.

Eshtë këtu në Vlorë, në një nga ditët e vitit shkollor 1915, që më kujtohet, se kam parë e njohur, për herë të parë, Nexhatin e vogël, shtat shkurtër e fëtyrë murrm, rastësisht të paraqitur, si bir fëmije gjinokastrite, prej Thoma Papapanos.

Nexhati, mbas mbarimit të shkollës fillore të Vlorës, dërgohet në Itali për të ndjekur mësimet e mesme. Ungji i tij, Talipi, avokat e tregtar në Vlorë, orienton nipin në studime të dishiplinave ekonomike-tregtare dhe e vendos në Istitutin Briganti të Leçes. Nexhati si bir i lindur i fëmijës së tipit gjinokastrit, ndjek rendin e mësimeve të caktuar prej ungjit dhe mbaron me sukses shkollën e mesme, por del prej kësaj nxënës i pakënaqur. Edukata e formuar në kolegjin e Leçes, nuk ish edukatë e gustos së tij. Studimet universitare Nexhati i ka ndjekur në Belgjikë.

Për çfarë lloj studimesh qënë Nexhati nxënës i talentuar? Është gjë mjaft e vështirë t’i përgjigjem kësaj pyetjeje, që i vë vetes s’ime. Në vijë të parë, them se Nexhati nuk ka pasur aspak vokasion për shkencat ekonomike dhe, mund të shtoj, as për ato socialet.

Në këtë rend idesh, mund të thuhet se Nexhati ka qenë shpirt i hapur si në shkëncat pozitive fizike-mathematike, ashtu dhe në letërsi.

Ne Shqipëri Nexhati, si profesor i mathematikës në shkollat e mesme, ka dhënë prova të dukëshme të pregatitjes së mirë e të kompetencës së plotë në zhvillimin metodik te programit të lëndës.

 

*   *   *

Me gjithë këtë, unë mendoj se Nexhati ka pasur prirje më të theksuar për letërsi. Pa qënë i familjarizuar me humanitetet klasike, Nexhati ka mësuar, thethitur e tretur mjaft mirë letërsinë moderne të gjuhrave italisht e frëngjisht. Asnjë gjini letrare e këtyre dy gjuhrave, nuk i ka mbetur e huaj Nexhatit.

Por, përmbi të gjitha, Nexhatit i bënte shpirti krahë, i fluturonte, i orientohej në drejtimin e Romantiçizmit frances. Është ky që i ka qënë caktuar si epiqendër e burimeve të inspiratave në orozonte të tjerë. Veprat e Jean Jacques Rousseau-jt, sidomos “Emiles” i këtij, të Lamartine-it, të Chateaubriand-it, Victor Hugo-jt e të tjera, Nexhatit i kanë prekur e vënë në lëvizje ndjesin e shpirtit dhe përfytyrimin e trurit.

Natyrisht, Nexhati nuk ka harruar të këndojë dhe Parnasianët dhe sidomos veprat e Theophile Gautier dhe “Les fleurs du mal” të Baudelaire-it. Bashkërisht, ndjesia e fantazia e kanë shtyrë Nexhatin e lindur e të formuar me edukatë laike, të vihet dhe në këndim të librave të lëndës me përmbajtje fetare e mistike. Gjat bisedimeve që bënim gjer në fund te vitit 1960, kur unë e lashë New York-un, kisha vënë re, se Nexhatit i qe shtuar e forcuar zelli studimeve të ketij rendi. I pëlqente të bënte krahasime midis novelave historike-fetare të rusit Dhimitri Merezhkovsky, te veprave te Chateaubriand-it “Les Martyrs” dhe të Pascal-it mistik e ashqetik, dua te them jo të Pascal-it të shkencës e të fillosofisë.

Nuk do të më harrohet kurrë, se në tryezën e ngushtë të dhomës së shtratit, ku në ditët e para të këtij viti, u pam e u puthëm, për herë të fundit me Nexhatin, gjeta librin “Les Pensées” të Pascalit, që ka për objekt apologjin e Krishterimit, libër të cilin i sëmuri e këndonte, me përsëritje të shumëhershme, për defrim shpirti, në orët kur ndjehej diçka i lehtësuar nga dhëmbjet.

Nuk mbetet me kaqë. Nxehtësia e shpirtit letrar e shtyn Nexhatin të merret me studime të poemave e të psalmeve te kohrave te traditave biblike të botës së Izrailit. Lejohem të them, pa frike gabimi, se nuk është fort i madh numuri shqipëtarëve, që kanë kënduar me aqë zell, vullnet e pasion si Nexhati veprat ─ të përkthyera në frëngjisht ─ “Ecclesiaste” dhe “Job” te historisë së vjetër.

Kultura e Nexhatit nuk ka qënë kufizuar vetëm në fushën e prozës, Nexhati ka qënë edhe vjershëtar në kupëtimin e vërtetë të shprehjes, ka qënë dashuruës i vjershës, por u a lëmë kompetentëve gjykimin mbi vleftën artistike të disa pak botimeve të tij të kësaj gjinie letrare.

 

*   *   *

Po kthehem në sa përmenda më sipër: unë Nexhatin e kam njohur djalë, në moshën e vogëlisë, me 1915. Familiaritetin e ngushtë me të e kam formuar më 1938, kur u vendosa, për herë të dytë, në Tiranë, si gjyqtar i Diktimit. Gjat bashkëfjalimeve që kishim me të, herë pas here, kisha vënë re, se politika nuk ishte lëndë e gustos së tij. Shpirti politik Nexhatit i u lind pas datës të së Premtes së Zezë, 7 Prill 1939 dhe i u zhvillua, dalngadalë, nga rrjedhimi i ngjarjeve t’asaj periudhe te hidhur të pushtimit italian.

Ky rend kallëzimesh, tani që po shkruaj këto radhë, kushtuar Nexhatit të vdekur, më sjell ndër mend kujtime ndodhjesh të fiksuara në trurin tim!

Jemi në muajt shtator tetor te 1940-tës, kur ushtëria italiane bënte përgatitjet e goditjes së Greqisë, dyke pasur si pikënisje tokën e Shqipërisë. Ne Komitetin e ngushtë e anonim, të formuar në Prill 1939, pas së Premtes së Zezë, virtualisht, nën kryesinë e shpirtmadhit, Mid-hat Frashëri, të shtuar në numur të anëtarëve e të vënë në kuadro organike në Shtator t’atij viti, Komitet në të cilin un’ isha anëtar, zhvilloheshin vijimisht bisedime të përfunduara në vendimin që shqipetarët nuk duhej të merrnin anë në luftën italo-greke. Ky Komitet dolli haptas në fushën e vepërimtarisë në dimrin e vitit 1942 dhe i u dha emri “Balli Kombëtar”.

Më kujtohet se gjat këtyre muajve, Prill-Shtator 1939, i jam hapur, fort së largu, Nexhatit mbi ekzistencën e funksionimin e këtij komiteti. Nga ditët në javë, rrethanat rrokullisen. Arrijmë me 23 Nëntor. Ushtëria greke pushton Korçën. Autoritetet ushtarake, sigurisht me ndërhyrjen e inglezit shqiptarofil, kolonelit Hill, lejojnë përkujtimin e ditës së çpalljes së pamvarësisë sonë, me flamur të ngrehur e me demostrata në rrugët e qytetit dhe valët e radio Athinës paralajmërojnë se ushtëria greke, nga Korça, do të marshojë mbi Tiranë, për të çliruar Shqipërinë, por nuk përmend që Korça, djep i kulturës dhe patriotizmit shqipëtar, do të mbetej, ashtu siç kishte qënë, gjymtyrë natyrale e paçkëputëshme e trupit t’Atdheut te Skënderbeut.

Pas pak, në Dhjetor, ushtëria greke hyn në Gjinokastër. Është pikërisht pas kësaj date, që takimet e mija me Naxhatin bëhen më të shpeshta. Pushtimi i Gjinokastrës ishte një fakt lufte, por faktet japin shpesh, në lëmin politik, dhe pretekste pretendimesh, që, në disa rrethana bëhen të vlefshëm për themelim të drejtash.

Ngritja e flamurit grek në fortesën e Gjin Bua Shpatës, preku gjithë shqipëtarët dhe, vjen vetvetiu, gjinokastritët dhe veçanërisht neve, të disa eksperiencave politike, që çmonim delikatesën e problemit, që mund të vihej në të ardhmen, nga fakti vetë i vënjes këmbë të evzonit.

Nuk më harrohet një bisedim, që kam pasur me Nexhatin, një të Dielë të Dhjetorit 1940 ose të Jenarit 1941, por kurdoherë, pas pushtimit të Gjinokastrës, në shtëpinë time, në një drekë modeste, të shtruar prej gruas sime, e cila ishte edhe kushrirë e Nexhatit, nga ana e s’ëmës së tij. Me këtë rast, i kam bërë Nexhatit një ekspoze mbi gjëndjen demodrafike dhe mbi sintezin ethnic të provincës së Gjirokastrës. Kështu, i kam bërë një përshkrim të hollësishëm mbi fazat, nga të cilat ka kaluar problemi poetik i Gjirokastrës, që nga Kongresi Epidaurit te Greqisë 1-12 Jenar 1822, deri më 9 Nentor 1921, datë e marrjes së vendimit përfundimtar të Konferencës së Ambasadorëve në Paris, vendim i cili ka për objekt të rinjohe tërësinë tokësore me Gjirokastrën si pjesë të pandarë, të Shtetit Sovran Shqipetar.

Në këtë rast kupëtova se Nexhati kishte mbetur gati tërësisht i huaj i gjërave të vëndit të lindjes të gjyshërve të tij, në të cilin nuk ka pasur vënë këmbë kurrë.

Keshtu pra, pak nga pak, i determinuar nga rrethanat e vështira të atyre kohëve të vendit tonë, i u zgjua Nexhatit idea e traditës së atij e të ungjit, i u formua ndërgjegja politike dhe i u vu në lëvizje vullneti i tij në këtë orientim.

Gjithe bota e di, se Nexhati i u kushtua, me mish e me shpirt, kauzes se Ballit Kombëtar tonë. Si anëtar i Nenkomitetit te Shtypit te kësaj Organizate, Nexhati zhvilloi, me plot zell e energji, një vepërimtari fort të çmuar, sidomos në botimet e traktet e vënë në qarkullim në emer te Ballit.

Nexhati na vdiq, na la për jetë- Ne e ndjemë me hidhërim të thellë mungesën e tij nga radhët tona dhe kujtimin e meritave, të cilësive e të virtuteve të tij, e mbajmë të gjallë, të paharruar në zëmrat e në shpirtrat tona.

Pra, në këtë të grimë të mbylljes së këtyre vijave shkrimi, thellësisht i prekur, drejtoj mendimin tim mbi varrin e Nexhatit, përshëndes shpirtin e tij dhe them, i qoftë e lehtë balta që e mbulon-

 

Le Document aéronautique (1927)- Linjat ajrore dhe tarifat e fluturimeve në Shqipëri

Nga Aurenc Bebja, Francë – 21 Dhjetor 2020

 

“Le Document aéronautique” ka botuar, me 1 janar 1927, në faqet 358 dhe 498, dy shkrime në lidhje me transportin ajror në Shqipëri, të cilat, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, i ka sjellë për publikun shqiptar :  

 

Linjat ajrore në Shqipëri.

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

Qeveria shqiptare i kishte dhënë kompanisë “Adria Aero Lloyd” për dhjetë vjet koncesionin e linjave ajrore në Shqipëri. Kjo, nga ana tjetër, ia dha koncesionin e saj “Deutsche Luft Hansa”. Qeveria italiane negocion me këtë të fundit transferimin e monopolit të saj te një kompani italiane, kapitali i “Adria Aero Lloyd” vlerësohet rreth 735.000 franga-ari.

 

(Aviacioni, n ° 20-21, 40 1.).

 

Rrjeti ajror shqiptar përfshin linjat e mëposhtme :

 

1° Tiranë-Shkodër, çdo të hënë. Nisja nga Tirana, në orën 7 të mëngjesit. Arritja në Shkodër në orën 8. Nisja nga Shkodra në 8 e 30 të mëngjesit. Mbërritja në Tiranë në orën 9 e 30.

 

2° Tiranë-Korçë, çdo të mërkurë. Nisja nga Tirana, në orën 7 të mëngjesit. Arritja në Korçë, në orën 8. Nisja nga Korça, në orën 8 e 30 të mëngjesit. Mbërritja në Tiranë, në orën 9 e 30.

 

3° Tiranë-Vlorë. Çdo të enjte. Nisja nga Tirana, në orën 7. Mbërritja në Vlorë, në orën 8. Nisja nga Vlora në 8 e 30 të mëngjesit. Mbërritja në Tiranë, në orën 9 e 30.

 

(Orari i linjave ajrore civile italiane. Ministria e Aeronautikës. Maj 1927).

 

 

Çmimet (Tarifat) e linjave ajrore shqiptare.

 

Linjat ajrore që operojnë në Shqipëri: Tiranë-Shkodër, Tiranë-Korçë, Tiranë-Vlorë.

 

Tarifat e transportit (fluturimit) janë si më poshtë :

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

* (Nachrichten für Luftfahrer, 110 42, 14 lignes, G.).

 

“Si i përjetoi protestat masive dhe pushkatimin e Çausheskut stafi i ambasadës sonë në Bukuresht”, rrëfimi i rrallë i gazetarit Rezar Xhaxhiu

Dashnor Kaloçi

Publikohet historia e panjohur të protestave masive të popullit rumun në fundin e dhjetorit të vitit 1989, të cilat çuan në rrëzimin e udhëheqësit komunist, Nikolae Çaushesku, i cili e kishte qeverisur atë vend, që nga viti 1965, pas vdekjes së George Dezhit. Dëshmitë e rralla të gazetarit e moderatorit të njohur, Rezar Xhaxhiu, i cili nga viti 1987 e deri në marsin e 1991-it, shërbeu si atashe i Shtypit dhe Kulturës pranë asaj ambasade, që rrëfen eksluzivisht për Memorie.al, duke bërë publike për herë të parë, se si i përjetoi stafi i asaj ambasade me në krye ambasadorin Pirro Vito, ngjarjet e bujshme të protestave masive të popullit rumun, ku për disa ditë me rradhë, personeli i asaj selie diplomatike, u detyrua të armatosej dhe zuri pozicione në pjesë të ndryshme të asaj godine? Çfarë porosish merrnin ata nga Tirana zyrtare nëpërmjet Ministrisë së Punëve të Jashtme dhe si e kaluan momentin më të vështirë, kur ambasada shqiptare u rrethua nga tanket e Ushtrisë së komanduar nga gjeneralit Vasile Milea që ishin bashkuar me protestuesit, pas hapjes së lajmit se, diktatori rumun, Çaushesku, me gruan e tij, Helena, ishin strehuar në bodrumet e tunelet e asaj ambasade…

Nga Dashnor Kaloçi

“Më kujtohet që të gjithë familjarët e personelit të ambasadës sonë, ishin mbledhur së bashku dhe rrinin nëpër bodrumet e asaj godine, nën një pasiguri dhe panik real, të asaj se çfarë mund të ndodhte në orët në vijim! Ndërkohë, që ajo pjesë e familjeve tona që ishin strehuar, jashte godinës së ambasadës, e përjetuan dyfish dhe më me frikë, betejen disa ditore në rrugët e Bukureshtit. Më kujtohet ime shoqe, të cilën e gjeja në çdo rast kur kthehesha nga ambasada, të tmerruar dhe të ngurtësuar nga paniku, frika, dhe pasiguria. Në atë kohë, ne kishim vajzën 6 muajshe, dhe shpesh i gjeja të dyja poshtë parvazit të dritares, për t’i shpëtuar plumbave që vinin ngado. Qëllohej nga çdo anë, dhe ata që ishin më të pabesë, ishin sajperat e USLA (Reparti Special Anti-Terror) i Securitates, që ishin vendosur në tarracat e pallateve, dhe godinave zyrtare. Por në shumë raste, nuk merrej vesh kush qëllonte?! Ishte e nesermja e Krishtlindjeve, pra 25 dhjetor i vitit 1989, kur mësuam për arrestimin e Çausheskut. Ai u ndalua së bashku me gruan e tij, Elenën, nga nje postobllok ushtrie në afërsi të Tirgovishtes. Gjatë këtij momenti, çifti presidencial Çaushesku, ishte drejtuar drejt një aeroporti, në tentativën për t’u arratisur nga Rumania, dhe për të kërkuar strehim politik në një vënd mik me Rumaninë”.

Kështu e kujton në mes të tjerash, gazetari dhe moderatori i njohur Rezar Xhaxhiu, ngjarjet e bujshme të ndodhura plot tre dekada më parë në Rumani, ku në fundin e dhjetorit të vitit 1989, për shkak të protestave masive të popullit rumun në kryeqytetin e vëndit, Bukuresht, udhëheqsi komunist, Nikolae Çaushesku, së bashkë me gruan e tij, Helena, në tentativë për t’u larguar nga vëndi, u ndaluan në një post-bllok në periferi të një qyteti të vogël në kufi me Hungarinë dhe më pas u ekzekutuan pas një gjyqi ‘blic’!

I ndodhur në rradhët e shërbimit diplomatik (si atashe i Shtypit dhe Kulturës), pranë ambasadës shqiptare në Bukuresht që nga fillimi i vitit 1987, si një dëshmitar okular, Xhaxhiu, pati rastin të ndiqte nga afër ato protesta të popullit rumun, që çuan në rrëzimin e diktatorit Nikolae Çaushesku, i cili kishte qeverisuar atë vënd të madh ballkanik që nga viti 1965, pas vdekjes së George Dezhit.

Po si u përzgjodh Rezar Xhahiu që të shërbente në rradhët e diplomacisë shqiptare, kush ishin kolegët e tjerë me të cilat ai punoi nga viti 1987 e deri në marsin e ’91-it që u kthye në atdhe, si funksiononte puna në atë seli diplomatike dhe si i përjetoi stafi i asaj ambasade me në krye ambasadorin Pirro Vito, ngjarjet e bujshme të protestave masive të popullit rumun në fundin e dhjetorit të vitit 1989, ku për disa ditë me rradhë, stafi i asaj selie diplomatike, u detyrua të armatosej dhe zuri pozicione në pjesë të ndryshme të asaj godine?

Çfarë porosish merrnin ata nga Tirana zyrtare nëpërmjet Ministrisë së Punëve të Jashtme dhe si e kaluan momentin më të vështirë kur ambasada shqiptare u rrethua nga tanket e Ushtrisë së komanduar nga gjeneralit Vasile Milea, pas hapjes së lajmit se diktatori rumun, Çaushesku së bashku me gruan e tij, Helena, ishin strehuar në bodrumet e tunelet e asaj ambasade?!

Lidhur me këto dhe të tjera ngjarje të panjohura të ndodhura në ambasadën shqiptare të akredituar në Bukuresht në periudhën kohore, 1987-1991, na rrëfen për herë të parë Rezar Xhaxhiu, në këtë intervistë ekskluzive për Memorie.al, e cila do vijojë në disa numra rradhazi.

Zoti Xhaxhiu, cilat janë fillesat e arsimimit tuaj?

Unë kam mbaruar të mesmen diku nga viti 1979 në gjimnazin “Sami Frashëri” në Tiranë. Më pas studimet e larta i kreva në degën Gjuhë Letersisë shqipe në Fakultetin Histori Filologji nga viti tetori i vitit 1980 deri në vitin korrikun e vitit 1984.

Cilët ishin disa nga pedagogët tuaj në Fakultetin e Gjuhë Letërsisë?

Kë të të kujtoj më parë? Për kë të flas, për të madhin, Shaban Demiraj, për poliglotin Fatmir Agalliu, apo për Ali Xhikun, për profesoreshën e mrekullueshme, Floresha Dadon, për Vehbi Balën, për Llambro Rucin, Rahmi Memushin, apo për tim atë, Muzafer Xhaxhiun, etj, etj.

Çfarë kujtimesh keni nga këta pedagogë?

Janë një grup profesorësh të katedrës së Gjuhës dhe të Letërsisë të cilëve, u falem edhe sot e kësaj dite. Pasi nëse jam ky që jam (por jo vetem unë), mund të quhem me plot gojën një produkt i atij brezi te mrekullueshem njerëzish dhe profesorësh të nderuar e të respektuar.

Kujtoni disa nga miqtë tuaj që studiuan në këtë fakultet?

Janë realisht shumë. Shiko, në atë brez studentesh dolën më pas mjaft poetë e krijues cilësorë. Do përmendja këtu: Teodor Kekon, Besa Myftiun, Rita Petron, Behar Gjokën, Eqerem Bramon, Shaban Sinanin, Vahid Hyzotin, etj. Ata më pas, shkëlqyen me penat e tyre, kush në poezi e kush në prozë, disa, në kritik letrare etj.

Pas përfundimit të studimeve dhe diplomimit, si ndodhi që u përfshitë në sektorin e diplomacisë? 

Në atë kohe doli e nevojshme që të ripërtërihej sistemi i diplomacisë, duke u furnizuar, me “gjak te ri”, pas një përzgjedhjeje që ishte bërë diku, pesë apo dhjetë vjet më parë nga radhet e klasës punëtore. Kështu që u krijua kursi i parë diplomatëve të ardhshëm, ku unë u perfshiva diku nga viti 1985.

Cilat ishin kriteret e kohës të cilat u përfshinin edhe ju në diplomaci?

Nuk kishte shumë kritere. Së pari duhej të ishe me biografi të pastër, më pas të ishe gjithashtu një student me rezultate relativisht të mira ose shume te mira, si dhe të kishe një qëndrim dhe një figurë të pastër morale e shoqërore. Patjetër që duhet dhe të ishe i martuar.

Nga cilat fakultete, do të përzgjidheshin këta studentë, të cilët do të vazhdonin më pas diplomacinë?

Përzgjedhja bëhej kryesisht nga fakultetet e Shkencave Shoqërore, si Filologjiku, Shkencat Politike, Ekonomiku, nga degët e Historisë, Gjuhëve të Huaja etj.

A mund të kujtoni disa nga emrat e këtyre studentëve të cilët do të bëheshin diplomatë të ardhshëm?

Pse jo, janë shumë por po përmend disa, si: Kastriot Robo, Llesh Kola, Marko Bello, Arben Rama, Artur Kuko, Petraq Proko, Sokol Neçaj, etj.

Ju, theksuat pak më parë se i‘u nënshtruat një kursi për rregullat bazë të diplomacisë, ku zhvillohej ky kurs?

Kursi zhvillohej sa në ambientet e Fakultetit te Filologjisë, aq edhe në ambientet e Ministrisë së Jashtme të asaj kohe.

Dhe sa persona bënin pjesë në këtë kurs?

Në kursin tonë të parë ishim diku tek 10 -12 studentë, të cilët ishin zgjedhur nga fakultetet që përmëndëm më sipër.

A mund të kujtoni disa nga programet që do të zhvillonit në kursin e diplomacisë? 

Programet ishin të një game të gjërë, si: Politikë e Jashtme, Historia e Ballkanit, Historia e Evropës, por edhe Shkenca Politike, si dhe Historia e Partise së Punës së Shqipërisë, sigurisht e parë në një prizëm tjetër. Kishte edhe orë e leksione më specifike, si Komunikimi, apo Protokolli Diplomatik.

 Çfarë trajtonin këto lëndë më specifikisht?

Këto lëndë përshëmbull, trajtonin menyrën se si duhet të silleshe në një pritje darke, apo dreke zyrtare. Vendosja e njerëzve në tryeze, renditja e pjatave, pirunëve dhe çdo gjëje tjetër që kishte të bënte me protokollin diplomatik.

Cilët ishin disa nga eksponentët e lartë të MPJ të cilët, do ju jepnin juve këto leksione?

Leksionet i merrnim si nga pedagogë të Universitetit të Tiranës, ashtu edhe nga punonjës të Ministrise së Punëve të Jashtme. Kujtoj që kishim si lektorë edhe zv/Ministra si: Sokrat Plaka, drejtorë drejtorish, si Piro Bita, Ksenofon Krisafi, apo dhe Jovan Andoni, që na jepte ‘Sjelljen dhe protokollin‘, një lëndë kjo shumë e dashur për ne (pasi ishte konkrete dhe e tepër e domosdoshme). Por si lektorë, kishte edhe shumë punonjës të tjere të rangjeve të caktuara të Ministrisë së Jashtme të asaj periudhe.

Pas përfundimit të këtij kursi, në cilin sektor të Ministrisë së Punëve të Jashtme, do të caktoheshit ju? 

Unë, u caktova në Drejtorinë e Ballkanit si referent, ku punova disa muaj përpara se të merrja emerimin. Kjo ishte absolutisht një eksperiencë e mrekullueshme, të kishe kolegë si Mirosh Sako, Hasan Haxhia, Leonidha Mërtiri, etj., të cilët ishin punonjës dhe diplomatë karriere, por edhe njohës perfektë të rajonit, dhe të marrdhënieve me fqinjët, sidomos me Jugosllavinë dhe Greqinë.

Kush u komunikoi emërimin tuaj në Rumani?

Ka qënë Shefi i Kuadrit të Ministrisë së Jashtme, Jani Polena. Ky ishte një aparatçik klasik, nje punonjës tipik i administratës, nga ata që mund të punojnë në administratat e çdo lloj regjimi.

Dhe si e mbani mënd atë moment? 

Më kujtohet që duhet të ketë qënë fundi i vitit 1986, kur Polena, më thirri në zyrë dhe më komunikoi emërimin, duke më thënë se:‘Partia ka vendosur, që ti të shërbesh si diplomat në ambasadën tonë në Rumani, në postin e Sekretarit (atasheut) për Shtypin dhe Kulturën“.

Përse ju caktuan pikërisht në këtë vend?

Nuk arrij të them me saktësi se përse më caktuan në këtë vënd. Por kjo mund të ketë ndodhur, ndoshta edhe nga fakti se kisha punuar disa muaj në Drejtorinë e Ballkanit në Ministrinë e Punëve të Jashtëme, që përfshinte në juridiksionin e saj edhe Rumaninë. Një tjetër arsye e mundshme mund të ishte dhe, fakti që isha dhe një njohës i mirë i gjuhës franceze dhe në atë periudhë, frëngjishtja kishte një shtrirje të madhe linguistike, në Rumaninë zyrtare, por dhe jo vetëm aty./Memorie.al


Send this to a friend