VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Ditë e gjatë si njeri i uritur Cikël poetik nga Valbona Bozgo Musai

By | August 9, 2020
4 Comments
  • author avatar
    Nela 1 month ago Reply

    Urime je e mrekullushme Bona .❤️

  • author avatar
    Liliana Mara 1 month ago Reply

    Urime Bona ..! Je e vecante bravo❤!!

  • author avatar
    Anonymous 1 month ago Reply

    Vargje nga zemra

  • author avatar
    Angjelina Xhara 1 month ago Reply

    Më emocionove pa masë,Valbona!
    Vargjet e tua të lindura në zhgrip…si perla të një nate që na afrohet,mbas një ditë të uritur,për të dëgjuar diçka shpëtimtare!

Komentet

Më 22 shtator 1998 u nda nga jeta Lazër Radi, jurist, publicist, prozator, poet e përkthyes

Lazër Radi (Prizren, 29 janar 1916 – Tiranë, 22 shtator 1998) ishte jurist, publicist, prozator, poet e përkthyes.

Biografia

U lind në Prizren më 1916 më 29 janar i fundit i pesë fëmijëve të Prend Çup Radit dhe Gonxhes së Kolë Vilës nga Shkodra. Radët ishin një fis i vendosur në Bishtazhin pasi kishin rënë nga Mirdita në ato vise.[1] Shkollën fillore e ndoqi dhe e kreu në qytetin e lindjes në vitet 1922 – 1929.

Për shkak të mosparaqitjes së të vëllezërve në thirrjen për shërbimin e detyrueshëm ushtarak në Mbretërinë Serbo-Kroato-Sllovene, familja merr katandinë dhe u vendosën së pari në Tiranë e më pas në Durrës. Lazri riosh nis punë tek restoranti i vëllait të madh, Prenkës. Më 1931 u vdes i zoti i shtëpisë, Prendi. Më 1930 – 1931 nisi të nxënit në shkollën e mesme në gjimnazin e Tiranës. Më 1931 iu akordua nga ministri i Arsimit Hilë Mosi bursë për në gjimnazin e Shkodrës deri më 1938 dhe u vendos në konviktin “Malet Tona”, në shoqërinë e nxënësve kosovarë Emin Duraku, Hajdar Dushi dhe Haki Taha e grupit përparimtar me Qemal Stafën, Xhemal Broja e Arshi Pipa, bën pjesë në celulat e para komuniste të Grupit Komunist të Shkodrës. Verën e vitit 1936 shkoi në shkollën verore të Pukës, ku jepte mësim e motra dhe u njoh me poetin Migjeni.

Më 1937 iu akordua një bursë shtetërore dhe më 1938 nisi vitin e parë akademik për Jurisprudencë në Universitetin “La Sapienza” në Romë, i ndihur nga Musine Kokalari për të gjetur banesën e parë. Më 1942 u diplomua me 110/110 në Filozofinë e së drejtës dhe u ftua si asistent profesor në katedrën e prof. Vito Cesarini Sforza. Por u kthye më 1942 në Shqipëri dhe nis stazhin e avokatisë pranë studios së avokat Golgotës në Durrës.

Gjate periudhes 1941-1943 punon si sekretar prane Mekembesit Jakomoni deri ne kapitullimin e Italise. I martuar me nje italiane ka nje djale, por ndahet prej saj kur ajo riatdhesohet e djali i mbetet Lazrit. Martohet me janar 1943 me Vitore Vushmaqin. Më 1944 mori liçencën e avokatit dhe nis ta ushtrojë atë. Më 23 nëntor 1944 u arrestua nga partizanët që kishin shtënë në dorë kryeqytetin shqiptar. Lista që përshkruante veçoritë e të arrestuarve politikë nga Komanda e lagjes Laprakë për komandën e qarkut u përpilua nga Arben Puto. U gjykua në prill të 1945 në Gjyqi Special, ku u dënua me 30 vjet burgim për përfshirjen e tij në politikë me anë të publicistikës. Më 1944 – 1954 vijoi odisenë e pafund burgjeve, ku ndau qelinë edhe me Petro Markon, Jusuf Vrionin dhe Andrea Varfin; më 1952 u arrestua edhe e shoqja pas ngjarjeve të bombës tek ambasada sovjetike, u dënua me dhjetë vite burg dhe punë të detyruar. I ulet denimi ne pese vjet. Gjate kohes se burgut te Tiranes krijohet aty sektori i perklthimeve ku Lazri caktohet si pergjegje, i atij grupi i perbere nga inetelektuale te larte, si Mihal Sherko, Mitat Aranti, Jusuf Vrioni, Dhimiter Pasko, Nedim Kokona,ej. Më 1954, lirohet nga burgu dhe pa mbushur dy javë interrnohet fillimisht në Savër e më pas në Shtyllaz e Radostine pastaj ne kampin e intelektualëve në Kuç të Kurveleshit deri më 1958. 1956-1957, lirohet nga burgu e shoqja dhe u lind fëmija i parë n kampin e Kuçit. Në vitet 1958-1962 u internua në kampet e Gradishtës dhe Çermës. Më 1959 u lindi fëmija i dytë dhe më 1963 i treti. Në vitet 1962-1990 u internua në kampin e Savrës. Punoi si mekanik, murator, marangoz, hekurkthyes e dizenjator me piktorin e kampeve Lek Pervizin. Punoi dhe si punëtor krahu në bujqesi deri me 1976 kur doli në pension pleqërie. Me 1982, demaskohet publikisht si armik i popullit dhe i pakënaqur nga regjimi, ne rrezik te burgosej perseri.

Më 1990 mbas viteve ndër burgje dhe kampe internimi e pune, u kthye në Tiranë dhe nis veprimtarinë për demokratizimin në opinionin kryeqytetas. Më 1991 pas gjysmë shekulli vizitoi Romën, ku u njoh dhe ndihmoi gazetarët Blendi Fevziu dhe Armand Shkullaku. Më 1992 u zgjodh kryetar i degës së Tiranës, për partinë e Unitetit Kombëtar, prej ku jep dorëheqjen vitin pasues. Së bashku me një grupim patriotësh formoi Lëvizjen Demokratike të Bashkimit të Shqiptarëve, me të cilën organizoi takime të shumta ndër qytetet e Shqipërisë nga 1992 deri më 1998.

Më 1998 pas mërgimit të fëmijëve, vdekjes së gruas më 1997 dhe rëndimit të shëndetit të tij, ndërroi jetë në Tiranë mëngjesin e 22 shtatorit. Më 23 shtator, Shoqata e të Përndjekurve Politikë i organizoi një varrim madhështor. Me ngjarjet e 1997-tes, librat qe kishte botuar gjate kesaj kohe, ai ia dergon mikut te tij Lek Pervizi ne Bruksel,me porosi qe t’i rueje, sepse ne Shqiperi po rivendosej perseri komunizmi.

Vepra

Publicistikë

Në vitet 1935-1938, filloi botimet e para në shtypin e kohës “Shtypi”, “Kombi”, “Drita”, “Diana”, kryesisht me emër, me inicialet L.R., apo me pseudonimet Lara, Lapredi, Ladi.

Ishte ndër të parët (në mos i pari, njoftuar nga motra e Milloshit) që nxorri shkrime kushtuar vdekjes së Migjenit, tek “Drita” në shtator 1938 dërgon “Migjeni si poet e si njeri”. Pas pushtimit italian dhe bashkimit të kurorës, bashkëpunon me gazetën “Tomorri” dhe “Tomorri i vogël” me një seri artikujsh, gjersa ndalohet me protestë të ambasadës jugosllave. Pas kapitulimit të Italisë, në vitet 1943-1944, bashkëpunon me gazetën “Bashkimi i Kombit”, që drejtoi Akile Tasi.

Më 1991, pas viteve të shumta në burgime e internime, bëri përpjekjet e para për të botuar shkrimet e para në shtypin opozitar. Më 1992 nisi të botonte intervista dhe artikuj të shumtë në shtyp (Z. Rinisë, RD, Kombi, Drita Islame, Patrioti).

Organe shtypi

Së bashku me grupin e përbërë nga Stafa, Broja, Pipa përgatiti për botim gazetën “Shkëndija”.

Së bashku me të birin, Jozefin, botoi revistën “Arbëria” herët në vitet ’90. Në vitet 1994 – 1998 botoi gazetën “Bashkimi i Shqiptarëve” në 52 numra.

Libra

U kaplua nga entuziazmi i fashizmit, tashmë vendlindja e tij ishte bashkuar më trungun amtar, dhe shkruan broshurën “Fashizmi dhe fryma shqiptare” me parathënie të neo-shqiptaristit Vangjel Koça; për të keqen e tij më vonë.

Më 1985-1990, nis të shkruajë kujtimet në tre vëllime, përgatit dy libra me poezi, plotëson veprën “Një verë me Migjenin”, përmbledh kujtimet mbi Mirash Ivanajn, përkthen librin “Qytete dhe Fantasma” të Duçiqit. Më 1993 botoi së bashku me të birin “Muret e Muzgut”. Më 1994 botoi librat dokumentarë “Misteret e një Ministri” mbi Ivanajn dhe “Rrëfim për Dinejt e Dibrës”, më 1995 botoi librat me përkthime “Epopeja e njeriut” të vëllezërve Ivanaj. Më 1996 botoi librin e dytë poetik “Shpresa vdes e fundit” dhe monografinë “Njeriu i rrugës së gjatë”.

Më 1997-1998 botoi të parin studim mbi Gjyqin Special me titull “I pari Gjyq Special në Shqipëri”, memorialin “Shqipëria në vitet ‘30”, vëllimin poetik “Anzave të Sharrit” dhe novelën “Apollogjia e Sokratit në Tiranë”. Ditën kur dha shpirt doli nga shtypi libri “Një verë me Migjenin” që kishte aq për zemër, ku përshkruan 110 ditët e kaluara me poetin në Pukë dhe rolin e tij në botimin e vëllimit “Vargjet e lira”.

Përkthime

Më 1988 përktheu poemën e jashtëzakonëshme të Jevrem Bërkoviqit “Stalini, Moxarti dhe Maria Judina”, e cila qarkulloi fshehtas dorë më dorë dhe u botua vetëm më 1994. Më 1995 botoi përkthimin e veprës “Jeta dhe zakonet e shqiptarëve” të prijësit fisnor dhe ushtarakut malazez, Mark Milani. Në vitet 1997-1998 vijoi të botonte përkthimet “Platoni, vepra”, dhe “Qytete dhe Fantazma” të Jovan Duçiqit. Edhe pse në kushte tejet të vështira, ai arriti të përkthejë disa vepra të Frojdit, Jungut dhe një “Enciklopedi të historisë së botës”. Përveç tyre, disa vepra të rëndësishme të përkthyera nga Lazër Radi kanë mbetur akoma në dorëshkrim. Wikipedia

URATË PËR FËMIJËN E PALINDUR – Poezi nga NËNË TEREZA

O Nëna Marie

ti që e njeh gëzimin dhe lumturinë

por edhe pasigurinë dhe frikën

që përjeton çdo nënë

për fëmijën e palindur ende.

Beko prindërit

këtë fëmijë bekoje

edhe pse i vogël dhe i palindur.

 

Përgatitja jetën

plot hare dhe gëzim,

dashuri dhe lumturi.

Mbroje këtë jetë të vogël

me tërë fuqinë tënde

me tërë kujdesin tënd.

 

Fort e dashur Nënë, Mari,

ruaje këtë zemër të vogël

që rrah në kraharorin e nënës

qëmos ta sulmojë askush

para se të lindë

ose para kryerjes së misionit

në këtë botë

të cilën na e ka besuar me mirësi

Ati ynë qiellor,

Amen.

XXXIX – 2020 VITI I AT GJERGJ FISHTËS – Kujtoj mbas 105 vjetësh flamurtarin e vitit 1911 – Përgatiti për botim Fritz RADOVANI

XXXIX – 2020 VITI I AT GJERGJ FISHTËS – – Kujtoj mbas 105 vjetësh flamurtarin e vitit 1911 – Përgatiti për botim Fritz RADOVANI

– Kujtoj mbas 105 vjetësh flamurtarin e vitit 1911

DEDË GJO’ LULI

(1840- 24.IX. 1915)

Kush na e vrau Trimin e Hotit?

20 vjet më parë u nda nga jeta Yehuda Amichai, poeti më i madh modern i Izraelit dhe ndër më të mëdhenjtë në botë – Nga MIMOZA EREBARA

Yehuda Amichai

Lindur më 3 maj 1924

Würzburg, Gjermani

Vdiq më 22 shtator 2000 (76 vjeç)

Amichai konsiderohet, si në Izrael dhe ndërkombëtarisht, si poeti më i madh modern i Izraelit, dhe një nga poetët kryesorë në të gjithë botën. Ai gjithashtu shkroi dy romane dhe disa tregime.

Biografia

Yehuda Amichai lindi në Würzburg, Gjermani, në një familje Ortodokse Hebreje dhe u rrit duke folur hebraisht dhe gjermanisht. Emri i tij gjerman ishte Ludwig Pfeuffer.

Amichai emigroi me familjen e tij në moshën 12 vjeç në Petah Tikva në Mandate Palestine në 1936, duke u transferuar në Jeruzalem në 1936. Ai ndoqi Ma’aleh, një shkollë të mesme fetare në Jeruzalem. Ishte një anëtar i Palmach, forca goditëse e Haganah, forca mbrojtëse e komunitetit hebre në Mandatin e Palestinës. Si i ri, ai doli vullnetar dhe luftoi në Luftën e Dytë Botërore si ushtar në Ushtrinë Britanike dhe në Negev në frontin jugor në luftën e Palestinës 1947–1949.

Pas shkarkimit nga Ushtria Britanike në 1946, Amichai ishte student në Kolegjin e Mësuesve David Yellin në Jeruzalem dhe u bë mësues në Haifa. Pas Luftës 1947–1949 1948 Arabo-Izraelit, Amichai studioi Tevratin dhe letërsinë Hebraike në Universitetin Hebraik të Jeruzalemit. I inkurajuar nga një prej profesorëve të tij në Universitetin Hebraik, ai botoi librin e tij të parë me poezi, “Tani dhe në ditë të tjera,” në 1955.

Në vitin 1956, Amichai shërbeu në Luftën e Sinait dhe në 1973 ai shërbeu në Luftën e Yom Kippur. Amichai botoi romanin e tij të parë, “Jo të kësaj kohe, jo të këtij vendi”, në 1963. Në këtë roman ai përpiqet t’i japë kuptim botës që krijoi Holokaustin. Romani i tij i dytë, “Mi Yitneni Malon”, rreth një poeti izraelit që jeton në New York, u botua në 1971. Ai ishte një poet në rezidencën në Universitetin e Neë York-ut në 1987. Për shumë vite ai dha mësim letërsi në një seminar izraelit për mësuesit dhe në Universitetin Hebraik për studentë nga jashtë.

Amichai u ftua në vitin 1994 nga Kryeministri Yitzhak Rabin për të lexuar nga poezitë e tij në ceremoninë e Çmimit Nobel të Paqes në Oslo. “Zoti ka mëshirë për fëmijët e kopshtit” ishte një nga poezitë që lexoi. Kjo poezi është gdhendur në një mur në Muzeun Rabin në Tel-Aviv. Ka rrugë me emrin e tij në qytete në Izrael, dhe gjithashtu një në Ëürzburg.

Gjithashtu ai është vlerësuar me çmimet më të larta letrare në Izrael.

1957 Shlonsky Prize, 1969 Brenner Prize, 1976 Bialik Prize, and 1982 Israel Prize.

Amichai është martuar dy herë. Ai së pari ishte martuar me Tamar Horn, me të cilin kishte një djalë, dhe më pas me Chana Sokolov; ata kishin një djalë dhe një vajzë. Dy djemtë e tij Roni dhe Davidi dhe vajza e tij është Emmanuella.

Amichai vdiq nga kanceri në vitin 2000, në moshën 76 vjeç.

Poezia

Poezia e Amichai trajton çështje të jetës së përditshme dhe çështje filozofike të kuptimit të jetës dhe vdekjes. Puna e tij karakterizohet nga ironi e butë dhe imazhe origjinale, shpesh të habitshme. Si shumë poetë laikë izraelitë, ai lufton me besimin fetar. Poezitë e tij janë plot referenca ndaj Zotit dhe përvojës fetare. Ai u përshkrua si një filozof-poet në kërkim të një humanizmi post-teologjik.

Amichai është vlerësuar me një “aftësi të rrallë për të shndërruar situatën personale, madje private, të dashurisë, me të gjitha gëzimet dhe agonitë e saj, në përvojën e të gjithëve, duke e bërë të përgjithshme kohën dhe vendin e tij”.

Disa nga imazhet e tij u akuzuan si sakrilegj. Në poezinë e tij “Dhe kjo është lavdia jote” (Vehi Tehilatekha), për shembull, Zoti është zhytur poshtë globit si një mekanik nën një makinë, duke u përpjekur kot ta riparojë atë. Në poezinë “Gods Change, Lutjet Stay The Same” (Elim Mithalfim, ha-Tfillot Nisharot la-Ad), Zoti është portretizuar si një udhërrëfyes  ose magjistar.

Gjuha dhe stili poetik

Në një intervistë të botuar në Revistën Amerikane të Poezisë, Amichai foli për prirjen e tij në hebraisht:

“Jam rritur në një familje shumë fetare … Kështu që lutjet, vetë gjuha e lutjes u bë një lloj gjuhe natyrale për mua … Nuk përpiqem – siç bëjnë ndonjëherë poetët – të ‘pasuroj’ poezinë duke marrë më shumë material kulturor ose më shumë material etnik në të. Vjen shumë natyrshëm.”

Robert Alter e përshkruan poezinë e Amichai si një “lojë me zë”. Ai “ndërton një vrull të fortë që lëviz në shoqërim të lirë nga fjala në fjalë, tingujt që gjenerojnë praktikisht fjalët që ndjekin në zinxhirin sintaksor përmes farefisnisë fonetike”.

Puna e Amichai është e popullarizuar në përkthimin anglisht, por admiruesit e poezisë së tij në origjinal hebraisht pretendojnë se përdorimi i tij inovativ i gjuhës ka humbur në përkthim. Shtresat delikate të kuptimit të arritura duke përdorur një fjalë të lashtë sesa sinonimin e saj modern për të dhënë një konotacion biblik nuk mund të përcillen gjithmonë. Në poezinë e dashurisë së Amichai “Në Mes të këtij Shekulli”, për shembull, përkthimi në anglisht lexon: “linsey-ëoolsey i të qenit tonë së bashku”. Termi hebraik, shaatnez, i referohet tabusë biblike mbi ndërthurjen e lirit dhe leshit, të cilin një lexues hebre do ta kuptonte si një imazh të bashkimit të ndaluar.

Vepra letrare

Amichai gjurmoi fillimet e tij si një adhurues i poezisë kur ishte vendosur me ushtrinë britanike në Egjipt. Aty ai rastësisht gjeti një antologji të poezisë moderne britanike dhe veprat e Dylan Thomas, T. S. Eliot dhe Ë. H. Auden. Ai libër frymëzoi mendimet e tij të para për t’u bërë shkrimtar.

Ai e ndryshoi emrin e tij në Yehuda Amichai (“populli im jeton”) rreth vitit 1946. Në biografinë e saj për Amichai, kritikja letrare Nili Scharf Gold shkruan se ideja për ndryshimin e emrit, si dhe emri “Amichai”, erdhi nga e dashura e tij, Ruth Herrmann, e cila u transferua në Shtetet e Bashkuara dhe më pas u martua me Eric Zielenziger. Përkundër pretendimit të Gold, Amichai tha në një intervistë se ishte ideja e tij të zgjidhte emrin Amichai: “… ishte e zakonshme në atë kohë të ndryshonte emra (të huaj) në emra hebraikë … ‘Amichai’ ishte një emër i duhur , sepse ishte socialist, sionist dhe optimist. “

Octavio Paz: “Ai është një nga poetët tanë të mëdhenj, shumë i jashtëzakonshëm. Pasi të ketë lexuar poezitë e tij, askush nuk mund t’i harrojë kurrë – mund të ketë kaq shumë jetë në gjashtëmbëdhjetë rreshta. Yehuda Amichai është një mjeshtër”.

Anthony Hecht: “poema është poezi aq thellësisht shpirtërore sa çdo që kam lexuar në kohët moderne, duke mos përjashtuar Katër Kuartetet e Eliotit, ose ndonjë gjë tjetër që mund të gjendet në veprat e fetarëve profesionistë. Është një triumf i pakrahasueshëm. Sigurohuni menjëherë se kjo bën nuk do të thotë pa humor, ose pa një sens të pasur komedie “.

“jo vetëm i shkëlqyeshëm, por, në vetvete, do të kishte merituar një Çmim Nobel”.

Poezia e Amichai është përkthyer në 40 gjuhë.

Provo të mbash mend disa hollësi – Poezi nga YEHUDA AMICHAI – Përktheu Skënder Buçpapaj

Provo të mbash mend disa hollësi. Mos harro veshjet
e asaj që ti e do
kështu që në ditën e ndarjes të mund të thuash: herën e fundit
kishte veshur filan xhaketë ngjyrë kafe, mbante kapele të bardhë.
Provo të mbash mend disa hollësi. Sepse ato nuk kanë fytyrë
dhe shpirti i tyre është i fshehur dhe të qarat e tyre
janë të njëjta me të qeshurat e tyre,
dhe heshtja e tyre dhe britmat e tyre ngrihen në një lartësi
dhe temperatura e trupit të tyre është ndërmjet 98 dhe 104 gradë
dhe ato nuk kanë jetë jashtë kësaj hapësire të ngushtë
dhe ato nuk kanë asnjë imazh të gdhendur, asnjë ngjashmëri, asnjë kujtesë
dhe ato kanë gota prej letre ditën e gëzimit të tyre
dhe gota letre që përdoren vetëm një herë.

Provo të mbash mend disa hollësi. Sepse bota
është e mbushur me njerëz që ishin dërmuar nga gjumi
pa pasur askënd që t’ua mëkojë lotin,
dhe ndryshe nga kafshët e egra ata jetojnë
secili në vendin e tij të fshehur të vetmuar dhe ata vdesin
së bashku në fushat e betejës
dhe në spitale.
Dhe toka do t’i gëlltisë të gjithë,
e mira dhe e keqja së bashku, si pasuesit e Korahut,
të gjithë ata në rebelimin e tyre kundër vdekjes,
goja e tyre hapet deri në momentin e fundit,
duke lavdëruar dhe mallkuar në një të vetme
ulërimë. Provo, provo
të mbash mend disa hollësi.

Poemë pa fund – Cikël poetik nga YEHUDA AMICHAI – Përktheu MIMOZA EREBARA

Poemё pa fund

Brenda muzeut tё ri tё sapo hapur

gjendet një sinagogë e vjetër.

Brenda sinagogës

jam unё.

Brenda meje

zemra ime.

Brenda zemrës sime

nje muze.

Brenda muzeut

një sinagogë,

brenda saj

unё,

brenda meje

zemra ime,

brenda zemrës sime

nje muze.

Më parë nga…

Para se të mbyllet kjo Portё,

para  se të shfaqet e fundit qetёsi,

para  se unё të zhvendosem, -Atje,

para  se bari të harliset nё kopёshtin e shtёpisё,

para  se të mos ketë asnjё  falje,

para  se mendimi të mbetet pa fjalё

para se britma tё mbetet nё fyt e jeta tё ndalё

para se ҫdo gjё tё mbetet pa cak

para se gjёrat tё jenё mbyllur në dollap,

para  se rregullat tё zbulohen.

para  se pёrfundimi tё planifikohet,

para  se Zoti ta mbyllë dorën e shtrirё,

para  se të mos kemi ku të rrimё.

Duke harruar dikë

Të harrosh dikë është sikur të harrosh të fikësh dritën

në oborrin e shtëpisë duke e lёnё ndezur gjithë ditën tjetër

Por atëherë, është drita që ju bën të kujtoni.

Një grua e rregullt

Kjo grua e rregullt me flokё tё prera shkurt

Ve nё rregull jo vetёm mendimet e mia, po edhe sirtarёt e dollapit tim,

I lëviz ndjenjat përreth saj, si mobiljet

në një rimodelim.

Kjo grua, me bel tё shtrёnguar fort mё bёn ta shoh gjatё

sa poshtё, e sa lart pёr t’u ndalur mё pas

nё sytë e saj si njё parashikim moti

nganjёherё si prej xhami tё papërshkueshëm nga uji.

Edhe klithmat e saj të pasionit ndjekin një rregull të caktuar,

njëra pas tjetrёs:

pëllumb, pëllumbi, pastaj pëllumb i egër,

pastaj pallua, pallua i plagosur, pallua, pallua,

pëllumbi i egër, pëllumbi i zbardhur, pëllumbi pëllumb

mëllenjë, mëllenjё …

Kjo grua e rregullt: ka kujdes qё në tapetin e dhomës së gjumit

këpucët e saj gjithmonë t’I vendosё  larg shtratit.

(Janё këpucët e mia qё e ҫojnё aty.)

Ҫfarё njeriu jeni?

“Ҫfare njeriu jeni?” i dëgjova duke më thënë.

-Unë jam një njeri me nje shpirt kompleks,

me ndjenja tё sofistikuara gati nё sistem

Me kujtese tё fortё deri në fund të shekullit XX,

Por me një trup të vjetër nga kohërat e lashta

Dhe me një Zot edhe më të vjetër se trupi im.

Unë jam një njeri  qё eci sipërfaqes sё  tokës.

Nё vende të ulëta, shpella dhe puse.

Më frikësoinё majat malore

Dhe ndërtesat e larta më trembin.

Unë nuk jam si një pirun I ngulur,

As një thikë prerëse, as një lugë e mbërthyer.

Unë nuk jam as i qetё dhe as dinak

As si një gjarpёr që zvarritet nga poshtë.

Më së shumti jam një gur i rëndë dhe i ngathët

Ku mashtrimi, si miri dhe i keqi,  rrinё bashkё

Sa për pak shije

Dhe pak aromë….

Shigjetat e fatit nuk më drejtojnë mё. Vazhdoj

Jetёn time po njёlloj

me kujdes dhe qetësi

Si një vullnet shoqёrues që filloi të shkruhej

Në momentin që linda.

Tani unë qëndroj në anë të rrugës

i lodhur, i mbështetur në murin e njё parkimi.

Dhe mund të qëndroj këtu për asgjë, falas.

Po Unë nuk jam një makinë,- unë jam një Njeri,

Një Zot-njeri, një Perëndi-njeri

Ditët e të cilëve numërohen. Hallelujah!

Shiu i parë

Shiu i parë më kujton aromёn e pluhurit tё verёs

kur ca pika tё stёrmёdha fillojnё e bien njё nga njё

Ky shi  nuk e kujton shiun e vitit të kaluar.

Viti shinor  ёshtё njё bishё pa kujtime

Ndaj shumё shpejt do na duhet tё koracohemi

me parzmore

Tё bukura, tё qёndisura,

Si takёmet e njё kali luftarak.

bishёёs me patjetёr  duhet t’I bёjmё ballё

Frika e butё e kёtij vizioni tё papritur,

thjesht se ranё ca pika shi, sigurisht,

vjen nga shenjtorёt e lashtё

Nga tre ose katër në dhomë

Nga tre ose katër në kёtё dhomë

Një është gjithmonë duke qëndruar në dritare.

I detyruar të shohë jashtё saj

padrejtësinë midis gjembave,

Zjarret në kodra.

Dhe ai  as i pa qё tё gjithё dolёn

E kur u kthyen nё mbrёmje nё shtёpi,

Atёherё e vuri re se ata ishin  mё ndryshe .

Nga tre ose katër në dhomë

Një është gjithmonë duke qëndruar në dritare.

Zhytur thellё nё mendime  tё errta si flokёt e tij.

Pas, fjalët, duke u endur, fluturake e pa peshё,

Zemrat pa kushte, profecitë pa bukё

Dhe gurë të mëdhenj të vendosur atje

Në këmbë, të mbyllur si shkronja tё mendimeve

Pa adresë; qё askush  s’i merr.

Më 22 shtator 2000 u nda nga jeta poeti më i madh modern izraelit Yehuda Amichai

VOAL – Yehuda Amichai, lindur Ludwig Pfeuffer (Würzburg, 3 maj 1924 – Jerusalem, 22 shtator 2000) ishte poet dhe shkrimtar izraelit. Amichai konsiderohet nga shumë njerëz si poeti më i madh modern izraelit dhe ishte një nga të parët që shkruante poezi në gjuhën hebraike. Shkrimet e tij shpesh merren me probleme dhe situata në jetën e përditshme dhe janë më pak letrare sesa ato të shumë poetëve hebrefolës të shekullit të nëntëmbëdhjetë si Hayyim Nahman Bialik. Poezitë e tij karakterizohen nga një ironi e butë dhe dhimbje për një dashuri të shkatërruar. Dashuria për popullin, për fenë, për tokën e tyre, veçanërisht për qytetin e Jeruzalemit.


Biografia

Amichai u lind në Würzburg, Gjermani, nën emrin Ludwig Pfeuffer, pastaj emigroi me familjen e tij në Palestinë në vitin 1936. Lufta e Luftës së Dytë Botërore luftonte në brigadën hebraike të ushtrisë britanike dhe pastaj në luftën arabo-izraelite të vitit 1948. Më pas ai u bë një avokat i vendosur i paqes dhe pajtimit në Palestinë, duke punuar gjithashtu me shkrimtarët palestinezë.

Ai u zbulua në vitin 1965 nga Ted Hughes, i cili më vonë përkthente (por mbi të gjitha bëri që të përkthehet Assia Gutmann) libra të ndryshëm nga Amichai.

“Ai duhet të ketë fituar çmimin Nobel në një nga njëzet vitet e fundit”, shkroi Jonathan Wilson në New York Times më 10 dhjetor 2000. “Por ai e dinte se përderisa një juri skandinave e kishte marrë përsipër atë, pavarësisht nga idetë e tij politike, të cilat pa dyshim ishin në anën e pëllumbave, ai ishte në anën e gabuar të barrikadës”.

Mes poezive të tij, El maalè rahamim është përdorur shpesh si një këngë e lutjes në kujtim të njerëzve që vdiqën me vdekje të dhunshme dhe shpesh përdoren në festime në kujtesën e Shoah.

Ai ka shkruar edhe tregime te shkurtra apo novela, por ne fakt me shume njihet si poet.Fitues i cmimit prestigjioz “Bialik prize”, “Brener Prize” dhe shume cmime te tjera. Poezite e tij jane te shkruara ne hebraisht por te perkthyera mbi 40 gjuhe, Anglisht, Gjermanisht, Suedisht, Spanjisht,..
Yehuda Amichai me poemen e tij kushtuar Mbretit David, te perkthyer ne anglisht u be shume popullor dhe imagjinata e tij dhe stili i tij e perfshine menjehere ne poezine bashkekohore, qofte ne Amerike, qofte ne Angli. Ai eshte karakterizuar gjithashtu nga kritika, si nje poet intelegjent, me nje varg solid. Qe nga viti 1955 kur botoi vellimin e tijn te pare, “Ne nje dite tjeter”, nuk rreshti se botuari, deri me 2000, vit edhe kur nderroi jete ai pati nje vellim “Open Closed Open”. Ne Izrael librat e tij jane bestsellers dhe me 1982, Amichai mori Cmimin Prestigjioz “Cmimi Izrael i Poezise” per revolucionarizimin poetik te gjuhes. Ai eshte nominuar edhe per Cmimin Nobel.

Vepra të përkthyera në anglisht

  • A Life of Poetry, 1948-1994. Nga Benjamin e Barbara Harshav. New York: HarperCollins, 1994.
  • Amen.  Nga autori dhe nga Ted Hughes. New York: Harper & Row, 1977.
  • Even a Fist Was Once an Open Palm with Fingers: Recent Poems. Nga Benjamin e Barbara Harshav. New York: HarperPerennial, 1991.
  • Exile at Home. New York: Harry N. Abrams, 1998.
  • Great Tranquility: Questions and Answers. Nga Glenda Abramson e Tudor Parfitt. New York: Harper & Row, 1983.
  • Love Poems: A Bilingual Edition. New York: Harper & Row, 1981.
  • Not of this Time, Not of this Place. Nga Shlomo Katz. New York: Harper & Row, 1968.
  • On New Year’s Day, Next to a House Being Built: A Poem. Knotting [England]: Sceptre Press, 1979.
  • Open Closed Open: Poems. Nga Chana Bloch e Chana Kronfeld. New York: Harcourt, 2000.
  • Poems of Jerusalem: A Bilingual Edition. New York: Harper & Row, 1988.
  • Selected Poems. Nga Assia Gutmann. London: Cape Goliard Press, 1968.
  • Selected Poems. Nga Assia Gutmann e Harold Schimmel con la collaborazione di Ted Hughes. Harmondsworth: Penguin Books, 1971.
  • Selected Poems. Botuar nga Ted Hughes e Daniel Weissbort. London: Faber & Faber, 2000.
  • Selected Poetry of Yehuda Amichai. Nga Chana Bloch and Stephen Mitchell. New York: Harper & Row, 1986. Ribotuar nga: University of California Press, 1996.
  • Songs of Jerusalem and Myself. Nga Harold Schimmel. New York: Harper & Row, 1973.
  • Time. Pëkthye r nga autori me Ted Hughes. New York: Harper & Row, 1979.
  • Travels. Nga Ruth Nevo. Toronto: Exile Editions, 1986.
  • Travels of a Latter-Day Benjamin of Tudela. Nga da Ruth Nevo. Missouri: Webster Review, 1977.
  • The World Is a Room and Other Stories. Nga Elinor Grumet. Philadelphia: Jewish Publication Society, 1984.

ISHULLI NË GJOL – Poezi nga EZRA POUND – Përktheu EDION PETRITI

O Zot e Venus, o patron i hajdutëve Mërkur

Jepmë në kohë, të lutem, një kjsokë të vogël duhani

Me kutiçka të shndritshme

në rregull mbi raftet, një mbi një

Kavendishin e hapur erëmirë

dhe tabakon,

E “virginia”-n e mprehtë

të hapur nën kutitë e xhamit,

E një peshore jo shumë të vajosur,

Dhe kurvat që hyjnë, për një fjalë, kur kalojnë.

Një batutë, a të krehin flokët një çikë.

 

O Zot e Venus, o patron i hajdutëve Mërkur

Jepmë një kjoskë me qera, duhani

a vërmë në një punë

veç jo në këtë zanatin e nëmur të shkrimtarit,

ku gjatë gjithë kohës duhet truri.

 

URATË PËR ÇIFTIN E RI MARTESOR – Poezi nga NËNË TEREZA

Hyji im,

ndihmoje këtë çift martesor

që të jenë një zemër e vetme

plot dashuri,

jepju atyre një jetë

në të cilën

do të mund të jenë një zemër e vetme,

në gëzime dhe në pikëllime,

në shëndet dhe sëmundje.

Jepu atyre dashurinë

për fëmijët që do t’i kenë

dhe bëj që shtëpia e tyre

ta ketë derën e hapur

për të varfër.

 

O Hyj, mësoji

të luten së bashku

për të jetuar gjithnjë në bashkim.

DASHURI DHE URREJTJE – Takimi historik i Enver Hoxhës me familjen Kadare – Nga SULEJMAN MATO

Fragment i nxjerrë nga libri “Kujtimet e mia me Kadarenë”
Në ato vite Zeusin e mundonte përjetësia.Kishte disa vite që po punonte për përjetësinë. Po përse të mundohej aq shumë kur kalemxhinjtë i kishte rrotull dhe kush mund ta bënte më mirë këtë gjë se Kadareja?
Zeusi kishte menduar se kishte ardhur koha që Kadareja të vihej në proven e zjarrit.… Do ta thërriste për një darkë familjare, edhe për t’i treguar se e veçonte nga të tjerët,dhe do t’ia ngulte sytë mirë… Me kalimin e viteve Zeusi kishte përfituar një huq Zeusor. I hetonte njerëzit që e rrethonin me kujdes .
Në atë përballje sysh ai kishte përfituar një eksperiencë të mjaftueshme për të kuptuar intuitivisht besnikërinë e atyre që e rrethonin..
Po sikur? Po sikur ky “mut muti”(shprehja e zakonshme e tij në caste nervozizmi) Po sikur?.Mendime të turbullta i shkonin në mend për kohën e pasvdekjes… Kishte çaste që ai bëhej tepër naiv për t’ia lënë kujtimet mëhallaliut të tij. Ishte koha për ta venë në provë…
Ata ishin të dy gjirokastritë. Të dy të lindur pranë sokakut të të marrëve. Të dy, më të shquarit në politikë dhe në letërsi. Ndonse me një diferencë moshe 28 vjetë, të dy e vlerësonin dhe i besonin njeri tjetrit. Të dy persona të penës. Gjer në vitin ‘74 kur Enveri pësoi një hemoragji cerebrale ai e shkruante vetë historinë e tij të përjetësisë. Pas vitit ‘74, Zeusi e kuptoi që i duhej një skrib. Skribë kishte plot rreth vetes por Enveri e çmonte penën e Ismailit edhe pse vet Enveri kishte një sens të spikatur.
I gjendur nën trysninë e sëmundjes që e kaplonte çdo ditë, të syzeve optike që e mundonin dhe të moshës që po e rrënonte dita-ditës atij i duhej një shkrimtar.
Kadarenë e kishte përkrahur në fillimet e tij Ndofta kjo ka qenë arsyeja që Enver Hoxha e ftoi Ismail Kaderenë në vilën e tij, për t’i treguar një shenjë mirënjohje, për krijimtarinë e tij dhe si rastësisht t’i hapte mundësinë e bashkëpunimit. Jo rastësisht ai kishte menduar t’i tregonte shkrimet e tij me kujtime për vegjëlinë. Jo rastësisht atë mbrëmje ai i tha: ”Po ua jap juve” e cila nënkuptonte, “pa shikoji një cikë…,dhe shiko nëse mund të merresh pak dhe me kujtimet e mia”. Jo rastësisht i fali kompletin e krijimtarisë së Balzakut. Nënteksti ishte i qartë. Unë jam balzakjan. Balzaku është i preferuari im. Pra, mos u josh nga shkrimtarët kontemporanë si Kafka etj.. Para se të ndodhte ky takim sinjalet e mirëkuptimit ishin dhënë, politikani me vlerësime verbale, shkrimtari me autografe librash, me dedikime mikluese. Historia e këtyre dy personaliteteve të lindur në Sokakun e të Marrëve do të kishte zikzaket e veta, midis dashurisë dhe urrejtjes. Në duelin mes një politikani dhe një shkrimtari historikisht fitorja e shkrimtarit është afatgjatë. Diktatori kishte prekur shtratin e vdekjes, shkrimtari po fitonte në kohë. Enveri kishte shpresuar tek një glorifikim i tij i pas vdekjes, pikërisht prej penës së Kadaresë, si nip, stërnip i sokakut të të marrëve. Përkrahja që Enveri i bëri Kadaresë, në 1956, duke lavdëruar poemën “Princesha Argjiro” si dhe poema “Përse mendohen këto male”kur a e mori në telefon, duke thënë se e kishte lexuar dy herë…:kërkonin shpërblim.
Gjiroka-triti e njeh mirë fisinikërinë gjirokastrite. Nga ana e Kadaresë duhej treguar një kujdes i shtirur. . Kadare i kishte dhënë shënja qysh me poemën “Vitet gjashtëdhjetë” kurai ngriti figurën e tij në art dhe te romani “Dimri i vetmisë së Madhe.”
Pra,ky takim num mund të ishte I rastësishëm. Me kalimin e viteve, Zeusi dobësohej e venitej. Ndërkohë që Prometeu rritej e rritej. Në këtë kohë marrëdhëniet dashuri-urretje, kishin hyrë në zonën kritike. Kadarenë e trembte sëmundja e tij me shenja psikike dhe heshtja e tij funebre. Me poemën “Mbledhje e pazakontë në K.Q, ose si u quajt nga lexuesi: “Pashallarët e kuq” ku poeti e idealizonte figurën e Enver Hoxhës” pati një çast, por vetëm një çast, kur Zeusi e pikasi dinakërinë e Prometeut dhe belbëzoi; “Muti i mutit!” Ideja e glorifikimit të pas vdekjes kish pësur krisje. Mirëpo, gjirokastriti i ri qenkesh më dinak se plaku. Në duelin midis politikanit dhe shkrimtarit shkrimtari kishte fituar terren të mjaftueshëm. Vepra e Kadaresë kishte nisur rrugën drejt Europës. Ishte Zeusi ai që e kishte ngritur figurën e shkritmarit i cili në rrethanat e reja nuk ia kishte më nevojën Zeusit, Ai tashmë ishte dhe i paaftë për ta errësuar figurët e Prometeut i cili me pishtar në dorë kishte dalë jashtë tratorisë gubernës së Enver Hoxhës. Prometeu me pishtar në dorë po lëvizte nëpër shtete europiane. Ishte tepër vonë për ta shuar pishtarin .Pikërisht në këtë kohë dinakut plak i shkoi mendja ta ftonte shkrimtarin në shtëpinë e vet.
Çfarë fshihej pas kësaj ftese? Më këto mendime rrokopujë Kadare me Helenën dhe dy vajzat e vogla, në orën pesë të mbasditës futen në Bllokun e rrethuar me roje. Askush nuk e ndal, përkundrazi, e nderojnë me një ceremoni të heshtur. Familja Kadare e veshur si për festë, hap portat e sarajeve sulltanore. Te dera i priste Nexhmija. Ishin të ftuar me porosi të Enverit. i sistemon në dhomën e pritjes. U thotë të presin pak. Dhe ata presin. Presin me shqetsim. Kalojnë minutat. Ai nuk hyn. Shqetsimi rritet. Buzëqeshjet dhe qerasmat flasin për një pritje miqësore. Kadarea nis të dyshojë. Intuita i jipte sinjale alarmi.
Pas gjysmë ore pritjeje të ethshme Hoxha zbret shkallët, dalëngadalë, i rëndë, pozant. Te dera e dhomës së pritjes u shfaq i buzëqeshur, madhështor por edhe i përzemërt e gazmor,si i ngritur plot humor nga gjumi i gjatë i mbasdites.…Të pranishmit u ngritën në këmbë…Hoxha dhe Kadareja kryqëzuan shikimet …. Ka një fotografi që e ka fiksuar këtë moment…
Zeusi dhe Prometeu, të dy në këmbë.përballë njeritjetrit. Nga ai takim i shkurtër, pavarësisht nga fjalët që u thanë ata të dy u kuptuan ngafjalët që nuk u thanë. Zeusi atë cast mendoi: ”Këtij njeriu i duhet besuar. ”

Më 21 shtator 1934 lindi Leonard Cohen, autor këngësh dhe poet i shquar kanadez

VOAL – Një këngëtar, por edhe një autor këngësh dhe poet i shquar kanadez Leonard Cohen ka lindur në Montreal, Quebec, më 21 shtator 1934.

Pas përfundimit të studimeve ai u transferua në Nju Jork. Ai pastaj u zhvendos në Greqi dhe në fillim të viteve 60 botoi dy romane, “The Favorite Game” (1963) dhe “Losers Beautiful (1966). Vazhdon të shtëtisë botën: kalon disa vjet në një manastir budistik kalifornian duke marrë emrin Jikan, që do të thotë “i heshtur”; ai jeton në Kubë gjatë periudhës së revolucionit; pastaj kthehet në Nju Jork.

Në librin e tij të poezive “The Parasites of Heaven”, “Parazitët e Qiellit” shfaqen disa tekste (duke përfshirë “Suzanne”) që më vonë do të bëhen këngë. Vetëm në vitin 1966 falë këngës së tij “Suzanne” fillon të njohë suksesin në një nivel muzikor.

Falë inkurajimit të këngëtarit dhe kompozitorit të tij, Judy Collins, ai vendosi të publikojë albumin e parë. Është viti 1968 dhe albumi thjesht quhet “Këngët e Leonard Cohen”: albumi menjëherë pati një sukses të mirë.

Veprat e mëposhtme janë “Songs from a Room” (1969), “Songs of love and hate” (1971) e “Live songs” (live), respektivisht “Këngët nga një dhomë” (1969), “Këngët e dashurisë dhe urrejtjes” (1971) dhe “Këngët live” (live). Pastaj ai hyn në një periudhë krize personale nga e cila del pak vite më vonë me botimin e “New skin for the old ceremony”,  “Lëkura e Re për Ceremoninë e Vjetër” (1974).

Në fund të viteve 80 ai jeton në Kaliforni, në Los Anxhelos. Pas apokaliptikës “The Future”, “E ardhmja” (1992) Cohen vendos të tërhiqet përsëri në një manastir budist në Kaliforni; ai kaloi një periudhë të meditimit dhe u kujdes për të moshuarin maestro Roshi, nga viti 1993 deri në vitin 1999.

Pas gati dhjetë vjet heshtje kompania e tij muzkore publikon “Cohen live” disqe (1994) dhe “Field Commander Cohen” , “Fusha e Komandant Cohen” (2000, regjistrimet e koncerteve të 1978), dhe “More Greatest Hits” , “Më shumë hite të mëdha” (1997).

Pas vitit 2000 ai kthehet për të punuar me bashkëpunëtorin e tij të vjetër Sharon Robinson dhe publikon në moshën 67 vjeç albumin “Ten New Songs” (2001).

Ndër pjesët më të famshme nga Cohen përfshijnë: “The famous blue Raincoat”, “Mushamaja e famshme blu”, “The Partizan”, “So long Marianne” – “Për sa kohë Marianne”, “Chelsea Hotel # 2”, “Sisters of Mercy” – “Motrat e Mëshirës”, “Hallelujah” (bërë edhe më i famshëm nga mbulesat e shumëfishta, dhe në veçanti atë të Jeff Buckley) dhe “Bird on a Wire”.

Dikush e ka përcaktuar zërin e ngrohtë dhe të pagabueshëm të Leonard Cohen si zërin e një brsiku rroje të ndryshkur. Cohen është autor i teksteve prekëse dhe aranzhues eklektik. Për disa, ai madje ka revolucionuar figurën e këngëtarit-kompozitorit që po i afrohet poetit.

Që nga vitet ’60 ai punoi si kompozitor për filma dhe industri televizive: bashkëpunimi i tij më i rëndësishëm ishte “Natural Born Killers” (Vrasës të lindur natyralë, 1994), për regjisorin Oliver Stone.

Leonard Cohen përpara lidhjes me aktoren e njohur Rebecca De Mornay, ka pasur nga artistja Suzanne Elrod, djalin Adam në vitin 1972, i cili pasoi hapat profesionale të babait të tij duke u bërë një këngëtar dhe Lorca, i lindur në vitin 1974, i quajtur kështu nga dashuria për poetin Federico Garcia Lorca.

Ai vdiq në moshën 82 vjeç në Los Anxhelos më 10 nëntor 2016./Elida Buçpapaj

Më 21 shtator 1832 u nda nga jeta shkrimtari i shquar skocez Walter Scott, themelues i romanit historik

VOAL – Sir Walter Scott, i njohur gjithashtu si Baron Scott, lindi në Skoci, Edinburg, më 15 gusht 1771. Autor i madh, poet dhe romancier, gjithashtu redaktor, një pikë referimi e vërtetë e letërsisë skoceze, ai ndoshta lindi dhe më mirë se kushdo tjetër, për atë që quhet romani historik i traditës evropiane.

Familja në të cilën ai lindi i përket borgjezisë së pasur të qytetit, edhe nëse nuk është aristokratike. Babai i tij, i quajtur gjithashtu Walter, është një avokat me interes në studimet historike dhe teologjike, ndërsa Anne Rutherford, gruaja, vajza e një profesori të mjekësisë në Universitetin e Edinburgut, është një grua shumë e rafinuar.

Në moshën vetëm një vjeçare, Walter i vogël u sëmur me poliomelit, një sëmundje që e mban në shtrat për shumë vite, duke e bërë atë të kalonte pjesën më të madhe të fëmijërisë në një fermë Skoceze, në fshat, në zonën e Kufirit. Këtu poeti dhe shkrimtari i ardhshëm Skocez mëson nga historitë dhe traditat që datojnë që nga Mesjeta Skoceze, të cilat do të jenë sfondi i prodhimit të tij të ardhshëm letrar. Përrallat e kryengritjes së fundit kombëtare, me betejën e Culloden më 1746, godasin gjithashtu imagjinatën e tij.

Më 1775, Walter i vogël u kthye në Edinburg, dhe më pas u zhvendos në qytetin Bath, i famshëm për llixhat e tij. Përsëri në kryeqytetin Skocez, në 1778, ai u prezantua me studimet e tij nga i ati, përmes disa mësimeve private, në funksion të regjistrimit në 1979 në Shkollën e Mesme Mbretërore.

Është fillimi i veprimtarisë së tij si studiues, më në fund me një shëndet të sapo fituar. I zhvendosur në Kelso, nga një teze, ai ndoqi shkollën gramatikore, ku u takua me ilustruesin e tij të ardhshëm, James Ballantyne. Sipas testamentit të babait të tij, në 1783 ai filloi studimet për drejtësi në Universitetin e Edinburgut.

Nga 1789 deri më 1792 ai praktikoi në studimin e babait të tij, ndërsa ndiqte një mijë interesa të tjerë, veçanërisht ato letrare. Ai zhvillon një pasion për studimet historike dhe mitologjinë tradicionale, takon personalitete të rëndësishme të kulturës, të tilla si poeti Thomas Blacklock, që James Macpherson autor i Ciklit Ozian dhe, gjithashtu, poetin e mirënjohur Robert Burns.

Pas diplomës së tij, e cila arriti në 1792, ai filloi të praktikonte si avokat, duke punuar në të njëjtën kohë në studimin e gjermanishtes, për të kuptuar më mirë veprën e Goethes dhe disa shkrimtarëve të tjerë të kohës së tij. Ishte në këtë periudhë që Walter Scott filloi karrierën e tij të gjatë si udhëtar, në kërkim të tokave pak të vizituara dhe shpesh të braktisura. Ai bën udhëtimin e tij të parë në veriun e largët të Skocisë, në Malësinë, në prag të baladave të vjetra tradicionale. Këtu ai takon dhe dashurohet me vajzën e një baroneti, Williamina Belsches të Fettercairn, e cila, megjithatë, nuk ia kthen dashurinë.

Sidoqoftë Scott ende gjen gruan e tij, menjëherë pas botimit të veprave të tij të para, në të vërtetë përkthime të veprave gjermane, të tilla si “Lenore” të Gottfried Burger dhe “Gotz” të Goethe. Në fakt, më 1797 ai u martua me Margaret Charlotte Charpentier, me të cilën kishte pesë fëmijë.

Njohjet e para vijnë me botimin e një përmbledhjeje këngësh dhe balada të njohura, me titull “Poezia e kufirit skocez”, të datave 1802 dhe 1803. Është fillimi i një serie poezish epike: “Marmion”, nga 1808, “Gruaja e liqenit”, nga 1810 dhe “Zotëria i ishujve”, i datës 1815.

Në të njëjtën kohë, megjithatë, mbërrin ngritja poetike e Bajronit, vepra e të cilit fillon të tejkalojë atë të Walter Scott dhe të gjithë të tjerëve, të paktën në Anglisht. Kështu, autori “riciklon” veten e tij si një romancier dhe fillon t’i drejtohet prozës, e cila i garanton atij hyrjen në të pavdekshmit e letërsisë së të gjitha kohërave.

Botimi i “Waverley” më 1814 shënoi fillimin e një karriere të shkëlqyer, të përshëndetur nga suksesi i menjëhershëm me kritikë dhe audiencë. Scott zbulon romanin historik, e sajon atë, duke rizbuluar papritmas periudhën mesjetare dhe, mbi të gjitha, të kaluarën skoceze me një rrëfim narrativ të pakonkurueshëm deri në atë kohë.

Ai shkruan mbi njëzet romane historikë përfshirë “Guy Mannering”, nga 1815, “The Puritans of Scotland”, botuar vitin e ardhshëm, “Nusja e Lammermoor”, datë 1819 dhe, padyshim, vepra e madhe e “Ivanhoe”, të vitit 1820.

Ndërkohë, së bashku me vëllezërit Ballantyne, në 1804 ai u bë pronar i një shtypshkronje e cila, të paktën deri në falimentimin e vitit 1813, dukej se po shkonte mirë. Pas kësaj date, për shkak të vështirësive ekonomike dhe qëllimit për të mbajtur shtëpinë e tij, pra Abbotsford Castle, Scott duhet të intensifikojë prodhimin e tij, dhe ka nga ata që argumentojnë se nëse ai nuk do të kishte rënë në vështirësi ekonomike ai kurrë nuk do të kishte shkruar romani i parë i vërtetë historik, përkatësisht “Waverly”, i cili filloi dhe u braktis dhjetë vjet para botimit të tij aktual.

Në 1820 shkrimtari u emërua baronet, pasi kishte botuar një seri të pafund të veprave historike dhe trilluese mjaft të suksesshme. Sidoqoftë, menjëherë pas emërimit, ai përfshihet në falimentimin e botuesve të tij. Gjithashtu për këtë arsye vjen i famshmi “Ivanhoe”, deri më sot një nga veprat e tij më të lexuara dhe, gjithashtu, ndër më të muzikuarit nga kompozitorët më të mirë ndonjëherë.

Kah fundi i viteve 1920, ai përqendrohet në pjesët më të përulura të shoqërisë Skoceze me “Kronikat e Kanongatit”. Gjithashtu për t’u theksuar është poema epike “Jeta e Napoleonit” nga 1827.

Sir Walter Scott vdiq më 21 shtator 1832 në Abbotsford në moshën 61 vjeç.

Një vëzhgues dhe rrëfyes i shkëlqyeshëm i shoqërisë, pasuria e tij i detyrohet gjithashtu personazheve më të devijuar të veprës së tij, të tillë si ciganë, të jashtëligjshëm dhe endacakë. Stili i tij letrar është i fuqishëm dhe, në të njëjtën kohë, poetik, i ngulitur.

Honoré de Balzac, Charles Dickens dhe William Makepeace Thackeray, por gjithashtu dhe mbi të gjitha Alessandro Manzoni, janë vetëm disa nga autorët që morën shenjën e tyre nga vepra e Walter Scott, duke e bërë atë të drejtë në më shumë se një rast, si iniciatori i madh i romanit të mjedis historik. Për shkak të famës së tij ai konsiderohet ende shkrimtari kombëtar skocez./Elida Buçpapaj


Send this to a friend