VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Divorci i çiftit Bezos, gruaja merr 35 miliardë dollarë

By | April 5, 2019

Komentet

Më 24 prill 1941 lindi Richard Holbrooke, diplomat i shquar amerikan, mik i madh i shqiptarëve

VOAL – Richard Charles Albert Holbrooke (24 prill 1941 – 13 dhjetor 2010) ishte një diplomat amerikan, botues, autor, profesor, zyrtar i Korpusit të Paqes dhe bankier i investimeve.

Ai ishte i vetmi person që kishte mbajtur postin e Ndihmës Sekretarit të Shtetit për dy rajone të ndryshme të botës (Azia 1977-1981 dhe Evropa nga 1994 deri në 1996).

Nga viti 1993 deri në vitin 1994, ai ishte Ambasadori i SHBA në Gjermani. I njohur gjerësisht në qarqet diplomatike dhe gazetareske, Holbrooke arriti një rëndësi të madhe publike kur ai, së bashku me ish kryeministrin suedez Karl Bildt, ndërmjetësoi një marrëveshje paqeje midis fraksioneve ndërluftuese në Bosnje që çuan në nënshkrimin e Marrëveshjes së Paqes të Dejtonit në vitin 1995. Holbrooke ishte një konkurrent kryesor për të pasuar Warren Christopher në pension si Sekretar i Shtetit, por më 1996 Presidenti Bill Clinton zgjodhi Madeleine Albright në këtë post. Nga viti 1999 deri në vitin 2001, Holbrooke shërbeu si ambasador i SHBA në Kombet e Bashkuara.

Ai ishte këshilltar i fushatës presidenciale të Senatorit John Kerry më 2004. Holbrooke u bashkua me fushatën presidenciale të senatores Hillary Clinton dhe u bë një këshilltar i lartë i politikës së jashtme. Holbrooke u konsiderua si një kandidat i mundshëm për Sekretaren e Shtetit nëse Kerry zgjidhej President. Në janar 2009, Holbrooke u emërua këshilltar special për Pakistanin dhe Afganistanin, duke punuar nën Presidentin Barak Obama dhe Sekretaren e Shtetit Hillary Clinton. Ai shërbeu derisa vdiq nga komplikimet e një diseksioni të aortës më 13 dhjetor 2010.

Ambicia e paplotësuar e Hollbrukut ishte që të bëhej Sekretarja e Shtetit; ai, së bashku me George Kennan dhe Chip Bohlen, u konsideruan ndër diplomatët më me influencë të SHBA që nuk arritën kurrë drejtimin e kabinetit. Shumë mendojnë se për rolin në Marrëveshjet e Dejtonit meritonte çmimin Nobel për Paqen.

Në vitin 1997, Holbrooke u bë një i dërguar i posaçëm për Qipron dhe Ballkanin. Gjatë viteve 1998 dhe 1999, në cilësinë e të dërguarit të posaçëm presidencial, Holbrooke punoi për t’i dhënë fund konfliktit midis forcave të armatosura të Republikës Federale të Jugosllavisë dhe Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK), të cilët po luftonin për një Kosovë të pavarur. Holbrooke u kthye në Bosnje dy vjet më vonë në qytetin e Sarajevës. Në mars të vitit 1999 ai udhëtoi për në Beograd për të dorëzuar ultimatumin presidentit jugosllav Slobodan Milosheviç përpara fillimit të sulmit të NATO-s. Holbrooke shkroi artikuj të shumtë rreth përvojave të tij në Ballkan dhe në vitin 1998 botoi librin e përshëndetur “Për t’i dhënë fund një lufte”, një kujtim i kohës së tij si kryenegociator i Marrëveshjes së Paqes të Dejtonit, duke i dhënë fund luftës civile në Bosnje. New York Times e renditi librin si një nga njëmbëdhjetë librat më të mirë të vitit në vitin 1998.

Fjalët e fundit të Hollbruk para se të operohej, në një shkëmbim komik me mjekun e tij, ishin: “Ju keni marrë përsipër t’i jepni fund kësaj lufte në Afganistan”.

Frank Rich i New York Times shkruante: “Vdekja e tij e parakohshme, ndërsa heroikisht mbante ngarkesën dërrmuese të Afganistanit dhe Pakistanit, është tragjike në më shumë mënyra që amerikanët ende nuk i kuptojnë.”

Më 14 janar 2011, shërbimi përkujtimor i Hollbrukut u mbajt në Qendrën John F. Kennedy për Artet e Performancës.

Më 2014 iu kushtua filmi Diplomacia.

Në vitin 2015, i biri David Holbrook ishte regjisor i fillmit dokumentar, The Diplomat, i cili pasqyroi jetën dhe arritjet e babait të tij.

Një rrugë në Prishtinë, kryeqyteti i Kosovës, ka marrë emrin e tij, në transliterimin shqip “Riçard Holbruk”.

Më 22 prill 1937 lindi aktori i shquar hollivudian Jack Nicholson

John Joseph “Jack” Nicholson lindi më 22 prill 1937 në New York City, New York. Është një aktor amerikan. Jack u rangu si një nga aktorëve më të njohur dhe më të suksesshëm në film. Me 2 Oskarë për rolin kryesor dhe rolin dytesore, po ashtu edhe 12 nominime e mban ai një rekord.

Ka qenë i martuar me Sandra Knight dhe ka pasur disa afera tjera me Anjelica Huston, Lara Flynn Boyle, Winnie Hollman, Rebecca Broussard dhe Susan Anspach.

Jack i ka 5 fëmijë: Jennifer Nicholson (l. 1963) me Sandra Knight — Caleb (l. 1970) me Susan Anspach — Honey Hollman (l. 1981) me Winnie Hollman — Lorraine (l. 1990) dhe Raymond (l. 1992) me Rebecca Broussard.

Me filmin Batman ka fituar ai 60 milionë dollar, sepse rrogen e ka pasur sipas fitimit të filmit.

Filmografia

1958 The Cry Baby Killer Jimmy Walker
1960 Too Soon to Love Buddy
1960 The Wild Ride Johnny Varron
1960 The Little Shop of Horrors Wilbur Force
1960 Studs Lonigan Weary Reilly
1962 The Broken Land Will Brocious
1963 The Raven Rexford Bedlo
1963 The Terror Andre Duvalier Also uncredited director
1964 Flight to Fury Jay Wickham Also writer
1964 Back Door to Hell Burnett
1964 Ensign Pulver Dolan
1966 Ride in the Whirlwind Wes Television film; also writer, producer
1966 The Shooting Billy Spear Television film; also producer
1967 The St. Valentine’s Day Massacre Gino, Hit Man Uncredited
1967 Hells Angels on Wheels Poet
1967 The Trip Writer
1968 Psych-Out Stoney
1968 Head Himself Also producer/writer
1969 Easy Rider George Hanson
1970 On a Clear Day You Can See Forever Tad Pringle
1970 The Rebel Rousers Bunny
1970 Five Easy Pieces Robert Eroica Dupea
1971 Carnal Knowledge Jonathan Fuerst
1971 A Safe Place Mitch
1971 Drive, He Said Producer, writer, director
1972 The King of Marvin Gardens David Staebler
1973 The Last Detail Signalman 1st Class Billy L. “Badass” Buddusky
1974 Chinatown J. J. “Jake” Gittes
1975 The Passenger David Locke
1975 The Fortune Oscar Sullivan aka Oscar Dix
1975 One Flew Over the Cuckoo’s Nest Randle Patrick “Mac” McMurphy
1975 Tommy The Specialist
1976 The Missouri Breaks Tom Logan
1976 The Last Tycoon Brimmer
1978 Goin’ South Henry Lloyd Moon Also director
1980 The Shining Jack Torrance
1981 The Postman Always Rings Twice Frank Chambers
1981 Ragtime Pirate at beach Uncredited
1981 Reds Eugene O’Neill
1982 The Border Charlie Smith
1983 Terms of Endearment Garrett Breedlove
1985 Prizzi’s Honor Charley Partanna
1986 Heartburn Mark Forman
1987 The Witches of Eastwick Daryl Van Horne
1987 Broadcast News Bill Rorich
1987 Ironweed Francis Phelan
1989 Batman Jack Napier / The Joker
1990 The Two Jakes J. J. “Jake” Gittes Also director and uncredited producer
1992 Man Trouble Eugene Earl Axline / Harry Bliss
1992 A Few Good Men Colonel Nathan R. Jessep
1992 Hoffa James R. “Jimmy” Hoffa
1994 Wolf Will Randall
1995 The Crossing Guard Freddy Gale
1996 Blood and Wine Alex Gates
1996 The Evening Star Garrett Breedlove
1996 mars Attacks! President James Dale / Art Land
1997 As Good as It Gets Melvin Udall
2001 The Pledge Jerry Black
2002 About Schmidt Warren R. Schmidt
2003 Anger Management Dr. Buddy Rydell
2003 Something’s Gotta Give Harry Sanborn
2006 The Departed Francis “Frank” Costello
2007 The Bucket List Edward Cole
2010 How Do You Know Charles Madison
Referencat[redakto | përpunoni burim]
Lidhje të jashtme[redakto | përpunoni burim]

Commons: Jack Nicholson – Album me fotografi dhe/apo video dhe material multimediale

Jack Nicholson në IMDb
Y! Bang logo.png Jack Nicholson në Yahoo! Movies
Jack Nicholson Online

3Stooges.jpg Ky artikull nga Aktori është një faqe cung me një përmbajtje jo të mjaftueshme. Mund të ndihmoni Wikipedian duke e përmirësuar.

Më 22 prill u nda nga jeta Richard Nixon, Presidenti i 37 i SHBA

VOAL – Presidenti i 37 i Shteteve të Bashkuara të Amerikës, pasardhësi republikan i demokratit Johnson, Richard Nixon (Riçard Nikson) lindur më 9 janar 1913 dhe vdekur më 22 prill 1994, hyri në histori si ai që intensifikoi përpjekje ushtarake në Vietnam dhe që u rrëzua nga skandali i Watergate. Por, nën presidencën e tij, u shfaqën shenja të një krize të thellë ekonomike: shpenzimet për luftën në fakt dhe ato të destinuara për politikë sociale kishin provokuar një deficit të fortë të buxhetit të Shteteve të Bashkuara.

Nixon u lind në një fermë të vogël në Kaliforni nga një familje e vogël borgjeze. Ai ndoqi kolegjin, si çdo amerikan i mirë, dhe më vonë Duke University, fakultetin e drejtësisë. Pas diplomimit, ai hapi një firmë ligjore në Yorba Linda, vendlindjen e tij. Këtu ai u martua me Patricia Ryan në vitin 1940.

Në vitin 1942, kur SHBA hyri në luftë, ai u shpërngul në Uashington ku punoi për një zyrë qeveritare. Atje ai fillon të marrë pjesë në mjediset e duhura dhe të kuptojë se e ardhmja e tij është në politikë. Disa vjet më vonë ai vendosi të ndiqte një karrierë politike në partinë republikane dhe në vitin 1946 ai hyri në Dhomën e Deputetëve. Në vitin 1948 ishte anëtar i Komisionit Parlamentar për aktivitetet antiamerikane dhe raportoi veten për kundërshtimin e ashpër me Alger Hiss, një spiun në pagën e Perandorisë Sovjetike. Një ngjarje amerikane “Dreyfus” pothuajse hapet, pasi vendi ndahet në dy: disa lavdërojnë punën e Nixonit dhe atyre që në vend të kësaj e konsiderojnë Hissin në qendër të një komploti dhe për këtë arsye të pafajshëm.

Pas dy raundeve elektorale ai u zgjodh senator dhe, në vitin 1952, gjeneral Eisenhower e zgjodhi atë si nënkryetar të tij. Ai e mban këtë pozicion për tetë vjet, gjatë të cilit kryen një rol të ndjeshëm diplomatik, ndër të tjera, me Nikita Hrushovin dhe Fidel Castron. Periudha është shumë kritike në lidhje me marrëdhëniet midis superfuqisë amerikane dhe asaj sovjetike.

Nixon udhëton pa u lodhur dhe ndërthur marrëdhëniet (ndonjëherë konfliktuale) me udhëheqësit sovjetikë, duke fituar kështu kandidaturën për presidencën. Por në vitin 1959 ka një yll tjetër në rritje. Emri i tij është John Kennedy dhe mesazhi i tij i hapjes, lirisë dhe barazisë thyen përmes të rinjve. Nixon është mposhtur. Ai pastaj u përqëndrua në punën e tij si avokat, ai shkruan dhe udhëton shumë, si në Evropë dhe në Azi. Megjithatë, ai vazhdon të ndjekë politikën me zell të madh, aq shumë sa të jetë një nga analistët dhe interpretuesit e tij më të ashpër.

Në vitin 1968 ai kthehet me një imazh më të moderuar politik, duke ndjekur indikacione nga partia republikane, pakënaqësinë e amerikanëve për shkak të luftës së Vietnamit ende në zhvillim e sipër. Duke përfituar edhe nga ndarja e brendshme e Partisë Demokratike, ai zgjidhet president duke fituar me një gamë të gjerë votash mbi Hubert H. Humprey. Në vitin 1972 ai riprodhoi suksesin e tij duke fituar përsëri me një diferencë historike kundër George McGovern.

Kryevepra e tij politike mbetet qasja ndaj Kinës, e konceptuar gjithashtu në një funksion anti-sovjetik. Një strategji që studiohet në detaje së bashku me Sekretarin e Shtetit Henry Kissinger dhe që gjithashtu kalon simbolikisht përmes lojës historike të ping-pongut midis amerikanëve dhe kinezëve.

Por ngjarja padyshim më e rëndësishme e presidencës së tij është Lufta e Vietnamit. Mijëra amerikanë të rinj, në fakt, vuajnë dënimet e ferrit në Indokinë të largët, të dërguar më parë për të luftuar nga Kennedy. Situata është dramatike dhe delikate në nivel ndërkombëtar, përveç faktit se Amerika, siç njihet tani me filma, romane dhe shkrime, është dëshmuar qartë. Pas konsultimeve të gjata me krahun e djathtë (gjithmonë Kissinger), ai vendos të tërheqë ngadalë trupat amerikane. Në vitin 1973 marrëveshjet e paqes u nënshkruan në Paris, por shumë amerikanë të kapur nga vietnamezët mbetën të zhdukur dhe në Shtetet e Bashkuara polemikat nuk u qetësuan. Ajo që duhet të ketë qenë një përballje kundër Rusisë, shndërrohet në një humbje për administratën Nixon.

Në një klimë të tillë të vështirë, u përhap edhe skandali i Watergate, i cili filloi natën e 17 qershorit 1972, kur pesë burra u kapën në selinë e komitetit zgjedhor të Partisë Demokratike, ku ata kishin hartuar një plan sekret të frikësimit dhe spiunazhit në dëm të kundërshtarëve politikë . Nixon deklaron veten të huaj për faktet, por provat tregojnë se ai kishte urdhëruar FBI-në të ndalonte hetimin e rastit, duke u përpjekur të mbulonte skandalin. Për të shmangur fajësinë ai dha dorëheqjen, i vetmi president amerikan në histori që bëri një gjest të tillë. I mbingarkuar nga ngjarjet, ai e lë skenën me një fjalim dramatik në TV. Një muaj më vonë, pasuesi i tij, Gerald Ford, dënoi të gjitha krimet e tij dhe i dha atij imunitet ndaj veprimit të autoriteteve gjyqësore federale.

Më vonë, në sajë të këmbënguljes së tij dhe temperamentit të tij, të favorizuar edhe nga era konservatore që po defektonte në SHBA nga Ronald Reagan, në vitet 1980 filloi ringjitjen. Ai rishfaqet në debatet televizive, ndjek sallonet e Uashingtonit, madje jep këshilla për administratën amerikane. Së fundi, gazeta Newsweek i kushtoi atij kopertinën në vitin ’86, një shenjë definitive dhe e prekshme e një virgjërie të re publike.

Kur vdiq më 22 gusht 1994, presidenti i atëhershëm, Bill Klinton, kujtoi figurën e tij dhe disi e mbrojti atë, duke rehabilituar imazhin e tij dhe duke punuar jo vetëm si burrë shteti por edhe paradoksalisht si njeri i paqes . Megjithatë, sipas sondazheve të fundit mbi revistat prestigjioze, shumica e amerikanëve shprehin një gjykim negativ moral mbi Nixonin, kryesisht për shkak të përfshirjes së tij në çështjen e paharrueshme Watergate.

Më 21 prill 1926 lindi lartësia e saj mbretërore Elizabeth II

Elizabeth II (lindi më 21 prill 1926 në Mayfair, Londër) si HRH (Her Royal Highness – sq: lartësia e saj mbretërore) Princesha Elizabeth Alexandra Mary of York; një kohë te shkurtër edhe HRH The Princess Elizabeth, Duchessof Edinburgh) dhe është mbretëresha e Mbretërisë së Bashkuar të Britanisë së Madhe dhe Irlandës Veriore. Elizabeth II është vajza e parë, nga dy vajza që kishite, e mbreti George VI dhe Elizabeth Bowes-Lyon.

Ajo është në union personal si krehu i shtetit i shteteve të Commonwealth-it si Antigua dhe Barbuda, Australia, Bahamas, Barbados, Belize, Grenada, Xhamaika, Kanada, Zelanda e Re, Papua Guinea e Re, Ishujt Solomon, Shën Kits dhe Nevis, Shën Luçia, Shën Vincenti dhe Grenadinet dhe Tuvalu. Ajo me tutje kreu i Kishes Anglikane dhe Fidei Defensor që është një titul kishtar dhe që në gjuhë latine do të thotë Mbrojtës i Fesë.

Me 6 shkurt 1952, dita e vdekjës se atit të saj Xhorxh VI, Elizabeth u shpall nga keshilli për trashegimin e fronit si mbretëreshë. Kurorëzim ne fron zyrtarisht u mbajt me 2 qeshor 1953 ne kishen kryesore anglikane Westminster Abbey në Londër, 16 muaj pas vdekjës së atit të saj.

Mesazhi human i doktor Pelivanit të Vlorës – Nga Albert HABAZAJ

 

Nuk besoj se gjendet ndonjë vlonjat që mori pjesë apo dëgjoi për një ceremoni nderimi të veçantë morti në Vlorë, si ajo e përcjelljes së mjekut fisnik Pelivan Hasanaj dhe nuk u ndie ligsht. Nëse do të kërkonim një sinonim të mjekut model në Spitalin Rajonal të Vlorës për gjysmëshekullin e fundit, pa mëdyshje, mendja na shkon tek dr. Pelivani. Aq i mirë, aq i zoti, aq i papërtuar, aq i mirësjellshëm qe Doktori i Vlorës nga Vranishti, saqë shok veten kishte, kur thonë. Nëse Nënë Tereza e bekuar ishte Misoniare e Bamirësisë në botë, Doktor Pelivani qe jo më pak misionar bamirësie për Vlorën dhe fshatrat ku shërbeu e ku e kërkuan për të shpëtuar jetë njerëzish të sëmurë. Dëlirësia e tij në ushtrimin e profesionin brenda orarit dhe jashtë orarit, brenda dhe jashtë qytetit, ditën e natën, me shi apo zheg ishte visar i çmuar njerëzor, sepse, me bindje, u shërbente të gjithëve, sidomos hallexhinjve me më pak të ardhura ekonomiko-financiare. Nuk numërohen dot rastet se sa e sa herë Doktori ynë ka bërë shërbime falas e me gjithë zemër tek pacientët, jo vetëm në klinikë. Ai e merrte me vete “klinikën”, kur i sëmuri s’mundte të vinte në spital. Këto solla ndërmend, në fraksion të sekondës, kur mora vesh lajmin e hidhur se Doktor Pelivani na la… U gjenda keq dhe ndjenja tej dhembjes së natyrshme më përshkuan trupin. Në thelb, fjalëlamtumira ime për dr. Pelivan Hasanaj është një fjalë nderimi e përditshme, që jehon lehtësisht qetë si stafetë paharrimi. Nuk e pata të lehtë të shprehja dy fjalë ngushëllimi në përcjelljen e dr. Pelivanit, përveçse ç’ka mirëdinin të gjithë, kjo ikje më kujtoi babain tim që, dhjetë vjet më parë na tha lamtumirë, ende pa mbushur 74 vjeç, pikërisht si dr. Pelivani, të cilin, po ashtu, pa mbushur 74 vjeç e në këmbë, e përcollëm për në banesën e fundit me nderimet e merituara. Në përcjelljen e Doktorit, një përjetim i ligështuar na dhembi në ndjenjën humane të respektit, sepse na iku njeriu që ka frymëzuar jo banorët e Vlorës për jetën e shëndetshme, po na iku mjeku shembullor që u ka dhënë jetë njerëzve, na iku qytetari i mirë dhe intelektuali i spikatur. Nga ikja e tij, dinjiteti qytetar u trishtua, por nuk e uli ballin, sepse Dr. Pelivan Hasanaj vërtet u largua, edhe vetëm fizikisht, por ka lënë pas: firmën – garanci profesionale, gjurmën – emblemë humanizmi, emrin e tij që kullon i tëri dinjitet larë në gurgullimën e nderit.
Pelivan Shefqet Hasanaj lindi më 13 maj 1945 në Vranisht. Rridhte nga një familje emërdëgjuar jo vetëm për histori, deri në përmasa kombëtare, por me kontribute të dukshme edhe në kulturë dhe arsim. Po ashtu, edhe krushqitë e miqësitë i bënin, sipas traditës së të parëve, brenda fshatit dhe tej Lumit, por gjithmonë nga derë e parë. Doktori kishte plot vëllezër e motra. Si fieri kishin buruar prindërit e tij me Bardhoshin, ai Bardhosh i bardhë e i bukur në virtyte, aviator klasi që mbetet në kujtesën e njerëzve një shqiponjë në fluturim, me Seftedinin, Teftën, Kaçandonin, Pestrovën, Levenin, Gjinon, Kostandinin e Danizën, që krijuan profile të lartë individualë në shoqëri dhe në familjet që ndërtuan. Xha Shefqeti ishte një burrë tipik vranishnjot që bënte mirë e s’mburrej. Kontributet e tij në ndihmë të Luftës Antifashiste Nacional-Çlirimtare janë të çmuara, por ai s’i përmendi kurrë. Qe burrë i drejtë e korrekt. Mjafton të theksojmë se qe pikërisht Shefqet Hasanaj, vranishnjoti fisnik, i cili shpëtoi nga kthetrat e vdekjes një luftëtar lirie, goditur me plumba e hedhur nga nazistët honeve të thella e të thepisura, greminave mitologjike të Çikës, partizanin trim me nëntë plagë në trup, Biblil Gjikën, që në popull njihet si Gjegj Elez Alia i Tërbaçit… Xha Bilbili e ka shkruar vetë në librin e tij këtë episode lartësisht të virtytshëm, ndërsa xha Shefqeti, me thjeshtësi gati ëngjëllore, përsëri nuk u mburr…
Edhe Doktor Pelivani, nën edukimin prindëror të babë Shefqet dhe nënë Hajdilisë, në vendlindje kaloi fëmijërinë dhe kreu shkollën fillore. Shkollën 8 vjeçare e bëri në Tiranë tek halla e tij, ku, përfundoi në vijim shkollën e mesme mjekësore. Po ashtu, në Tiranë kreu studimet e larta për mjekësi. Dashuria për vendlindjen e ktheu në Vlorë, ku filloi ushtrimin të profesionit të nderuar të mjekut në spitalin e Vlorës. Në vitet 1973-1974 shkon në Brataj, në spitalin zonal, ku krijon tjetër përmasë shprese në shërbimin e kulturuar profesional ndaj banorëve të fshatrave të atij lokaliteti e më gjerë. Rikthehet në Vlorë, deri në vitin 1990 punon si mjek pediatër, ndëkohë specializohet edhe si kardiolog. Në kohën e Liri Balilit me emër, ishte nëndrejtor i Spitalit të Vlorës. Njihet si ndër mjekët më të dalluar të zemrës në Vlorë dhe ishte punëtor i përkushtuar, si ai. Doktor Pelivani mbahet mend nga shumë familjarë për cilësitë e tij të larta e të rralla. Ai njehësohej me pjesëtarët e familjes së fëmijës së sëmurë. Kur shkonte në shtëpi të atyre që i kërkonin ndihmën e tij dhe, kur kishte të bënte me fëmijë të sëmurë rëndë, gati në mosshpëtim, ai nuk hante, nuk vinte gjë në gojë, bëhej keq e shpesh edhe qante, si të ishte babai i fëmijës së shkretë e s’kishte ç’t’i bënte dot. Ç’akt human gati unikal lë mesazh për kolegët e mjekët e brezave që ngrihen në shërbim të shëndetit qytetar ky mjek fisnik, doktor Pelivani i derës së madhe të Hasanajve të Vranishtit. Edhe pse me punë në Vlorë, nuk gjen dot një bashkëfshatar apo banor të krahinës së Lumit të Vlorës, që mos ta ketë ndihmuar si ta kishte babain, nënën, vëllain apo motrën e vetë.
Vlen të kujtojmë se specializimi në Gjermani si punonjës ambasade për mjekësinë i hapi dritare të reja, më të qarta jo vetëm në funksion të shërbimit më human në botë, por, patjetër në aspektin e punës me njerëzit, të komunikimit me ta për kulturimin qytetar. Ai qe njohës i disa gjuhëve të huaja, si gjermanisht, anglisht, italisht, rusisht, etj. dhe kreu disa specializime. Në Itali dha provime plotësuese dhe, atje, për 28 vjet punoi si mjek. Në jetën e përditshme, atje, kishte miq të shumtë dhe nuk dallonte nga qytetarët e intelektualët italianë, por spikaste për këmbënguljen dhe karakterin e tij të fortë, si ndër modelet më të larta të shqiptarit, vlonjatit, labit vranishtnjot. Në Itali realizoi studime dhe shkrime të mirëpritura nga opinion shkencor i fushës dhe ka lënë gati për botim edhe një libër për mjekësinë. Profili i tij nuk mund të kuptohet veçe me bisturi dhe libër në dorë.
Në vitin 1981 u martua me të urtën, të thjeshtën, të mirën Hava Alikaj, me origjinë nga një familje e dëgjuar fterriote. Edhe pse u kuruan në Itali, nuk i ndihmoi fati për fëmijë, por rrënja e edukimit familjar u dha një shpirt të bukur, që ishte i mbushur plot e përplot me dashuri, dhembshuri, mirësjellje e rrezatonte kulturë model për të tjerët. Gjatë gjithë jetës së tij, Doktori nuk u kursye për familjen e tij, për vëllezërit e motrat. Qe për ta si një baba e jo vëlla. Edhe pse s’pati fëmijë, nuk besoj se ndonjë baba tjetër do t’i trajtonte fëmijët e tij më mirë se Pelivani vëllezërit e vegjël. Po ashtu, nipërit e mbesat e donin, si ta kishin prindin e tyre. Por, ç’të bësh. Njeriu me fatin nuk hahet dot, veçmas trimi nuk ulet. Doktori qe dhe trim. Para dy vitesh, sëmuret dhe vizitohet, ku diagnoza ish’ fatkeqësisht tumor në zorrë. Për dy vjet luftoi me sëmundjen, por nuk arriti ta fitonte betejën. Dhe përsëri, nuk mund të lë pa përmendur kujdesin e gruas së tij, Havasë, kësaj amazone labe, që jo vetëm gjatë gjithë jetës së tyre të bukur, por sidomos në këto dy vitet e fundit të dhembjes e shpresës, me kujdesin, dashurinë, komunikimin qetësues, ia lehtësoi dhembjet dhe vuajtjet bashkëshortit të saj. Të gjithë nipërit, mbesat, vëllezërit e mbesat i ndenjën mbi kokë, sespe e donin shumë, siç i donte ai. Edhe mjekët italianë bënë maksimunim e mundshëm për ta shpëtuar këtë vlerë njerëzore. Havaja e qan shokun e jetës, bashkëshortin shembullor, por nuk e uli kokën, sepse Ai e la emrin pas me një barrë nder e krenari jo vetëm për të, për vëllezërit e motrat, por edhe për edhe për të afërmit, rrethanat miqësore, shoqërinë e dashamirësit e shumë. Ai që me vetëmohim e përkushtim luftoi e fitoi betejat për të shëruar të tjerët, ai që u dha jetë sa e sa njerëzve, luftën për jetën e tij nuk mundi ta përballonte vetëm fizikisht.

PIKTORI SHQIPTAR I PARISIT PROFESOR SADIK KACELI – Nga Fritz RADOVANI

 

SHQIPNIA – NJË COPË TOKË E VOGEL ME BURRA TË MËDHAJ E TRIMA !

E një nder Ata Burra të vertetë ishte edhe Piktori ynë i njohun, Prof. Sadik KACELI.

E njoha ma afer kur unë në vitin 1960 vazhdova Liceun Artistik me korespondencë…

Jo vetem Mësues dhe edukator, po një prind i vertetë per ata që e kanë njoh. Ai ishte nder Shqiptarët ma të daltuem dhe të formuem nga kultura Perëndimore, që Parisi e kishte veshë perjetsisht me fildishin e artit të bukur të pikturës së vet shekullore…

Nuk dij ndonjë rasë në jeten time që tue bisedue me Prof. Kacelin, të kemi mbajtë doren në xhep ose, të kemi harrue se jam me dijetarin e vertetë t’ Arteve figurative. Kishte një dhimbje të madhe në Shpirtin e Tij kur fillonte me bisedue per Shkodren, e kryesisht per piktorët e saj të pavdekshem Kol Idromeno, Simon Rrota, Ndoc Martini e Zef Kolombi.

Nder bisedat e Prof. Kacelit gjithnjë dominonte saktësia e mendimit gja që, tregonte përgatitjen e Tij kulturore dhe formimin e Tij Shpirtnuer të një Atdhetari të saktë.

Lexova nga Prof. Oltsen Gripshi një material mjaft të plotë per Prof. Kacelin, ku nder tjera shpjegon: “Dëshmi e këtij interesi për lëvrimin e peizazhit, artisti e shfaq në pikturimin e një serie të konsiderueshme peizazhesh me teknikën e bojërave të vajit nga Parisi dhe Franca, si: “Notre Dame”, “Collioure”, “Catedral de Chartres”, duke vijuar në vitet pas rikthimit nga Parisi në Shqipëri me përjetësimin e shumë këndeve, fushë pamjeve, atmosferave dhe freskive nga peizazhi shqiptar që aq shumë e dashuroi.”

“Notre Dame e Parisit” ishte “ndoshta” një vegim i perjetshem per Prof. Kacelin, që i dukej e zhdukej nder të gjitha veprat e Tij të mëdha artistike, tue mos perjashtue kurrë Atdhetarizmin e theksuem në Shpirtin e formuem, të cilin e kujtonte me dhimbje dhe therje në zemer, kur para 40 e sa vitesh… Prof. Kaceli, mjaft i moshuem kishte shkue gjoja me pa hidrocentralin e Vaut të Dejës, dhe me atë rast i ishte ngjitë kodres së Asaj Kishës së Shen Mërisë Shqiptare, ku ishte kunorzue Kastrioti… E rrafshueme pertokë nga ateistë antishqiptarë, a aty kishte puthë gurtë ku ka shkelë Gjergji me Doniken…

Ju mbushen sytë me lot Profesorit, kur më foli per copat e afreskut të shkrryem në baltë!

            Melbourne, 20 Prill 2019.

 

Portret me bojna vaji i Piktorit Sadik KACELI

NJI TJETËR DESHMUER : DERVISH MITROVICA – Nga MUSTAFA KRUJA*

 

Vargut të dëshmorëve t’Atdheut i u shtue dhe nji verigë. Më 2 të Marsit, ndën cipën e zezë të mesnatës, nji anije italjane shkarkoi në skelen e Durrsit trupin e nji të dekuni në mërgim. Trupin e nji burri bujar qi, para shtatëmbdhetë vjeç kish lânë plâng e shpí, gjâ e pasuní e tânë kujtimet e jetës, ato mâ të dashunat e mâ të shênjtat, u kish kthye shpinën të gjithave, edhe Mitrovicës e Kosovës së vet për me shkue me jetue e me punue në Shqipnín e lirë, bashkë me shokët mâ të ngushtë t’idealit, me Bajram Currin, Hasan Prishtinën e sa zotní tjerë dhe me djelmnín kosovare. Ç’ vlerë kishin për tê çifliqet e pallatet qi lênte në dorë t’anmikut mbas Kosovës e Mitrovicës së dashun qi, për të dytën herë, po hyjshin nën zgjedhë të huej ?

Dervish Mitrovicën e gjêjmë në 1912 në Vlonë, bashkë me shumicën e parís kosovare, me lulen e intelektualvet e të nacionalistëvet të Kosovës. Vêndin, trojet u a kishte pushtue anmiku. Po shpresa rronte e gjallë në zêmrat e tyne. Nji shtet shqiptar po formohej, sado i vogël, sado i qethun e i cunguem gjithkah. Ky shtet duhej organizue, duhej forcue. Do të vinte dita me mêndue e me punue edhe për Kosovën kreshnike, për Dibër e Çamërí. Për këtë qëllim e me këtë shpresë vrapuen kosovarët mâ parë në Vlonë, ndën hijen e flàmurit të shênjtë të Skanderbegut, t’asaj shêmbëlltyre të pamvarsís e t’idealit kombtar mâ të plotë. U vunë në shërbim të Ismail Kemalit të pavdekshëm e mbasandêj të Mbretit Wilhelm Wied në Durrës. Luftuen, u vranë ndër kodrat, zajet e kënetat e Durrsit mjerisht me …. shqiptarë qi nuk dojshin Shqipní, qi nuk dijshin se ç’âsht Atdheu e lirija ! Luftuen Kosovarët për krahas me Mirditas e me gjithë atdhedashësit e Shqipnís. E kur së ligës i u dha me e mundun të mirën, së mbrapshtës me e vue përpara të mbarën, tradhtís me e poshtnue idealin ; kur gjithë patriotët u shpërndanë, kryeultë e të dëshpruem kush në nji ânë e kush në nji tjetër, atëhere edhe Kosovarët, me krenë e djelmní u shtrënguen me kërkue strehë e me u gatue për luftat e ardhshme në shërbim t’Atdheut. Disa në Mirditë, do në Lumë e në Malsí të Gjakovës e nji tubë e mirë në Shkodër.

Nuk ngjat shumë e i a mbërrîn lufta botnore. Sikur të gjithë atdhetarët e tjerë edhe krenët e intelektualët kosovarë janë të bindun se fati i kombit t’onë, sidomos bashkimi i gjithë tokës shqiptare në një Shtet varej nga fitimi i armvet austro – hungare qi ishin sjellë kundra anmiqve t’Atdheut t’onë. Prandêj të shkelmen ushtrít e asaj mbretnije në fushat e Kosovës të tânë patriotët e këtij vêndi bashkohen me to, jo si mercenarë por si ushtarë të vërtetë t’Atdheut e me premtime të qarta të Fuqís pushtuese. Dervish Mitrovica âsht ndër ta, në krye të nji batalioni e me gradë majori. Mbas pushtimit të plotë batalioni i tij shërben për qetín e vêndit në nënprefekturën e Mitrovicës. Komanda austro – hungare i ngarkon Dervishit, bashkë me detyrën e gradën ushtarake, edhe kryesín e administratës civile të Mitrovicës me krahinat e veta. Të dyja këto detyra i kryen mâ së miri gjatë gjithë luftës tue forcue edhe mâ tepër dashunín e popullit ndaj tij. Por…. qe ! Lufta mbaroi si mbaroi e Kosova e shkretë veshi prap petkun e zís e të mjerimit. Dervish Mitrovica, me të gjithë patriotët e tjerë kosovarë, muer përsëri rrugën e mërgimit. Iku në Vjenë e pak mâ vonë ktheu në Shkodër. Mërgim ? jo! Këtu tash ai nuk e quente vetin të mërguem. Gjindej n’Atdhé të vet, n’Atdhé të lirë e mund të punonte për tê e për Kosovë.

Krenët kosovarë, qi të munden me punue me sistem e me fryt për idealin e tyne, themeluen Komitetin e Kosovës. Dervish Mitrovica qe mis i këtij komiteti. Në Gushtin e vjetit 1921 nji dekret i Këshillit të Naltë i a njohu gradën ushtarake si major i ushtrís shqiptare. Por…. pa zyrë as komandë e pa rrogë! Qeveria e asaj kohe, në të cilën sundonte i gjithfuqishëm Ahmet Zogu, s’i kishte në sŷ të mirë Kosovarët e sidomos ata të komitetit. Këta ishin fajtorë, sepse nuk mund të harrojshin vêndin e tyne, Kosovën! Duhej pra të vuejshin në mjerim. Mirë e kishin në kishin lânë pasunitë e tyne në duer të baba – Pashiqit! E Dervishi i shkretë dhe fëmija e tij qi ishin mësue me gjithë të mirat e ksaj jete rrojshin tash në nji shtëpí përdhese, herë me bukë e herë pa tê, me ndihmën e disa burrave shkodranë mbasi kishin shitë e hângër gjithë ça kishin mujtë me marrë me vete.

Në 1923 u bânë në Shqipní zgjedhjet e Kuvêndit Kushtetues. E prefektura e Kosovës e zgjodh Dervishin, bashkë me Avni Rustemin, Niman Ferizin, Kadri Hoxhën e Dr. Fahrín, përfaqësues t’asaj krahine. Punoi me partín opozitare, qi kishte në krye Gurakuqin dhe Fan Nolin. U vra Avniu e qe Dervishi në sheshin e revolucionarvet qi çuen në Vlonë, në Shkodër e në prefekturën e Kosovës flámurin e kryengritjes për shpagë e për drejtí.

Qeveria e Fan Nolit e emnoi kumandar të gjindarmërís së Shkodrës. Për mue pat qênë nji fat i madh me pasë nji shoq e bashkpuntuer si atê n’at prefekturë. Oficer gjindarmërije i mbaruem, tue pasë shërbye qysh në moshën mâ të ré si nëntoger, si toger e si kapidan në gjindarmërín e Turqís në Shkup, Jeni – Pazar e Mitrovicë, i mbajtun në shërbim e i çmuem fort edhe prej kontrollit ndërkombtar qi kishte vue Evropa në tre vilajetet e Rumelís : Selanik, Manastir e Shkup ; trim, por jo profkatar, por i âmbël sa me çarmatisun me dorë të vet dy burra të maleve me nam për kah gishti e zêmra : bajraktarin e Shalës e Mark Sadikun ; e me gjithë këtê jo profkatar, por i âmbël dhe i përvutë sa s’ka ; i ndershëm tejet. Me këto cilsí ai s’kishte si mos me u dashtun e nderue si prej eprorvet ashtu prej nënurdhnasvet të vet e prej gjithkuj të gjindej në përpjekje me tê.

Dervishi s’i ka kursye kurrë flît e rreziqet për idealin kombtar. Mbas shpalljes së Kushtetís turke në 1908, kur filloi lufta ndërmjet nesh e Turqvet të rij për të drejtat e gjuhës e të vêndit t’onë, ai ndonse zyrtar i qeverís turke, përkrahu me të tânë fuqín e vet organizatat nacionaliste të themelueme me emnin Bashkimi. Por ky veprim fare i haptë i Dervishit nuk mund të mos i binte në sŷ Turqvet të Rij. U muer nji herë nën veré t’eprorvet të tij në Selanik, por edhe atje kishte shumë Shqiptarë e nji klub me rândsí të Bashkimit. E Kosova ishte te dera. Prandêj qeveria turke nuk vonoi me e çue n’Anadoll. Me gjithë këtê, me ndihmën e disa miqve të fuqishëm, mujti me kthye prap në Kosovë, ku u ndodh në kryengritjen e 1912-s. Ishte kumandar i gjindarmërís në Mitrovicë. Të plasmen kryengritja në rrethet e Gjakovës ai i shkruen nënprefektit të vet : “Sod po më thërret detyra ndaj kombit t’em. Jam kryengritës kundra qeverís turke për të drejtat e popullit shqiptar. Lamtumirë!” E me gjithë kompanín e vet dhe me kryengritësit e Mitrovicës shkon e bashkohet me ata të Pejës.

Kishte trashigue nji pasuni të madhe prej s’âmës, bijë Begollajsh të Pejës. Por si bulku i tij si katundari fqî e adhuronte për njerzí e ndere qi u bânte. Ideja e Atdheut të lirë e shtŷni me i përbuzë të gjitha të mirat qi gzonte në vênd e në plâng të vet. Sërbët, Pashiqi vetë, e kanë lutë me kthye e me gzue gjân e vet, tue i premtue edhe grada e zyra n’at shtet. “Kur të çilni shkollat shqipe e t’u njihni të drejtat Shqiptarvet më keni atje. Ndryshe jo!” përgjigjej Dervishi.

I shkreti Dervish ! Kurrë s’e ndieva atë burrë me u ankue për ça kish bâ flí e për mjerimet qi vuente n’Atdhén e lirë. Kishte gjithmonë uzdajë se punët e Shqipnís nuk do të shkojshin përherë rrokopujë, se fati i saj nuk do të qëndronte për jetë ndër duer të flliqta e të padenja. Rronte me shpresë e me nji durim shêmblluer. Shkodra s’kishte ndryshim nga Mitrovica për tê. Shtëpija përdhesë ku banonte i dukej baras me pallatin qi kish lânë në Mitrovicë. Mjaft qi t’ishte n’Atdhé të lirë e të kishte uzdajë për Kosovën.

Por…. ahi vaj ! Mërgimi i dytë e i fundëm ; mërgimi i vërtetë, mërgimi prej Atdheut të lirë në vênd të huej, ky e pat ligshtue fort. Përpara vuente me trup, por e kishte shpirtin të shëndoshë e të fortë. Tash vuente me shpirt. Mërgim dyfish. Miq e shokë mâ t’afër e mâ të dashtun bjerrë : Bajram Curr, Hasan Prishtinë, me të cilët kishte bashkëpunue heret e vonë për idealet e tija. Ça mâ zí për qëndrimin e tij, kishte humbun forcën mâ të madhen qi e mbante gjallë : shpresën për kthimin e Kosovës në gjî t’Atdheut. Këto dy vjetët e fundit pat ardhë gjithnji tue u tha e mbarue. Malli i Atdheut e dëshprimi i a grinë shpirtin e i a grinë mushknít. E hângrën. Vdiq më 24 fruer 1935 në Zarë, ku pat jetue me familjen e vet gjatë gjithë këtij mërgimi.

“Kurrë s’kthej i gjallë ndën kët regjim, thoshte. Kam ikë prej të huejve për me rrue i lirë e me punue për Atdhé. Si me kthye në nji vênd ku mbyten patriotët për hatrin e huej e ku punimi për Atdhé paguhet me krye ?”.

Nuk desh me u kthye i gjallë. Por kur e pa dekën tu praku fshâni të madhe, qau e tha : “Trupin t’em, eshtnat e mija due qi t’i kalbë toka shqiptare. M’i çoni e m’i vorroni atje!”

Nderimi i pashoq qi i bâni Shkodra bujare trupit të pa shpirt të këtij dëshmori t’arratisun, guximi qi ajo diftoi në kët rasë âsht nji provë e qartë se sa fort ka qênë dashtë e çmue edhe nji heret nji protestë elokuente në heshtjen e saj kundra atyne qi i shkaktuen dekën e pakohshme, vetëm në të pesëdheteshtatën vjetë të jetës së tij.

Jo veç miqt e dashamirët, por të gjithë ata qi e kanë njohë Dervish Mitrovicën për s’afri qajnë sod me zêmër për tê bashkë me grue – zezën e jetimët e tij.

*MUSTAFA KRUJA Kostancw, shtypshkronja “Albania” 1 – 5 – 1935

Një vit pa babain ose doktor Hasan Kurtin ! Nga Irma Kurti

Fluturoi një vit pa ty, baba, si për të më treguar se jeta rrjedh me ritëm të shpejtë e marramendës dhe nuk të pret.

Vetëm ora që mbaje ti ka mbetur në vend, ajo shënon 20.15 të datës 19 prill 2018 kur mbylle sytë përgjithmonë.

Ka qenë një vit i vështirë: isha e rrethuar nga dhimbja, vuajtja, kujtimet, që akoma më vijnë nëpër ëndrra si fantazma dhe më nxjerrin gjumin.

Kur ike përgjithmonë baba, nuk e njihja më ditën time. Zgjohesha në mëngjes dhe përpara kisha një greminë që kërkonte të më përpinte. Ngrihesha nga shtrati dhe shtëpia më ngjante si një burg, ku më zihej fryma. Vishesha, bëhesha gati dhe dilja pa qëllim, pa asnjë destinacion. Merrja udhën për tek parku i madh që ndodhet një kilometër larg shtëpisë.

Doja t’u shpëtoja kujtimeve, dhimbjes që më çante krahërorin dhe ecja me hap të shpejtë, gati vrapoja, a thua se po shkoja në një takim dashurie. Ulesha në stolin përballë me shatërvanin. Dielli, që ti dikur e admiroje, i jepte gjelbërimit një ngjyrë të praruar si ar. Fëmijët të gëzuar ngisnin biçikletat, çiftet uleshin mbi bar dhe putheshin, sportistët vraponin. E gjitha kjo quhej “jetë”, ajo jetë që vazhdonte pa ty, por unë s’e shikoja, sepse sytë i kisha të mbushur me lotë.

“Sa mirë që jemi këtu në Itali së bashku!” më thoshe shpesh baba. Atë mendoja edhe unë. Sa mirë që ndodhesha këtu! Sepse këtu askush nuk e ngadalëson hapin, askush nuk e lë shëtitjen në mes, askush nuk afrohet të të pyesë: “Pse qan?”.

Këto ditë kam shfletuar ditarin tënd baba, ditarin e një mjeku. Të kam parë fëmijë, kur fati të la jetim, duke të rrëmbyer prindërit. Të kam parë këmbëzbathur, të zhveshur, të keqtrajtuar, duke punuar tek një familje në këmbim të një cope buke, por me shpirtin plot me ëndrrën për t’u bërë mjek.

Do të kishe dashur të lindje i rritur dhe t’u shpëtoje jetën prindërve, familjarëve, por ishe veçse një fëmijë i pafajshëm, që sa më shumë rriteshe aq më shumë e kuptoje se sa e padrejtë është jeta.

Më kanë shkruar shumë ish – pacientë të tu. Ata kujtojnë se si ti ishe aq i përkushtuar, i dashur, i sjellshëm, fjalëpakë, se si i shëroje me buzëqeshjen tënde. Unë jam me fat që ajo buzëqeshje më shoqëroi deri në çastet e fundit të jetës tënde. Sepse ti ishe i tillë: inteligjent, i bukur, fizikisht dhe mendërisht; e sfidove sëmundjen dhe i jetove vitet më të vështira të ekzistencës tënde me një buzëqeshje. Tani që s’je më, unë e ruaj atë buzëqeshje brenda vetes si ylberin më të bukur që më ke dhuruar ti.

Fluturoi një vit pa ty, baba, si për të më treguar se jeta ikën me ritëm të shpejtë e marramendës dhe nuk të pret.

Vetëm ora që mbaje në dorë ka mbetur në vend, ajo shënon 20.15 të datës 19 prill 2018 kur mbylle sytë përgjithmonë

Më 19 prill 1882 u nda nga jeta Charles Darwin, themeluesi i teorisë së evolucionit

Charles Robert Darvin (* 12 Shkurt 1809, në Shrewsbury – † 19 prill 1882, në Downe) ishte një natyralist anglez, pjestar i Royal Society, që themeloi teorinë e evolucionit sipas së cilës të gjitha krijesat zhvillohen me kalimin e kohës e publikuar në librat e tij.[1][2] Sipas tij zhvillimi i krijesave të gjalla që ndanin midis tyre të njëjtin paraardhës, ishte rrjedhojë e një procesi të quajtur Seleksionimi natyror (përzgjedhja natyrore). Evolucioni dhe seleksionimi natyror ishin një ide shumë përparimtare për kohën dhe pavarësisht nga kritikat dhe debatet e shumta mbi të, shumë shkencëtarë dhe njerëz të thjeshtë të kohës e pranuan atë si fakt.[3] Megjithatë vetëm me themelimin e Sintezës Moderne Evolucioniste nga vitet 1930 deri më 1950, u pranua se selektimi natyror ishte mekanizimi bazë i evolucionit.[4] E thënë ndryshe zbulimi shkencor i Darvinit është teoria bashkuese e shkencës natyrore duke shpjeguar diversitetin (larminë) e gjallesave.[5][6]

Në Universitetin e Edinburgut, Darvini i neglizhoi studimet mjekësore dhe ndihmoi në hetimin e gjallesave jo vertebrore ujore. [ref. 7] Udhëtimi i tij pesë vjeçar me anijen Beagle (shqiptimi: Bigëll) e bëri atë zyrtarisht një gjeolog të kualifikuar, studimet dhe teoritë e të cilit mbështesnin idetë e uniformiste të Charles Lyell. Publikimi i ditarit të tij të mbajtur gjatë udhëtimit me Beagle i dhanë atij famë të madhe. Duke studiuar larminë e gjallesave në vende të ndryshme të botës dhe fosilet e mbledhura gjatë udhëtimit të tij, Darvini thelloi studimet e tij mbi transmutacionin e llojeve dhe formuloi teorinë mbi përzgjedhjen natyror në vitin 1838. [ref. 8] Edhe pse ai shpesh e diskutonte teorinë e tij me natyralistë të tjerë, atij ju desh kohë që të përfundonte me sukses shpjegimin e teorisë ndërkohë që objektivi i tij primar vazhdonte të ishte puna si gjeolog [ref. 9]. Ai ishte akoma duke përpunuar teorinë e tij në vitin 1858 kur Alfred Russel Vallace i dërgoi esenë e hartuar prej tij në të cilën përshkruhej e njëjta ide, duke bërë kështu që të dyja esetë të publikoheshin si një e vetme. [ref. 10]

Libri i tij publikuar në 1859 “Mbi origjinën e llojeve” (origjinali: “On the Origin of Species”) themeloi evolucionin si shpjegimi më i saktë shkencor mbi diversitetin në natyrë të jetës. [ref. 3] Ai ekzaminoi evolucionin njerëzor dhe selektimin/përzgjedhjen seksual/e në librin e tij “Mbi prejardhjen e njeriut dhe selektimi në lidhje me seksin” (origjinali: “The Descent of Man, dhe Selection in Relation to Sex), libër i ndjekur nga libri tjetër “Shprehja e emocioneve tek njerëzit dhe kafshët.” (origjinali: The Expression of the Emotions in Man and Animals”). Kërkimet e tij të mëtejshme mbi bimët u publikua në një seri librash të ndryshëm, ndërsa libri i tij i fundit bënte fjalë për krimbat e tokës dhe efektet e tyre mbi tokën bujqësore. [ref. 11]

Charles Darvin ishte një nga pesë personat pa prejardhje mbretërore të cilit iu krye një shërbim funebër nga shteti në shekullin e XIX. Ai u varros në Uestminister Abbey, pranë varreve të John Herschel dhe Isaac Newton. [ref. 13][ref. 14]

Jeta dhe Edukimi

Çarls Darvin kur ishte i mitur, 1816.

Charles R. Darvin lindi në Shrevsbury, Shropshire, Angli më 12 shkurt të vitit 1809 në shtëpinë e tij The Mount (në Shrewsbury). [ref. 14] Ai ishte fëmija i pestë nga gjithsej gjashtë fëmijë të doktorit dhe financierit të pasur Robert Darvin dhe Susannah Darvin. Gjyshi i tij ishte Erasmus Darvin – nga ana e babait – dhe gjyshi tjetër i tij ishte Josiah Vedgvood – nga ana e nënës. Të dyja familjet i përkisnin besimit Unitarian. Robert Darvin si një person jo shumë fanatik nga pikëpamja fetare e pagëzoi djalin e tij Charles në Kishën Anglikane, por ai dhe vëllezërit e tij vazhduan të frekuentonin Kishën Unitariane së bashku me të jëmën. Në korrik të 1817 nëna e tij vdes. Nga shtatori i vitit 1818 vazhdoi mësimet e ciklit të ulët së bashku me vëllain e tij Erasmus Darvin, në një shkollë të besimit anglikan në Shrewsbury. [ref. 15]

Darvini gjatë verës së 1825 punoi pranë të atit si ndihmës mjek për të ndihmuar të varfrit në Shropshire. Më pas do të shkonte në Universitetin e Edinburgut me vëllain e tij, Erasmusin në tetor të po atij viti. Darvini shpejtë u demoralizua nga studimet e tij duke neglizhuar kështu studimet e tij mbi mjeksinë. Ai studioi taksidermë (shiko nga taxidermy) nga John Edmonstone. [ref. 16] Në vitin e dytë universitar, Darvini u antarësua me Plinian Society – grup studentor mbi historinë natyrale – debatet e të cilëve përqëndroheshin në mënyrë radikale mbi materializmin. Ai asistoi kërkimet shkencore të Robert Edmunt Grant mbi atanominë dhe ciklin e jetës së gjallesave jovertebrore detare në Firth of Fort. Në mars të 1827 ai paraqiti përpara Plinian Socitey zbulimin e tij mbi mënyrën e riprodhimit të shushunjave (bëhej fjalë për ato shushunja të ujrave të kripura që jetonin në zonën e Firth of Forth). Edhe pse mjeshtri i tij Grant filloi të përkrahte idetë evolucioniste të Lamarkut, Darvini qëndroi indiferent ndaj këtyre ideve. [ref. 17] Darvini vetë i shikonte mësimet e Robert Jameson mbi historinë natyrale (në lëndën e gjeologjisë) që përfshinin debatin midis Neptunizmitm dhe Plutonizmit. Ai mësoi se si klasifikoheshin bimët (taksonomia e bimeve) dhe punoi për pasurimin e University Museum, një nga muzetë më mëdha në Evropë. [ref. 18]

Neglizhenca dhe mungesa e disiplinës së Charles Darvin në shkollë, bëri që babai i tij ta dërgonte në Kolegjin e Krishtit (Christ’s College) në Kembrixh (Cambridge) për diplomim në Bachelor of Arts [ref. 19]. Darvini sërish neglizhoi studimet e tij teologjike në kolegjin e ri dhe filloi të shpenzonte shumë kohë me hipizëm (kalërim) dhe qitje. Kushëriri i tij Uilliam Darvin Fox e ndihmoi në publikimin e disa zbulimeve të tij në librin Illustrations of British Entomology. Charles Darvin u miqësua së tepërmi me profesorin e botanikës John Stevens Henslou. Në atë kohë mbizotëronte teologjia natyrore ndërmjet studiuesve me të cilët u njoh Darvini përveç Stevensonit. Me afrimin e provimeve, ai u përqendrua dhe u mahnit nga gjuha e kulluar dhe logjika e Uilliam Paley në librin e tij Evidences of Christianity [ref. 20]. Në provimin përfundimtar, në janar të 1831, Darvini doli i dhjeti nga njëqind e shtatëdhjetë e tetë studentëve të tjerë [ref. 21].

Atij iu desh të qëndronte në Kembrixh deri në korrik. Ai studioi Teologjinë Natyrore (origjinali: Natural Theology) të Uilliam Paley. Sipas Teologjisë Natyrore argumentohej mbi dizanjin, projektin, hyjnor duke shpjeguar përshtatjen e gjallesave në botë, si pasojë e veprim të Zotit nëpërmjet rregullave të natyrës. [ref. 22] I ndikuar nga librat e John Herschel dhe Alexander von Humboldt, Darvini vendosi të jap edhe ai kontributin e tij. Për të kontribuar Darvini planifikoi një udhëtim në Tenerife me disa shokë të klasës pas diplomimit për të studiuar historinë natyrale në tropik. Gjatë përgatitjeve për udhëtimin e tij, ai iu bashkua leksioneve të Adam Sedgvick për gjeologji. Më pas së bashku me të, gjatë verës shkuan në Uels [ref. 23]. Pas dy javësh me miqtë e tij në Barmouth, ai do të kthehej në shtëpinë e tij. Aty do të gjente një letër nga Henslov duke i propozuar Darvinit një udhëtim si bashkudhëtar (dhe jo si një mbledhës datash i rëndomtë), i kapitenit Robert FitzRoy mbi HMS Beagle e cila do të nisej mbas katër javësh në një ekspeditë në brigjet e Amerikës së Jugut. Sipas letrës, Darvini ishte një gentelmen i përshtatshëm (por akoma jo i kompletuar) për të filluar studimet më vete. [ref. 24] Darvini hasi në kundërshtimin e të atit, i cili e shikonte udhëtimin dyvjeçar si një humbje të kotë kohe. Më pas nën ndikimin e krushkut të tij, Josiah Uedgvood ai pranoi që i biri të nisej për udhë. [ref. 25]

Udhëtimi në bordin e Beagle

Më 27 dhjetor, 1831 filloi udhëtimi i Beagle. Udhëtimi zgjati plot pesë vjet (tre vjet më shumë se sa ishte menduar). FritzRoy në bordin e Beagle udhëtonte dhe kontrollonte brigjet ndërkohë që Darvini vetë shpenzonte kohën e tij me studime gjeologjike në ishull duke mbledhur mostra për koleksionin e tij mbi historinë natyrore [ref. 3][ref. 26]. Ai mbajti shënime të kujdesshme mbi vëzhgimet në ishull dhe mbi teori të ndryshme spekulative (në kuptimin që teoritë ishin më shumë hipoteza në atë kohë). Në intervale të ndryshme kohore, mostrat e tij dërgoheshin në Kembrixh së bashku me letra duke përfshirë edhe kopje të ditarit për familjen e tij [ref. 27]. Darvini kishte studiuar rreth krijesave detare jovertebrore dhe kishte njohuri të përgjithshme mbi gjeologjinë, por në fushat e tjera ku shtroi studimet e tij, ai ishte një fillestar. Qëndrimi i tij në ishull bëri që Darvini të bëhej një ekspert më i arrirë dhe më i formuar [ref. 28]. Pavarësisht se Darvini pati vazhdimisht probleme shëndetsore (e zinte shpesh deti), shumica e shënimeve të tij zoologjike janë hartuar mbi krijesat detare jovertebrore si planktoni etj. [ref. 26][ref. 29]

Në ndalesën e parë në tokë të thatë në Saint Jago, Darvini zbuloi se në një rrip të bardhë, të lartë në gurët vullkanik ekzistonin midhje. FitzRoy i kishte dhënë atij volumin e parë të Principet e Gjeologjisë (origjinali: Principles of Geology) nga Charles Lyell i cili shpjegonte konceptet e uniformitaritetit, pra se si toka ngrihej ose ulej ose bient ngadalë në periudha të ndryshme kohore. Darvini i pa gjërat në mënyrën e Layell duke menduar në shkrimin e një libri mbi gjeologjinë [ref. 30]. Në Brazil Darvini u mahnit nga pyjet tropikale, por filloi të urrente pamjet e egra të skllavërisë. [ref. 31][ref. 32]

Në zonën Punta Alta në Patagonia, ai zbuloi fosile gjitarësh të zhdukur me përmasa të mëdha ndër shkëmbij, përveç midhjeve të freskëta që tregonin një zhdukje të ndodhur rishtasi të llojit pa asnjë shenjë të ndryshimeve klimaterike ose katastrofave të mundshme. Fosilet e gjitarëve të emëruar prej tij si Megatherium, i ngjasuan si një version gjigant i Armadilos që jetonte në ato zona. Zbulimet e tij ngjallën interes të veçantë kur provat u dërguan në Angli [ref. 33]. Gjatë vazhdimit të eksplorimit gjeologjik më në brendësi të territorit, për të grumbulluar sa më shumë fosile, ai fitoi njohuri të shumta mbi gjendjen sociale, politike dhe antropologjike të popullësisë autoktone dhe koloniale (spanjolle) në një kohë revolucioni, duke zbuluar gjithashtu se rhea (një lloj zogu karakteristik i Patagonias) jetonte në zona të ndara por njëkohësisht përkonin pjesërisht me njëra tjetrën [ref. 34][ref. 35]. Ai lexoi më pas volumin e dytë të librit të Lyellit duke pranuar idenë e “qendrës së krijimit” të llojeve por duke kundërshtuar ose më mirë të themi sfiduar idetë e Lyellit mbi vazhdimësinë graduale (vazhdimësinë e qetë) dhe zhdukjes së llojeve [ref. 36][ref. 37].

Në Tierra del Fuego, Darvini ndaloi dhe vazhdoi progresin me shënimet e tij. Ai u njoh me tre vendas të cilët ishin dërguar dhe instruktuar në Angli për tu kthyer si misionarë në ato zona. Sipas tij, të tre miqtë e tij të rinj ishin të civilizuar dhe miqësor, ndërsa “të afërmit” e tyre vazhdonin të ishin “mjeran dhe egërsira të pashpresa,” aq të ndryshëm sa janë kafshët shtëpiake me kafshët e egra [ref. 38]. Sipas Darvinit kjo kishte të bënte me shfaqjen e përparësive kulturore dhe jo inferioritetit të racave. Tashmë Darvini nuk kishte më dyshime se nuk kishte asnjë ndarje të pakalueshme ndërmjet njerëzve dhe kafshëve, siç pretendonin shumë shkencëtarë të kohës [ref. 39]. Mbas një viti, misionarët nga Terra del Fuego e brakstisën misionin e tyre. Jemmy Button (i emëruar kështu nga anglezët) rifilloi jetën si të parët e tij, gjeti një grua dhe nuk dëshironte të kthehej më në Angli [ref. 40]. Në Kili ai përjetoi një tërmet të fuqishëm. Aty në të çarat e tokës, Darvini gjeti akoma më shumë guacka midhjesh dhe fosile bimësh që rriteshin zakonisht në brigjet ranore. Kjo i dha shkas teorive të reja [ref. 41][ref. 42].

Udhëtimi i tij vazhdoi në ishujt Galapagos. Atje Darvini kërkoi për prova që lidheshin me “qendrën e jetës” të një kohe më të hershme, dhe gjeti se popullata e zogjve në ishuj kishte lidhje me zogjtë që kishte vëzhguar gjatë qëndrimit në Kili por që ndryshonin nga ishulli në ishull. Darvini u vu në dijeni se në bazë të shguallëve të breshkave pak të ndryshëm në formë nga njëri tjetri, mund të kuptohej se nga cili ishull vinin ato, por ai nuk arriti t’i mblidhte ato edhe pse dieta në Beagle në këtë periudhë konsistonte në ngrënien e breshkave [ref. 43][ref. 44]. Në Australi, miu-kangur (kafshë me xhep – marsupial) dhe playpus (kafshë e vogël leshatore që jeton në Australi dhe Tazmani) lanë një përshtypje të madhe te Darvini të cilit iu duk sikur në krijimin e tyre kishin marrë pjesë dy Krijues të ndryshëm [ref. 45]. Darvini u njoh me Aborigjenët (nativët australian) të cilët lanë përshtypje të mirë te ai si “të këndshëm dhe të me humor të mirë” dhe vuri në dukje keqtrajtimet e tyre nga ana e kolonizatorëve evropian. [ref. 46]

Kapiteni FitzRoy filloi të shkruante rrëfimet zyrtare të udhëtimeve të Beagle dhe pasi lexoi ditarin e Darvinit ai i propozoi atij që të dy shkrimet të shkriheshin në një. Megjithatë ditari i Darvinit u rishkruajt në mënyrë të veçantë në tre volume të ndryshme mbi historinë natyrore. [ref. 47][ref. 48] Në Cape Toun kapiteni i anijes Beagle dhe Charles Darvini u takuan me John Herschel. Ky i fundit ishte një përkrahës i uniformitarizmit të Lyell duke e quajtur teorinë e Lyell mbi zëvendësimin e specieve të zhdukura nga të tjera si “një proces natyral në kundërvënie të një procesi të mrekulleushëm (hyjnor).” Ndërkohë që Beagles po kthehej në Angli, Darvini riorganizoi shënimet e tij duke shkruar se dyshimet e tij në rritje për zogjtë e galapagos, breshkat dhe Falkland Island Fox (një lloj ujku) ishin të drejta; “ – Fakte të tilla zhvlersojnë stabilitetin e llojeve… “duhet” vjen përpara “zhvlerësimit.” Më pas Darvini shkroi se “ … më duket se të tilla fakte hedhin deri diku dritë mbi origjinën e specieve.” [ref. 49][ref. 50][ref. 51]

Zanafillat e Teorisë së Evolucionit Darvinian

Charles Darwin themeluesi i Teorisë së Evolucionit

Beagle u kthye në Angli më 2 tetor 1836. Deri në dhjetor të vitet 1835 Darvini kishte fituar famë ndër radhët e shkencëtarëve anglez. Mësuesi i tij Hensloë kishte ndihmuar në krijimin e prestigjit të nxënësit të tij duke i dhënë vazhdimisht gjeologjistëve të famshëm pamfletë ku reflektoheshin zbulimet gjeologjike të Darvinit [ref. 52]. Me të mbërritur në Shrevsbury Darvini shkoi takonte të afërmit e tij në shtëpinë The Mount. Më pas, ai shkoi në Kembrixh për të takuar Hansloë i cili e këshilloi Darvinin që të gjente natyralistë të gatshëm për të permbledhur mostrat e ndryshme të sjella nga udhëtimi i gjatë. Darvini u financua gjithashtu edhe nga babai i tij Robert, i cili e ndihmoi atë të punonte si shkencëtar më vete. Darvini shëtiti në institucionet e Londrës duke kërkuar ekspertë të cilët mund të përshkruanin koleksionin e tij të mostrave. Puna e ekspertëve u bë e mundimshme; kishte mbingarkesë në punë për arsyen e thjeshtë se shumë mostra rrezikoheshin të prisheshin e të humbnin. [ref. 53]

Më 29 tetor, në sajë të Charles Lyell, Charles Darvini takoi anatomistin Richard Oven i cili kishte “çelesat” e Sallës Operatore të Royal Collage. Ai e ndihmoi mikun e tij të ri në analizimin e mostrave të sjellura nga Amerika latine dhe më gjerë. Analizimet e Richard Oven nxorrën në dritë një lloj kafshe gjigante por te zhdukur slothi, skeletin e një scelidotherium të zhdukur dhe një lloj kafke brejtësi amerikano-jugor me përmasat e një hipopotami i quajtur Toxodon që ngjasonte shumë me një capybara dhe të tjera. Këto dhe të tjera mbetje të zbuluara kishin lidhje me lloje të zhdukura kafshësh që kishin jetuar në Amerikën e Jugut [ref. 54][ref. 55]. Në dhjetor Darvini filloi të merrte pjesë në lobet e Universitetit të Kembrixh për të organizuar punën dhe koleksionet e fosileve për të rishkruajtur ditarin e tij. [ref. 56] Në raport ai shkroi për rritjen graduale por të ngadaltë të Amerikës së Jugut. Me shtytjen e Lyell ai e lexoi këtë raport në Shoqërinë Gjeologjike të Londrës (Geological Society of London), më 4 janar 1837. Po atë ditë ai paraqiti përpara akademisë së zoologëve (Zoological Socity) mostrat e gjetura të gjitarëve dhe zogjve gjatë udhëtimit me Beagle. Më 17 shkurt të po atij viti, Darvini u zgjodh në Këshillin e Shoqërisë Gjegrafike (Council of the Geographical Society). [ref. 57]

Teoritë

Bazuar në këto argumente, dhe në përputhje me Parimet e Gjeologjisë nga Charles Lyell dhe Ese mbi parimin e popullsisë Malthus (që shtronte një teori për konceptin e disponueshmërisë së burimeve ushqimore për të kuptuar një kufizim për numrin e popullatës të kafshëve), Darvini shkroi Shënime mbi transformimin e specieve. E pra të vetëdijshëm për ndikimin që hipotezën e tij do të ketë në shkencën, Darvin filloi për të hetuar në mënyrë aktive në kërkim për gabime, duke bërë eksperimente me bimë dhe shpendë dhe konsultimi ekspertë të zgjedhur nga të llojeve të kafshëve të ndryshme. Në 1842 ai hartoi një projekt të parë të teorisë së tij, dhe në 1844 ai prodhoi një ese prej dyqind e dyzet faqesh që përcakton një version më të hollësishëm të idesë së tij origjinale mbi përzgjedhjen natyrore. Deri në 1858 (viti kur Darvinit iu dorëzua Shoqëria Linnean të Londrës), ai nuk e ndërpreu rafinimin e teorisë se tij.

Me teorinë evolucioniste të Darvinit u tregua se evolucioni është një element i përbashkët i degëzimeve të diversitetit të jetës. Sipas kësaj pikëpamje evolucioniste e jetës, anëtarët e një grupi janë të ngjashëm për shkak se kanë evoluar nga një paraardhës i përbashkët. Në pikëpamjen e Darvinit, llojet e ndryshme lindin nëpërmjet një procesi të quajtur “prejardhje me ndryshim”. Më e rëndësishmja, në traktat të tij të origjinës së llojeve, Darvini e kundërshtoi teorinë e seleksionimit natyror për të shpjeguar mekanizmat me të cilat ndodh evolucioni.

Thënie nga Charles Darwin

Një njeri që guxon ta çojë kot qoftë vetëm një orë të jetës së tij, nuk e ka zbuluar vlerën e vërtetë të jetës.[7]

Referencat
Shënime

1. Coyne, Jerry A. (2009). Why Evolution is True. Oxford: Oxford University Press. fq. 17. ISBN 0-19-923084-6.
2. Glass, Bentley (1959). Forerunners of Darwin. Baltimore, MD: Johns Hopkins University Press. p. iv. ISBN 0-8018-0222-9.
3. Internal wiki Van_Wyhe 2008
4. Bowler 2003, fq. 338, 347
5. Biografia e Darvinit online
6. Peterborough, Ontario: Broadview. fq. 15. ISBN 1-55111-337-6.
7. Rreth Darvinit, kush ishte ai?
8. Desmond & Moore 1991, fq. 210, 284–285
9. Desmond & Moore 1991, fq. 210, 263–274
10.Van Wyhe fq. 184-187.
11.Darvini sipas American Museum of Natural History
12.Nga internal wiki Freeman 1977
13.BBC histori dhe politikë; Çarls Darvin
14.Varrmi i Darvinit nga internal wiki Leff 2000
15.John H. Wahlert (11 June 2001). “The Mount House, Shrewsbury, England (Çarles Darvin)”. Darvin and Darvinizëm. Baruch College.
16.Desmond & Moore 1991, pp. 12–15; Darvin 1958 pp. 12–15.
17.Darwin, Charles (1958). Barlow, Nora. ed. The Autobiography of Charles Darwin 1809–1882. http://darwin-online.org.uk/EditorialIntroductions/Freeman_LifeandLettersandAutobiography.html
18.Browne, E. Janet (1995). Charles Darwin: vol. 1 Voyaging. London: Jonathan Cape. ISBN 1-84413-314-1.
19. Desmond & Moore 1991, pp. 42–43; Desmond, Adrian; Moore, James (1991). Darwin. London: Michael Joseph, Penguin Group. ISBN 0-7181-3430-3.
20.Browne 1995, pp. 47–48; Desmond, Adrian; Moore, James (1991). Darwin. London: Michael Joseph, Penguin Group. ISBN 0-7181-3430-3.
21.Darwin 1958, pp. 57–67; Desmond, Adrian; Moore, James (1991). Darwin. London: Michael Joseph, Penguin Group. ISBN 0-7181-3430-3.
22.Browne, E. Janet (1995). Charles Darwin: vol. 1 Voyaging. London: Jonathan Cape. ISBN 1-84413-314-1; faqe 97.
23.Von Sydow 2005, pp. 5–7; von Sydow, Momme (2005). “Darwin – A Christian Undermining Christianity? On Self-Undermining Dynamics of Ideas Between Belief and Science”. in Knight, David M.; Eddy, Matthew D.. Science and Beliefs: From Natural Philosophy to Natural Science, 1700–1900. Burlington: Ashgate. pp. 141–156. ISBN 0-7546-3996-7.
24.Darwin, Charles (1958). Barlow, Nora. ed. The Autobiography of Charles Darwin 1809–1882. With the original omissions restored. Edited and with appendix and notes by his granddaughter Nora Barlow. London: Collins. http://darwin-online.org.uk/EditorialIntroductions/Freeman_LifeandLettersandAutobiography.html; Darwin 1958, pp. 67–68
25.”Darwin Correspondence Project – Letra 105 — Henslow, J. S. to Darwin, C. R., 24 Aug 1831″

Referenca të Përgjithshme

Anonymous (1882). “Obituary: Death Of Chas. Darwin”. The New York Times (21 April 1882). Retrieved 2008-10-30.
Balfour, J. B. (11 May 1882). “Obituary Notice of Charles Robert Darwin”. Transactions & Proceedings of the Botanical Society of Edinburgh (14): 284–298.
Bannister, Robert C. (1989). Social Darwinism: Science and Myth in Anglo-American Social Thought.. Philadelphia: Temple University Press. ISBN 0-87722-566-4.
Bowler, Peter J. (2003). Evolution: The History of an Idea (3rd ed.). University of California Press. ISBN 0-520-23693-9.
Browne, E. Janet (1995). Charles Darwin: vol. 1 Voyaging. London: Jonathan Cape. ISBN 1-84413-314-1.
Browne, E. Janet (2002). Charles Darwin: vol. 2 The Power of Place. London: Jonathan Cape. ISBN 0-7126-6837-3.
Darwin, Charles (1835). Extracts from letters to Professor Henslow. Cambridge: [privately printed]. Retrieved 2008-11-01.
Darwin, Charles (1837). Notebook B: [Transmutation of species]. Darwin Online. CUL-DAR121. http://darwin-online.org.uk/content/frameset?viewtype=side&itemID=CUL-DAR121.-&pageseq=1. Retrieved 2008-12-20.
Darwin, Charles (1839). Narrative of the surveying voyages of His Majesty’s Ships Adventure and Beagle between the years 1826 and 1836, describing their examination of the southern shores of South America, and the Beagle’s circumnavigation of the globe. Journal and remarks. 1832–1836.. III. London: Henry Colburn. http://darwin-online.org.uk/content/frameset?itemID=F10.3&viewtype=text&pageseq=1. Retrieved 2008-10-24.
Darwin, Charles (1842). “Pencil Sketch of 1842”. in Darwin, Francis. The foundations of The origin of species: Two essays written in 1842 and 1844.. Cambridge University Press. 1909.
Darwin, Charles (1845). Journal of researches into the natural history and geology of the countries visited during the voyage of H.M.S. Beagle round the world, under the Command of Capt. Fitz Roy, R.N. 2d edition. London: John Murray. http://darwin-online.org.uk/content/frameset?itemID=F20&viewtype=text&pageseq=1. Retrieved 2008-10-24.
Darwin, Charles; Wallace, Alfred Russel (1858). “On the Tendency of Species to form Varieties; and on the Perpetuation of Varieties and Species by Natural Means of Selection”. Journal of the Proceedings of the Linnean Society of London. Zoology 3: 46–50.
Darwin, Charles (1859). On the Origin of Species by Means of Natural Selection, or the Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life (1st ed.). London: John Murray. http://darwin-online.org.uk/content/frameset?itemID=F373&viewtype=text&pageseq=1. Retrieved 2008-10-24.
Darwin, Charles (1868). The variation of animals and plants under domestication. London: John Murray. Retrieved 2008-11-01.
Darwin, Charles (1871). The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex (1st ed.). London: John Murray. http://darwin-online.org.uk/EditorialIntroductions/Freeman_TheDescentofMan.html. Retrieved 2008-10-24.
Darwin, Charles (1872). The Origin of Species by Means of Natural Selection, or the Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life (6th ed.). London: John Murray. Retrieved 2009-11-01.
Darwin, Charles (1887). Darwin, Francis. ed. The life and letters of Charles Darwin, including an autobiographical chapter. London: John Murray. Retrieved 2008-11-04.
Darwin, Charles (1958). Barlow, Nora. ed. The Autobiography of Charles Darwin 1809–1882. With the original omissions restored. Edited and with appendix and notes by his granddaughter Nora Barlow. London: Collins. http://darwin-online.org.uk/EditorialIntroductions/Freeman_LifeandLettersandAutobiography.html. Retrieved 2008-11-04.
Darwin, Charles (2006). “[Darwin’s personal ‘Journal’ (1809-1881)”]. in van Wyhe, John. Darwin Online. Retrieved 2008-12-20.
Desmond, Adrian; Moore, James (1991). Darwin. London: Michael Joseph, Penguin Group. ISBN 0-7181-3430-3.
Desmond, Adrian; Moore, James; Browne, Janet (2004). Oxford Dictionary of National Biography. Oxford, England: Oxford University Press. doi:10.1093/ref:odnb/7176.
Dobzhansky, Theodosius (March 1973). “Nothing in Biology Makes Sense Except in the Light of Evolution”. The American Biology Teacher 35: 125–129. Retrieved 2008-11-04.
Eldredge, Niles (2006). “Confessions of a Darwinist”. The Virginia Quarterly Review (Spring 2006): 32–53. Retrieved 2008-11-04.
FitzRoy, Robert (1839). Voyages of the Adventure and Beagle, Volume II. London: Henry Colburn. Retrieved 2008-11-04.
Freeman, R. B. (1977). The Works of Charles Darwin: An Annotated Bibliographical Handlist. Folkestone: Wm Dawson & Sons Ltd. Retrieved 2008-11-04.
Hart, Michael H. (2000). The 100: A Ranking of the Most Influential Persons in History. New York: Citadel.
Herbert, Sandra (1980). “The red notebook of Charles Darwin”. Bulletin of the British Museum (Natural History). Historical Series (7 (24 April)): 1–164. Retrieved 2009-01-11.
Herbert, Sandra (1991). “Charles Darwin as a prospective geological author”. British Journal for the History of Science (24): 159–192. Retrieved 2008-10-24.
Keynes, Richard (2000). Charles Darwin’s zoology notes & specimen lists from H.M.S. Beagle.. Cambridge University Press. Retrieved 2008-11-22.
Keynes, Richard (2001). Charles Darwin’s Beagle Diary. Cambridge University Press. Retrieved 2008-10-24.
Kotzin, Daniel (2004). “Point-Counterpoint: Social Darwinism”. Columbia American History Online. Retrieved 2008-11-22.
Leff, David (2000). “AboutDarwin.com”. Retrieved 2008-12-30.
Leifchild (19 November 1859). “Review of `Origin’”. Athenaeum (No. 1673). Retrieved 2008-11-22.

Miles, Sara Joan (2001). “Charles Darwin and Asa Gray Discuss Teleology and Design”. Perspectives on Science and Christian Faith 53: 196–201. Retrieved 2008-11-22.

Moore, James (2005). “Darwin — A ‘Devil’s Chaplain’?” (PDF). American Public Media. Retrieved 2008-11-22.
Moore, James (2006). “Evolution and Wonder – Understanding Charles Darwin”. American Public Media. Retrieved 2008-11-22.
Owen, Richard (1840). Darwin, C. R.. ed. Fossil Mammalia Part 1. The zoology of the voyage of H.M.S. Beagle. London: Smith Elder and Co.
Paul, Diane B. (2003). “Darwin, social Darwinism and eugenics”. in Hodge, Jonathan; Radick, Gregory. The Cambridge Companion to *Darwin. Cambridge University Press. pp. 214–239. ISBN 0-521-77730-5.
Smith, Charles H. (1999). “Alfred Russel Wallace on Spiritualism, Man, and Evolution: An Analytical Essay”. Retrieved 2008-12-07.
Sulloway, Frank J. (1982). “Darwin and His Finches: The Evolution of a Legend” (PDF). Journal of the History of Biology 15 (1): 1–53. doi:10.1007/BF00132004. Retrieved 2008-12-09.
Sweet, William (2004). “Herbert Spencer”. Internet Encyclopedia of Philosophy. Retrieved 2008-12-16.
Wilkins, John S. (1997). “Evolution and Philosophy: Does evolution make might right?”. TalkOrigins Archive. Retrieved 2008-11-22.
Wilkins, John S. (2008). “Darwin”. in Tucker, Aviezer. A Companion to the Philosophy of History and Historiography. Blackwell *Companions to Philosophy. Chichester: Wiley-Blackwell. pp. 405–415. ISBN 1-4051-4908-6.
van Wyhe, John (27 March 2007). “Mind the gap: Did Darwin avoid publishing his theory for many years?”. Notes and Records of the *Royal Society 61: 177–205. doi:10.1098/rsnr.2006.0171. Retrieved 2008-02-07.
van Wyhe, John (2008). “Charles Darwin: gentleman naturalist: A biographical sketch”. Darwin Online. Retrieved 2008-11-17.
van Wyhe, John (2008b). “Darwin: The Story of the Man and His Theories of Evolution”. Andre Deutsch Ltd.
von Sydow, Momme (2005). “Darwin – A Christian Undermining Christianity? On Self-Undermining Dynamics of Ideas Between Belief and Science”. in Knight, David M.; Eddy, Matthew D.. Science and Beliefs: From Natural Philosophy to Natural Science, 1700–1900. *Burlington: Ashgate. pp. 141–156. ISBN 0-7546-3996-7. Retrieved 2008-12-16.
Yates, Simon (2003). “The Lady Hope Story: A Widespread Falsehood”. TalkOrigins Archive. Retrieved 2006-12-15.

Libra

Libri ““Mbi Origjinën e Llojeve”” në librarinë e Projektit Gutenberg
Libri “Shprehja e emocioneve tek njerëzit dhe kafshët.” në librarinë e Projektit Gutenberg

Referenca

^ Coyne, Jerry A. (2009). Why Evolution is True. Universiteti i Oxford p. 17. ISBN 0-19-923084-6
^ Glass, Bentley (1959). Forerunners of Darwin. MD: Universiteti Johns Hopkins . p. iv. ISBN 0-8018-0222-9
^ Charles Darwin: natyralist zotëri: Një skemë biografike Darwin Online
^ Bowler, Peter J. (2003). Evolucion: Historia e një ide (3rd ed.). Universiteti i Californiës . ISBN 0-520-23693-9
^ Charles Darwin: natyralist zotëri: Një skemë biografike Darwin-online.org.uk
^ Joseph Carroll, Universiteti i Missouri
^ Thënie nga Charles Darwin

Lidhje të jashtme

Çarls Darvin në Encyclopedia Britannica (faqe wiki)
Çarls Darvin – Autobiografi (1) – Nga koha e kthimit në atdhe derisa u martova (në shqip)
Çarls Darvin – Autobiografi (2) – Pikëpamjet fetare të Çarls Darvinit (në shqip)
Çarls Darvin – Autobiografi (3) – Pikëpamjet fetare, vazhdim (në shqip)
Çarls Darvin – Autobiografi (4) (në shqip)
Çarls Darvin – Autobiografi (5) (në shqip)
Çarls Darvin – Autobiografi (6) (në shqip)

Rrëfimi i Bujar Salës: Ja si shpërndaja trakte në kohën e komunizmit

Bujar Sala bënte një nga ato punë që konsideroheshin si privilegj në periudhën e komunizmit. Ai ishte shofer dhe vinte nga një familje mesatare, por vuajtjet që shikonte gjatë rrugëtimeve e nxitën të bëhej kundërshtar i regjimit.

“Si i ri që isha në atë kohë, duke parë mjerimin e popullit që vuante, vendosa ta shpreh atë ndjenjën kundër sistemit me trakte”, tha Bujar Sala, ish i përndjekur politik.

 

Për disa vite me radhë, pas orarit të punës ai shpërndante përmes trakteve thirrje për popullin të ngrihej kundër sistemit: “Në traktet e mia që i kam të deklaruar, që jam dënuar për ato trakte, i them popullit shqiptar çohuni për liri demokratike, Partia Komuniste këtu e ka bërë skëterrë. E kam vazhduar gati 5 vjet këtë”.

Këto trakte shpërndaheshin nëpër rrugë, institucione, ndërmarrje të ndryshme, qendra kulturore e ngado, derisa Bujari u zbulua nga regjimi: “Mënyra se si u zbulova unë: Sigurimi i shtetit vazhdoi përndjekjen duke ditur që shumë të rinj që rrinim në Tiranë, nëpër kafene, punë, që ishim kundër regjimit, ata thoshin që ky, dmth të ndjekim Bujarin ose X-in dhe ngushtonin atë suazën e tyre te personat që ishin më të ekzaltuar kundër regjimit, një nga këta isha edhe unë”.

I gjendur përballë fakteve, ai detyrohet të pranojë autorësinë për traktet dhe dënohet me burg. Vitet e dënimit kanë qenë vuajtje e madhe për Bujarin: “U dënova 8 vite. Burgu ka qenë tmerr, llahtar, nuk folet, për aq sa kam bërë unë 6 vjet, të tjerë shokë të mi kanë lënë kockat e jetën”.TCH

Më 18 prill 1945 u nda nga jeta Madhëria e Tij Princ Vidi

Princ Vilhem Vidi ose formailsht Madhëria e Tij Princ Vidi, Skënderbeu II i Shqipërisë (gjermanisht: Wilhelm Friedrich Heinrich Princ zu Wied i njohur në Shqipëri edhe si Princ Vidi[1]), (26 mars 1876 në Neuwied, Gjermani – 18 prill 1945 në Predeal, Rumani), ishte Princ i Shqipërisë për 6 muaj në vitin 1914 i cili mbretëroi nga 7 marsi 1914 deri më 3 shtator 1914. Më 30 nëntor 1906 Vidi u martua me Princeshën Sofi me të cilën pati dy fëmijë Princesha Marie Eleonore, Donika (1909–1956) dhe Princin trashgimtar Carol Victor, Skënderi (1913–1973).

Mbretërimi

Princi Vilhelm Vidi arriti në Durrës më 7 mars 1914 në orën 3 pasdite. Rrethet patriotike si dhe përkrahësit e tjerë të Vidit nga radhët e çifligarëve e pritën me entuziazëm ardhjen e tij në Shqipëri, me bindjen se ai do të realizonte aspiratat e tyre nacionale e shoqërore. Për kryeqytet të Shqipërisë Princ Vidi zgjodhi pikërisht Durrësin, ku edhe kishte ndikim të fortë Esat Pashë Toptani. Esat Pasha me qëllim që të siguronte një pozitë me rëndësi në kabinetin qeverisës të princ Vidit, zyrtarisht deklaroi se e mirëpret caktimin e tij për princ të Shqipërisë, por fshehurazi vazhdoi tërë kohën, të nxiste lëvizjen për një princ mysliman në vend. Më 17 mars Vidi formoi qeverinë e re shqiptare, në krye me Turhan Pashë Përmetin, një diplomat i vjetër që kishte qenë ambasador i perandorisë Osmane për 25 vjet rresht në Peterburg të Rusisë. Kabinetin e tij qeveritarë e përbënin: 1. Esat Pashë Toptani-Ministër i Luftës dhe i Punëve të Brendshme; 2. Aziz Pashë Vrioni-Ministër i Bujqësisë dhe i Tregtisë; 3. Myfit bej Libohova-Ministër i Drejtësisë dhe i Kultit; 4. Dr. Mehdi bej Frashëri-Ministër i Financave; 5. Hasan Bej Prishtina-Ministër i Postë-Telegrafikeve; 6. Dr. Mihal Turtulli-Ministër i Arsimit; 7. Prenk Bib Doda-Ministër për Punët Botore.

Princ Vidi në fronin e Shqipërisë

Regjimi i Vidit u sanksionua nga Statuti Organik i Shqipërisë[2], (ligji i parë themelor i shtetit shqiptar), i cili u përgadit nga KNK dhe bazohej kryesisht në vendimet themelore të marra nga Konferenca e Ambasadorëve në Londër më 29 korrik 1913. Sipas nenit 1 të këtij Statuti, shqipëria shpallej:”Principatë kushtetuese e pavarur dhe e trashëgueshme”, nën garancinë e Fuqive të Mëdha. Me nenin 2, Fuqitë e Mëdha garantonin gjithashtu tërësinë dhe paprekshmërinë e tokave të Shqipërisë në kufijtë që kishin caktuar ato. Me nenin 3 shteti shqiptar do të ishte asnjanës dhe kjo asnjanësi garantohej po nga Fuqitë e Mëdha. . . Sipas nenit 7 në fronin e Shqipërisë njihej me të drejta sovrane princi Vilhelm Vid, i cili ishte kryetar i administratës civile e ushtarake dhe kishte të drejtë të emronte Këshillin e Ministrave. Organi legjislativ i Shqipërisë ishte Asambleja kombëtare. Gjuhë zyrtare dhe e detyruar në shkolla ishte shqipja. Nga ana administrative, Shqipëria ndahej në 7 sanxhaqe(prefektura), të cilat ndaheshin në kaza(nënprefektura)dhe kazatë në nahije(komuna). Statuti Organik i Shqipërisë caktoi institucionet e larta të shtetit, përbërjen e forcave të armatosura, të administratës, të financave, të drejtësisë, të arsimit. . . dhe garantonte ushtrimin e lirë të veprimtarisë ekonomike, shoqërore e politike.

Me tu vendosur në fronin e Shqipërisë, princ Vidi u përpoq të zgjidhte problemin më urgjent dhe më të ndërlikuar të vendit, atë të largimit të trupave greke nga Shqipëria e jugut dhe të vendosjes së administratës shqiptare në këto vise . Por qysh në fillim ai tregoi se nuk ishte i vendosur të mbronte deri në fund, pa kompromis interesat e shtetit shqiptar. Për të zgjidhur këtë çështje ai hyri në bisedime me qeverinë”vorio-epirote” të shpallur në Gjirokastër. Dhe për këtë qëllim Vidi caktoi si komisar të jashtëzakonshëm për shqipërinë e Jugut oficerin holandez Tomson, i cili kishte ardhur në Shqipëri për të ristrukturuar xhandarmërinë shqiptare. Ky shkoi në Korfuz dhe më 10 mars zhvilloi bisedime me përfaqësuesin e”vorio-epirotëve”, Karapanon. Tomsoni, duke ditur se Fuqitë e Mëdha, KNK dhe vet princ Vidi nuk donin të kishin shumë kokëçarje, u premtoi grekëve disa të”drejta të veçanta”për popullsinë e”Epirit të Veriut”. Kompromisi i Tomsonit ngjalli protesta të ashpra në rrethet patriotike shqiptare. Edhe qeveria e Durrësit/e Turhan Pashës/poashtu nuk e pranoi këtë kompromis, prandaj e shkarkoi Tomsonin nga detyra e komisarit dhe u shpreh kundër çdo lloj autonomie për krahinat e jugut.

Në këto rrethana trupat greke për t´i realizuar planet e veta(pasi ishin tërhequr nga Korça më 1 mars)natën, duke gdhirë 2 prilli 1914 bënë një puç-komplot të armatosur më qëllim të pushtimit të Korçës. Mirëpo xhandarmëria shqiptare nën komandën e majorit holandez G. Sneller dhe korpusi i vullnetarëve me qindra fshatarë nën udhëheqjen e Themistokli Gërmenjit, intervenuan shpejt dhe brenda një kohe të shkurtër e shtypën puçin e komplotistëve grek. Repartet e xhandarmërisë shqiptare pastaj vazhduan marshimin e tyre për të marrë në dorëzim Kolonjën, Leskovikun, Ersekun etj. Dështimi i puçit të Korçës, vendosmëria e forcave shqiptare për të kundërshtuar çdo veprim shovinist e antishqiptar si dhe qëndrimi i ftohtë i Fuqive të Mëdha ndaj planeve aneksioniste greke që shkelnin edhe vendimet e Londrës, e bindën më në fund qeverinë greke dhe Jorgji Zografin, se nuk ishte e lehtë të sigurohej”autonomia”e plotë e krahinave jugore. Prandaj ata fuqive të mëdha u paraqitën kërkesa më të zbutura, duke pranuar tani autonominë e Korçës dhe të Gjirokastrës pa i shkëputur ato nga Shqipëria, por me kusht që të administrohen nga një guvernator me origjinë të huaj, xhandarmëria të formohej nga popullsia vendase nën komandën e oficerëve grekë me origjinë”epirote”. . . etj. Në të vërtet qeveria greke e bëri këtë për të fituar kohë në përpjekjet e tija për pushtimin e Shqipërisë jugore.

Qeveria shqiptare e Durrësit i hodhi poshtë këto kërkesa dhe për më tepër ajo mori vendim që të organizoheshin sa më parë reparte të reja të armatosura për të dëbuar nga krahinat e jugut pushtuesit grekë dhe për të vendosur atje administratën shqiptare. Ndonëse përballë aleancave politike ushtarake evropiane(Antantës dhe Bllokut Qëndror)Greqia mbante ende një qëndrim të papërcaktuar, ajo përkdhelej nga të dya palët, sepse ato lakmonin pozitën e saj strategjike. Më 24 prill 1914 fuqitë e mëdha, e njoftuan Venizellosin se ishin të gatshme t´u bënin lëshime”vorio-epirotëve”dhe se mund të pranonin rishikimin e kufirit greko-shqiptar në favor të Greqisë. E ndodhur nën një presion të gjithanshëm, qeveria shqiptare u detyrua më në fund, më 5 maj, t´ia besonte KNK zgjidhjen e konfliktit shqiptaro-grek. Bisedimet ndërmjet KNK dhe përfaqësuesve”vorio-epirot” u mbajtën në Korfuz.

Ato filluan më 10 maj dhe përfunduan më 17 maj me nënshkrimin e një protokolli, e që u quajt ”protokoli i Korfuzit”. Në këtë protokoll parashikohej që dy prefekturat në jug të Shqipërisë, ajo e Korçës dhe e Gjirokastrës, ndonëse formalisht do të bënin pjesë në shtetin shqiptar, do të kishin një administratë më vete, pothuajse autonome, organizimi i së cilës i lihej në dorë Këshillit Ndërkombëtar të Kontrollit. KNK pranoi gjithashtu edhe kërkesën e Spiromilos për t´i njohur krahinës së Himarës, në një zonë që shtrihej tani në 14 fshatra të bregdetit të Jonit. Meqenëse Italia luftoi energjikisht për arritjen e marrëveshjes së Korfuzit, për shkak të interesave të veta në Vlorë, Venizellua e kënaqi kërkesën e saj, duke i paraqitur parlamentit grek më 18 maj, projektligjin mbi lëshimin e Sazanit shtetit shqiptar dhe ky projektligj u miratua më 27 maj. Protokolli i Korfuzit do të fuqizohej pasi të ratifikohej nga qeveria shqiptare(më 23 qershor 1914) dhe nga qeveria”vorio-epirote” si dhe pasi të miratohej formalisht nga gjashtë fuqitë e mëdha. Njoftimi mbi nënshkrimin e marrëveshjes së Korfuzit e cila ishte plotësisht në kundërshtim me Statutin Organik të Shqipërisë dhe shkelte hapur sovranitetin e shtetit shqiptar, shkaktoi një indinjatë të thellë në tërë Shqipërinë.

Shpërthimi i kryengritjes në Shqipërinë e Mesme

Në këto rrethana gjendja e brendshme e Shqipërisë u ndërlikua shumë edhe nga shpërthimi i kryengritjes së armatosur në Shqipërinë e Mesme, kundër regjimit të Vidit. Në të vërtet kreu i kryengritësve ishte i larmishëm. Në të u rreshtuan ithtarë të ndryshëm si:partizanët e një princi mysliman, antividistët, xhonturqit, panturkistët apo panislamistët siç u quajtën ndryshe, antifeudalët. . . dhe pas këtij koalicioni laraman qëndronin qarqe të huaja serbe, franceze, ruse, greke, turke, italiane. . . , të cilat ishin të interesuar për një gjendje sa më kaotike në Shqipëri. Pra bartësit kryesor të së keqes në Shqipëri në atëkohë qenë reaksioni feudal proserb, pro italian. . . i udhëhequr nga Esat Pashë Toptani, reaksioni grekoman i udhëhequr nga peshkopët grek(Jakovi e Germanos), J. Zografos, Spiromilo etj, reaksioni turkoman i kryesuar nga myftiu i Tiranës Musa Qazimi etj.

Kryengritja e Shqipërisë së Mesme ose e rebelëve, siç u quajt ndryshe, filloi në rrethin e Tiranës. Më 17 maj 1914 u sulmua te ura e Limuthit afër Tiranës batalioni i vullnetarëve tiranas që ishte nisur në drejtim të Durrësit për të shkuar në jug, në frontin kundër shovinistëve grek. Pasi shpartalluan batalionin e vullnetarëve kryengritësit hynë në Tiranë. Të nesërmen grumbuj fshatarësh të armatosur zunë Shijakun dhe iu drejtuan Durrësit, mirëpo në hyrje të qytetit hasën në rezistencë të forcave qeveritare të Vidit. Drejtuesit e kryengritjes me këtë rast dolën hapur kundër princ Vidit dhe kërkuan një princ turk.

Për vendosjen e një princi mysliman prej kohësh angazhohej edhe Esat Pashë Toptani. Esat Pasha edhe pse kishte dy ministri më të rëndësishme në qeverinë e Durrësit, me kohë u shpërndau armë mercenarëve të vet”kinse për t´iu bërë ballë fqinjëve”ndërsa fshehtas propagandonte nëpërmjet njerëzve të vet kundër V. Vidit, duke i këshilluar”me kërkue një mbret prej Stambollit, me qëllim që këto pshtjellime e trazime t´i sillnin fitim për ta shtie në dorë pushtetin”.

Qeveritarët në oborrin e princit në kohën kur po përballeshin me sulmet e kryengritësve, duke menduar se prapa kërkesave të kryengritësve qëndronte Esat Pasha, më 19 maj 1914 organizuan xhandarmërinë e Durrësit dhe e arrestuan atë në shtëpinë e tij. Goditja kundër Esat Toptanit u konsiderua nga Italia si një grusht që i jepej ndikimit të Romës në Shqipëri. Brenda qeverisë dominonte mendimi që E. Toptani duhej të gjykohej, mirëpo princi atë as nuk e denoi as nuk e nxori të pafajshëm, gjë që u indinjuan shumë besnikët e tij. Pas ndërhyrjes energjike të ministrit italian në Durrës, baronit Alioti, Vidi ia dorëzoi E. Toptanin legatës italiane e cila e mori me një luftanije dhe e dërgoi në Itali. Para se të largohej nga Shqipëria, Esati do të firmos një premtim se ai nuk do të kthehej më në shqipëri dhe se nuk do të përzihej më në politikën shqiptare ose në intrigat kundër fronit, mirëpo ai nuk do ta mbaj premtimin e dhënë. *Pas largimit të Esatit pasuan ndryshime në qeverin e Vidit. Turhan Pasha mbeti kryeministër;Preng Bib Doda-ministër i punëve të jashtme;Aqif Pashë Elbasani-ministër i brendshëm dhe i luftës;Filip Noga-ministër i financave;Dr. Mihal Turtulli-ministër i arsimit, Mithat Frashëri –ministër i punëve botore dhe i Postë-telegrafave dhe Abdi Toptani-ministër i bujqësisë. Largimi i Esat Pashës edhe pse u konsiderua si një fitore e madhe, kryengritja e nisur nuk u ndërpre dot. Zjarri i kryengritjes u përhap edhe në krahinat tjera . Duke shfrytëzuar sukseset e kryengritjes, krerët e saj me 3 qershor 1914 në Shijak organizuan një mbledhje, ku u zgjodh” Këshilli i Parë i Përgjithshëm” me këtë përbërje:Mustafa Ndroqi-kryetar;Xhenabi Adili. -nënkryetar, Musa Qazimi-anëtarë etj, dhe Qamil Haxhi Feza-u emrua komandant i përgjithshëm i kryengritësve. Në këtë mbledhje u miratua edhe një program politik thellësisht antikombëtar, që iu paraqit përfaqësuesve të Fuqive të Mëdha në KNK. Programi përmbante kërkesa për largimin e princ Vidit;për kthimin e Shqipërisë nën administrimin Turk, ose sjelljen e një princi turk të varur nga Sulltani;për ngritjen e flamurit të Turqisë;për përdorimin e alfabetit turko-arab në gjuhën shqipe;zgjedhjen e kryemyftiut të Shqipërisë nga Sheih-ul-Islami i Stambollit etj.

Kryengritësit edhe pas disa përpjekjeve për ta shtirë në dorë Durrësin nuk patën sukses, andaj iu drejtuan qyteteve tjera dhe gjatë muajit qershor shtinë në dorë Kavajën, Krujën, Peqinin dhe Elbasanin. Mbas pushtimit të Elbasanit, – Qermenika, Quksi dhe Mokra, njëra pas tjetrës bashkohen me kryengritësit, kurse në veri ata u shtrinë deri në Milot, buzë lumit Mat. Në fillim të korrikut kryengritësit marshuan drejt jugut dhe brenda pakë ditëve morën Lushnjën, Fierin, Beratin dhe nga lindja arritën deri në Pogradec, ku aty më 11 korrik nënshkruan edhe një marrëveshje të përkohshme me “vorio-epirotët”të cilët ato ditë kishin pushtuar Kolonjën, Korçën, Tepelenën dhe kishin arritur deri në Berat.

Duke e ndjerë rrezikun nga sukseset e kryengritësve, princ Vidi bëri thirrje për ndihma nga të gjitha anët, por vetëm nga veriu mundën të vinin disa forca të pakta, ndërsa Shqipëria e jugut duke qenë përballë ndjekjeve, mizorive e shpërnguljeve nga forcat greke, nuk mundi të jepte ndihmë. Për rrjedhojë, në fund të korrikut 1914 dhe në pragun e shpërthimit të luftës së parë botërore, Shqipëria ishte në gjendje të rëndë politike. Pushteti i qeverisë Shqiptare tashmë ishte kufizuar vetëm në Durrës e në Vlorë-(deri më 1 shtator kur ajo ra në duarë të kryengritësve);në Shqipërinë e Mesme shtrihej pushteti i kryengritësve;viset e jugut ndodheshin nën shtypjen e forcave greke, krahinat e verilindjes nën presionin e vazhdueshëm të serbëve, ndërsa Shkodra ndodhej nën administrimin e forcave ndërkombëtare.

Princ V. Vidi bëri përpjekjen e fundit për të shpëtuar qeverisjen e tij. Ai iu drejtua edhe Fuqive të Mëdha me kërkesën për të zbatuar zotimin që kishin marrë në Konferencën e Londrës për të garantuar bashkarisht pavaresinë dhe sovranitetin e Shqipërisë dhe për këtë qëllim kërkoi formimin prej tyre të një force ndërkombëtare prej 3 mijë vetësh, për të shtypur kryengritjen. Por fuqitë e mëdha duke qenë në konflikt me njëra-tjetrën, premtuan se do të ndihmonin për të shpëtuar vetëm jetën e princit dhe të familjes së tij, por jo edhe intervenimin ushtarak atje.

Në këto rrethana, kur edhe kishte filluar lufta e parë botërore, princ Vidi u detyrua të largohej nga Shqipëria, më 3 shtator 1914 pas gjashtë muaj qëndrimi. Me Vidin u larguan edhe anëtarët e qeverisë së bashku me shumë udhëheqës të lëvizjes patriotike shqiptare, të cilët u vendosën pjesërisht në Shkodër dhe një pjesë kaloi në vende të ndryshme të Evropës.

Dy kabintet qeveritare të krijuara nga Vidi

Lista e dy kabineteve qeverisëse të emëruar nga Princ Vidit.

Qeveria “Përmeti I” – 9 mars 1914 deri më 20 maj 1914

  • Kyeministër Turhan Pashë Përmeti
  • Esat Pashë Toptani – ministër i Luftës dhe i Punëve të Brendshme;
  • Aziz Pashë Vrioni – ministër i Bujqësisë dhe i Tregtisë;
  • Myfit Libohova – ministër i Drejtësisë dhe i Kultit;
  • Dr. Mehdi Bej Frashëri – ministër i Financave;
  • Hasan Prishtina – ministër i Postë – Telegrafikeve;
  • Dr. Mihal Turtulli – ministër i Arsimit;
  • Prênk Bibë Doda – ministër për Punët Botore

Qeveria “Përmeti II” – 20 maj 1914 deri më 2 shtator 1914

  • Kyeministër Turhan Pashë Përmeti
  • Prênk Bibë Doda – ministër i Punëve të Jashtme;
  • Aqif Pashë Elbasani – ministër i Brendshëm dhe i Luftës;
  • Filip Noga – ministër i Financave;
  • Dr. Mihal Turtulli – ministër i Arsimit;
  • Mithat Frashëri – ministër i Punëve Botore dhe i Postë – Telegrafës
  • Abdi Toptani – ministër i Bujqësisë

Pas largimit

Rrasa e varrit në kishën evangeliste A. B. në

Bukuresht

. Në të cilën është gdhendur Princ Vidi Princ i Shqipërisë

Aktet ndërkombëtare të viteve 1913-14 edhe pse kishin definuar pozitën neutrale të Shqipërisë dhe garancinë e Fuqive të Mëdha për këtë statut të saj, megjithatë Shqipëria u përfshi në planet ushtarako-strategjike të fuqive ndërluftuese, veçanërisht të Austro-Hungarisë e Italisë dhe të shteteve fqinje, Serbisë, Malit të Zi, Bullgarisë dhe Greqisë, të cilat që nga tetori 1912 nuk rreshtnin për ta coptuar atë.

“Regjenca” e Parë, 1920-1925 Periudha nga Kongresi i Lushnjës që rinjohu formën monarkike të shtetit, deri në rrëzimin e qeverisë së Fan Nolit.

Me largimin e Princ Vidit nga Durrësi, për Shqipërinë do të vijojnë 6 vite të gjata lufte, kaosi, rrëmuje, pushtimesh, dhe rreziku për zhdukje nga harta e Ballkanit. Hapin vendimtar për t‘i dhënë fund këtij kaosi dhe rreziku që po bëhej real, e ndërmori Kongresi i Lushnjës, me përfaqësues nga e gjithë Shqipëria. Ndër të tjera, Kongresi vendosi që, duke ruajtur regjimin monarkik, deri në kthimin e Princ Vidit ose vendosjen e një Mbreti tjetër, të krijohej një organ regjence, i quajtur Këshilli i Naltë i Regjencës, që përbëhej nga 4 anëtarë, nga një për secilin komunitet fetar të vendit. Ky sistem vijoi të funksiononte, megjithëse me disa dorëheqje apo ndryshime të parakohshme, deri në janar të vitit 1925. Po ashtu, në këtë kohë vlen të përmendet fushata elektorale dhe zgjedhjet e para parlamentare që u zhvilluan në Shqipëri në pranverën e vitit 1921.

Shiko edhe

  • Princesha Sofi
  • Libri Princ Vidi, Shqipëria gjashtë muaj mbretëri

Literature

  • Duncan Heaton-Armstrong: The six month kingdom. Albania 1914, Verlag Tauris, London 2005, ISBN 978-1-85043-761-1
  • Peter Marxheimer: Nach Albanien, Karl! Eine andere Reise in das Jahr 1914. Books on Demand, Hofheim 2007, ISBN 978-3-8370-0265-2
  • Ferdinando Salleo: Albania : un regno per sei mesi. Verlag Sellerio, Palermo 2000, ISBN 88-7681-129-X
  • Marenglen Kasmi: “Die deutsch-albanischen Beziehungen 1912-1939”, in: Zeitschrift für Balkanologie, Band 49, Nr. 1, Wiesbaden 2013, S.60-86.
  • Michael Schmidt-Neke: Entstehung und Ausbau der Königsdiktatur in Albanien (1912 – 1939). Regierungsbildungen, Herrschaftsweise und Machteliten in einem jungen Balkanstaat. (= Südosteuropäische Arbeiten. 84) Verlag Oldenburg, München 1987. ISBN 3-486-54321-0
  • Wilhelm Tullius: Die wechselvolle Geschichte des Hauses Wied. Verlag Kehrein, Neuwied 2002

Lidhje të jashtme

Referenca

  1. ^ Princ Vidi për shkak barazie me monarkun e Malit të Zi Knjaz Nikollën i cili mbante titullin “mbret” megjithëse mbretëria e tij ishte shumë herë më e vogël se vendi ku ishte sovran Vidi. Për këtë arsye në zhargonin e përgjithshëm në kryeqytetin Durrës dhe Shqipëri e quanin edhe Vidin mbret.
  2. ^ Albania | Costituzione | Generale | Statuto organico d’Albania 1914

Më 15 prill 1990 u nda nga jeta Greta Garbo, aktore e shquar amerikano-suedeze

Greta Garbo lindi më 18 shtator 1905 në Stockholm; vdiq më 15 prill 1990 në New York; lindi si Greta Lovisa Gustafsson, ishte një aktore amerikane-suedeze.

Bukuria e saj tërheqëse ishte shumë e përshtashme për role romantike të femrave. Në film për herë të parë paraqitet si statiste në Herr och fru Stockholm më 1920.

Greta Garbo është njëra ndër aktoret e para evropiane e cila arriti të bëhet yll në Holivud në fillim të viteve të tridhjeta. Në karierën e saj më të suksesshsme janë role të mëdha dramatike në filmat Mretëresha Kristinë, Ana Karenina, Grand hotel dhe Dama me kamelije. Më 1939 për aktrimin në komedinë satirike Ninotchka, arrinë famën botërore dhe nominohet për tri çmime Oskar. Krahas roleve të saje ishte në qendër të vemendjes edhe jeta e saj private. Ashtu që, lidhjet e saj të dashurisë ishin kryesish tema të titujve të shkrimeve dhe sipas opinionit holivudian njifet edhe si “sfinga suedeze” dhe “e huaja misterioze”. Pas mossuksesit të filmit Gruaja me dy fytyra , Greta Garbo më 1941 tërhiqet përgjithmonë nga filmi. Më 1954 shpërblehet me çmimin special Oskar për angazhimin e saj jetësor në artin filmik, të cilin shërblim vetë nuk e ka pranuar.
Filmografia

1941: Two-Faced Woman
1939: Ninotchka
1937: Pani Walewska
1936: Camille
1935: Anna Karenina
1934: Painted Veil, The
1933: Queen Christina
1932: As You Desire Me
1932: Grand Hotel
1931: Inspiration
1931: Love Business
1931: Anna Christie
1931: Her Fall and Rise
1931: Mata Hari
1930: Anna Christie
1930: Romans
1929: Man’s Man
1929: The Kiss
1929: Wild Orchids
1929: The Single Standard
1928: The Divine Woman
1928: The Mysterious Lady
1928: A Woman of Affairs
1927: Anna Karenina
1926: Torrent
1926: The Temptress
1926: Flesh and the Devil
1925: Die Freudlose Gasse
1924: Gösta Berlings saga
1922: Luffarpetter
1921: Konsum Stockholm Promo
1921: Lyckoriddare
1920: Herr och fru Stockholm

Lidhjet e jashtme[redakto | përpunoni burim]

: The Berlin Garbo Archives. First German Garbo Page
Greta Garbo në IMDb

Wikimedia Commons ka materiale multimediale në lidhje me: Greta Garbo.

GarboForever: The Legend lives on (gjerm.)

3Stooges.jpg Ky artikull nga Aktori është një faqe cung me një përmbajtje jo të mjaftueshme. Mund të ndihmoni Wikipedian duke e përmirësuar.