VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Deputetja gjermane: Më shumë presion për njohjen e Kosovës

By | September 22, 2018

Komentet

Intervista – Zhelko Komshiq: “Kosova është shtet i pavarur”

“Nuk duhet të ketë krizë në Bosnjë-Hercegovinë”, thotë në intervistën ekskluzive për Deutsche Wellen, anëtarit kroat në Presidencën e këtij vendi, Zhelko Komshiq. Komshiq flet edhe për njohjen e Kosovës.

Deutsche Welle: Zoti Komshiq, a jemi në prag të një krize të thellë në Bosnjë-Hercegovinë, siç thonë shumë analistë?

Komshiq: Mendoj se jo, të paktën unë nuk shoh asnjë shkak pse të ketë krizë, nëse dikush nuk do qëllimisht të shkaktojë këtë krizë. Por këtë pyetje duhet t’ua drejtoni atyre që e duan këtë krizë. Rezultatet e zgjedhjeve janë këto që janë. Zgjedhjet janë zbatuar sipas rregullave nga vitit 1996. Çështje tjetër është nëse dikush është i kënaqur apo jo me rezultatet e zgjedhjeve. Kjo është pra çështje politike nëse dikush i pranon rezultatet e zgjedhjeve apo jo.

Ju angazhoheni për një opsion qytetar në Bosnjë-Hercegovinë. Por në Presidencë përfaqësohen tri entitete, tri kombe. Si e shikoni ju këtë pozitë në Presidencë?

Pozita ime është e vështirë. Nuk ka qenë e lehtë as në dy mandatet e kaluara. Nëse kandidon me një opsion qytetar, duhet të ketë një masë të mjaftueshme zgjedhësish që e votojnë këtë opsion, por kjo masë nuk e liron askend nga përgjegjësia që të bëj hapin e parë në këtë drejtim. Dua të jetoj si ju në Gjermani, ku të gjithë njerëzit janë të barabartë, pavarësisht prejardhjes dhe origjinës së tyre. Fakti që Bosnjë-Hercegovina është ashtu siç është, nuk do të thotë se duhet të mbetet e këtillë.

Bosnien Herzegowina Wahlen 2018 Zeljko Komsic (Getty Images/AFP)

Në Presidencë nuk do ta keni fare lehtë, sepse aty do të jetë edhe anëtari i zgjedhur nga serbët, Milorad Dodik, i cili punon në shkatërrimin e vendit. Si e paramendoni bashkëpunimin në Presidencë?

Në Kushtetutën tonë nuk flitet për përfaqësuesit e kombeve në Presidencë, por vetëm për pjesëtarët e tri kombeve. Legjimiteti i përfaqësuesve buron pra jo nga populli si kolektiv, por nga qytetarët, zgjedhësit në B-H. Sa i përket Presidencës së B-H, unë edhe më parë në dy mandate kam qenë në Presidencë, ku ishte edhe Nebojsha Radmanoviq, nga partia e Dodikut. Kemi pasur bashkëpunim solid. E si do të pozicionohet Milorad Dodiku nuk e di. Por do të ishte më mirë sikur të sillej racionalisht, sepse çdo bllokadë e Presidencës mund të kthehet si bumerang. Nuk e di si do të punojë Dodiku, por që tani e di se nëse fillon me bllokada, ky do të jetë problem i madh edhe për te dhe Republikën Serpska.

Dodiku ka thënë se nuk do të lejojë futjen e Bosnjë-Hercegovinës në NATO. Si do të arrini kompromis me te për këtë çështje?

Dodiku nuk ka ndonjë superfuqi. Vendimi për NATO-n është miratuar dhe kurrë nuk ka ndryshuar. E gjitha që mund të bëjë Dodiku është të kërkojë ndryshimin e këtij vendimi, por për këtë nuk do të ketë miratimin e dy anëtarëve tjerë të Presidencës. Vendimi pro anëtarësimit në NATO pra ekziston.

Në dy mandatet e kaluara keni qenë shumë të ashpër në qëndrimet ndaj Serbisë. Cili do të jetë raporti juaj në këtë mandat ndaj Serbisë?

I njëjti si ndaj Kroacisë. Pra ato do të respektohen deri sa këto vende i respektojnë standardet e raporteve të mira fqinjësore mes vendeve – që vlenë për të gjithë, Bosnjë-Hercegovinën, Sebinë dhe Kroacinë. Ky është një pozicion normal i të gjithë atyre që quhen shef i një shteti.

A jeni të gatshëm për raporte të mira edhe me Vuçiqin?

Unë jam i gatshëm për bashkëpunim të mirë me të gjithë, pra edhe presidenten e Kroacisë dhe presidenin e Serbisë, e natyrisht edhe Malit të Zi. Por kërkoj që të dihet qartë se ku janë kufijtë e Bosnjë-Hercegovinës dhe duhet të sillemi mbi këtë bazë.

Kur jemi tek kufijtë – muajt e fundit ka pasur iniciativa në rajon për ndryshimin dhe korrigjimin e tyre. Cili është qëndrimi juaj?

Mendoj se kufiri i Biosnjë-Hërcegovinës nuk duhet të ndryshojë, nuk duhet të preket dhe nuk duhet të ketë shkëmbime territoresh, sepse kështu krijohen precedente të rrezikshme. Kufijtë e B-H janë përcaktuar dhe këtë e ka konfirmuar edhe i ashtuquajturi Komisioni i Badinterit. Shkëmbimi i territoreve nuk vjen në konsiderim, sepse do të ishte një precedent i rrezikshëm.

A vlenë ky qëndrim edhe për Serbinë dhe Kosovën?

Unë nuk mund të flas në emër të Serbisë dhe Kosovës.

Bosnien und Herzegowina Zeljko Komsic (picture-alliance/AA/S. Yordamovic)

Po ju pyes, sepse shumëkush bën paralele mes ndryshimit eventual të kufijëve atje me B-H?

Shumëkush mund t’i ndërlidhë këto gjëra me B-H, por kjo nuk do të lejohet në këtë vend. Kjo nuk ka lidhje me B-H. Se çfarë do të bëjnë Serbia dhe Kosova, kjo është çështje e tyre dhe do të ishte shumë e pahijshme të përzihemi në këto punë. Unë kam mendimin tim për këtë çështje, por ky është mendim privat.

Cili është ky mendim?

Po ju them: Ky është mendim privat. Unë vërtet mendoj që raportet mes Serbisë dhe Kosovës duhet të zgjidhen si raporte mes dy shteteve fqinje dhe miqsore. E si do të zgjidhen ato, kjo është çështje e tyre. Unë nuk kam kurfarë dileme se Kosova është shtet i pavarur. Por duhet ta dini – ky është mendimi im privat.

Cila do të jetë pozita juaj në këtë mandat për njohjen e pavarësisë së Kosovës? 

Pozita ime është absolutisht e qartë. Ju thash që Kosova është shtet i pavarur dhe do të ishte e mençur sikur ta njihte edhe Bosnjë-Hercegovina, por me Miloradom Dodikun në Presidencë, dyshoj se do të merret një vendim i tillë. Pra unë nuk e fsheh qëndrimin tim: Kosova është shtet i pavarur.

Zhelko Komshiq, nga Fronti Demokratik, është zgjedhur anëtar i Presidencës, si pjesëtar i popullit kroat. Koshiq ka qenë dy herë më parë, para Dragan Çoviqit, anëtar i Presidencës së B-H.

Video – Xhisiela Maloku rrëfehet ekskluzivisht në “Open” të gazetares Eni Vasili

Xhisiela Malokut në Top-Channel, në emisionin “Open” të gazetares Eni Vasili.

INTERVISTA E PLOTË – “Pra je tallur me policinë”, flet Xhisiela: Nuk jam përdhunuar kurrë, e kam bërë denoncimin nga xhelozia (video)

“Jam me pushime dhe sa të vi do të vras”. Ky ka qenë një nga mesazhet që u tha se djali i deputetit Rrahman Rraja i ka dërguar ish të dashurës së tij Xhensila Maloku. Por, kjo e fundit ka thënë se kjo nuk është e vërtetë.

Në një intervistë të dhënë për “Opinion”, Xhisiela Maloku ka thënë se nuk e kanë kërcënuar asnjëherë, dhe se e ka denoncuar nga xhelozia Rexhep Rrajën, pasi kishte mësuar se ai kishte ikur me pushime me të dashurën e re. Ajo ka deklaruar se nuk është përdhunuar kurrë, dhe se ka raport të mirë me familjen e tij por edhe me të.

INTERVISTA

Jeni marrë në mbrojtje të policisë, është e vërtetë apo jo?

“Po është e vërtetë, por unë nuk kam kërkuar asnjë mbrojtje”

Shoqërohesh nga policia?

Jo.

Prej sa vitesh shoqëroheshit me Rexhepi?

Prej 7 vitesh, jemi njohur në gjimnazin e Fushë-Krujës.

Marrëdhëniet tuaja, sipas dëshmisë në polici, kohët e fundit ishin tensionuar apo jo. Ju ishit apo nuk ishit më bashkë?

Nuk ishim më bashkë.

Prej sa kohësh?

Prej 1 viti, një viti e gjysmë. Deri në Maj të 2017-s.

Ju keni denoncuar ngjarjen e datës 19 Korrik. Çfarë ka ndodhur në këtë datë?

Më 19 Korrik ne jemi takuar dhe ka ndodhur një konflikt.

U takuat rastësisht?

Më kërkoi ai. Po gjatë gjithë ndarjes ne kemi pasur edhe takime të tjera për t’u sqaruar. Por më datë 19 ne kemi pasur një takim. Kishim për t’u sqaruar. Sepse ne gjatë gjithë periudhës jemi takuar disa herë.

Çfarë ndodhi?

Shkuam në ambientet e një hoteli, më kërkoi që të sqaroheshim atje për më mirë. Aty ka ndodhur një konflikt. Më shumë konflikti ka qenë verbal, sesa i dhunshëm siç ka dalë në media.

Sipas mjekësisë ligjore ju keni pasur shenja të shumta të dhunës fizike.

Unë nuk kam pasur shenja dhune, siç është aty, ato do t’i sqaroj në prokurori.

Si nuk ke pasur? Mjeku ligjor që ju ka ekzaminuar thotë se keni pasur shenja.

Unë realisht kam pasur shenja edhe nga një aksident që kam bërë më parë me makinë dhe ato i kam akoma në trup. Edhe po të shkoj tani ta bëj do të më dalin përsëri.

Ju thoni që ju ka goditur disa herë, që mori telefonin dhe ma theu duke më thënë që do dalësh sot, ulëriste me fjalë më kapi prej flokësh dhe më digjte me cigare. Kjo është dëshmia që keni dhënë më datë 21 Korrik.

Ajo dëshmi është dhënë në gjendje shumë të rënduar psikologjike nga ana ime për shkak të xhelozisë ndaj ti. Sepse unë kam shkuar më datë 19 ka ndodhur konflikti. Kam shkuar Komisariatin nr 3 për të bërë denoncimin. E kam lajmëruar unë që po shkoj të bëj denoncim dhe kam dalë pa bërë asnjë kallëzim.

Si s’keni bërë?

E kam bërë më datë 21.

Ti thua që ke shkuar që me datë 19.

Nuk kam bërë asnjë kallëzim, kam dalë dhe kam shkuar e kam takuar dhe jemi sqaruar.

Përse do ta denoncojë?

Do ta denoncoja sepse më dhunoi verbalisht dhe më gjuajti një shpullë.

Po në datën 21 pse e bëtë?

Datën 19 dola dhe nuk e bëra sepse më kërkoi falje. U zumë verbalisht dhe më ka goditur me një shpullë realisht. Për këtë më kërkoi falje dhe besoj se kushdo kërkon falje kur ndodh një konflikt. Unë me datën 21 shkova, sepse mora vesh që ai iku me atë që unë nuk doja që të shkonte me pushime.

Po ti ç’punë kishe me të, thatë që ishit ndarë që në Maj të 2017-s?

Epo kam pasur 7 vjet lidhje dhe nuk e pranoja dot.

Pas një viti e gjysmë?

Ishim ndarë, por të thashë edhe pak më parë që ne jemi takuar. Ne jemi takuar edhe gjatë ndarjes. Ai ishte xheloz ndaj meje dhe unë ndaj tij. Gjithsecili krijon lidhjen e tij në mënyrën e tij.

Ndërkohë që nuk ishit bashkë?

Nuk ishim bashkë, por unë doja që ai të shkonte…

Dhe shkove bëre denoncimin? Dhe nga këqyrja e mjekësisë ligjore ju thoni që këto nuk kanë qenë të vërteta. Mjeku ligjor i ka të firmosur.

Për ato që janë të firmosura aty unë do të përgjigjem në Prokurori.  Unë këtu jam për mediat.

Po, por mediat kanë disa pyetje për këtë. (Pasi lexon raportin mjeko-ligjor) Ekzaminimi thotë se ndaj teje është ushtruar dhunë. Ti thua që ka gënjyer mjeku?

Disa prej tyre i kam akoma dhe i kam bashkë me letrat kur jam aksidentuar.

Kur ka qenë aksidenti?

Para një viti.

Dhe mjeku nuk e dallonte dot që ishte plagë e para një viti?

Atë nuk e di unë. Sa për të nxirat, mua vetë, oficeri i policisë që më ka sjellë deri në këtë gjendje, me ka thënë mos i ke bërë vetë?

Përderisa ke shkuar me hematoma në polici dhe mjeku ligjor ka vënë re hematoma në trupin tuaj, atëherë çfarë janë?

Dua t’i sqaroj në prokurori këto dhe në gjykatë, ne të dy do të shkojmë në gjykatë.

Një ditë më pas e keni tërhequr denoncimin tuaj dhe e keni ribërë sërish më pas.

Po, ta sqaroj. E kam tërhequr sepse u sqaruam përsëri.

Si e sqarove?

U sqarova në telefon jo me atë personalisht, por jam sqaruar me njerëzit e tij. Unë kam shoqëri prej më shumë sesa 10 vitesh sepse ne jemi dhe afër me shtëpi, jemi edhe fqinjë. Kemi rënë në mirëkuptim për t’u pajtuar. Askush nuk më ka kërcënuar siç është thënë në deklaratë pa firmën time.

Në deklaratën që ju keni dhënë, i jeni përgjigjur policisë: Unë e tërhoqa sepse shtetasi Rexhep Rraja më kërcënoi se do të më vriste. Ata janë fis kriminelash dhe rrinë gjithmonë me pistoleta. Unë nuk kam babain se më është vrarë në vitin 1997. Unë jetoj me mamin dhe motrën.

Absolutisht.

Nga fillimi i vitit 2018 unë kam shkuar në komisariatin e Krujës për të bërë kallëzime të tjera…

Jo!

Pra, në këtë moment ju thoni që e tërhoqa se më kërcënoi dhe do të më vriste.

Jo, ajo nuk është dëshmi e imja!

E kujt është?

Atë ta marrë Emiljano dhe ta gjejë se e kujt është. Dëshmia ime është në prokurori. Në asnjë moment nuk e kam thënë. Është më firmën time. Në asnjë moment nuk e kam thënë që ata janë fis kriminelash. Atë e ka thënë Emiljano.

E ka thënë Emiljano?

Po, ma ka thënë mua.

E ka thënë polici?

Po, po. Ka nisur dhe të më hetojë.

Ti ke shkuar te Emiljano apo te një polic tjetër përpara?

Te Çitozi. Ndërsa ato që thuhen aty i ka thënë Emiljano.

Ku i ka thënë? Në procesverbal? Po juve nuk jua ka lexuar procesverbalin?

Unë e kam përballur dhe me një deklaratë tjetër të Emiljanos, që nuk është aspak e imja. Deklarata ime në prokurori, e Emiljanos është 2 faqe, ndërkohë që deklarata që është nëpër media është 5 faqe deklaratë që nuk është e imja.

Në momentin që polici gjyqësor ka mbajtur dëshminë, procesverbalin , jua ka lexuar dhe e keni firmosur. Sepse kështu funksionon.

Tërheqjen e kallëzimit e kam firmosur.

Po më pas? Kallëzimin e dytë?

Kallëzimin e dytë e kam bërë në SHKB.

Pse e keni bërë?

E kam bërë sepse ne atë natë ishim sqaruar, ishim rregulluar dhe pajtuar. Ndërkohë që ai sapo unë kam tërhequr kallëzimin në polici, në orën 3 të natës ka ikur përsëri në Sarandë me pushime me atë.

Ç’domethënë? Ju talleni me Policinë e Shtetit, që sa herë ai ikte me pushime ju e denonconit dhe sa herë kthehej nga pushimet tërhiqnit denoncimin?

Po! Këtë kam bërë.

Këtë keni bërë.

Po! Unë nuk jam tallur me policinë…

Ç’domethënë që nuk je tallur me policinë? Kjo është më shumë sesa tallje, nëqoftëse është kështu si thoni ju.

Kështu është, siç them unë.

Jeni e sigurt që këtë deklaratë që po jepni,  jeni tërësisht e qartë dhe nuk jeni nën presion?

Absolutisht nuk jam nën presion e askujt!

Nuk ju ka kërcënuar njeri këto kohë?

Asnjëherë nuk më ka kërcënuar njeri. Unë kam një miqësi shumë të mirë. Aty mua më është referuar që njeri nga kushërinjtë e tij, Redian Rraja, që është përmendur kudo dhe s’kam pse të mos e përmend unë, më ka thënë mua që “jam në jug dhe do vij të të vras”.  Ndërkohë që unë i kam shkruajtur: “Ku je se kam nevojë të flas me ty” dhe më ka thënë: “Jam në jug me pushime. Në qoftë se unë ty të duhem dhe të nevojitem për një ndihmë, për diçka, unë vij patjetër për ty”. Unë mendoj se kjo është mbështetje dhe jo kërcënim.

Sipas ekspertëve që ne kemi patur në studio këto kohë, thonë që zakonisht në raste të tilla, merret parasysh gjithmonë dëshmia e parë sepse dëshmitë e tjera tërhiqen nën presion ose jepen nën presion. Në dëshminë e parë ju keni thënë pikërisht ato që unë ju lexova. Ia keni dhënë Çitozit apo Emiljano Nuhut dëshminë e parë, të datës 21?

Kallëzimin e parë unë e kam bërë në Komisariatin numër 3 në Tiranë.

Dhe komisariati i Tiranës iu ka referuar në komisariatin e Fushë-Krujës, ku jeni paraqitur. Po dëshminë e keni dhënë në Tiranë?

Po, në Tiranë. E kam tërhequr në Fushë Krujë sepse jam banore.

Dhe të nesërmen keni shkuar prapë në Durrës për të bërë sërish denoncim, për të tërhequr tërheqjen që i kishit bërë herën e parë?

Po.

(Video) Oficeri Emiliano Nuhu: kryeprokurorja Arta Marku të nisë menjëherë hetimet Ramën, më kërcënoi publikisht!

Nënoficeri i Policisë, Emiljano Nuhu në një intervistë për “360 Gradë” në Ora News, kërkoi nga kryeprokurorja Arta Marku që të nisë hetimet ndaj kryeministrit Rama për kërcënim.

Nuhu: Prokurorja e Përgjithshme Arta Marku duhet të fillojë menjëherë hetimet për kryeministrin, zt.Edi Rama që më kanosi publikisht që unë të mos flasë më. Çfarë provash i duhen prokurorisë për të faktuar këtë kërcënim të Edi Ramës.

Nuk është kërcënim emocional, ky është kërcënim me të gjitha hallkat e shtetit për të më bërë mua që të mos flasë më në lidhje me skandalin.

Nuk kam asnjë interes përfitimi nga kjo situatë. Zonja Maloku i ka ndryshuar disa herë deklarimet dhe e mirëkuptojë se pse i ndryshon dekalrimet.

Sot mbush 75 vjet – Lech Walesa: “Unë duhet të vazhdoj edhe më tej” (intervistë)

Nobelisti dhe udhëheqësi legjendar polak i sindikatave Lech Wałęsa mbush 75 vjeç. Në intervistë për Deutsche Wellen ai thotë, se përse dëshiron të vazhdojë të jetë aktiv në politikë.

Nobelisti dhe udhëheqësi legjendar polak i sindikatave Lech Wałęsa mbush 75 vjeç. Në intervistë për DW ai thotë, se përse dëshrion të vazhdojë të jetë aktiv në politikë.

DW: Zoti president, ju lindët 75 vjet më parë në kushte varfërie. Babai juaj gjeti vdekjen si pasojë e torturave në një kamp gjerman pune. Juve qysh në moshë të shumë të re iu desh që të kujdeseshit për familjen. Më 1980 u vutë në krye të një lëvizjeje të madhe, që kontribuoi shumë në rënien e komunizmit dhe të Murit të Berlinit. Ju keni marrë Çmimin Nobel të Paqes, e po ashtu ishit presidenti i parë i zgjedhur me votën e lirë i Polonisë së pasluftës. Ju në këtë funksion për gati 25 vjet keni negociuar tërheqjen e Ushtrisë së Kuqe nga Polonia. A ju mungon diçka në plotësimin e kësaj karriere?

Lech Wałęsa: Në fakt gjithçka kam ëndërruar dhe çfarë kam marrë përsipër, e kam arritur. Plani im arriti deri në rifitimin e lirisë. Rifitimi i lirisë dhe aplikimi i demokracisë, ishin qëllimet e mia. Unë mendoja, nëse ne kemi demokraci, atëherë gjithçka ecën përpara. Por më pas doli në pah, që ne nuk ishim të përgatitur për demokracinë, mungonin njerëzit e duhur dhe programet. Problemet filluan ndër të tjera, edhe sepse unë atëherë i humba zgjedhjet. Polonia është zhvilluar mirë dhe nuk ka qenë keq. Por tani unë kam filluar të mendoj, se përse kjo fitore, nëse ne nuk dimë si të komportohemi me të? Ky është problemi im, unë jam i moshuar, i lodhur dhe nuk më pëlqen ajo që po ndodh sot. Politika e qeverisë aktuale nuk është e mirë. Unë besoj, se diagnoza e saj është e mirë, por terapia nuk është si duhet. Nga ana tjetër raste të tilla si Kaczynski ose Trump na motivojnë. Prej tyre pritet që ne të gjejmë zgjidhjet. Ato na frymëzojnë. Ndonëse diagnoza e tyre është e drejte, p.sh. tek ne duhet të përmirësohet puna e gjykatave, zgjidhja që kanë përzgjedhur është e gabuar.

Qeveria polake gëzon aktualisht një reputacion jo të mirë në Perëndim. Madje mendohet, se tani Polonia po lëviz në drejtim të diktaturës. A është e vërtetë kjo?

Ne kemi të bëjmë me njerëz të papërshtatshëm, të pa kuruar, dritëshkurtër dhe me komplekse, të cilët rastësisht kanë ardhur në pushtet. Kjo është fatkeqësia jonë. Unë e kam paralajmëruar shoqërinë, sepse i kam njohur ata më parë. Problemi i tanishëm konsiston në atë që si të dalim ne prej kësaj, si të luftojmë kundër kësaj, sepse ne jemi demokratë, nuk duam dhunë, ndërsa qeveritarët pa marrë parasysh popullin dhe kushtetutën nxjerrin ligje të dobishme për vete. Eshtë e vështirë t’i kundërvihesh kësaj me demonstrata, sepse ka shumë pak njerëz aktivë. Ne duhet të mendojmë diçka, që të na çojë përpara. Ndërkohë ne përdorim procedurat e BE-së. Ne i lutemi BE-së, Gjermanisë dhe të tjera vendeve të BE-së për mbështetje, sepse duhet ende kohë deri në zgjedhje. Kjo mund të na shkatërrojë ne, sepse qeveritarët i manipulojnë ligjet dhe na mashtrojnë ne. Pra sot ne na duhet solidaritet global.

Si e gjykoni ju faktin, që ndërkohë qeveritarët në Poloni preferojnë të përdorin klishe kundër gjermanëve?

Ata hapin plagë të vjetra, përdorin historinë e ndërlikuar e tragjike mes popujve, luajnë me reminishencat. Ata përdorin demagogjinë, mbjellin përçarjen dhe i nxisin njerëzit kundër njeri-tjetrit. Ata venë në pikëpyetje fitoren tonë. Ata e bëjnë Wałęsan dhe të tjerë agjentë, vetëm për të fituar. Atyre nuk u bëhet vone së çfarë dëmi shkaktojnë me këtë. E rëndësishme është, që ata të fitojnë. Ndaj unë shtroj pyetjen, nëse ata janë armiq të Polonisë, tradhëtarë, agjentë apo idiotë. Ka vetëm dy mundësi: ose ata janë tradhëtarë e ndokush ndërhyn këtu, ose janë tërësisht idiotë.

E si duhet të reagojnë gjermanët në një situatë të tillë?

Ata duhet të vazhdojnë si deri tani, ta durojnë atë dhe njëkohësisht të mendojnë, se si mund të na ndihmojnë ne, që të mos shkatërrohet ajo që kemi arritur në marrëdhëniet tona të pasluftës.

Në Poloni po shtohen zërat, që kërkojnë reparacionet e luftës në Gjermani. A janë të drejta këto kërkesa?

Gjermanët janë të pasur, ne nuk jemi e kjo madje për shkak të agresionit të tyre dhe luftës. Për këtë duhet të flasim, por jo të kërkojmë, sepse tani është shumë vonë. Ky problem nuk është zgjidhur përfundimisht, por kjo nuk bëhet me sulme e konfrontime, por përmes bisedimeve dhe bindjes, me dëshmi të qarta. Kërkesat dhe konfrontimet  janë padyshim metoda më e keqe për ta zgjidhur këtë problem.

Ju jeni një katolik që praktikoni besimin. Çfarë roli luan kisha dhe besimi kristian në jetën dhe punën tuaj?

Një rol vendimtar. Unë jam një fanatik. Besimi im nuk është i modës së vjetër apo mesjetar, është një besim më shumë si një kompjuter i serisë më të fundit. E di, që ka Zot, unë mund ta gjej atë: unë bie, por falë tij ngrihem sërish. Pa besimin gjtihçka që unë bëj do të ishte pa kuptim. Por unë vazhdoj më tej, sepse besimi më thotë: nëse nuk vazhdon, do të duhet të përgjigjesh për këtë. Pra unë duhet të bëj aq shumë, sa kjo është e mundur.

Intervista – Mustafa: VV ka vendosur për protesta, LDK për opozitë në Kuvend

Lidhja Demokratike e Kosovës vlerëson se idetë për ndryshime të kufijve janë të Akademisë Serbe të bëra 20 ose 30 vjetmë parë dhe se kjo parti do të kundërshtojë fuqishëm projektet të tilla, ka thënë në një intervistë për Radion Evropa e Lirë, kryetari i LDK-së, Isa Mustafa.

Radio Evropa e Lirë: Z. Mustafa, Lidhja Demokratike tashmë po provon të paraqesë një mocion votëbesimi ndaj Qeverisë Haradinaj. Shumicën në Kuvend, aktualisht, nuk e keni për ta kaluar këtë mocion. Si mendoni ta çoni vendin në zgjedhje, marrë parasysh këto rrethana?

Isa Mustafa: Po ne, tani për tani, jemi duke bashkërenditur këtë aktivitet me partitë opozitare, me Vetëvendosjen. Në Kuvend njerëzit nga Grupi Parlamentar yni janë koordinuar edhe me Partinë Social Demokrate. Do të mundohemi të bisedojmë edhe me disa përfaqësues të partive të pozitës dhe t’i bindim se shkuarja e mëtutjeshme e vendit me këtë Qeveri është në dëm të Republikës së Kosovës për shkak të një gjendjeje të tanishme të pakicës qeverisëse.

Ne do të punojmë me ngulm ta arrijmë këtë qëllim. Është e vërtetë se tani për tani ne, si opozitë, nuk i kemi 61 vota përkatësisht mbi gjysmën e votave që lypsen për ta shpallur mocionin e votëbesimit, por do të bëjmë përpjekje maksimale që ta arrijmë këtë.

Radio Evropa e Lirë: Z. Mustafa kur do ta paraqisni këtë mocion? A mund të na flisni për ndonjë datë konkretisht?

Isa Mustafa: Tani për datë nuk mund të flas pasi janë në zhvillim e sipër aktivitetet me partitë opozitare dhe me të tjerët. Mirëpo, ne do t’i mbledhim nënshkrimet, do ta bëjmë tekstin e mocionit duke u koordinuar me partnerët tanë të opozitës dhe tjerët, në momentin kur jemi të sigurt që kemi jo vetëm 61, por edhe mbi 61 vota, në mënyrë që të mos sfidohemi në Kuvend ne pastaj do ta paraqesim mocionin në Kuvend.

Radio Evropa e Lirë: Pse pikërisht tani mendoni se duhet të ketë një mocion mosbesimi ndaj Qeverisë?

Isa Mustafa: Janë dy arsye themelore, njëra është çështje që lidhet me dialogun dhe me procesin e dialogut, sepse mendojmë se dialogu duhet të zhvillohet, mirëpo duhet të zhvillohet nga institucione që kanë legjitimitet politik dhe kushtetues. Për fat të keq, në këtë situatë edhe Qeveria aktuale nuk ka legjitimitet politik, sepse nuk prezanton mbi gjysmën e votave të qytetarëve të Republikës së Kosovës. Ata në Kuvend si parti shqiptare arrijnë maksimumin 43 ose 44 vota, ndërkaq opozita ka shumë më shumë vota dhe përfaqëson më shumë qytetarë të Republikës së Kosovës.

Presidenti, i cili e ka marrë këtë punë pa mandat të Kuvendit të Republikës së Kosovës, ka dalë jashtë kornizave të mandatit të tij me Kushtetutë, prandaj çdo marrëveshje që arrihet në këtë kohë, është marrëveshje, e cila është e pazbatueshme pasi nuk do t’i ketë votat për ratifikim në Kuvend me aq sa nevojitet me 2/3 e deputetëve. Prandaj, nuk është mirë të vazhdohet me këtë proces pa institucione të fuqishme dhe këto institucione duhet të dalin nga zgjedhjet e reja.

Ndërkaq, arsyeja e dytë është se kemi të bëjmë me një Qeveri që po tregohet shumë e dobët, e cila është skandaloze në marrjen e vendimeve në dëmtimin së pari të buxhetit të Republikës së Kosovës, sepse do të bie qëndrueshmëria buxhetore dhe do të rrezikohet stabiliteti makroekonomik i vendit dhe, po ashtu, kemi hyrë në disa procese të cilat në një formë i dobësojnë relacionet tona me Bashkimin Evropian dhe agjendën tonë evropiane.

Radio Evropa e Lirë: Lidhja Demokratike e Kosovës po insiston në miratimin e një rezolute nga ana e Kuvendit, e cila do të kufizonte presidentin Thaçi sa i përket bisedimeve të paralajmëruara për ndryshim të kufijve. Mirëpo, ajo nuk po arrin të vendoset në rend të ditës për votim, cilat do të jenë veprimet e mëtutjeshme të LDK-së?

Isa Mustafa: Mosvendosja e kësaj rezolute në votim, është një shkelje e drejtpërdrejtë edhe e Rregullores së Kuvendit, edhe e Kushtetutës, sepse nuk ka të drejtë kryetari i Kuvendit të sabotojë me vendosjen e kësaj rezolute në Kuvend. Në fakt, Lidhja Demokratike e Kosovës nuk po kërkon asgjë jashtë asaj çfarë po kërkojnë shumica e qytetarëve të Kosovës, pjesa më e madhe e subjekteve politike dhe çfarë është në opinion. Kjo, sepse ne konsiderojmë se askush nuk ka të drejtë tani të hapë çështjen e ndryshimeve territoriale përkatësisht shkëmbimit të territorit apo korrigjimit të kufijve, sepse ne mund të përdorim nocione të ndryshme në këtë aspekt, por të gjitha këto çojnë në shkëmbim të territoreve, dërgojnë në tendenca për kufij etnik dhe për zhvendosje të popullsisë, që është shumë e dëmshme e rrezikshme jo vetëm për Kosovën, por e rrezikshme edhe për rajonin dhe më gjerë.

Ne do të vazhdojmë të bëjmë presion në Kuvend, Grupi Parlamentar i yni në koordinim edhe me grupe tjera dhe do të vazhdojmë edhe bojkotimin e seancave derisa kjo nuk del në Kuvend.

Por, po ashtu do të kujdesemi që çështjet që janë të agjendës evropiane, sidomos ligjet që janë të agjendës evropiane, ato që prekin interesat më të gjera të qytetarëve të Republikës së Kosovës, t’iu japim një zgjidhje në mënyrë që të mos pësojnë qytetarët, të mos pësojë orientimi evropian dhe euroatlantik i Kosovës.

Radio Evropa e Lirë: Megjithatë, presidenti Thaçi po deklaron se ka mbështetjen e aleatëve ndërkombëtarë më konkretisht të SHBA-së dhe BE-së për bisedimet për ndryshime të kufijve. Ju keni pasur ndërkohë kontakte me përfaqësues tëSHBA-së dhe Bashkimit Evropian. Çfarë ju kanë thënë juve këta përfaqësues?

Isa Mustafa: Unë nuk kam parë as nga përfaqësues të Bashkimit Evropian, as nga përfaqësues të Shteteve të Bashkuara qëndrimet e tyre ose orientimet e tyre ndaj vendit tonë se çfarë ne duhet të bëjmë. Ajo çfarë ata thonë është se Kosova dhe Serbia duhet të gjejnë një zgjidhje përmes dialogut dhe nuk e përcaktojnë në mënyrë eksplicite se çfarë duhet të jetë ajo zgjidhje. Dhe, në asnjë rast, unë s’kam parë që ka pasur angazhim, qoftë të përfaqësuesve të BE-së ose SHBA-së për korrigjim të kufijve ose shkëmbim të territoreve.

Në fakt, angazhime të tilla ka pasur nga Akademia e Shkencave e Serbisë , 20 ose 30 vjet më parë, ka pasur edhe tani nga disa eksponentë të politikës serbe, por kurrë s’ka qenë ajo kërkesë e jona dhe s’ka qenë kurrë kërkesë e aleatëve tanë. Mirëpo, nëse një zgjidhje e tillë del nga goja e institucioneve të Republikës së Kosovës, atëherë është e natyrshme që edhe disa nga aleatët tanë fillojnë të luhaten edhe të thonë ngadalë sepse edhe Kosova po menduaka se kjo është një zgjidhje.

Dhe, tani nuk kam dëgjuar nga zyrtarë të SHBA-së që janë deklaruar se e përkrahin një zgjidhje të tillë dhe nuk kemi nevojë që ne të komentojmë qëndrimet e tyre. Në qoftë se është qëndrim i tyre, ata duhet të deklarojnë, qoftë Shtëpia e Bardhë, qoftë Departamenti i Shtetit, Senati ose Kongresi. Por, në asnjë rast ne nuk kemi dëgjuar se ata kanë deklaruar një qëndrim të tillë dhe nuk ka nevojë që presidenti ynë të japë deklarata në emër të tyre. Ata duhet të japin deklarata vetë dhe ne duhet t’i dëgjojmë ato deklarata, mirëpo ne jemi ata që në fund të fundit duhet të vendosim për ardhmërinë e këtij vendi dhe si LDK konsiderojmë se është e dëmshme dhe e papranueshme që tani të hyjmë të bëjmë këmbime të territoreve, ta vëmë edhe njëherë në pikëpyetje shtetësinë tonë për arsye se nuk e ka pranuar Serbia, ndërkaq e kanë pranuar 116 shtete tjera.

Radio Evropa e Lirë: Z. Mustafa keni mbajtur disa takime me kryetarin e VV-së, Albin Kurti. A jeni ende në fazën e diskutimeve apo tashmë keni një plan konkret veprimi si bllok opozitar?

Isa Mustafa: Jemi në fazën e diskutimeve. Ne po mundohemi t’i koordinojmë bashkërisht çështjet që kanë të bëjnë me të bërit opozitë në Kuvendin e Republikës së Kosovës. Të bashkëbisedojmë edhe në lidhje me këto ecuri aktuale, sidomos edhe ato që ndërlidhen me çështjen e dialogut me Serbinë dhe aktivitete tjera. Natyrisht se ne nuk i diktojmë njëra-tjetrës si parti politike se çfarë duhet të bëjmë. Lëvizja Vetëvendosje është përcaktuar që të mbajë protesta, ne jemi të përcaktuar që opozitarizmin tonë ta fuqizojmë edhe më tutje në Kuvend por ta zhvillojmë bashkërisht edhe me subjekte tjera opozitare dhe, po ashtu të vendosim vija komunikimi edhe me partitë në pozitë që edhe ata të kundërshtojnë atë çfarë është e dëmshme për Kosovën.

Radio Evropa e Lirë: Sa është i mundshëm një koalicion ndërmjet LDK-së dhe VV-së nëse vendi shkon shpejt në zgjedhje, apo kurdo që mbahen ato?

Isa Mustafa: Tani për tani, nuk kemi biseduar për koalicionin dhe unë mendoj se është herët që kjo çështje të thuhet. Ne njëherë po mendojmë ta rrëzojmë këtë Qeveri dhe në momentin kur përgatitemi për zgjedhje tjera, kur hyjmë në fazën e zgjedhjeve tjera ne pastaj do të marrim vendime në LDK. Vendimet e tilla te ne merren në bazë të statutit në Këshillin e Përgjithshëm dhe asnjëherë nuk e themi as në mënyrë individuale, të parapërcaktoj se si do të jetë.

Mirëpo, ajo çfarë ne angazhohemi është ajo që në të ardhmen duhet të kemi një Qeveri, e cila do të jetë Qeveri stabile dhe e cila do të punojë fuqishëm në zhvillimin ekonomik dhe luftën kundër krimit dhe korrupsionit dhe shkapjen e institucioneve shtetërore që për fat të keq po vazhdon dhe po fuqizohet edhe më tutje.

Intervista – Kupchan: Pengesa për ndryshim të kufirit nuk është në Berlin, por në Prishtinë

Biljana Jovićević

Ideja për shkëmbim të territorit ose ndryshim të kufijve është moralisht problematike, nëse jo edhe propozim ofendues, mirëpo nëse kjo ide merr mbështetjen e të gjithëve në Kosovë dhe Serbi, rajonit mund t’i sjellë finalizimin e kufijve pas rënies së Jugosllavisë, thotë eksperti i Këshillit për Marrëdhënie me Jashtë të SHBA-së, Charles Kupchan.

Së fundi Kupchan ka thënë për New York Times se Bashkimi Evropian dhe Shtetet e Bashkuara duhet të mbështesin këtë ide. Ndërkaq në këtë intervistë për Radio Evropa e Lirë, shpjegon argumentet e kësaj mbështetjeje, për siç ka thënë “në thelb është një formë paqësore e spastrimit etnik”, dhe pse sipas tij presidentët Hashim Thaçi dhe Aleksandar Vuçiq duhet të fitojnë konsensusin për këtë ide në vendet e tyre pasi, sipas Kupchan, kundërshtimi i Berlinit nuk është shumë domethënës.

Kupchan është i bindur se një Serbi e kënaqur, në të ardhmen do të ishte një pengesë e aspiratave të Millorad Dodikut për pavarësi të Republikës Serbe.

Kupchan flet edhe për sesi është e mundur t’i mbyllet dera ndikimit rus në Ballkan dhe pse është gabim ta shikojmë marrëveshjen Kosovë-Serbi si një konspiracion nga “kuzhina” e presidentit rus Vladimir Putin dhe liderit të së djathtës së re Stephen Bannon.

Radio Evropa e Lirë: Zotëri Kupchan, qëndrimi yt është që Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian duhet të përkrahin një marrëveshje të mundshme midis presidentit të Kosovës Hashim Thaçi dhe atij të Serbisë, Aleksandar Vuçiq për ndryshimin e kufijve. A mund të na sqaroni pse?

Charles Kupchan: Shikoni, unë nuk jam dikush që beson se shkëmbimi i territoreve është diçka që duhet ta përshëndesim, në kuptim që ajo tregon për humbjen e parimeve të pluralizmit, tolerancës etnike dhe multikulturalizmit. Dhe, në njëfarë mënyre ajo që unë sugjeroj është të mbështesim faktin se situata në Kosovë dhe Serbi mbetet e pazgjidhur, dhe fakti se Qeveria e Serbisë refuzon ta njohë Kosovën dhe se vazhdon që në thelb të mbajë nën kontroll veriun e Kosovën, duke e lënë atë pjesë pa interesim që t’i përkas Kosovës.

Prandaj, këndvështrimi im është që në interes të vendosjes së një zgjidhje përfundimtare, dhe në këmbim të saj Serbia të bindet ta njohë Kosovën, shkëmbimi i territoreve, përderisa gjen mbështetje në Kosovë dhe Serbi, mirëpo jo vetëm ndërmjet Thaçi dhe Vuçiqit, por ndërmjet dy parlamenteve dhe opinionit publik, është një propozim i cili duhet të shkojë përpara në kuptimin që do të provojë të finalizojë kufijtë dhe politikën në Ballkan, si pasojë e rënies së Jugosllavisë.

Radio Evropa e Lirë: Njëri prej argumenteve tuaja është që marrëveshja potenciale për ndryshimin e kufijve në thelb është një formë paqësore e pastrimit etnik, por megjithatë do të ishte në rregull për ta bërë. Si është e mundur kjo? A janë kaq të ulëta kriteret tash? A nuk është bërë mjaft me pastrime etnike në Ballkan?

Charles Kupchan: Siç e kam thënë, mendoj se në aspektin moral marrëveshja është problematike nëse jo edhe fyese. Dhe, duke pranuar transferimin e popullsisë dhe faktin se shumica e serbëve nuk dëshirojnë të jetojnë me shqiptarët dhe anasjelltas, është një rrëfim trishtues dhe shqetësues.

Por, unë besoj se në një pikë dikush duhet të pranojë me pragmatizmit mbi parimet dhe mendoj se deri në njëfarë mase veç jemi kësaj rruge. Izolimi i vet Kosovës nga Serbia ka qenë pranimi i nevojës për vizatimin e kufijve të rinj përmes vijave etnike. Dhe, mendoj se shkëmbimi i territoreve që do të thotë se veriu i Kosovë t’i përkasë Serbisë dhe një pjesë e Preshevës t’i takojë Kosovës nuk është në thelb ndryshe nga vetë pavarësia e Kosovës.

Radio Evropa e Lirë: Por a nuk mendoni se njerëzit në Ballkan duhet të mësojnë të jetojnë me të tjerët pavarësisht sa janë ndryshe, në vend të vizatimit të kufijve dhe mureve?

Charles Kupchan: Po, unë mendoj se në fund të ditës nuk ka alternativë ndaj tolerancës, komuniteteve të ndryshme etnike dhe religjioze të cilët jetojnë pa probleme përkrah njëri-tjetrit. Por, gjithashtu mendoj se kur njëherë provon dhe e kujton se lufta e cila në mënyrë efektive e largoi ushtrinë jugosllave nga Kosova ka përfunduar para 20 vjetësh, dhe pavarësia e Kosovës është shpallur qe 10 vjet, dhe ende keni mbi 4 mijë trupa të NATO-s në Kosovë, në një pikë i thoni vetvetes – dëgjo nuk është duke funksionuar-dhe eja të provojmë ndonjë alternativë.

Edhe unë gjithashtu mendoj se është e arritshme nëse jo e sigurt se normalizimi i raporteve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë në fund të rrugës do të promovojë tolerancën në vend se ta minojë atë, pasi mund të çojë në atë që qeveria serbe të ndjehet e kënaqur në vend se e pakënaqur, dhe të bëhet dikush që sjell stabilitet në rajon dhe nuk krijon probleme.

Në anën tjetër, Kosova mund të fitojë një ndjenjë më të madhe të normalizimit dhe stabilitetit dhe si pasojë ata serbë që mbesin në Kosovë mund të kontribuojnë shumë në të ardhmen e vendit. Është e rëndësishme që të kemi parasysh që Kosova deri tani ka bërë punë të shkëlqyer në mbrojtjen e të drejtave të pakicave, jo vetëm serbëve, por edhe romëve dhe pakicave tjera.

Topi në anën e Thaçit dhe Vuçiqit dhe jo SHBA-së dhe BE-së

Radio Evropa e Lirë: Administrata amerikane tashmë hapur po tregon se do ta mbështesë një marrëveshje të tillë. Megjithatë siç edhe vet keni theksuar në një shkrim se kancelarja gjermane Angela Merkel kundërshton fuqishëm këtë ide, në anën tjetër shefja e diplomacisë së BE-së Federica Mogerini dhe komisioneri Johannes Hahn janë për. Por, ata janë në përfundim të mandatit të tyre, ndërkaq kancelarja Merkel është edhe më tutje liderja më e fuqishme në BE dhe ajo ka të ngjarë të ketë ndikimin më të madh në zgjedhjen e administratës së re të BE-së. Pra, si mund të përfundojë gjithçka duke pasur parasysh këto fakte?

Charles Kupchan: Është shumë e vështirë të parashikohet, sepse siç e theksuat nuk ekziston një konsensus brenda komunitetit atlantik, dhe nuk ka një pajtim as nga vendet veç e veç. John Bolton ndoshta ka thënë se gjë pozitive “dëgjoni nëse të dyja palët pajtohen të vazhdojnë tutje me këtë ide…”, megjithatë ka një kundërshtim shumë të fortë ndaj kësaj ideje.

Unë me siguri bëj pjesë në pakicën në Shtetet e Bashkuara në bindjen se ka kuptim shkëmbimi i territoreve, nëse të dyja palët pajtohen për këtë. Pra, kjo është më shumë një proces në zhvillim.

Gjithashtu mendoj se zgjedhja e udhëheqësve të rinj të Bashkimit Evropian dhe Komisionit, nuk do të ndikojë ndjeshëm në atë nëse individët do të përkrahin shkëmbimin e territoreve. Kështu që mendoj se aktualisht topi është në anën e Thaçit dhe Vuçiqit. Ata duhet të shikojnë nëse mund të gjejnë konsensus, nëse mund të arrijnë konsensus të brendshëm në vendet e tyre. Nëse këtë e arrijnë, atëherë topi kalon në anën e Shteteve të Bashkuara dhe Bashkimit Evropian të vendosin nëse do t’i përkrahin.

Argumenti im ka qenë se mbështetja e kufizuar e SHBA-së dhe BE-së ka kuptim sepse përmes saj krijohet situate në të cilën Thaçi dhe Vuçiq ndjehen se kanë mburojë politike dhe vazhdojnë tutje të shikojnë nëse mund të gjendet një marrëveshje.

Radio Evropa e Lirë: Por, a mendoni se duke e përmendur argumentin e mëparshëm se zonja Merkel edhe më tutje është udhëheqësja më e fuqishme në BE dhe se me siguri do të ketë ndikimin më të madh në emërimet e ardhshme në administratën e BE-së, presidentët Thaçi dhe Vuçiq nëse dëshirojnë një marrëveshje duhet ta bëjnë këtë shpejtë, në vend se të presin administratën e re të BE-së. Dhe natyrisht a është kjo e mundur kur kemi parasysh se presidenti Thaçi nuk ka mbështetje të madhe në Kosovë as nga qeveria as nga opozita?

Charles Kupchan: Unë do të thosha se pengesa më e vështirë që të arrihet marrëveshja për të cilën po diskutojmë, nuk është as në BE as te Merkel, por nëse Thaçi mund të sigurojë mbështetjen e duhur në vendin e tij. Sepse, siç e theksuat, ky nuk është një propozim shumë popullor në Kosovë, pra nuk ka mbështetje të madhe politike.

Prandaj, kur shikoj në javët dhe muajt e ardhshëm nuk mendoj se pengesa kryesore për shkëmbimin e territoreve është në Berlin, por me siguri në Prishtinë dhe aty është vendi ku ne duhet ta përqendrojmë vëmendjen tonë.

Por, mendoj se përderisa kemi sinjale pozitive nga Uashingtoni dhe Brukseli, kjo ndihmon në ndërtimin e mbështetjes për marrëveshjen Kosovë-Serbi. Kjo do ta bënte më të sigurt që Thaçi të gjejë momentumin e duhur politik për këtë.

Unë pajtohem me ju se tash për tash mbështetja politike në Kosovë për këtë është shumë e vogël.

Radio Evropa e Lirë: Shumë ekspertë të tjerë në Ballkan e kundërshtojnë fuqishëm këtë propozim sepse ata janë të shqetësuar se një vizatim i ri i kufijve mund të shkaktojë hapjen e ‘Kutisë së Pandorës’, veçanërisht kur bëhet fjalë për Bosnjë Hercegovinën, Maqedoninë dhe Shqipërinë. Pse ju nuk e keni këtë lloj frikë?

Charles Kupchan: Epo unë nuk mendoj se këto brenga janë të parëndësishme ose pa bazë. Unë mendoj se janë mundësi e vërtetë pjesërisht, pasi veçse po shohim se në Republikën Serbe të Bosnjës, Millorad Dodik po shkon në drejtim të pavarësisë. Në Maqedoni e shohim një situatë ku raportet ndërmjet shumicës sllave dhe pakicës shqiptare mbeten problematike. Prandaj është e kuptueshme që shkëmbimi i territoreve do të inkurajonte tensione etnike në pjesë tjera të Ballkanit.

Por, mendoj se në përgjithësi situata në cilindo skenar, si në Maqedoni, Bosnje, Serbi ose Kroaci, varet më shumë nga ngjarjet dhe tendencat lokale brenda atyre vendeve dhe më pak nga ajo që ndodh në pjesët tjera të Ballkanit. Dhe siç e kam cekur më parë, nëse arrini marrëveshje dhe nëse Serbia në fund thotë se tash ndjehemi se kemi një ujdi me të cilën mund të jetojmë, ndoshta Beogradi do të luajë rol pozitiv në rajon. Pastaj në vend që të inkurajojë pavarësinë e Republikës Serbe do të fillojë të kundërshtojë çdo hap në drejtim të kësaj ideje.

Një Serbi e kënaqur mund të ndalojë rrugën e Dodikut kah pavarësia

Radio Evropa e Lirë: Situata në Bosnje Hercegovinë në prag të zgjedhjeve që janë paraparë më 7 tetor nuk është e mirë. Jo vetëm analistët vendorë dhe vëzhguesit kanë thënë se një situatë e tillë nuk ka ndodhur kurrë më që nga lufta. A mendoni se ka potencial për të ndodhur diçka dhe se bisedimet për këto tema mund të hapin apetitet e Millorad Dodikut? Ai në thelb shumë hapur flet se dëshiron paqe dhe se do të pajtohej me një ndarje paqësore të Bosnje Hercegovinës?

Charles Kupchan: Mendoj se situata në Bosnje është shumë e brishtë dhe shikuam se si Dodik po sfidon gjykatat e Bosnjës, po sfidon BE-në dhe Shtetet e Bashkuara. SHBA-ja në fakt paraqiti sanksione financiare ndaj Dodikut për shkakun se ai u përqendrua në rrugën drejt pavarësisë së mundshme.

Pra, nuk ka dilemë se kjo është një situatë shqetësuese, por mendoj se dallimi kyç ndërmjet situatës Kosovë-Serbi dhe Bosnje – Republika Serbe është se në njërën anë shohim në shkëmbimin e territoreve me konsensus, ndërkaq në anën tjetër shohim një situatë plotësisht pa një konsensus. Dodik është duke ecur në këtë rrugë tërësisht pa mbështetjen e pjesës tjetër të Bosnjës dhe kjo krijon një situatë krejtësisht të ndryshme. Natyrisht duhet të theksoj se nëse Qeveria e Kosovës nuk e mbështet (marrëveshjen për shkëmbime të territoreve) dhe nuk do të kishte një konsensus për këtë, as unë nuk do ta përkrahja më një ide të tillë.

Radio Evropa e Lirë: Por a nuk mendoni se Millorad Dodik nuk llogarit në mbështetjen e disa faktorëve të jashtëm, për shembull Rusisë, por edhe Serbisë?

Charles Kupchan: Mendoj se ai llogaritë në këtë. Por një pjesë e mbështetjes time për marrëveshjen (Kosovë-Serbi) nëse do të ishte me pëlqimin e të dyja palëve, është një përpjekje për të shkuar drejt një situate në të cilën Rusia do të mbetej pa mundësinë të shfrytëzojë rindërtimin e konflikteve për të manipuluar rajonin. Siç e theksova, mund të shihet një situatë në të cilën Serbia niset drejt investimit për stabilitetin në rajon nëse ka marrëveshje më Kosovën, e cila me kohën do të shërbente për stabilitetin e Bosnjës.

Radio Evropa e Lirë: Ju gjithashtu keni theksuar se Serbia është lojtar dominues në rajon, por se ky lojtar po balancon ndërmjet Moskës dhe Brukselit. A mendoni se kjo është arsye për brengosje?

Charles Kupchan: Shikoni, unë mendoj se rusët janë të mirë në manipulimin e situatës. Ata janë të mirë në plasimet në rrjetet sociale. Aktualisht po tentojnë të bllokojnë Maqedoninë në rrugën drejt NATO-s.

Bindje ime është se nuk e dimë ku do të përfundojë kjo histori e përfshirjes së gjithë Ballkanit në NATO dhe Bashkim Evropian. Për mua pyetja kryesore është se kur dhe si do të ndodhë kjo dhe jo nëse do të ndodhë. Nëse shikoni BE-në që i tha Serbisë dhe Kosovës “perspektiva juaj për t’iu bashkuar BE-së varet nga normalizimi i raporteve”, atëherë nëse ekziston një plan për normalizim duhet të shqyrtohet me kujdes.

Kështu që mendoj se në fund të ditës, Rusisë do t’i mbyllet dera në rajon, për shkakun se rajoni do t’i bashkohej BE-së, por pyetja tani është se si të mbërrijmë deri aty.

Radio Evropa e Lirë: Shumë analistë mendojnë se marrëveshja e mundshme ndërmjet Kosovës dhe Serbisë ka shkuar drejtpërdrejt në duar të Rusisë dhe kjo është arsyeja që Moska tash për tash është e heshtur që nuk është shumë e zakonshme?

Charles Kupchan: E dini se ka nga ata që besojnë se ky propozim është konspiracion rus e cila është projektuar me Stephen Bannon ( ish-këshilltar I presidentit amerikan Donald Trump) dhe të tjerë në SHBA të cilët duan ta shohin politikën etnike dhe nacionalizmin sesi lulëzon në tërë Evropën dhe SHBA-të dhe unë mendoj se ka pak të vërtetë në këtë.

Po, Bannon dhe bashkëpunëtorët e tij janë në këtë rrugë dhe po kërkojnë të organizojnë lëvizje populiste në pjesë të ndryshme të Evropës.

Por ju e dini unë jam dikush që mendoj se ky propozim (marrëveshja Kosovë-Serbi) vlen të merret parasysh prej fillimit, që nga koha kur Kosova e shpalli pavarësinë. Mendoj se edhe të tjerët që e mbështesin këtë ide e shohin atë jo si mënyrë për t’u përpjekur të ndajnë botën përmes vijave etnike por të kundërtën. Të qenurit pragmatik, shikoni këtë si mënyrë për të krijuar stabilitet ndërmjet Kosovës dhe Serbisë dhe arritjen e një finalizimi të rajonit.

Në të njëjtën kohë, mendoj se nuk është e dobishme për ta parë këtë si konspiracion ndërmjet presidentit rus Putin dhe Stephen Bannon dhe të tjerëve që besojnë se është koha për të përhapur nacionalizmin etnik.

Përgatiti: Kestrin Kumnova

Deputetja gjermane: Më shumë presion për njohjen e Kosovës

Deputetja gjermane liberale Renata Alt kërkon nga qeveria gjermane që të bëjë më shumë presion për njohjen e Kosovës.

Ajo nuk e mbështet planin për ndryshimin e kufijve. “Unë mendoj se zhvendosja e kufijve nuk i zgjidh problemet nacionale”, ka thënë deputetja Renata Alt, në një intervistë për Deutsche Welle.

Raundi i fundit i dialogut mes Serbisë dhe Kosovës në Bruksel u ndërpre, megjithëse më parë u duk sikur do të gjenin një zgjidhje të konfliktit. Si e komentoni ju këtë?

Renata Alt: Ndërprerja e papritur e bisedimeve tregon se në ç’gjëndje të paqëndrueshme kishin filluar këto negociata. Nuk është e këshillueshme që në Ballkan të ketë ndryshime kufijsh mbi baza të pastra etnike. Është një lojë e rrezikshme që mund të ketë pasoja të paparashikueshme që nuk i merr dot me mend askush në këtë moment.

Çfarë keni parasysh?

Renata Alt: Për shembull, Republika Srpska mund të kërkonte bashkim me Serbinë. Por unë mendoj se zhvendosja e kufijve nuk i zgjidh problemet nacionale. Në planin afatgjatë nuk do të duhej të kishte kufij dhe pakicat etnike duhet të gëzojnë kudo të njëjtat të drejta. Këtë e ka mbështetur gjithmonë edhe BE.

Ju jeni kundër ndryshimit të kufijve. Por kështu ndodhi edhe me Kosovën dhe me vende të tjera në rajon. Përse shkëputja e Republika Srpskas përbën rrezik?

Renata Alt: Sepse ndryshime të tilla mbështesin vetëm tendencat nacionaliste. Ky nuk mund të jetë objektivi ynë. Vendet e Ballkanit kanë një rëndësi të madhe gjeostrategjike ndërmjet Europës dhe Azisë, prandaj duhet të jetë në interesin tonë që këtu të kemi një rajon të sigurt dhe njëkohësisht kandidatët të mendojnë se nëse një ditë prej ditësh duan të hyjnë në BE, të plotësojnë kriteret e Kopenhagës. E kjo nuk po ndodh.

Si do ta vlerësonit rolin e qeverisë gjermane në rajon në dhjetëvjeçarin e fundit?

Renata Alt: Gjermania i ka mbështetur gjithmonë zhvillimet mes dy vendeve. Edhe financiarisht, në kuadër të BE-së, në rajon kanë shkuar 9 milliardë euro në periudhën 2007-2017. Për vitin 2018 është parashikuar po aq. Prandaj ne duhet t’i mbështesim edhe më tej këto vende në transformimin e tyre në një sistem të mirëfilltë demokratik, në mbështetjen e shtetit të së drejtës dhe të të drejtave të njeriut. Qeveria gjermane duhet të apelojë edhe në të ardhmen për këtë dhe të ushtrojë ndikim te të gjithë anëtarët e BE-së që Kosova të njihet. Kjo për momentin nuk është ashtu, prandaj do të ishte mire që Gjermania të ushtrojë presion dhe të ndërmjetësojë që Kosova të njihet. /DW.

“Kërkesa e Izet Haxhisë dhe dekorimi i Gafurr Mazrekut”, flet vajza e Azem Hajdarit: Çështja le të rihapet, misteri i vrasjes së shekullit

JUXHIN MUSTAFARAJ/ Sot mbushen 20 vite nga vrasja e ish-deputetit dhe liderit të Lëvizjes së Dhjetorit, Azem Hajdari. E cilësuar si “Vrasja e Shekullit”, dy dekada më vonë, çështja “Hajdari” trazon jo pak herë politikën dhe opinionin publik. Vajza deputete e ish-themeluesit të Partisë Demokratike, Rudina Hajdari, dhe familja e saj kanë preferuar të qëndrojnë larg çdo zhvillimi që rikthen në kujtesë ngjarjen e 12 shtatorit 1998.

Në një rrëfim ekskluziv për “Panorama”, Rudina Hajdari tregon ndjeshmëritë dhe përjetimet që ka pasur një ngjarje si dekorimi i Gafurr Mazrekut, atentatorit të babait të saj apo vendimi për rihapjen e “Çështjes Hajdari”.

Sipas deputetes demokrate, idetë për të cilat Azem Hajdari ëndërroi dhe u bë pjesë e politikës, janë ende në embrion. Rudina nuk e fsheh zhgënjimin ndaj politikës, që në këto 20 vite është përpjekur të anashkalojë vlerën e vërtetë dhe kontributin e Azemit, por thekson se te njerëzit e vërtetë që duan lirinë, çdo vit shtohet vlerësimi për figurën e tij.

Sot është 20-vjetori i vrasjes së liderit të dhjetorit Azem Hajdari. Ju sot jeni pjesë e Parlamentit të Shqipërisë, por sot, pas 20 vitesh nga ajo ngjarje, mendon se janë realizuar ëndrrat dhe vizioni që ai kishte për politikën?

Megjithëse kanë kaluar 20 vjet nga dita e ndarjes së tij, mund të them me të gjithë bindjen e qenies sime se të gjitha ato ide, për të cilat ai luftoi aq shumë, kanë ngelur vetëm në embrion. Sikur të marrim në analizë një nga të drejtat më të rëndësishme të luftës së tij, atë të së drejtës së lirisë së shprehjes e cila konsiston në faktin e të qenit i lejuar për të shprehur të vërtetën, mund të them me një keqardhje të madhe se akoma kemi një frikë të madhe nga e vërteta. Konformizmi, nënshtrimi dhe servilizmi, janë bërë mënyrë jetese në vendin tonë. Akoma nuk kemi arritur të themi të vërtetën mbi krimet e regjimit komunist në Shqipëri dhe pothuajse nuk kemi asnjë ndjesë për të gjithë krimet e kryera. Arsyeja që kemi arritur në këtë pikë është shumë e thjeshtë, sepse neokomunistët e rinj që qëndrojnë nën “fashon” e rilindjes as edhe në parim nuk e pranojnë vrasjen masive të njerëzve, madje as edhe privimin radikal të njerëzve nga liria e tyre. Natyrisht, këtu është dhe pika e tyre e dobët sepse ata që përpiqen të falsifikojnë të vërtetën ose gënjeshtarët nuk mund të jenë heronj, gënjeshtra shumë shpejt do t’i zhveshë nga autoriteti fals i politikës së korruptuar. Në këto 20 vite, shteti nuk arriti të mbrojë të drejtat qytetare të individëve të tij sepse nuk gëzon respektin e tyre për shkak të korrupsionit dhe të oligarkisë politike, që ka gllabëruar të gjithë jetën e vendit. Për këtë shkak, përgjatë gjithë kësaj periudhe, kemi një zhvillim të gabuar dhe të deformuar, si pasojë e të cilit akoma prona nuk ka shkuar tek i zoti, të persekutuarit dhe të përndjekurit e regjimit akoma nuk janë kompensuar dhe integruar, pasuritë publike të shqiptarëve ushqejnë korrupsionin e qeverisë nëpërmjet PPP-ve. Sot çdo njeri i ndershëm është eremit social dhe emigrant brenda vendit të vet. Për shkak të mosrespektimit të parimeve demokratike, për të cilat ai luftoi aq shumë, pushtetarët e sotëm e kanë kthyer vendin në vatër të kaosit ku ajo që dëgjojmë çdo ditë janë vrasjet, droga, hakmarrja korrupsioni dhe krimi i organizuar dhe ikjet masive nga vendi. Gjithsesi, Shqipëria gjatë këtyre viteve ka pasur edhe zhvillime pozitive, por kanë qenë me hap shumë të ngadaltë. Vizioni i tim ati ka qenë për një Shqipëri evropiane, por është për të ardhur keq, që për shkak të braktisjes së parimeve të shenjta demokratike dhe të tendencave të rikthimit tek e kaluara, të kemi mbetur shumë mbrapa dhe larg ëndrrës së tij europiane.

Mendoni se është vlerësuar sa duhet figura e tij në këto vite?

Sikurse ka ndodhur shpesh në të gjithë vendet me demokraci të cunguar, politika përpiqet të anashkalojë vlerën e vërtetë dhe kontributin e të gjithë individëve që me luftën e tyre i kanë dhënë të drejtën qytetare demokracisë, lirisë dhe të drejtave të njeriut. Gjithsesi, te njerëzit e vërtetë, tek ata që e kanë dashur dhe e duan lirinë çdo vit shtohet vlerësimi për figurën e tij. Sikurse thotë me shumë të drejtë Martin Hajdeger: “Intelektuali i vërtetë në dialog me shoqërinë behet si ylli i karvanit për shtetin”. Sidoqoftë është tjetër gjë vlerësimi që i bën shteti veprës së tij, i rëndësishëm është fakti që në zemrat e njerëzve të vërtetë të atyre që e duan lirinë ai simbolizon demokracinë e Shqipërisë dhe mendoj që të mëdhenj e të vegjël e falënderojnë në thellësi të shpirtit për atë çka ai bëri për popullin shqiptar, jo vetëm në atë kohë, por dhe për brezat e sotëm dhe për të ardhmen.

Në këtë vit ka pasur dy ngjarje që besoj kanë trazuar jo pak familjen tuaj. Fillimisht, dekorimi i Gafurr Mazrekut dhe më pas vendimi për rihapjen e çështjes “Hajdari”. Si jeni ndierë për këto dy zhvillime?

Dekorimin e të gjithë atyre që janë dënuar për vepra penale, e kam parë gjithmonë si një regres politik dhe si një përpjekje mjerane e të gjithë atyre që nuk kuptojnë dhe vlerësojnë kontributin historik të individëve për demokracinë. Në rastin konkret dekorimi i Gafurr Mazrekut ishte një akt i shëmtuar. Përgjigjen dhe reagimin e forcës intelektuale e shoqërore e mori vesh kushdo. Nuk dua t’i futem thellë shumë këtij debati, sepse i gjithë opinioni publik e di që ky është një akt shumë i shëmtuar për popullin shqiptar. Për vetë faktin, se ky njeri ishte i pari që bëri një akt kriminal në Parlament. Nuk ka hapësirë për të justifikuar këtë gjë. Por nga ana tjetër të mos harrojmë se ishte Azem Hajdari që e fali këtë njeri. Megjithatë, dekorimi i Gafurr Mazrekut ishte një akt i shëmtuar, jo vetëm kundrejt familjes Hajdari, po kundrejt demokracisë e popullit shqiptar.

Mendoni se duhet rihapur ajo çështje apo është kapitull i mbyllur?

Çdo njeri i përfshirë kërkon të hapë çështjen e tij dhe të shikojë interesat e tij/saj. Familja Hajdari është me drejtësinë. Një pafundësi me çështje le të hapen, ajo është dhe do mbetet gjithmonë “Vrasja e Shekullit” si nga misteri, por dhe përmasa e rëndësisë. Të mos harrojmë që ishte një nga vrasjet më me ndikim në epokën postkomuniste, që ndali demokratizimin e vendit nga ambiciet primitive të atyre, që nuk e shikonin të ardhmen e Shqipërisë në strukturat EuroAtlantike dhe që kishin prirjen perëndimore të hershme të Shqipërisë, të shkatërruar nga komunizmi. Në radhë të parë ata ishin armiqtë e demokracisë dhe të zhvillimit, shëmbëlltyra të krimit dhe të barbarisë.

Ju jeni përfshirë nga kjo e martë në komisionin që pritet të bëjë vetingun e politikës shqiptare? E shikoni të mundur këtë proces apo politika do ta zvarrisë?

Vetingu apo pastrimi i politikës duhet një herë e më parë, madje e shikoj si një proces të vonuar. Përderisa pretendojmë të hapim negociatat në qershor, atëherë duhet të mos na pyesin aleatët tani për skandalet e njëpasnjëshme. Kjo histori duhet të marrë fund një herë e përgjithmonë. Përpjekjet për të pasur politikanë me figurë të pastër, që përfaqësojnë interesin e popullit, duhet të jenë të vazhdueshme dhe pa kthim mbrapa. Kur të kemi një pushtet legjislativ dhe gjyqësor të pastër, vetëm atëherë Shqipëria do të jetë gati për ëndrrën europiane, që, tani për tani, më duket shumë e largët, fatkeqësisht.

E shikoni të mundur zhvillimin e zgjedhjeve vitin e ardhshëm me këtë klimë politike dhe nëse do të keni propozim për të qenë ju një prej kandidatëve për Tiranën do ta pranonit?

Zgjedhjet në sistem demokratik janë esenciale dhe vetëm nëse kemi rënë në dorë të një sistemi tjetër, atëherë mund t’i dyshojmë që s’mund të zhvillohen. Detyra jonë si opozitë dhe si deputetë të zgjedhur, është që të përpiqemi të bëjmë të pamundurën për të garantuar zgjedhje të lira dhe të ndershme, të çliruara nga bandat dhe kriminelët, si dhe të inkurajojmë e motivojmë shqiptarët të dalin në zgjedhje me alternativën tonë, kushdo të jetë ai/ajo.

Intervista – Ron Johnson: U takon njerëzve e udhëheqësve të Kosovës dhe njerëzve e udhëheqësve të Serbisë që përfundimisht të gjejnë zgjidhje

Zëri i Amerikës: Senator Johnson, ju ndodheni për një vizitë në rajonin e Evropës Juglindore në një periudhë debatesh të rrepta lidhur me idetë për ndryshime kufijsh ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, si rrugë për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet tyre. Si i shihni idetë e tilla?

Ron Johnson: Nga pikëpamja e Shteteve të Bashkuara, mesazhi ynë kryesor është se zgjidhja duhet të gjendet nga të dyja palët. Jemi këtu për të mbështetur dhe inkurajuar, por, të dyja palët, Serbia dhe Kosova duhet të arrijnë tek zgjidhja që nuk është e lehtë. Pasi të kenë arritur çfarëdo marrëveshje, ne do ta shohim atë për të parë nëse kemi ndonjë shqetësim dhe do të përçojmë ato shqetësime, por tani duam t’u japim Kosovës dhe Serbinë hapësirë nën ombrellën e Bashkimit Evropian, në bisedimet e drejtuara në Bruksel që të gjejnë zgjidhjen. E ritheksoj, nuk do të jetë e lehtë, por besoj se ka dëshirë të sinqertë për të gjetur një zgjidhje.

Zëri i Amerikës: Edhe nëse do të ketë shkëmbim territoresh mes tyre?

Ron Johnson: Mendoj se çdokush në rajon e kupton se sa e vështirë do të jetë dhe shqetësimet që kanë njerëzit për këtë. Por, ne duam të qëndrojmë anash, t’u japim palëve hapësirën që u duhet për të gjetur zgjidhjen e tyre. Kur të vendosin ata, ne do ta shohim atë dhe nëse kemi shqetësime, me siguri do t’i themi ato.

Zëri i Amerikës: Shumëkush tërheq vërejtjen se një prekje e kufijve në Kosovë mund të nxisë lëvizje të ngjashme në pjesët tjera të Ballkanit Perëndimor. Sipas jush cilat janë rreziqet e nga një ndryshim i tillë i mundshëm?

Ron Johnson: Mendoj se janë shqetësime të ligjshme dhe për këtë arsye njerëzit janë shumë të kujdesshëm. Dhe sërish, ne do të presim të shohim se çfarë marrëveshje mund të arrijnë palët, por shqetësimet janë të ligjshme.

Zëri i Amerikës: Senator Johnson, Beogradi pohon se është krijuar një situatë e re sepse sipas tij, Shtetet e Bashkuara kanë ndryshuar qëndrim, duke ju referuar një deklarate të këshilltarit për siguri të presidentit Donald Trump, John Bolton, se Shtetet e Bashkuara nuk do të kundërshtonin një marrëveshje për shkëmbim territoresh, nëse palët pajtohen. A ka ndryshuar vërtetë qëndrimi amerikan ndaj Kosovës?

Ron Johnson: Nuk mund të flas për administratën. Por nga pikëpamja ime e shoh se ndryshimi i tonit do të thotë se po përpiqemi të qëndrojmë anash, t’u japim palëve hapësirë që të gjejnë një marrëveshje mes tyre dhe pastaj do ta shohim atë.

Zëri i Amerikës: Nga pikëpamja juaj cila duhet të jetë zgjidhja e situatës ndërmjet Kosovës dhe Serbisë?

Ron Johnson: Nuk më takon mua ta them. Nuk u takon Shteteve të Bashkuara ta thonë. U takon njerëzve dhe udhëheqësve të Kosovës dhe njerëzve dhe udhëheqësve të Serbisë që përfundimisht të gjejnë zgjidhje, të lënë të kaluarën prapa, në mënyrë që të kenë një të ardhme përparimtare. Arsyeja pse kjo është e rëndësishme, arsyeja pse isha ne Greqi dhe Maqedoni, ka probleme që kanë vënë qelb në Ballkan për një kohë të gjatë. Ka probleme të renda. Nuk ka zgjidhje të lehta. Por, kur udhëheqësit mund të gjejnë zgjidhje, kjo çon në më shumë siguri dhe më shumë qëndrueshmëri në dobi të të gjithëve ne Ballkan. Mendoj se udhëheqësit e rajonit e dinë këtë dhe e njohin faktin se ata mund të zgjidhin problemet e tyre të caktuara. Kjo ndihmon në ndërtimin e qëndrueshmërisë ashtu që mund të filloni të tërhiqni investime të brendshme por edhe të huaja. Unë jam mirënjohës për faktin se ka udhëheqës në rajon, si kryeministrat e Greqisë dhe Maqedonisë dhe tash udhëheqësit në Kosovë dhe Serbi, që po punojnë shumë dhe mendoj në një mënyrë të sinqertë dhe bujare, në përpjekje për të gjetur zgjidhje për këto probleme të vjetra.

Zëri i Amerikës: Senator, ju keni shfaqur disa here shqetësimin se Moska “po bën gjithçka që mundet për të destabilizuar vendet në Ballkanin Perëndimorë dhe për t’i penguar ato në marrjen e pozicioneve pro-perëndimore. Sa po ja arrin ajo një synimi të tillë?

Ron Johnson: Për fat të keq, Rusia është një ndikim malinj. Do të dëshiroja që Rusia të pranojë dorën e shtrirë të perëndimit dhe të përpiqej të integrohej në ekonomitë tona dhe qytetarët rusë do të ishin shumë më mirë. Rusia nuk ofron asgjë për Kosovën apo Serbinë apo, sinqerisht cilindo komb në Evropë sa i përket zhvillimit ekonomik. Krejt çfarë ofron është destabilizimi. Pra, është ndikim shumë i keq dhe fatkeq. Nga pikëpamja jonë duhet t’i qasemi Rusisë me vendosmëri, duhet të luftojmë propagandën e saj, t’u kundërvihemi përpjekjeve destabilizuese të saj dhe të inkurajojmë vendet si Kosova, si Serbia që të shohin drejt perëndimit, të vazhdojnë integrimin në perëndim, të forcojnë sundimin e ligjit, të ulin korrupsionin në mënyrë që të tërheqin investimet. Ardhmëria është drejt perëndimit, në integrimin në Bashkimin Evropian, me ekonomitë perëndimore. Nuk ka asgjë që Rusia mund të ofrojë.

Zëri i Amerikës: Serbia është aleati kryesor i Moskës në Ballkan, ndërsa njëkohësisht aspiron anëtarësimin në Bashkimin Evropian. A mund të pajtohen këto dy qëndrime?

Ron Johnson: Qartazi e kuptoj dëshirën e çdo vendi që të ketë marrëdhënie të mira me të gjitha vendet tjera. Por, nëse doni anëtarësim në Bashkimin Evropian, ju natyrshëm pranoni vlerat e tij dhe politikën e jashtme. Politika jonë e jashtme është qëndrueshmëria, paqja brenda Evropës dhe e theksoj sërish, Rusia nuk e ka një qasje të tillë.

Zëri i Amerikës: Ka vëzhgues që mendojnë së një ndryshim kufijsh në Ballkan do të do të mund të shfrytëzohet si njëfarë miratimi i pretendimeve territoriale të Moskës ndaj vendeve që dikur ishin pjesë e Bashkimit Sovjetik. Si mendoni ju?

Ron Johnson: Mendoj që shqetësimi është i ligjshëm që nëse filloni të ndryshoni kufijtë në një pjesë të Ballkanit ka edhe shumë pretendime të tilla të njerëzve që duan të ndryshojnë kufijtë po ashtu. Në botën e sotme ka shumë shoqëri shumetnike dhe njerëzit kanë mësuar të jetojnë së bashku. Dhe, sërish, është shqetësim i ligjshëm që nëse filloni të ndryshoni kufijtë në një hapësirë, do të ketë kërkesa në të tjerat dhe kjo mund të jetë shumë destabilizuese për rajonin, gjë që Rusia me gjasë do ta mbështeste, sepse qëllimi i vetëm i saj është destabilizimi sepse nuk ofron asgjë sa i përket qëndrueshmërisë apo zhvillimit ekonomik.

Zëri i Amerikës: A prisni marrëveshje këtë vit apo në fillim të vitit tjetër ndërmjet Kosovës dhe Serbisë?

Ron Johnson: E di që ka trysni që të ndodhë në kuadër të udhëheqjes aktuale evropiane dhe ka një aspekt kohor për këtë. Nganjëherë afatet e tilla artificiale mund t’i nxisin palët të marrin vendime të rënda. Mendoj se është e mundur dhe sigurisht duam ta inkurajojmë këtë, sepse sa më shpejtë që Kosova dhe Serbia e lënë të kaluarën prapa dhe gjejnë një zgjidhje afatgjatë në dobi të të dyja vendeve, është më mirë.

Zëri i Amerikës: Në fund të këtij muaji Maqedonia voton në referendumin për emrin e saj. Si duken gjerat nga pikëpamja juaj? Do ta kalojë ajo këtë sprovë?

Ron Johnson: Isha në Maqedoni këtë mëngjes dhe fola me kryeministrin por edhe me përfaqësuesit e opozitës. Mendoj se ka dëshirë të vërtetë tek të dyja palët që të inkurajojnë qytetarët të dalin në votime, qoftë nëse janë për apo kundër. Përdoreni të drejtën për të votuar dhe lërini përfaqësuesit politik ta dinë këtë. Ka kundërshtime në të dyja vendet, në Greqi dhe Maqedoni, por jam i trimëruar nga fakti se të dyja palët e spektrit politik në Maqedoni po i inkurajojnë qytetarët që të dalin në votime.

Zëri i Amerikës: Nëse referendumi dështon, cilat do të jenë pasojat?

Ron Johnson: Është një referendum këshillëdhënës. Udhëheqësit politik edhe më tej kanë pushtet që të zbatojnë vendimin, por për shkaqe politike ata do të dëshironin referendum të suksesshëm.

Intervista – Caplan: Ndryshimi i negociuar i kufijve mund të normalizojë raportet Kosovë-Serbi

Richard Caplan, profesor i së Drejtës Ndërkombëtare në Universitetin e Oxfordit

Ndryshimi i negociuar i kufijve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, është në pajtim me të drejtën ndërkombëtare dhe se një veprim i tillë do të normalizonte raportet midis dyja vendeve, thotë në një intervistë për Radion Evropa e Lirë, profesori i marrëdhënieve ndërkombëtare në Universitetin e Oxfordit, Richard Caplan.

Radio Evropa e Lirë: Profesor Caplan, dialogu ndërmjet Kosovës dhe Serbisë po hyn në fazën përfundimtare. Presidentët (Hashim) Thaçi dhe (Aleksandër) Vuçiq kanë propozuar ndryshime kufijsh si marrëveshje, me arsyetimin se kjo do t’i jepte fund konfliktit qindra vjeçar ndërmjet shqiptarëve dhe serbëve. Si e vlerësoni ju një ide të tillë? A mendoni se një marrëveshje e tillë do të sillte vërtetë përfundimin e epokës së konflikteve në Ballkan?

Richard Caplan: Luftërat që shkatërruan ish-Jugosllavinë në fillim të viteve të 90-ta u zhvilluan mbi bazën e ndryshimit të kufijve, duke filluar nga Sllovenia dhe Kroacia me kërkesat e tyre që te jenë shtete të pavarura. Megjithatë, këto kanë qenë ndryshime të njëanshme të cilat nuk u pranuan nga autoritetet Federale dhe dy Republikat tjera, Serbia dhe Mali i Zi. Këto ndryshime kufijsh u sfiduan në baza diplomatike, ligjore, politike dhe natyrisht ushtarake.

Sot, dallimi me situatën midis Kosovës dhe Serbisë është se ndryshimi i kufijve që po shqyrtohet, do të ishte një ndryshim i negociuar dhe rrjedhimisht paqësor. Ndryshimet konsensuale janë në përputhje me ligjin ndërkombëtar, dhe se një ndryshim i tillë është arritur edhe gjetiu, si për shembull, shpërbërja e Çekosllovakisë, në dy shtete: Çekinë dhe Sllovakinë më 1993. Ndryshimet konsensuale të kufirit u diskutuan (por pa sukses) edhe në konferencën për Jugosllavinë më 1991.

Përderisa ndryshimi i kufijve mund të zgjidhë një problem siç është pakënaqësia e serbëve të Kosovës në veri të lumit Ibër, dhe si shqiptarëve në Luginën e Preshevës, ekziston mundësia që të shkaktojë në emigrime të pakicave nga këto pjesë të Kosovës dhe Serbisë, pasi ato nuk do të dëshironin të jetonin nën autoritetin e një sovraniteti të huaj. Ata që do të mbesnin do të ndjeheshin me siguri më të pambrojtur. Kështu, potenciali për një konflikt të mëtejmë do të reduktohej nëse autoritetet kosovare dhe serbe do të përkushtoheshin të ndërmarrin masa për mbrojtjen e të drejtave dhe promovimin e interesave të këtyre pakicave, edhe pse rezultatet e deritanishme në këtë drejtim kanë qenë të përziera.

Radio Evropa e Lirë: Ekzistojnë mendime të ndryshme se një ide e tillë e ndryshimit të kufijve mund të hapë ‘Kutinë e Pandorës’ dhe të ketë pasoja në tërë rajonin. Megjithatë, dy presidentët kanë potencuar se nëse dështojnë të arrijnë marrëveshje, pasojat për dyja vendet do të jenë të papërmirësueshme. Sipas jush, cila është rruga që duhet ndjekur në këtë ‘momentum’ të ri për rajonin?

Richard Caplan: Kanë ekzistuar shqetësime që moti se ndryshimi i kufijve në rajon mund të hapë ‘Kutinë e Pandorës’. Hezitimi për njohjen e shteteve të dala nga ish-Jugosllavia, është bërë pikërisht për këtë arsye. “Ajo çfarë kemi bërë me Jugosllavinë, mund të zbatohet nga raste tjera”, pati thënë në vitin 1991, ministri i Jashtëm francez Roland Dumas. Mirëpo, ende është vështirë të thuhet se njohja e shteteve të reja ka pasur ndikim në raste tjera. Shpërbërja e shteteve kudo ( Bashkimi Sovjetik, Çekosllovakia) ka qenë e mbizotëruar më shumë nga logjika e brendshme sesa nga perspektiva e njohjeve.

Shqetësime të ngjashme u vërejtën edhe me shpalljen e njëanshme të pavarësisë së Kosovës më 2008. Autoritetet ndërkombëtare ishin në veçanti të shqetësuara për pasojat që mund të ketë te serbët e Bosnjës. Megjithatë, kur Kosova e shpalli pavarësinë, autoritetet ndërkombëtare morën mundin të theksojnë dallimet midis dy rasteve, duke thënë se garantimi i pavarësisë për Republikën Serbe do të barazohej me pastrimin etnik, mbi bazën e të cilit serbët vunë dominimin në këtë rajon, dhe si e tillë do të ishte e papranueshme.

Ky ndryshim i theksuar qëndron i heshtur sot, por që nuk është i vetmi: çdo rregullim i kufirit që të jetë i pranueshëm do të duhej të kishte mbështetje të gjerë në udhëheqjen politike dhe popullatën e gjerë në Kosovë dhe Serbi. Ende nuk është e qartë nëse një mbështetje e tillë ekziston në dyja vendet por është më se e qartë se nuk ekziston në Bosnje dhe Hercegovinë ose në Maqedoni.

Nëse ndryshimi i kufijve arrihet me pajtueshmëri, kjo do të lejonte Serbinë dhe Kosovën të normalizonin raportet. Normalizimi i raporteve do t’ia mundësonte Serbinë dhe Kosovës to lëvizin përpara në rrugën e integrimeve evropiane.

Alternativa e kundërt kërcënon vazhdimin me një braktisje diplomatike, e cila Kosovën do të linte pa njohje të një numri të madh të vendeve, përfshirë pesë shtetet e Bashkimit Evropian. Njëkohësisht do ta linte me përpjekjet për integrimin e veriut të Kosovës. Nuk duhet të nënvlerësojmë pasojat e një shtyrje të afateve.

 

Radio Evropa e Lirë: Këshilltari për Siguri kombëtare i presidentit të SHBA-së, Donald Trump, John Bolton, ka thënë se Shtetet e Bashkuara nuk e përjashtojnë korrigjimin e kufijve midis Kosovës dhe Serbisë, nëse palët pajtohen për këtë. Në anën tjetër, Gjermania dhe Britania Madhe janë më hezituese ndaj kësaj ideje. Si e komentoni këtë situatë?

Richard Caplan: Nuk është befasi që Shtetet e Bashkuara janë ‘agnostike’ për ndryshimin e kufijve pikërisht në këtë rast. Është e pritshme që ata të mirëpresin një marrëveshje që dërgon në përmirësimin e raporteve midis Kosovës dhe Serbisë. Gjithashtu, nuk është befasuese që Gjermania dhe Britania e Madhe, bashkë me disa shtete evropiane, kanë treguar më pak entuziazëm për këtë iniciativë, pasi ato frikësohen nga efektet që mund të ketë ndryshimi i propozuar i kufijve, pavarësisht mënyrës së veçantë dhe konsensuale që mund të arrihen këto ndryshime.

Gjithashtu, ekziston shqetësimi që ndryshimi i kufijve, reflekton përpjekjet për largimin e pakicave nga këto territore, në vend se të promovohet bashkëjetesa dhe shumëllojshmëria ndërmjet komuniteteve. “Lëvizja e kufijëve nuk do të rregullojë ndarjet, por do ti thellojë ato”, kanë tërhequr vërejtjen, Carld Bild, Paddy Ashdown dhe Christian Scharz-Schilling, tre përfaqësues të lartë për Bosnjë Hercegovinën.

Radio Evropa e Lirë: Kjo është hera e parë që këto dy vende ballkanike propozojnë zgjidhje të problemeve, përderisa gjatë gjithë historisë zgjidhjet u janë ofruar nga aktorë tjerë ndërkombëtarë. Si mund të menaxhohet kjo situatë nga komuniteti ndërkombëtarë në këtë epokë, kur kemi vlime të tensioneve në shumë rajone në botë. A mund të ketë propozime të ngjashme për zgjidhjen e problemeve edhe nga vendet tjera?

Richard Caplan: Është shumë e rëndësishme të theksohet se kjo zgjidhje po buron nga udhëheqja lokale sesa si rezultat i diplomacisë ndërkombëtare. Rregullimi i negociuar i kufijve mund të jetë bazë për zgjidhjen e konflikteve kudo, siç edhe ka qenë rastet (jo pa probleme) të Etiopisë dhe Eritresë dhe Sudanit me Sudanin Jugor. Është shumë e rrallë që një vend të ketë vullnet që të heqë dorë nga sovraniteti i një pjese të territorit. Somalilandi, në veri të Somalisë, që ka qenë i pavarur në gjitha aspektet, përveç emrit, që nga 1991, është dëshmi se sa e vështirë është një zgjidhje e tillë.

Flet eksperti gjerman: Këmbimi i territoreve, hapi i parë drejt një Shqipërie më të madhe

Nëse fillon loja e shkëmbimit të territoreve mes Kosovës dhe Serbisë, kjo nuk nuk do të përfundojë këtu, thekson në intervistë me Deutsche Wellen, eksperti i shoqatës gjermane, DGAP për Deutsche Wellen.

 

DW: Thaçi dhe Vuçiçi po planifikojnë të këmbejnë territore. Uashingtoni nuk është kundër. Pas bisedës me Donald Trump, kancelarja Merkel nuk ishte aq e njëkuptimtë në deklaratën e saj, sikurse më parë. Edhe Heiko Maas, ministri i jashtëm i Gjermanisë, në kuadër të takimit joformal në Gymnich tha vetëm se nuk ishte ide e mirë të ndryshoheshin kufijtë. Kjo tingëllonte më shumë si këshillë se sa si refuzim. Mos është Gjermania duke e zbutur qendrimin e saj lidhur me kufijtë në Ballkan?

Milan Nič: Nuk do të shikoja patjetër nuancat. Qëndrimi i Berlinit është mëse i qartë. Gjermania ka qenë gjithmonë konsekuente dhe shumë e qartë lidhur me këtë çështje. Së pari, pas dyerve të mbyllura, gjatë takimeve të kancelares Merkel në Berlin me presidentin Vuçiç dhe presidentin Thaçi, dhe më pas me kryeministrin e Bosnjës. Ajo e ka folur këtë edhe me kryeministrin kroat Plenkoviç. Ndoshta nuk ka dashur t’i hedhë benzinë zjarrit duke bërë edhe një deklaratë tjetër, pas asaj të gushtit 2013. Por unë nuk shoh asnjë ndryshim te qëndrimi  i Gjermanisë. Janë të tjerë ata që kanë ndryshuar.

Për kë e keni fjalën?

Uashingtoni posepo. Deklarata e John Bolton për mendimin tim është një shenjë se amerikanët po shohin për alternativa, meqë nuk janë më të interesuar. Ata nuk e shohin rolin e Amerikës si udhëheqës. Ky është për ta një problem që i mbetet Europës. Më duhet të shtoj se Berlini është gjithashtu i zhgënjyer me rolin që kanë luajtur kohët e fundit komisioneri Hahn dhe përfaqësuesja e lartë e politikës së jashtme, Mogherini dhe presidenca austriake, duke e inkurajuar Serbinë dhe krerët e Kosovës të ecin në këtë rrugë. Ata thanë se një marrëveshje historike mes Serbisë dhe Kosovës është më e rëndësishme se detajet, pra, kufijtë. Por ky nuk ishte qëndrimi i unifikuar i BE-së. Ata thjesht prezantuan vijën diplomatike të Austrisë e jo atë të presidencës.

Përse Thaçi dhe Vuçiçi sollën propozimin e ndryshimit të kufijve?

Kur presidenti Thaçi ishte për vizitë në Berlin, ne e kishim të ftuar në DGAP së bashku me ambasadorin Ischinger, dhe Thaçi atëherë e përjashtoi qartë mundësinë e ndryshimit të kufijve. Ishte një gjë e mirë që e tha publikisht, por tani gjërat kanë ndryshuar dhe unë nuk e di se përse. Nga pala serbe është e qartë, se për ta ky ka qenë gjithnjë një opsion, qysh prej vitit 1999. Dhe tani presidenti Vuçiç thotë se njohjen e Kosovës mund ta justifikojë para opinionit publik duke marrë diçka si kompensim, pra, territor.

A është ky opsion realist?

Është realist nëse liderët vendas janë të vendosur ta realizojnë dhe aktorët kyçë të jashtëm, fuqitë e mëdha, do ta lejojnë. Por unë jam pak i shqetësuar se kjo histori nuk do të mbarojë me kaq.

Cili do të jetë efekti i saj?

Nuk është puna te korrigjimi i kufijve. Unë besoj se është një çështje komplekse. Është iluzion të mendosh se do të kemi vetëm një këmbim të vogël territoresh. Është e kuptueshme që është shumë tërheqëse në këtë pjesë të vogël të Ballkanit, kur kemi parasysh Kosovën e Veriut dhe Preshevën, por nuk do të mbarojë aty. Do të jetë një hap prapa që do të fillojë në Mitrovicë dhe të nesërmen do të ketë një ndarje të madhe të Bosnjë-Hercegovinës dhe ndoshta edhe të Maqedonisë. Dhe ka shqetësime edhe për negociata dhe marrëveshje paralele mes Prishtinës dhe Tiranës. Pra, me fjalë të tjera, në një periudhë kohe afatgjatë ky këmbim territoresh mbi baza etnike shihet si një hap drejt një Shqipërie më të madhe.

Milan Nič, ekspert i Shoqatës Gjermane për Politikën e Jashtme (DGAP) dhe i ngarkuar për studime në Qendrën Robert Bosch për Europën Qendore dhe Lindore. Një nga fushat e tij të ekspertizës është Ballkani Perëndimor.

DW