VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

De Biasi tek Fevziu: Ja tre lojtarët që mund të thërras në kombëtare

By | October 28, 2015

Komentet

Veseli sulm Haradinajt: Ai flet me Amerikën sikur me Serbinë, këtu dalloj me të

Kryetari i Kuvendit të Kosovës, Kadri Veseli, tha se Kosova nuk bën me Serbinë asnjë marrëveshje, e cila cënon sovranitetin dhe integritetin e vet territorial.

Ai tha për “Zërin e Amerikës” se Serbia tenton të krijojë situata përmes të cilave të përfitojë për vete.

Veseli deklaroi se e mbështet idenë e një pezullimi të përkohshëm të tarifës ndaj mallrave serbe për t’i hapur rrugë rifillimit të bisedimeve, nëse kjo do të ishte e nevojshme.

Por, sipas tij, një pezullim i tillë nuk mund të jetë i përjetshëm.

I N T E R V I S T A

Zoti Veseli, procesi i bisedimeve me Serbinë është pezulluar dhe qëndrimet e palëve kanë bërë që të dështojnë edhe përpjekjet ndërkombëtare për ripërtëritjen e procesit. Cila është rrugëdalja sipas jush?

Kadri Veseli: Zgjidhja është: Serbia duhet ta njohë shtetin e pavarur e sovran të Kosovës, territorin në të cilin jemi. Ne, po ashtu, do ta njohim shtetin e Serbisë. Jemi për hapjen e një epoke të re, një epoke të bashkëpunimit dhe të komunikimit. Kjo do të na lehtësonte ne dhe Serbinë, për faktin se kanë kaluar dy dekada pas çlirimit të Kosovës. Serbia e di saktësisht se e ka humbur Kosovën. Serbia tenton të manipulojë, të krijojë situata përmes të cilave mendon të përfitojë për vete.

Serbia e di fare mirë se çfarë duhet bërë, sipas jush?

Kadri Veseli: Unë mendoj se Serbia e di, por ne të gjithë, bashkarisht, edhe bashkësia ndërkombëtare duhet ta ndihmojmë Serbinë që ta pranojë këtë realitet që tashmë ajo e di.

Kosova është nën trysninë e Bashkimit Evropian dhe të Shteteve të Bashkuara për pezullimin e tarifave ndaj mallrave serbe si pengesë për rifillimin e bisedimeve. Ju i keni refuzuar thirrje të tilla. A nuk e bën kjo Kosovën përgjegjëse për bllokimin e dialogut?

Kadri Veseli: Tarifa është një histori e dhimbshme e sjelljes së Serbisë karshi Kosovës. Për dy dekada Serbia nuk i ka njohur produktet e Kosovës, nuk lë qytetarët tanë të qarkullojnë lirshëm. Nëse shikoni sot, i kemi qindra mijëra bashkatdhetarë tanë me fëmijë të cilët presin nëpër kufijtë e Serbisë me Kosovën për t’u futur në Serbi apo për të dalë nga Serbia në Kosovë. Janë të gjitha këto sjellje, të cilat janë destruktive. Ne kemi vendosur tarifa si kundër-reagim ndaj kësaj politike destruktive të Serbisë, por asesi nuk duam që tarifa të përdoret si përgjigje dhe komunikim i yni me Bashkimin Evropian dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Kjo ka qenë edhe arsyeja pse kam ofruar edhe opsionin përmes së cilës ne i themi “Po” Bashkimit Evropian dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Por duhet të kemi edhe një gjë parasysh në çështjen e tarifës: nuk është mirë që Bashkimi Evropian dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës t’i japin inkurajim Serbisë duke vënë presion të njëanshëm vetëm ndaj Kosovës për çështjen e tarifës, përderisa Serbia na ka vënë ne tarifë që 20 vjet.

I keni shtruar këto probleme me zyrtarët amerikanë në takimet me kongresmenët?

Kadri Veseli: I kemi shtruar disa herë. Ka një mirëkuptim të pjesërishëm. Megjithatë, ne si institucione të Republikës së Kosovës do të jemi të gatshëm të marrim përgjegjësitë tona. Por Serbia duhet të reflektojë se Kosova është shtet i pavarur dhe nuk mundet me bë çka don me ne.

Ndonëse pas takimit të Berlinit në fund të muajit prill u tha se “kanë vdekur idetë për prekje të kufijve në këtë proces”, presidenti serb Vuçiç thotë se nuk do ta njohë Kosovën në kufijtë aktualë, ndërsa presidenti i Kosovës Thaci sërish kërkon bashkimin e Luginës së Preshevës me Kosovën. Cili është qëndrimi juaj?

Kadri Veseli: Kam mendim shumë të qartë. Në radhë të parë Vuçiçi e bën për konsum të brendshëm dhe e din se e ka humbur Kosovën. Kosova është çështje e përfunduar. Për aq sa ne duhet të ulemi në tryezën e bisedimeve. Unë dëgjova edhe kryeministrin tim tani që fliste për uljen në tryezën e bisedimeve. Ne ulemi kurdo që Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Bashkimi Evropian na thonë të ulemi në tavolinën e bisedimeve me Serbinë. Por ne nuk bëjmë asnjë marrëveshje, e cila cënon sovranitetin dhe integritetin tonë territorial, por edhe institucional.

Kryeministri Haradinaj tha këto ditë se ju dhe presidenti Hashim Thaci e keni kundërshtuar atë në prani të diplomatëve perëndimorë lidhur me tarifat dhe marrëdhëniet tuaja tashmë janë ftohur. Sa ka ndikuar qasja ndaj bisedimeve në marrëdhëniet brenda koalicionit tuaj qeverisës?

Kadri Veseli: Ne kemi koalicion, por kemi edhe dallimet tona konceptuale, të cilat, në formën si e shoh unë çështjen e tarifës dhe çështjen e dialogut. Dhe ka një pragmatizëm ku unë e mbroj interesin tim, duke mos lejuar asnjëherë që komunikimi me Serbinë, forma në të cilën komunikoj me Serbinë të bartet njëtrajtshëm edhe me Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimin Evropian. Ky është dallimi mes meje dhe Kryeministrit Haradinaj, i cili duhet ta bëjë këtë dallim. Kur flas për Serbinë, edhe 1000% ia vë taksën, por kur flasim me Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimin Evropian ne duhet të jemi pragmatikë, duhet të jemi pak më të mençur. Kjo është çështja që dallon. Pozicioni im është shumë i qartë që nga fillimi, është transparent: Kosova ka të drejtën legjitime të marrë vendimet të cilat janë qoftë tarifa, qoftë mbrojtja e sovranitetit dhe integritetit territorial e institucional. Por duhet ta dimë, i gjithë populli ynë e di: populizmi është një opium që krijon një favor në një moment të caktuar për politikanë të caktuar. Për periudhën afatgjatë ne duhet të jemi të mençur dhe nuk kemi rrugëtim tjetër pa SHBA dhe Bashkimin Evropian, nuk mund të jemi të suksesshëm në qëllimin që kemi. Në qoftë se i vëmë bashkë: ShBA, Bashkimin Evropian, si dhe çështjen tarifën edhe Serbinë është gabim. Ne duhet të gjejmë momentumin dhe rrugën e cila e dallon Serbinë nga gjuha e cila përdoret ndaj nesh nga Bashkimi Evropian dhe SHBA. Për këtë arsye thashë, për Serbinë e vë edhe 1000% tarifën, por me Bashkimin Evropian dhe SHBA ne tregojmë se jemi tolerantë. Kam propozuar edhe një suspendim (pezullim) por ai suspendim nuk është i përjetshëm. Serbia po manipulon, Vuçiçi po manipulon.

Vazhdojmë me pyetjen për ftohjen që përmenda. Opozita paralajmëroi se në shtator mund të jetë periudhë e rrëzimit të qeverisë. A ka gjasa që Kosova të shkojë në zgjedhje të reja këtë vjeshtë?

Kadri Veseli: Zgjedhjet e reja janë çështje demokratike por ajo çka shihet është që kemi një opozitë të çakorduar dhe të çoroditur e cila më tepër flet se merr vendime. Do të thoja këtë se pozita ku ndodhemi ne si koalicion qeveritar që unë e udhëheq…

…Pozita gjithmonë flet keq për opozitën …

Kadri Veseli: … i ka disa të meta dhe nuk e ka atë axhilitetin të veprojë në mënyrë më aktive. Opozita është totalisht e çoroditur…

…Pra ju nuk besoni se do të ketë zgjedhje të reja…

Kadri Veseli: Nuk besoj se kjo opozitë në rend të parë ka ndonjë opsion alternativ e le më ta çojë vendin në zgjedhje të parakohëshme.

Zoti Veseli, menjëherë pasi u zgjodhët kryetar i Partisë Demokratike ju kërkuat nga anëtarët e partisë që kanë akt-akuza për korrupsion, të lironin vendet, disa prej tyre i kanë liruar, disa kanë rezistuar

Kadri Veseli: Të gjithë i kanë liruar dhe s’do të rezistojë asnjë ….

..sa e sfidon udhëheqjen tuaj kundërshtimi i atyre që nuk i kanë liruar vendet.

Kadri Veseli: Jeta ime nuk është me çdo kusht politikë, po jeta ime është me çdo kusht qëllimi im me të cilin dua ta realizoj në politikë për interesin e qytetarëve dhe të vendit tim. Nuk ka asnjë që do ta refuzojë. Do t’i shkoj këtij procesi deri në fund. Kjo është vetëm fillimi i reformave të cilat lidhen me reforma institucionale, ekonomike të vendit tonë. Kosova është vend i vogël. Është 1.7 milionë banorë. Ne e njohim secili njëri-tjetrin, e dimë si kemi pasuri, e dimë si kemi bërë pasuri, por ajo çka është si mesazh është kjo: nuk do të lejojmë askënd që pas dy dekadave për hir të individit të vihen në rrezik të arriturat që kemi pasur deri tani. Dhe orientimi ynë është: shteti ligjor në kuptimësinë e plotë, por në të njëjtën kohë alternativa e zhvillimit ekonomik, në një ekonomi ndërmarrësie. Ky është drejtimi në të cilin nuk ka tolerim edhe më vjen keq, megjithëse kam dëshirë të jem mirë, por me principet nuk bëjmë pazar.

Zoti Veseli, kritikët i shohin me rezerva thirrjet tuaja që unë përmenda, duke theksuar se emri juaj lakohet në disa raste siç është rasti Pronto apo një aferë e ndriçuar në muajin maj ku ju përmendeni në një videoregjistrim. Pas këtij rasti të fundit ju keni kritikuar funksionimin e organeve të zbatimit të ligjit. A nuk është përgjegjësia e partisë suaj për këtë situatë në fushën e sundimit të ligjit, kur ju kenoi 12 vjet në udhëheqje?

Kadri Veseli: Ne do t’i marrim si Parti Demokratike e Kosovës dhe unë si kryetar të gjitha përgjegjësitë si çdo qytetar në Republikën e Kosovës, edhe rastet të cilat i përmendni deri në fund. Kam kërkuar dhe veprimet janë duke u marrë. Ajo që duhet të dërgoj mesazh është: të gjithë njerëzit, qoftë kryetar apo fshatar, fermer, njeriu do të përgjigjet para ligjit dhe ligji do të jetë i pamëshirshëm për të gjithë. Por të njëjtën kohë do t’i jepen dhe privilegje dhe mundësi, që njerëzit që kanë dijeni, që kamë aftësi, me marrë edhe përgjegjësi. Liria nuk është vetëm privilegj, liria është edhe me marrë përgjegjësi.

Zoti Veseli, para disa ditësh, historiani i njohur, Jusuf Buxhovi, tha në një intervistë se Lufta e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës dhe përgjithësisht rezistenca e armatosur në Kosovë ishte e drejtë, por çdo luftë, tha ai, ka elementë të papastër. Ai përmendi edhe vrasjet e 102 veprimtarëve të LDK-së. Çfarë po bëjnë institucionet për të ndriçuar këto vrasje? Është një problem shqetësues në Kosovë.

Kadri Veseli: Është një nga elementët më të dhembshëm pas luftës së Kosovës, së cilës duhet t’i shkohet deri në fund. Ka të bëjë me vrasje pas luftës të cilat janë kriminale nga njerëz të këqinj të cilët nuk ia duan të mirën Kosovës, por personi i cili e ka vënë këtë theks në këtë formë njëngjyrëshe, është lloji i fosilit i cili nuk i ndihmon as qartësimit të së vërtetës historike, pavarësisht se lufta në Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës …

Ai ka thënë megjithatë që lufta ishte një faqe e lavdishme…

Kadri Veseli: …pavarësisht, mund të ketë pasur edhe gabime, por varet se nga kush vjen, nga personi. Për të folur në këtë pjesën, në shtet ligjor. I pamëshirshëm do të jem ndaj gjithë atyre që kanë thyer ligjin dhe kanë bërë gabime, qoftë gjatë lufte, qoftë pas lufte. Por në të njëjtën kohë edhe vlerat e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës duhet të mbrohen deri në fund dhe jo çdokush të vërë pikëpyetje për to kur të dojë.

Zëri i Amerikës – Hooper: Marrëveshja gjithëpërfshirëse Kosovë-Serbi kërkon shkëmbim territori

Një analist me përvojë i Ballkanit thotë se një marrëveshje gjithëpërfshirëse mes Kosovës dhe Serbisë, nuk mund të mos ta ketë elementin territorit. James Hooper, ish-zyrtar i Departamentit të Shtetit, në një intervistë për Zërin e Amerikës kritikoi kancelaren gjermane Angela Merkel dhe kryeministrin e Kosovës, Ramush Haradinaj, pasi siç tha ai bllokuan një marrëveshje të mundshme pa pasur një alternativë. Në bisedën me kolegen Keida Kostreci, zoti Hooper tha se situata e krijuar kërcënon stabilitetin dhe se Shtetet e Bashkuara e kanë vullnetin të angazhohen por duan të shohin perspektivën për një zgjidhje.

Zëri i Amerikës: Zoti Hooper, procesi i negociatave mes Prishtinës dhe Beogradit ka ngecur për një kohë të gjatë dhe një nismë e Gjermanisë dhe Francës për të ripërtërirë procesin dështoi. Çfarë ndodh më tej? Cila mendoni se është rrugëdalja?

James Hooper: Tani duhet të presim të shohim a do të ketë një zgjidhje, sepse ka tre alternativa mes Kosovës dhe Serbisë. Nëse duan një marrëveshje, e vetmja mundësi është ajo e një marrëveshjeje gjithëpërfshirëse. Nuk besoj se ka asnjë shans për një marrëveshje graduale ose të pjesshme. Marrëveshja e zonjës (Catherine) Ashton kur ishte shefe e politikës së jashtme të BE-së, ishte e pjesshme dhe graduale dhe asnjëra nga palët nuk e zbatoi atë plotësisht. Shoqata e komunave serbe parashikohej nga marrëveshja dhe nuk u zbatua, nuk u pranua, u bë shumë e debatueshme në Kosovë, ku u pa si një mënyrë për Beogradin të ndërhynte në politikën e Kosovës. Unë e lexoj moszbatimin e marrëveshjes si fundin e perspektivës për ndonjë marrëveshje të pjesshme. Kjo është një nga realitetet e vështira që unë kam kuptuar nga negociatat e viteve të fundit, veçanërisht vitin e fundit dhe muajt e fundit. Presidentët Thaçi dhe Vuçiç po negocionin një marrëveshje gjithëpërfshirëse dhe arsyeja që ajo dështoi ishte në fakt jo se serbët dhe shqiptarët nuk mund të binin dakord, në fakt ishin shumë pranë marrëveshjes. Sigurisht duheshin sqaruar disa detaje por në përgjithësi, për konceptin e përgjithshëm kishin rënë dakord. Problemi ishte se populli i Kosovës nuk donte të pranonte një shkëmbim territori si pjesë të një marrëveshjeje gjithëpërfshirëse. Po ashtu as Gjermania, zonja Merkel nuk donte ta pranonte dhe kështu e bllokoi. Unë i kuptoj shumë mirë ndjeshmëritë që mund të kenë gjermanët për paprekshmërinë e kufijve dhe territorit, që vijnë nga Lufta e Dytë Botërore dhe Lufta e Ftohtë, por kjo nuk funkisonon në Ballkan, atje është ndryshe. …

Zëri i Amerikës: Çfarë nuk funksionon?

James Hooper: Nuk kishte kufi mes Kosovës dhe Serbisë. Ishte një kufi i brendshëm që është zhvendosur dhe ndryshuar brenda Jugosllavisë, nuk ishte një kufi i jashtëm mes dy vendesh, kështuqë kufiri i jashtëm duhej të caktohej dhe për të duhet të arrihej marrëveshje. Sipas mendimit tim, suksesi që pati zoti Haradinaj për ta bllokuar këtë në Kosovë, përmes tarifave dhe suksesi që pati kancelarja Merkel – dhe mendoj që kundërshtimi i saj ishte më vendimtar sesa ai i zotit Haradinaj – për ta bllokuar, do të thotë se Evropa, Bashkimi Evropian, ose më saktë Gjermania nuk është e gatshme të pranojë këmbime territori, si çmim për një marrëveshje gjithëpërfshirëse mes Kosovës dhe Serbisë. Pra realiteti i parë i vështirë është se nuk ka më vend për marrëveshje të pjesshme, graduale. Së dyti, nëse marrëveshja duhet të jetë gjithëpërfshirëse, meqenëse nuk mund të ketë një të tillë të pjesshme. Për ta arritur atë – dhe kjo nuk është pranuar, megjithëse është pranuar nga Presidentët Thaçi dhe Vuçiç – duhet të ketë një këmbim territori. Ky është realiteti. Unë e kuptoj kur shqiptarët e Kosovës, paraqesin kërkesat e tyre maksimale dhe thonë se nuk duan ta pranojnë, por kjo do të thotë se nuk do të ketë marrëveshje dhe mendoj që ajo që bëri zonja Merkel që mendoj se ishte bërë me një koordinim, të paktën de facto, sepse duket se ka ngjashmëri mes veprimeve të tyre, mes bllokimit nga brenda të një marrëveshjeje gjithëpërfshirëse nga ana e zotit Haradinaj në Kosovë, dhe bllokimit në Berlin në nivelin evropian nga kancelarja Merkel. Përshtypja ime është që ata nuk i kuptojnë këto realitete. Dhe nëse unë nëse nuk ka vend për një marrëveshje të pjesshme dhe nuk duan të paguajnë çmimin e shkëmbimit të territoreve për një marrëveshje gjithëpërfshirëse, realiteti i tretë është që rrjedhimisht do të ketë dhunë dhe flas këtu mes Kosovës dhe Serbisë. Ato do të fillojnë të rrëshqasin gradualisht dhe papritur do të shpërthejë dhuna.

Sepse Serbia është një shoqëri shumë nacionaliste dhe siç po shohim edhe Kosova është shoqëri nacionaliste, po të kesh parasysh mbështetjen që pati zoti Haradinaj. Kur ke nacionalistë të fortë nga të dyja anët, mundësia për dhunë rritet në mënyrë të konsiderueshme, sepse ka më pak aftësi që njerëzit të ushtrojnë vetëpërmbajtje. Gjëja kryesore që unë kritikoj është se kancelarja Merkel dhe kryeministri Haradinaj, bllokuan një marrëveshje gjithëpërfshirëse pa pasur një alternativë tjetër nga ana e tyre.

Zëri i Amerikës: Beogradi kushtëzon rifillimin e bisedimeve me heqjen e tarifave të Kosovës ndaj mallrave serbe. Prishtina ngul këmbë se nuk do ta bëjë këtë derisa Serbia nuk ndryshon qasjen ndaj shtetësisë së Kosovës. Si mund të zgjidhet ky ngërç?

James Hooper: Duket se kryeministri Haradinaj do që Serbia të japë që në fillim të negociatave atë për të cilën duhet rënë dakord në fund. Ai e di që nuk ka asnjë shans që Serbia ta pranojë këtë. Kjo nuk do të ishte negociatë, do të ishte thjesht paraqitje e kërkesës maksimale (nga ana e Kosovës). Është një përpjekje për bllokim negociatash dhe për të penguar marrëveshjen. Çështja shtrohet se si t’i çosh përpara negociatat dhe të arrish një marrëveshje mes Kosovës dhe Serbisë, që unë mendoj se do ta rriste konsiderueshëm sigurinë e Kosovës, në një botë që është bërë më e rrezikshme vitet e fundit.

Zëri i Amerikës: Në një intervistë për Zërin e Amerikës para disa kohësh ju thatë se çështja e tarifave i ka dëmtuar rëndë marrëdhëniet mes Prishtinës dhe Uashingtonit. Nga ana tjetër, Presidenti Thaçi ka thënë se nuk mund të ketë negociata pa angazhimin e Shteteve të Bashkuara. Si mund të bashkëekzistojnë këto dy realitete?

James Hooper: Mendoj se Shtetet e Bashkuara janë të gatshme të luajnë një rol shumë aktiv për të ndihmuar Kosovën dhe Serbinë të arrijnë një marrëveshje gjithëpërfshirëse. Dhe mendoj se e ka bërë këtë. Ndihmës Sekretari (në detyrë) Reeker ishte në takimin e nivelit të lartë të Bratislavës dhe ka qenë shumë i angazhuar në proces dhe mendoj se Shtetet e Bashkuara ishin të gatshme të ishin plotësisht të angazhuara për të lehtësuar negociatat dhe për t’i dhënë fund këtij problemi. Kur nuk ka shpresë më për një marrëveshje të gjerë, apo për përparim, nuk është se Shtetet e Bashkuara e harrojnë Kosovën, por kjo çështje bie në listën e përparësivë, bëhet më pak e rëndësishme dhe qeveria amerikane i kushton më pak rëndësi Kosovës. Dhe Kosova kishte më shumë për të humbur se Serbia nuk kishte marrëdhënie të afërt me Shtetet e Bashkuara.

Zëri i Amerikës: Presidenti Donald Trump u ka bërë thirrje dy vendeve që të arrijnë një marrëveshje sa më parë që të jetë e mundur. A mendoni se ekziston ende mundësia për një marrëveshje deri në fund të vitit?

James Hooper: Jo. Sipas gjykimit tim nuk do të ketë marrëveshje gjithëpërfshirëse deri në fund të vitit 2019. Koha më e hershme që kjo mund realizohet është viti 2020. Jam shumë i shqetësuar se vdekja e kësaj marrëveshjeje specifike për të cilën zoti Vuçiç dhe zoti Thaçi kishin rënë dakord, shkaktuar nga kancelarja Merkel dhe kryeministri Haradinaj, asgjësoi perspektivën për një marrëveshje gjithëpërfshirëse. Vështirësia tanë është nëse është e mundur që të ringjallet një marrëveshje gjithëpërfshirëse, që të shfaqet një alternativë që ta pranojnë të dyja palët. Vështirësia tani është që të mbahet gjallë koncepti i një marrëveshjeje të gjerë që të përfshijë shkëmbim territori. Realiteti për Kosovën është që nëse nuk ka një element territorial, nuk do të ketë një marrëveshje gjithëpërfshirëse. Dhe nuk besoj që në Kosovë kanë arritur në pikën që ta pranojnë një gjë të tillë.

Zëri i Amerikës: Të dy presidentët, Hashim Thaci dhe Aleksandër Vucic janë në pushtet për një kohë të gjatë dhe nuk arritën të sigurojnë një marrëveshje. Kur nuk kanë qenë në gjendje ta bëjnë këtë deri tani, pse do të mendohej që tani mund të jenë në gjendje?

James Hooper: Unë mendoj se zoti Vuçiç dhe zoti Thaçi kanë arritur shumë. Ata kanë kapërcyer barrierat e komunimit mes Kosovës dhe Serbisë në nivelin zytar. Ata kanë kanalet e veta të komunikimit. Ata kanë qenë në shumë takime bashkë dhe ky nuk është sekret. Kanë pasur rast, të flasin, të kuptojnë njëri-tjetrin të shohin se ç’perspektivë ka pala tjetër, të shohin se çfarë u duhet të bëjnë për të realizuar një marrëveshje. Mendoj se ata kanë arritur mjaft mirëkuptim dhe kjo është një arritje e jashtëzakonshme. Ata nuk u mjaftuan me kaq. E përdorën këtë mirëkuptim për të arritur një marrëveshje me ndërmjetësimin e zonjës Ashton, dhe për të parandaluar shkallëzime, si edhe në përpjekje për marrëveshjen gjithëpërfshirëse. Arsyeja që nuk e arritën ishte se Gjermania bllokoi zotin Vuçiç dhe zoti Haradinaj bllokoi zotin Thaçi. Mendoj se ishte një arritje e madhe dhe u bllokua nga BE-ja. Dhe kjo është e jashtëzakonshme. Kur të shkruhet historia e kësaj periudhe, njerëzit do të shohin se çfarë zhvillimi i jashtëzakonshëm ishte ky, që Bashkimi Evropian bllokoi një marrëveshje të tillë.

Intervista – Xhepa: Efekte negative në ekonomi nëse gjërat nuk ndryshojnë

Departamenti Amerikan i Shtetit publikoi të enjten raportin mbi klimën e biznesit në botë për vitin 2019.

Në pjesën për Shqipërinë, thuhet se investitorët e huaj përmendin si problemet e tyre më të vazhdueshme korrupsionin në gjykata dhe administratë, mungesën e transparencës në prokurimet publik dhe zbatimin e dobët të kontratave.

Raportet për korrupsion në prokurimet e qeverisë janë të zakonshme, thuhet në raportin e DASH. Përdorimi në rritje i 200 kontratave të Partneritetit Publik Privat (PPP) ka ngushtuar mundësitë për konkurrencë mes investitorëve vendas dhe të huaj.

Studiuesi i njohur i ekonomisë, Dr. Selami Xhepa, President i Universitetit Europian të Tiranës, thotë se Raporti i fundit i Departamentit të Shtetit për klimën e biznesit thekson më fort vështirësitë e mëdha, që hasin përditë bizneset shqiptare.

Korrupsioni i përhapur, paqartësitë mbi pronat dhe mos-zbatimi i ligjit po dëmtojnë rëndë prej vitesh ekonominë, por asnjë nga këto nuk po ndryshon, dhe klima e biznesit në Shqipëri, mbetet e acarruar, tha ai.

Me zotin Xhepa bisedoi korrespondenti ynë në Ilirian Agolli.

Zëri i Amerikës: Zoti Xhepa! Cili është komenti juaj mbi Raportin më të fundit të Departamentit Amerikan të Shtetit për klimën e biznesit në botë, pjesa për Shqipërinë?

Selami Xhepa: Ky është raporti i parë kaq kritik, kaq i drejtëpërdrejtë dhe mesazhet që përcjell janë kaq shumë serioze për ekonominë. Në fakt, nuk është më shumë se sa një seri raportesh të botuara edhe më parë si nga donatorët edhe nga organizata biznesi. Për këto probleme është reaguar edhe nga gjithë komuniteti i studiuesve të brendshëm. Ky raport nga DASH përcjell me të njëjtën forcë dhe në mënyrë më serioze ato shqetësime që ne i kemi evidentuar prej kohësh, dhe që fatkeqësisht po manifestohen edhe në gjendjen edhe në zhvillimin e ekonomisë në tërësi.

Zëri i Amerikës:Cilat janë sipas jush, disa nga problemet kryesore të ekonomsë shqiptare dhe si mund të kapërcehen ato?

Selami Xhepa:Problemet që vazhdojnë të mbeten gangrena të sistemit janë çështjet pazgjidhura të pronësisë, korrupsioni i përhapur gjerësisht në gjykata dhe në gjithë segmentet e administratës publike. Por më shqetësuese këtë radhë janë prokurimet publike, praktikat e të cilave janë përkeqësuar gjithnjë e më shumë nga pikëpamja e standarteve të transparencës dhe nga rregullat e barabarta të lojës, që u duhen garantuar për gjithë subjektet. Kjo e fundit e ka bërë raportin e DASH-it të jetë kritik dhe të duket shumë më i ndryshëm na periudhat e kaluara.

Kemi një mori kontratash të partneritetit publik privat, që janë gjerësisht të kontestuara nga aktorët vendas, nga studiuesit dhe nga media, sepse janë provuar se janë kryer me praktika korrustive, me çmime të larta dhe parregullsi të tjera , që nuk kanë garantuar rregulla të barabarta të lojës dhe konkurrim të hapur për gjithë aktorët. Mendoj se kjo përbën një shqetësim serioz, sepse kjo dëshmon që klima e konkurrencës së ndershme është larg standarteve normale, që kërkon ekonomia e tregut.

Zëri i Amerikës: Profesor, si ka mundësi që edhe pas një serie kritikash nga FMN, Banka Botërore dhe nga shumë studiues të tjerë, që përsëriten për ekonominë shqiptare, por ato nuk zgjidhen ose nuk ka korigjime të tyre?

Selami Xhepa: Një vend normal me standarte demokratike kërkon nga qeveria e vet të jetë e përgjegjshme për taksat e qytetarëve. Bëhet fjalë për paratë e qytetarëve, që qeveria ua merr nga xhepi dhe nuk ua kthen me shërbime dhe produkte cilësore, por në fakt po abuzon me to. Pse ndodh ky mosreagim është krejt e pashpjegueshme, por një gjë është shqetësuese vërtet që, nëse gjërat nuk ndryshojnë, kjo mund të ketë një efekt shumë negativ dhe shumë afatgjatë në ekonomi. Është fakt që për shkak të këtyre faktorëve Shqipëria ka qenë shumë e dis-avantazhuar në raport me vendet e rajonit sa u takon investimeve të huaja. Prej kohësh Shqipërisë po u mungojnë investime të rëndësishme cilësore, në ato sektorë që e modernizojnë ekonominë e vendit. Nëse kjo situatë do të vazhdojë kështu pa reagim nga ana e qeverisë, unë them që kostot që do të prodhojë kjo lloj keq-qeverisje, apo këto politika të këqija, do të jenë serioze për fatet e ekonomisë kombëtare.

Intervista – Nga talenti i fëmijëve te rikthimi në skenë, Inva Mula rrëfen sfidat dhe vështirësitë: Ka humbur komunikimi mes njerëzve

Anila Dedaj

 

Fustani është i lulëzuar nga ngjyrat e stinës, ndërsa e kaltra e vathëve perlë nxjerr në pah tiparet e trashëguara nga ikona ruso-shqiptare, Nina.

E kuqërremta e këpucëve fine ia bën lëvizjet edhe më elegante teksa përpiqet që të jetë pranë të gjithëve. Për zonjën e madhe të skenës, Inva Mula, edhe jeta artistike pasurohet më tepër me mirënjohje e fisnikëri, ndaj bashkëpunëtorëve u drejtohet me të parat fjalë: “Faleminderit! Ju jeni të gjithë miqtë e mi!” Nëse për vite me radhë lartëson emrin e Shqipërisë në teatrot botërore, tani që arrin të gjejë më shumë kohë fizike, përpiqet të jap kontributin e saj e t’i dhurojë nga kjo magji edhe skenës shqiptare, jo vetëm si artiste. Edhe pse fillimisht kish menduar, që për edicionin e dytë të festivalit “MIK” ( Music International festival 24-28 korrik) që kësaj here mbahet në qytetin e serenatave, të kujdesej vetëm për udhëheqjen artistike, pas një këmbënguljeje të madhe të dashamirësve të saj, vendosi të ngjitet në skenë. “Publiku ka dëshirë të më dëgjojë duke interpretuar, por edhe unë kam nevojë për të”, tregon Mula për “Panoramën”.

Inva, riktheheni me edicionin e dytë të “MIK”, kësaj here në Korçë. Çfarë ju nxit që t’i përkushtoheni më një entuziazëm të tillë festivaleve të muzikës në Shqipëri?

Janë forca të brendshme, të cilat artisti i ka si nënshtresa. Kontributi im vjen si artiste por jo vetëm, e megjithatë, në të gjitha rastet, ajo që më nxit është një dëshirë e madhe për t’i dhënë sa më shumë artit edhe në vendin tim. Kësaj here, mendova që artin përmes “MIK II” ta çonim edhe përtej kryeqytetit. E adhuroj Korçën, këtë vend-djep të kulturës, si qyteti i serenatave, për qetësinë edhe mikpritjen që dhuron, ndaj mendova se e meritonte një festival ndërkombëtar.

Për t’i dhuruar perla të muzikës klasike, por edhe të zhanreve të tjera. Përpos kësaj, kjo ide erdhi edhe në mënyrë shumë instiktive, që edhe në rrethe të dëgjohej ky zhanër në një festival të tillë, që të jemi realist, Korçës i mungon, madje edhe Tiranës. Në këtë iniciativë, unë kam përgjegjësinë profesionale, por krahas këtyre marr një sadisfaksion të madh si artiste dhe si njeri. Janë të gjithë këto elemente që çojnë këtë festival përpara.

Në këtë edicion të dytë të “MIK II”, u keni lënë një hapësirë të konsiderueshme edhe të rinjve, përfshirë studentë të Universitetit të Arteve. Kujdesin ndaj të rinjve e keni treguar edhe në spektakle si “Virtuozët”. Sa premtues ju duket brezi i ri i muzikantëve?

Jam shumë sensibël kur flitet për artistin e ri. Mendoj, se ka artistë që janë të shkëlqyer, artistë, që skenën e kanë si “Olimpin” e tyre e që e shikojnë çdo natë në ëndërr. Kështu që t’i krijosh mundësinë një artisti të ri, që të ngjitet, ta prekë këtë “Olimp” nga afër, do të thotë që ke kontribuuar në jetën e tyre.

Dhe mendoj që brezi i ri do të jetë mirënjohës për këtë gjithë jetën, për faktin se dikush mendon që t’i ngjisë në skenë. Duke qenë se Shqipëria është një vend shumë i vogël dhe ka shumë pak skena e teatro, dhe ato që janë përqendrohen kryesisht në Tiranë, është disi e vështirë që një artist i ri ta gjejë veten. Kështu që të marrë pjesë në një festival internacional, në krah të artistëve me përvojë dhe emër, është një mundësi e artë për ta.

Dua të theksoj, se në të tilla festivale, apo iniciativa të tjera kulturore, ne, ata që i riorganizojnë, janë gjithashtu përfitues të energjisë së këtyre të rinjve. Ne marrim nga spontaniteti, freskia e tyre, entuziazmi për të ecur përpara. Kështu që ky është një gërshetim shumë i bukur.

Dhe ideja për të përfshirë në këtë festival edhe “miq të rinj” më lindi duke biseduar me Suzana Turkun, e cila gjithmonë është në mbështetje të të rinjve. Duke parë një nga koncertet e saj të fundit, mendova: Po! Kjo do të jetë formula! Ne do të kemi në natën “Inva dhe new friends” miq të rinj, që kanë dëshirën t’i afrohen festivalit tonë.

Edicionin e parë të festivalit e nisët me një homazh ndaj këngëtares Tefta Tashko, ndërsa kësaj here ndaleni te Papadhimitrajt. Çfarë ju ngacmoi nga kjo familje artistësh?

Është një familje që gjithashtu ka një kontribut të jashtëzakonshëm në art. Duke nisur nga mamaja dhe tezja e dy vëllezërve Papadhimitri, që janë të famshmet, motrat Zego (Sofia dhe Androniqi). Ndër piktoret e para shqiptare, që kanë edukuar një brez të tërë. Jani Papadhimitri vjen nga Kanadaja bashkë me dy vajzat e tij, duke krijuar një trio shumë interesante. Po ashtu, i vëllai Vangjushi, luan në orkestër në Greqi dhe vjen me dy fëmijët e tij muzikantë. Pra, kemi një gërshetim kaq të rrallë të muzikës, të historisë, traditës e kulturës, të cilin e gjetëm në Korçë.

Po krijoni gjithnjë e më shumë pika lidhjeje në Shqipëri, me “MIK”, “Virtuozët”, biznesin tuaj etj.. Mos ndoshta të gjitha këto, bëjnë që të i afroheni qëndrimit afatgjatë në Tiranë?

Mendoj se njeriu kur do të kontribuojë, të jetë kreativ ndaj ideve të reja edhe në vendin e tij, mundohet ta gjejë kohën. Për mua, më herët, të isha kaq e pranishme fizikisht ka qenë pak e vështirë, për shkak të aktivitetit të ngjeshur. Mirëpo, në këtë periudhë të jetës, i kam kushtuar më shumë vëmendje dëshirave të mia për të krijuar, edhe kohën ngulmoj ta gjej. E organizoj në mënyrë të tillë që krahas të tjerave, të mundohem të jap një kontribut timin. Por unë në gjithë këtë, edhe marr. Madje më shumë marr sadisfaksion!

Përmendëm brezin e ri, djali juaj po afirmohet në muzikë. Thonë se edhe talenti trashëgohet, a ka shfaqur Nina e vogël prirje ndaj këngës, muzikës?

Ende nuk mund ta them me siguri, është shumë e vogël. Arti është i tillë, ku është parësore që të vijë së brendshmi, si pasojë e një dëshire personale. Përpos kësaj, talenti është i domosdoshëm, sikurse edhe puna e madhe. Janë edhe shumë elementë të tjerë!

E ardhmja do të tregojë nëse Nina do të ketë qasje ndaj muzikës, ndërsa djali vazhdon në fushën e artit.

E kemi parë në skenë te “Peshkatarët e perlave”, si dhe në të tjera evente, duket tepër energjike sikurse edhe ju. Mos ndoshta pas kësaj fshihet edhe sekreti i teknikave meditative të zotit Ramadani?

Mendoj se energjia është një element që e ka në natyrën e vet. Unë gjithë jetën kam qenë shumë energjike, madje, edhe më shumë se sa duhet. Ky është një moment kur gjithë këtë energji dua ta kanalizoj, sepse edhe energjia e tepërt, nëse nuk menaxhohet si duhet, të lodh më shumë se sa duhet. Pasi, pa e kuptuar mund të marrësh përsipër më shumë, nga çka realisht mundesh fizikisht. Por, sigurisht që mënyrat më të mira për çlodhjen e njeriut janë mënyrat meditative. Janë mënyrat e njohjes dhe respektimit të vetvetes, duke i kushtuar kohën e duhur.

U vu re një tendencë ndoshta e juaja, që me “MIK II” të merreshit më tepër me pjesën e udhëheqjes artistike. Qe dëshira e bashkëpunëtorëve dhe nevoja e publikut për t’ju parë në skenë që triumfoi?

Duke qenë se aktiviteti im këtu në Shqipëri, për momentin, është përqendruar te festivali “MIK”, unë mendova të mos këndoja, pra, në një farë mënyre të mos përsërisja vetveten. Por ndaj kësaj ideje, dolën të gjithë kundër, duke këmbëngulur që unë të isha në skenë. Atëherë, mendova se kishin të drejtë, nuk mund ta bëja këtë festival, pa marrë pjesë edhe vetë, pasi jo vetëm që publiku ka nevojë të më shikojë teksa interpretoj, por edhe unë kam nevojë për të. Kështu që së bashku me Genc Tukiçin, do të sjellim perlat e muzikës operistike, të kanconetave italiane, si dhe një homazh ndaj Michel Legrand, kompozitorit të madh francez, një nga shtyllat kryesore të filmit hollywood-ian, që u nda nga jeta në janar të këtij viti. Koncerti do të ketë shumë pika interesante, një potpuri të shumë zhanreve, ku secili prej tyre do të krijojë momente speciale.

Keni interpretuar në teatrot më prestigjiozë ndërkombëtarë. Si ndiheni kur ktheheni në Shqipëri dhe interpretoni në po të njëjtat skena?

Fatkeqësisht, kemi po ato! Mirëpo, Shqipëria do të meritonte më shumë skena, kjo edhe sepse artistët te ne janë të shumtë në numër. Përpos kësaj, prania e skenave bën që të dalin edhe artistë të tjerë. Do dëshiroja shumë që ta shikoja vendin tim në të ardhmen, me shumë teatro. Ku çdo natë njerëzit të kenë ku të shkojnë për të parë shfaqje, kjo jo vetëm në Tiranë, por edhe në rrethe. Dua shumë që njerëzit të jenë sa më pranë muzikës, artit e kulturës. Është arti që bën fëmijë më të mirë, shoqëri më të mirë. Si dhe njerëz më tolerantë!

Ndërkohë, krahas skenës shqiptare, po dëgjojmë gjithë e më shumë të flitet për emra si Ermonela Jaho, Blerta Zhegu, Enkelejda Kamani, Irid Dragoti etj.. Si e shikoni suksesin e këtyre sopranove në skenat ndërkombëtare?

Jam shumë e lumtur për këtë, dhe mund të them që: arti nuk ka zinxhirë! Nuk ka zinxhirë që e lidh artistin, dëshirën e tij për të çuar përpara artin e tij. Dhe sa më shumë të kërkojë nga vetja, aq më shumë gjen. Edhe kombi shqiptar, fatmirësisht, prodhon shumë talente. Jam shumë entuziaste që ka ardhur kjo ditë, që ne të përjetojmë momente ku artisti shqiptar të korrë sukses kudo në botë.

Nëse flasim për sukses, ju jeni padyshim një nga artistet më të suksesshme shqiptare. Për një njeri që arrin kulminacione të tilla, cilat mund të jenë pritshmëritë, dëshirat, objektivat për të ardhmen?

Të zbuloj të panjohurën! Jo vetëm unë, por çdo njeri në këtë jetë shkon drejt të panjohurës, drejt sfidave. Unë kam kuriozitetin e madh për jetën, për të realizuar çka ende nuk e kam bërë. Dhe janë këto sfida të vogla që i bëj Invës, të cilat më nxisin të bëj përpara.

Si ndiheni kur vini në Shqipëri, veçanërisht në momente të tilla kur e gjen Tiranën pak në kaos, të zhurmshme?

Sigurisht që kur je pjesë e një shoqërie, nuk mund të jesh as indiferente ndaj problemeve, asaj që ndodh përreth. Unë mendoj se Shqipëria, shoqëria shqiptare meriton që të jetojë në paqe. Për këtë do dëshiroja që të gjithë të gjenin mënyrën e komunikimit. Mendoj se komunikimi midis njerëzve ka humbur dhe për këtë ndiej keqardhje të madhe. Shpresoj që të krijohen këto ura të munguara dialogu, që të kuptojmë se ku jemi.

Janë të shumtë të rinjtë, veçanërisht sopranot e reja që ju kanë si model. Cilat janë disa nga ingredientët e suksesit që do të zbulonit për ta në formën e një këshille?

Sigurisht që arti kërkon përkushtim. E nëse dedikimi mungon, nuk ka art të mirëfilltë. Dhe në gjithë këtë rrugëtim, sfidat do të jenë të jashtëzakonshme.

Me rritjen e pritshmërisë së njerëzve ndaj artistit, do të shumëfishohen edhe sfidat. Atëherë e vetmja gjë që mund të na bëjë të fortë për t’i kapërcyer është puna e vazhdueshme. Kjo punë normalisht do të ketë lodhje, por më e rëndësishmja është që të bën të ndihesh mirë me veten. Dhe duke qenë mirë me veten, bëhesh i vetëdijshëm për vlerat që ke. Kështu që përkushtimi që artisti i dedikon profesionit e bën të ecë përpara. Mirëpo, në gjithë këtë rrugëtim, duhet që artisti, por edhe çdo i ri tjetër të pozicionojë vetveten në mënyrë inteligjente. Pozicionimi i vetvetes nuk do të thotë të tregohesh mendjemadh ndaj të tjerëve, por të rrisësh kërkesat ndaj vetes.

Cekët kapërcimin e vështirësive. Çfarë e ka bërë Invën që pas çdo sfide profesionale apo personale, të ringrihet?

Dashuria për jetën!

Nikollë Shabani: E papranueshme politika uzurpuese e Metropolitanës ortodokse serbe ndaj objekteve fetare katolike autoktone shqiptare në trevën e Anamalitit

Bisedë me z.Nikollë SHABANIN, magjistër i shkencave juridike nga Ulqini, lidhur me disa ngjarje shqetësuese që kanë të bëjnë me sulmet që kisha ortodokse serbe po ndërmerr viteve të fundit ndaj objekteve fetare katolike të shqiptarëve në Mal të Zi.

  Politika uzurpuese e Metropolitanës ortodokse serbe ndaj objekteve fetare katolike autoktone shqiptare në trevën e Anamalit, është e papranueshme për shqiptarët në Mal të Zi..!!

Mohimi i kishave dhe monumenteve arkeologjike shqiptare në qytetin antik të Shasit në afërsi të Ulqinit, imponon domosdoshmërinë e rikthimit të Ulqinit dhe Tivarit nën autoktoninë e shtetit amë, Shqipërisë, tha në fillim të bisedës tonë, Mr.asc. Nikollë Shabani, intelektual dhe aktivist i shquar në mërgatën shqiptare në Gjermani.

Siç është i njoftuar opinioni, të dielën me 7 korrik 2019, Shasin antik e mbulojë petku i zi i meshtarëve serbë që kishin ardhur për ta uzurpuar kishën e Shasit, të cilët qe dy vite me radhë po tentojnë ta bëjnë ritin e dëshmisë ortodokse në themelet e kishës tonë, se gjoja serbët ishin dhe janë vendas të kësaj ane, ku përmes liturgjisë të mbajtur në hyrje të oborrittë kishës në qytetin antik shqiptar të Shasit, gjë që është një gënjeshtër e madhe historike. Vitin e kaluar shovinistët ortodoks serbë u penguan nga shqiptarët vendas që të hyjnë në objektin e kishës tonë në Shas, derisa këtë vit angazhua policia vendore.

Për opinionin shqiptar lidhur me këtë shqetësim ne e bëmë një bisedë me z. Nikollë Shabanin, magjistër i shkencave juridike si dhe udhëheqës i Asociacionit të intelektualëve shqiptarë në mërgim (BISHM), që tash e shumë kohë njihet si njohës dhe analist i veçuar për çështjet kombëtare si dhe historinë e shqiptarëve në trevën tonë autoktone në Mal tëZi.

  • VOAL: Kjo mollë sherri e sivjetme e ka zanafillën në një varg elementesh historike nga e kaluara dhe e sotshmja, çfarë mund të na veçonit sot për këtë tentim të radhës të kishë ortodokse serbe që t’i uzurpojë kishat tona në këtë trevë shqiptare..?

Mr. Nikollë Shabani: Sot shteti malazez është në vrullin e nismës për t’i rikthyer kishat ortodokse nën autoqefalin malazeze, ku ditë më parë përmes  qeverisë i bëri të ditura qëndrimet e saj lidhur me këtë aksion. Gjatë këtij njoftimi nuk është cekur asnjë fjalë, se qeveria e Malit të Zi do t’i rikthej edhe kishat e uzurpuara shqiptare në brigjet e Liqenit të Krajës, Tivarit, Ratacit, etj.

Më poshtë po iu paraqes hartën e kishave ortodokse në Mal të Zi gjatë shekullit 19-të dhe 20-të, derisa më herët kishte edhe më pak seç i shikoni në këtë hartë të punuar nga vet serbët dhe malazezët:

Siç shihet në territoret shqiptare në Ulqin, Tivar, në brigjet e Krajës, Malësisë së madhe, në breg të Bunës dhe Shasit me rrethinë, nuk është i sinjatuar asnjë ekzistim i kishës ortodokse të asnjërës autoqefali.

Mali i Zi po tenton t’i rikthej kishat e veta të uzurpuara nga Serbia, që nga koha e mbretërisë Serbo-Kroato-Sllovene, kur Mali i Zi do e humbë mbretërinë, gjegjësisht shtetësinë e tij, të cilën pas gati 100 viteve me vota të shqiptarëve do e rikthej në vitin 2006, por që kishat i mbetën nën autoqefalin e kishës ortodokse serbe.

Një ndalim i mbajtjes së liturgjisë nuk sjellë favore për shqiptarët, gjithnjë sipas  policisë malazez, e cila gjoja e mbron edhe interesin e shqiptarëve, që thjeshtë është një manovër e radhës e saj..!

Po ashtu, pas tentimit të metropolisë serbe në vitin 2018 që ta uzurpojë kishën tonë në Shas, neve na u ndalua që të hyjmë në këtë qytet antik shqiptar sikur më para, mbasi që ky vend u shpall zonë nën kërkim arkeologjik, për ruajtjen, gjoja, të mirave shtetërore malazeze, edhe pse këtu nuk ka asnjë element të trashëgimisë kulturore malazeze. Këtu ka vetëm elemente të trashëgimisë arkeologjike shqiptare.

  • VOAL: Pse bëhet e gjithë kjo rrëmujë në emër të fesë nga ana e kishës ortodokse serbe kundër objekteve fetare të shqiptarëve, madje tash edhe nga vetë shteti malazez, kur dihet se ato toka dhe kisha kurrë nuk kanë qenë pronë e tyre..?!

Mrc. Nikollë Shabani: Tentimi që e bëri edhe sivjet kisha serbe për ta uzurpuar kishën tonë në Shas, ka për qëllim thelbësor që ta forcojnë idenë, se këtu dikur sundonte Shën Vlladimiri, i cili në historinë e shtetësisë malazeze figuron si themeluesi i qeverisjes së shtetit malazez. Në tërë territorin e Malit të Zi asnjë vend nuk e mban emrin e Vlladimirit, përveç kryeqendra e Anës Malit, të cilën e mori nën sundim shteti malazez nga koha Kongresit te Berlinit dhe emërtimin “Vlladimir” ia ngjiti gjatë komunizmit Jugosllav, që sot ky “fakt” po i kryen madje punë të madhe në mbajtjen nën sundim të trevave shqiptare. Kjo trevë dikur e kishte si kryeqendër të veten Shasin antik dhe Sumen, e cila sot në një toponim gjeografik sipas kadastrës turke, e titulluar, Ana e Malit, ishte në fakt vendi i Katër Kullave (Kaderkollë) që u shndërrua në Vlladimir. Këtë ngatërresë emrash e bërë me qëllim nga kisha ortodokse dhe sunduesit sllavë për t’i humbur gjurmët shqiptare nga kjo trevë, asnjëherë deri më sot nuk u kërkua nga politikanët shqiptar që ky gabim historik të korrigjohet..!?

Kam frikë se në të ardhmen e afërt do forcohet tendenca e shtetit malazez që të gjitha monumentet kishtare shqiptare, të kontestuara nga historianët serb dhe malazez, do ngelin si pasuri e të mirave kulturore të këtij shteti, ashtu siç e kemi rastin me kishën tonë në kështjellën e Ulqinit, të shndërruar në muze, dhe po ashtu nesër edhe kishat e Shasit do shndërrohen në muze. Një gjë të tillë subjektet politike shqiptare në Ulqin dhe Mal të Zi nuk duhet ta lejojnë kurrsesi që të ndodhë para syve të tyre..!?

  • VOAL: A munden që këto tendenca të kishës serbe dhe shtetit malazez për uzurpimin e objekteve tona fetare, të bëhen shkaktare për rikthimin e Ulqinit dhe Tivarit nën autoktoninë e shtetit amë, Shqipërisë ?

Mrc. Nikollë Shabani: Kishat shqiptare në qytetin antik të Shasit/Ulqinit, po bëhen shkaktare që ne shqiptarët t’i shpalosim faktet tona për nevojën e rikthimit të Ulqinit dhe Tivarit nën autoktoninë e shtetit amë. Mbase, ne një grup i intelektualëve në vitin 2011/12 e hapëm këtë temë për shqyrtim, por politikanët tanë nga kjo trevë nuk dëshiruan të përplasen me peshën dhe faktet për ta çuar këtë nismë deri në fund. Ne e kemi theksuar shpeshherë se kjo kërkesë e jona mund të jetë zgjidhja e vërtetë, pra marrja e statusit special për shqiptarët në trevat e tyre autoktone të mbetura nën shtetin malazez. Pra, një kërkesë kjo legjitime që Ulqini dhe Tivari të hyjnë, nëse jo nën autoktoninë e shtetit shqiptar, atëherë t’iu jepet statusi ndërkombëtar si qytete nën administrimin dhe monitorimin e Bashkimit Evropian, siç ishte “Albania-Veneta”.

Lufta jonë kundër tjetërsimit të vazhdueshëm të emrave dhe emërtimeve shqiptare në trevat tona autoktone në Mal të Zi, duhet të intensifikohet, sidomos nga ana e intelektualëve dhe politikanëve shqiptarë, ngase këto shtrembërime gjuhësore shqiptarët e kësaj ane i përjetojnë si humbje të identitetit kombëtar të tyre, si p.sh. Plazhit vogël në Ulqin në gjuhën shqipe i thuhet në Ranë, Plazhit të Madh në shqip i thuhet, Shtoji i naltë, apo Shtoji poshtë (Shtoj, dmth. kur deti është tërheq vite me radhë dhe bregu i detit është shtuar, andaj ky vendbanim edhe quhet Shtoj), Sollana, emërtim në gjuhën serbe, dmth. Kriporja, që në shqip ka toponimin e kamotshëm, Laguna e zogjve, ku ne e kemi vendbanimin që nga koha e zbulimeve të gurit, me emërtimin, Zogajt, ndërsa Port Milena është emërtim i dhënë nga Krajl Nikolla, kurse vetë Ulqini sipas emërtimit të vjetër është quajtur, Porta e luginës së zogjve, pastaj Shtegu i vashës i cili është në maje të malit të Krajës, nga ku shihet Liqeni i Shkodrës, këtë emërtim malazezet u përpoqën ta sllavizojnë, por nuk gjeten term adekuat, andaj e quajtën; ”Skoçi Djevojka”(Kërceu vasha), etj., etj.

Politikanët shqiptarë nga kjo trevë e Ilirisë, u treguan shumë tolerantë ndaj malazezëve për ta ruajtur simpatinë e tyre, por në këtë mënyrë lëshuan shumë pe në dëm të vlerave tona kombëtare, saqë sot përballemi me problematika dhe çështje kruciale për ne shqiptarët, të cilat nuk zgjidhen dot vetëm përmes simpatisë, por duke e ruajtur me çdo kusht identitetin tonë kombëtar shqiptar në këto treva!

Bisedën e bëri: Rexhep ELEZAJ

Intervista – Mogherini: Pa heqjen e taksës nuk ka kushte për dialog

Rikard Jozwiak

“Derisa tarifa që u ka vënë Prishtina mallrave të importuara nga Serbia dhe Bosnje e Hercegovina, mbetet në fuqi, nuk shoh kushte për thirrjen e dialogut në nivel të lartë”, tha në një intervistë për Radion Evropa e Lirë, përfaqësuesja e Lartë e Bashkimit Evropian për Politikë të Jashtme dhe Siguri, Federica Mogherini. Taksa, e cila shihet si pengesë për vazhdimin e dialogut, “është për keqardhje”, tha Mogherini, pasi, sipas saj, elementet për marrëveshje midis palëve ekzistojnë. Mogherini, e cila së shpejti e përfundon mandatin, foli nga Poznani i Polonisë, ku u mbajt një samit për Ballkanin Perëndimor.

Radio Evropa e Lirë: Zonja Mogherini, çfarë keni arritur të nxirrni nga takimi në Poznan?

Federica Mogherini: Para së gjithash, zotime të përsëritura nga të gjithë anëtarët e Procesit të Berlinit për Ballkanin Perëndimor. Këto kanë të bëjnë me bashkëpunimin ekonomik, me investimet, lidhjet digjitale, transportin. Ekzistojnë, para së gjithash, shumë investime ekonomike, por edhe vullnet politik për projekte konkrete, në të mirë të njerëzve. Por, më lejoni të nënvizoj se kjo nuk është zëvendësim për zgjerimin. Vendet e rajonit duhet të dinë se e ardhmja e tyre mund të jetë në Bashkimin Evropian, nëse procesi shkon mirë.

Radio Evropa e Lirë: Por, a është kjo e besueshme? Presidenti i Francës, Emmanuel Macron, vazhdimisht thotë se nuk mund të ketë zgjerim…

Federica Mogherini: Mendoj se duhet të jetë e besueshme. Nëse vendet anëtare të Bashkimit Evropian nuk marrin vendim, sidomos për hapjen e negociatave (të anëtarësimit) me Shqipërinë dhe Maqedoninë e Veriut në tetor, mendoj se do të ishte gabim i madh.

Radio Evropa e Lirë: Dialogu midis Kosovës dhe Serbisë është një proces që është zhvilluar gjatë mandatit tuaj si përfaqësuese e Lartë e BE-së. Ju gjithmonë keni thënë se marrëveshja midis palëve është afër. A mund të arrihet përpara se ju ta përfundoni mandatin?

Federica Mogherini: Unë vazhdoj të besoj se marrëveshja është e mundshme dhe është afër. Besoj se dy palët e kuptojnë se është në favor të njerëzve të tyre të arrijnë marrëveshje të plotë, për normalizim të plotë (të marrëdhënieve), ligjërisht të obligueshme, që mbulon të gjitha aspektet e vështirësive që janë ende në tryezë.

Por, nëse më pyesni se a ka gjasa të arrihet në tre apo katër muajt e ardhshëm, unë ju them se derisa tarifa që u ka vënë Prishtina mallrave të importuara nga Serbia dhe Bosnje e Hercegovina mbetet në fuqi, nuk shoh kushte për thirrjen e dialogut në nivel të lartë. Unë besoj se kjo është për keqardhje, sepse unë vërtet kam parë se elementet për marrëveshje për normalizim, ligjërisht të obligueshme, ekzistojnë.

Radio Evropa e Lirë: Kryeministri i Kosovës, Ramush Haradinaj, ka qenë këtu (në Poznan). Ai është shumë i përfshirë në këtë tarifë. A keni biseduar me të? A shihni ndonjë mënyrë për heqjen e kësaj tarife?

Federica Mogherini: Jo vetëm unë, por edhe udhëheqës të vendeve anëtare të Bashkimit Evropian, nga pjesë të tjera të botës, e kanë diskutuar këtë me të në shtatë muajt e fundit. Ne nuk kemi parë ndonjë lëvizje. Mendoj se është në interesin e njerëzve të Kosovës dhe të njerëzve të rajonit që ta tërheqin ose ta pezullojnë këtë tarifë dhe t’i kthehen tryezës së bisedimeve, sepse status quo-ja nuk është e qëndrueshme. E ardhmja e Kosovës në rajon dhe drejt BE-së lidhet me dialogun.

Radio Evropa e Lirë: Kemi pasur takimin në Berlin, pastaj takimi në Paris nuk është zhvilluar… A jeni ende e ngarkuar me këtë çështje?

Federica Mogherini: Jam gjithmonë e lumtur kur shtetet anëtare i mobilizojnë energjitë e tyre – në nivel kancelari dhe presidenti – për të mbështetur dialogun e lehtësuar nga BE-ja. Gjërat janë më të komplikuara seç duken. Dhe, kjo ndoshta është arsyeja përse është shtyrë takimi i Parisit. Unë jam ende e ngarkuar dhe përfaqësuesi i ardhshëm i Lartë i BE-së, do të jetë i ngarkuar. Ka një arsye të thjeshtë për këtë: Serbia dhe Kosova po negociojnë në këtë proces për shkak të perspektivës së tyre në BE.

Dhe, kjo është në duart e BE-së dhe të askujt tjetër; jo në duart e partnerëve tanë, jo në duart e një vendi të vetëm anëtar. Kjo lidhet me perspektivën në BE. Ne punojmë nga afër me të gjitha vendet anëtare, me 28, jo vetëm dy, dhe po ashtu me partnerët tanë – nga Shtetet e Bashkuara deri te të tjerët. Në fund të fundit, përfaqësuesi i Lartë e ndërmjetëson këtë dialog në emër të Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara, që e ka mandatar përfaqësuesin e Lartë të BE-së për ta bërë një gjë të tillë.

Radio Evropa e Lirë: Ju i përmendët Shtetet e Bashkuara. A mund të arrihet marrëveshja pa SHBA-në? A duhet SHBA-ja të përfshihet më shumë?

Federica Mogherini: Shtetet e Bashkuara kanë qenë shumë mbështetëse. Kemi qenë në kontakt të vazhdueshëm me to, i kemi informuar dhe kemi marrë mbështetje nga to. Kjo është një nga çështjet ku bashkëpunimi ndërmjet Bashkimit Evropian dhe Shteteve të Bashkuara ka qenë gjithmonë jashtëzakonisht i rëndësishëm dhe pozitiv. Por, unë gjithmonë kam mbajtur një kanal të hapur me të tjerët. Mund të përmend Moskën apo Kinën – anëtaret e përhershme të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, sepse e dimë se çdo lloj marrëveshjeje, që mund ta arrijmë në një moment të caktuar, do të duhet të mbështetet jo vetëm nga vendet anëtare të BE-së, jo vetëm nga rajoni, por edhe nga komuniteti ndërkombëtar, në përgjithësi.

Radio Evropa e Lirë: Propozimi, që duket se ka mbështetje nga ju, për ndryshimin e kufijve, a është ende në tryezë?

Federica Mogherini: Roli i lehtësuesit është të lehtësojë dialogun. Idetë, përmbajtja, propozimet që dalin në tryezë, nuk i përkasin përfaqësuesit të Lartë, lehtësuesit, por vijnë nga palët. Nuk ka pasur kurrë diskutime për shkëmbim territoresh, siç është thënë, apo për aranzhime kufijsh. Është e qartë se marrëveshja që do t’i mbulonte të gjitha aspektet dhe do të sillte normalizim të plotë të marrëdhënieve midis Beogradit dhe Prishtinës, do të duhej të kishte edhe pajtimin për kufijtë. Unë i kujtoj të gjithë se kjo për Kushtetutën e Serbisë nuk ekziston.

Dialogu përfshin diskutimet për njohjen e kufijve. Kjo është arsyeja përse çështja ka dalë në tryezë. Por, nuk ka pasur propozime nga ana ime. Roli im ka qenë gjithmonë të mbledh palët, t’i ndërmjetësoj dallimet në qëndrime. Për mua, dhe besoj për pjesën tjetër të komunitetit ndërkombëtar, për Bashkimin Evropian, për rajonin, cilado marrëveshje që do të jetë e qëndrueshme për të dyja palët, për popullsinë e të dyja palëve dhe do të jetë në të mirë të të gjithë rajonit, duke respektuar plotësisht të drejtën ndërkombëtare dhe parimin e multietnicitetit – që është vlerë themelore e BE-së – do të funksionojë.

Radio Evropa e Lirë: Pasardhës i juaji me gjasë do të jetë spanjolli Josep Borrell. Spanja nuk e njeh Kosovën. A është ky problem për dialogun e ardhshëm?

Federica Mogherini: Përfaqësuesi i Lartë përfaqëson Bashkimin Evropian dhe pozicionin e Bashkimit Evropian. Josep Borrell është i mençur, me përvojë dhe ka gjithë mbështetjen time. Jam e sigurt se ai do të jetë në gjendje ta menaxhojë këtë proces të ndërmjetësuar, me zgjuarsi, me vendosmëri dhe me respektimin e pozicioneve të BE-së.

Përgatiti: Valona Tela

Intervista – Engel: SHBA duhet ta kthejë vëmendjen te Kosova dhe Serbia

Kongresisti amerikan, Eliot Engel, thotë se Shtetet e Bashkuara duhet të kthejnë vëmendjen kah Kosova dhe Serbia, ashtu siç kanë bërë administratat e mëparshme amerikane. Në një intervistë për Shërbimin e Ballkanit të Radios Evropa e Lirë, ai po ashtu thekson se Qeveria e Serbisë duhet ta kuptojë se Kosova është shtet i pavarur dhe se e tillë do të mbetet. Engel, kryetar i Komitetit të Kongresit amerikan për Punë të Jashtme, u bën thirrje të dyja vendeve që t’iu kthehen bisedimeve.

Radio Evropa e Lirë: Dialogu midis Kosovës dhe Serbisë ka ngecur prejse Kosova u ka vënë taksë 100% prodhimeve të importuara nga Serbia, në nëntor të vitit të kaluar. Duket se as Prishtina, as Beogradi nuk duan të bëjnë asnjë hap përpara. A shihni ju ndonjë dritë në fund të tunelit?

Eliot Engel: Po. Mendoj se dialogu është gjithmonë i rëndësishëm dhe mendoj se ai mund të thyejë shumë barriera. Shpresoj dhe i inkurajoj të dyja palët të nisin bisedimet. Nëse nuk ka bisedime, nuk ka përparim, nuk ka lëvizje. Ne duhet të lëvizim, kjo është një situatë që po vazhdon për kohë të gjatë, edhe para tarifës. Nuk mendoj se është e drejtë të fajësohet tarifa.

Është e rëndësishme që Qeveria e Serbisë të kuptojë se bëhet fjalë për shtetin e pavarur të Kosovës dhe ky shtet i pavarur do të mbetet. Dhe, kështu, shpresoj që Serbia dhe Kosova të kenë marrëdhënie të mira, nga të cilat do të përfitonin të dyja vendet dhe do të përfitonte rajoni. Unë do të doja t’i shihja të dyja vendet të pranuara në Bashkimin Evropian dhe mendoj se njëri duhet ta ndihmojë tjetrin. Nuk mendoj se duhet të ketë barriera. Kur bisedoni, ju thyeni shumë barriera. Shpresa jonë është që të ketë bisedime pa parakushte.

Si e shpjegoni qëndrimin e palëkundur të Qeverisë së Kosovës? Pavarësisht thirrjeve të Bashkimit Evropian dhe të Shteteve të Bashkuara, kryeministri i Kosovës, Ramush Haradinaj, ka refuzuar të tërheqë taksën…
Unë kam biseduar me të. Ai beson fuqishëm se mallrat e Kosovës, ndoshta jo të gjitha, nuk lejohen në tregun e Serbisë. Nëse diçka, për shembull, prodhohet në Republikën e Kosovës, ajo nuk mund të shitet në Serbi. Zoti Haradinaj, me të cilin kam biseduar, mendon se ka taksa ndaj të gjitha mallrave të Kosovës, që nuk u lejohet hyrja në Serbi. Kështu që ai ndjen se me vendosjen e tarifës (për mallrat e Serbisë), situata barazohet. Ky është interpretimi i tij. [Presidenti i Serbisë, Aleksandar] Vuçiq natyrisht se ka interpretim ndryshe.

A po e përdor Vuçiç taksën si justifikim për të mos vazhduar negociatat me Kosovën?
Mendoj se të dyja palët duhet të ulen (dhe të bisedojnë) sa më shpejt që është e mundur dhe asnjëra prej tyre nuk duhet të përdorë justifikime për të mos biseduar. Nëse shkojmë në këtë drejtim, nuk kemi probleme. Ne e dimë se cilat janë çështjet. Pavarësia e Kosovës është diçka që nuk zhbëhet. Beogradi duhet të pajtohet me këtë. Por Beogradi po ashtu ka nevoja dhe dëshira legjitime. Unë shpresoj, siç e thashë edhe më parë, se të dyja vendet do të pranohen në BE. Çdo justifikim për të mos biseduar është një hap prapa. Të dyja palët duhet të bisedojnë.

Por duket se të dyja palët presin nisma nga Shtetet e Bashkuara, më shumë se nga Bashkimi Evropian. Si ka arritur procesi i dialogut në këtë pikë?
Druaj se pjesëmarrja dhe vëmendja e Shteteve të Bashkuara në këtë çështje të rëndësishme kanë rënë në plan të dytë, për shkak të gjërave të tjera me të cilat po merret administrata Trump. Aktualisht ka debat të madh rreth migrmit, një numër i madh i njerëzve po vjen në kufijtë tanë nga Amerika qendrore. Kjo mendoj se e ka tejkaluar situatën në Ballkan, sa i përket vëmendjes së Amerikës. Mendoj se Shtetet e Bashkuara duhet t’iu japin më shumë vëmendje këtyre dallimeve midis shqiptarëve dhe serbëve. Mendoj se Shteteve të Bashkuara u besojnë të dyja palët. Shpresoj se do të kalojmë më shumë kohë në këtë çështje, ashtu siç kanë bërë administratat paraprake. Me [presidentët] Bill Clinton dhe George W. Bush është investuar shumë energji në Ballkan, kurse tani jo aq shumë. Mendoj se kjo është gabim.

A është gabim të pritet një nismë e re amerikane në shtator? Po e përmend shtatorin sepse ministri i Jashtëm i Serbisë, Ivica Daçiq, ka thënë se ndoshta në shtator mund të shohim një nismë të re të SHBA-së. Ai e ka thënë këtë dy javë më parë.
Ai mund të dijë diçka që unë nuk e di. Unë nuk kam biseduar me presidentin për këtë, apo me sekretarin e Shtetit apo këshilltarin për siguri kombëtare. Unë kam dashur të vi në Ballkan së pari dhe të flas me njerëz nga të gjitha palët. Kam pasur një takim me Vuçiçin dje (v.j. më 3 korrik). Kjo nuk është hera e parë që kemi biseduar. Mendoj se bisedimet kanë qenë të mira, të ndershme. Ne nuk pajtohemi për gjithçka, por pajtohemi se duhet bërë përparim në këtë çështje. Unë do të shkoj edhe në Kosovë dhe, kur të kthehem në Uashington, shpresoj se do të mund ta informoj administratën për atë që kam dëgjuar.

Cili është mesazhi juaj për mundësinë e ndryshimit të kufijve midis Kosovës dhe Serbisë?
Jam shumë, shumë skepitik për ndryshimin e kufijve në Ballkan. Mendoj se problemi këtu është se kur nis ndryshimi i kufijve, ku merr fund? Nuk mendoj se mund të ndryshoni kufijtë vetëm me Serbinë dhe të mos mendohet se edhe Republika Srpska do të dojë t’i ndryshojë kufijtë e saj. Druaj se nëse kjo çështje hapet, ajo mund të shndërrohet në Kuti të Pandorës. Dhe, të gjithë jemi të vetëdijshëm për luftërat që kanë ndodhur në rajonin e Ballkanit për të gjitha këto vite. Jam shumë i vetëdijshëm për këtë. Nuk mendoj se është e lehtë ashtu siç duket.

Pse keni vendosur të vizitoni Luginën e Preshevës?
Nuk kam qenë kurrë atje, edhe pse në rajon kam qenë shumë herë. Dua t’i dëgjoj pikëpamjet e tyre (përfaqësuesve në Luginë). Kur shkoj në Kosovë, gjithmonë përpiqem të takoj komunitetin serb. Kështu që kam menduar se do të jetë mirë të takoj komunitetin shqiptar në Serbi.

Në shkurt të këtij viti, ju keni thënë se njohja reciproke Kosovë-Serbi është e nevojshme. Por, është e qartë se kjo zgjidhje nuk është e mundshme, mes tjerash, për shkak të Kushtetutës së Serbisë. Cila zgjidhje e mundshme midis Kosovës dhe Serbisë është reale të pritet në këtë moment?
Mendoj se Serbia duhet të pajtohet se e ka humbur Kosovën, se Kosova nuk është më pjesë e Serbisë, se është një grup tjetër etnik, se është ndryshe nga viti 1999. Mendoj se duhet të pajtohet me këtë. Nëse nuk pajtohet, nuk mund të presë paqe. Dhe kjo vlen edhe për Serbinë, edhe për Kosovën. Shpresoj se Beogradi do të interesohet më shumë për të ardhmen e njerëzve në Ballkan. Serbia sigurisht se është një vend i rëndësishëm dhe mund të bëhet lidere në rajon. Mendoj se mund të udhëheqë dhe të bëjë punë të mirë.

Por, nëse pretendon se nuk ka ndodhur asgjë në vitin 1999 ose pas, kjo nuk është një mënyrë e mirë për të nisur. Sa i përket Kushtetutës [së Serbisë, në të cilën Kosova figuron si pjesë e Serbisë], ajo nuk është e gdhendur në gur. Kushtetuta e SHBA-së ka ndryshuar kohë pas kohe. Kemi mënyra dhe procese për ta ndryshuar. Edhe Kushtetuta e Serbisë do të duhet të ndryshojë, sepse Kosova vërtet nuk është më pjesë e Serbisë. Atje janë një milion e gjysmë shqiptarë dhe një përqindje e vogël e serbëve, prej të cilëve një pjesë nuk dëshiron të jetojë më atje. Thjesht, duhet të përballemi me realitetin e ri. Sa më parë që e kupton Beogradi këtë, aq më mirë do të jetë për të gjithë.

A jeni të befasuar me titujt negativë në mediat serbe, që janë lexuar të mërkurën, në ditën kur ju keni ardhur në Beograd? Në ballinën e gazetës Veçernje Novosti shkruan – citoj – Eliot Engel, krijues i gënjeshtrave rreth Serbisë. Si ndiheni për këtë?
Mendoj se kjo është gënjeshtër. Mendoj se është e vetmja gënjeshtër që kam dëgjuar këtu. Dje kam pasur një takim shumë të mirë me zotin Vuçiq. Disa herë jemi takuar edhe në zyrën time në Uashington. Kemi pasur bisedime të sinqerta, edhe pse nuk jemi pajtuar gjithmonë. Unë gjithsesi se e respektoj udhëheqjen e tij, edhe pse nuk pajtohem gjithmonë me të. Por, mendoj se është një personalitet i fuqishëm që punon intensivisht për vendin e tij. Mendoj se gjithmonë do të ketë njerëz që do të krijojnë probleme.

Paqja bëhet me kundërshtarët. Paqja nuk bëhet me aleatët. Dhe, mendoj se Kosova dhe Serbia duhet të arrijnë paqe mes vete dhe nëse unë mund të ndihmoj në ndonjë mënyrë, jam i gatshëm. Nëse dikush mendon se nuk mund të ndihmoj, edhe kjo është në rrgull. Unë mendoj se njerëzit në Kosovë, ku shqiptarët janë shumicë, po ashtu kanë të drejtë të luftojnë për veten e tyre, ndërsa Serbia ka të drejtë të jetë lidere e fuqishme në rajon. Pra, mendoj se dialogu mund të thyejë shumë barriera dhe dua që dy palët të ulen dhe të bisedojnë.

Gjithmonë kam pasur bisedime të mira me zotin Vuçiq, edhe pse nuk jemi pajtuar në gjithçka, por ato kanë qenë bisedime plot respekt. Shpresoj se të gjiithë njerëzit në rajon, përfshirë edhe serbët në Serbi, do të japin gjithçka nga vetja, për të bërë përparim. Për fat të keq, gjithmonë do të ketë njerëz që do t’i kthehen së kaluarës dhe do të pengojnë çdo përparim që bëjmë. Megjithatë, mendoj se të gjithë e dinë se dialogu është shumë i rëndësishëm dhe se duhet të vazhdojmë tutje dhe Serbia dhe Kosova të bëhen anëtare të BE-së.

Pasi Vuçiç është takuar me ju, ai ka thënë se keni biseduar edhe për rastin e vëllezërve Bytyçi. A ka ndonjë përparim sa i përket këtij rasti?
Fatkeqësisht jo, nuk ka ndonjë përparim. Ne e dimë se çfarë ka ndodhur, jemi mjaft të sigurt se çfarë ka ndodhur, e dimë se kush e ka bërë, por duket se ka pengesa në hetime. Mendoj se rasti Bytyçi është dashur të zgjidhet kohë më parë. Është një tragjedi e tmerrshme, të gjithë janë vrarë. Ka qenë vrasje e paramenduar dhe mendoj se autoritetet serbe duhet ta zgjidhin sa më parë. Zoti Vuçiç e di shqetësimin tim në lidhje me rastin e vëllezërve Bytyçi. Kemi folur detajisht për këtë në Uashington dhe tani në Beograd. Mendoj se kjo është edhe një situatë që duhet të zgjidhet, në mënyrë që të vazhdohet përpara. Në të kundërtën, kurrë nuk do të zgjidhet asgjë. Në të gjitha këto mosmarrëveshje duhet të bëjmë përparim. Familja Bytyçi duhet ta ketë këtë rast të përfunduar dhe ne duhet ta ndihmojmë.

Besoj se e dini se një nga drejtuesit më të lartë të policisë serbe në nga periudha e viteve ’90, Goran Radosavleviq Guri, sipas disa burimeve, është i dyshuari kryesor për këtë krim. Ai është anëtar i partisë së Vuçiqit. Si e komentoni këtë?
Komenti i vetëm është që ky rast duhet të zgjidhet sa më parë – gjë që duket se mund ta bëjë vetëm zoti Vuçiq, i cili mund të vendosë nëse do ta zgjidhë ose jo. Shpresoj se thirrjet e mia dhe të njerëzve të tjerë për të, do të kenë peshë dhe do të kuptohet se ajo që është e drejtë për t’u bërë, është mirë edhe për Serbinë. Ky rast duhet të marrë fund, sepse tash është si ato plagët e hapura gjithmonë, që nuk shërohen kurrë. Kjo nuk është e drejtë për familjen Bytyçi dhe për askënd. Andaj, e inkurajoj zotin Vuçiq, sepse besoj se vetëm ai mund të bëjë ndonjë lëvizje.

Intervista – Surroi: Procesi i Brukselit degradoi, jemi në periudhë përgatitore

Idetë për korrigjim të kufirit ose shkëmbim të territoreve mes Kosovës dhe Serbisë nuk janë serioze, tha analisti dhe publicisti Veton Surroi. Në një intervistë për Zërin e Amerikës, ai theksoi se legjitimiteti i këtyre ideve në rrafshin ndërkombëtar në masë të madhe ka vdekur. Analisti i njohur thotë se ardhmëria e procesit negociator me Serbinë kërkon ndërtim e një konsensusi në Kosovë.

Zëri i Amerikës: Zoti Surroi, një reagim të shpejtë ju lutem për atë që po ndodh në Veriun e Kosovës, ku për të dytën ditë janë mbyllur të gjitha dyqanet, me arsyen se tarifat e vendosura nga qeveria e Kosovës për mallrat serbe, kanë shkaktuar mungesë të prodhimeve themelore. Autoritetet serbe thonë se veriu është në “prag të krizës humanitare”, ndërsa ato të Kosovës e quajnë këtë lojë të Beogradit. A është vërtet një intrigë e Beogradit?

Veton Surroi: Është një kërkesë e cila shkon në absurdin e madh që të detyrojë serbët e Kosovës, që ta etnifikojnë edhe qumështin edhe kosin. Pra qumështi duhet të jetë detyrimisht serb dhe kosi po ashtu. Nuk bën të konsumosh qumësht dhe kos slloven, maqedon apo kosovar në përgjithësi. Kështu që është një situatë e cila jo vetëm është provokim, por shkon deri në nivelin e absurdit.

Zëri i Amerikës: Zoti Surroi, procesi i bisedimeve Kosovë – Serbi është plotësisht i bllokuar dhe qëndrimet e palëve bënë që të dështojë edhe një nismë e kancelares gjermane Merkel dhe presidentit francez Macron për ripërtëritjen e procesit. Cila sipas jush është rrugëdalja?

Veton Surroi: Është fundi i procesit që ka nisur në Bruksel. Ai proces ndonëse ka patur disa rezultate fillestare, në masë të madhe ka qenë i keq dhe i dëmshëm, posaçërisht me nënshkrimin që bëri zoti Thaçi për autonominë territoriale të serbëve të Kosovës. Ky proces pastaj degradoi në përfundimin po ashtu të keq që ishte legjitimimi i çështjes së këmbimit të territoreve. Për fat të mirë ky proces mbërriti në fundit e vet të natyrshëm. Dhe ajo që shohim tash është një lloj periudhe përgatitore për një proces më serioz.

Zëri i Amerikës: Pas takimit të Berlinit në fund të muajit prill u tha se “kanë vdekur idetë për prekje të kufijve”, megjithatë presidenti serb Vuçiç thotë se nuk do ta njohë Kosovën në kufijtë aktualë ndërsa presidenti Thaci sërish ngul këmbë në kërkesat për bashkimin e Luginës së Preshevës me Kosovën. Si i shihni ju këto qëndrime?

Veton Surroi: Nuk janë serioze. Idetë natyrisht nuk vdesin, ato gjithmonë janë aty. Por legjitimiteti i këtyre ideve, legjitimiteti ndërkombëtar në masë të madhe ka vdekur. Kosova e ka një ardhmëri evropiane dhe do të akomodohet brenda kontekstit evropian me ide evropiane dhe jo me ide anti-evropiane. Ideja e këmbimit të territoreve është një ide e cila e ka burimin fillimisht në Beograd dhe ka një mbështetje apo një lidhje të drejtpërdrejtë me Moskën. Është tendenca e destabilizimit të Evropës dhe kundër zgjerimit të perëndimit në Ballkan.

Zëri i Amerikës: Gjykata Kushtetuese e Kosovës e shpalli jo kushtetues ligjin e Kosovën për delegacionin shtetëror për bisedimet me Serbinë dhe kjo i dha fund këtij delegacioni. Ku jemi tani?

Veton Surroi: Ai delegacion edhe ashtu nuk kishte krijuar një konsensus në shoqëri. Nuk kemi pasur pjesmarrjen e Vetëvendosjes dhe të Lidhjes Demokratike të Kosovës. Ardhmëria e procesit negociator kërkon ndërtim e një konsensusi në Kosovë dhe besoj që kjo do të jetë shtytje e mëtejshme që të mos ketë më rrugë alternative, por të kërkohet një rrugë e cila është e drejtë dhe e nevojshme për Kosovën dhe kjo është ajë që Kosova të përfaqësohet në nivel institucional. Por ai nivel institucional të ketë një përkrahje tërësore të spektrit politik kosovar.

Zëri i Amerikës: Kemi parë një mungesë uniteti edhe tek komuniteti ndërkombëtar rreth procesit të bisedimeve. Ju keni thënë se duhen parime të tjera negociatore. Cilat janë ato parime?

Veton Surroi: Unë mendoj se jemi duke përjetuar periudhën kur në formë intensive diplomacitë perëndimore janë duke ndërtuar këto parime. Është momenti kur Kosova të mund të japë ide e të zhvillojë një komunikim të drejtpërdrejtë me kancelaritë duke dhënë propozime dhe sygjerime mbi kornizën e mundëshme të procesit negociator.

Zëri i Amerikës: Por karrota kryesore në këtë proces është integrimi evropian, por a mund të jetë tërheqëse kjo ide kur Bashkimi Evropian është vetë thuajse në njëfarë kaosi dhe i lodhur nga procesi i zgjerimit?

Veton Surroi: Karrota kryesore për Kosovën është që ta përfundojë konfliktin me Serbinë. Edhe për Serbinë është e njëjta. Nuk mund të jetojmë në konflikt të përhershëm. Nuk mund të jetojmë në një gjendje ku nuk kanë mbaruar gjithë ato gjëra të cilat kanë ndodhur në gjithë këto vite. Pra, duhet t’i japim fund kësaj, dhe ky duhet të jetë investimi më i madh, investimi në paqe. Pastaj ky investim në paqe do të shpërblehet me një formë më të intensifikuar të lirisë së komunikimit, të lirisë së komunikimit brenda Evropës. Unë besoj që do të gjendet forma që do të tërhiqet, apo do të shtyhet më tutje ideja evropianiste në Kosovë.

Zëri i Amerikës: Kaotike edhe gjendja në Shqipëri. Ju u shprehët kohët e fundit me një frazë interesante. Thoni se fëmijët shqiptarë të lindur më 1989 ende vijojnë të jetojnë me dilemën e parë të prindërve të tyre; me dilemën fillestare nëse do të jenë në gjendje të organizojnë zgjedhje të lira. Për çfarë flet kjo situatë paradoksale në Shqipëri? Pra, kur Shqipëria edhe pas tre dekadash paraqitet me institucione kaq të dobëta dhe kaq konfuze, që kundërshtojnë njëri-tjetrin.

Veton Surroi: Është për të ardhur keq që ekziston një polarizim i këtillë në Shqipëri, i cili nuk po e lejon vendin. Ekziston një mungesë përbashkësie, rreth një ideje të avancimit të shtetit. Pra, kemi të bëjmë me vënien në pikëpyetje të legjitimitetit të demokracisë në Shqipëri. Një pyetje e cila me të drejtë shtrohet. Por, për fat të keq po shtrohet edhe legjitimeti i shtetit, i institucioneve shtetërore. Dhe kjo gjendje tejkalohet vetëm në një mënyrë, që të arrihet një përbashkësi, e cila rrjedh nga një proces dialogues me një kornizë shumë më të gjerë. Me një kornizë e cila nuk analizon vetëm zgjedhjet, apo këtë datë zgjedhjesh, por e analizon shtetin si të tillë. Çka është e nevojshme që të ndryshojë në këtë shtet, në kornizën e vet kushtetuese, në ligjet e veta zgjedhore të tjera. Dhe ky të jetë prodhim autentik i një dialogu demokratik të brendshëm, i cili pastaj prodhon një ide të një Shqipërie evropiane. Dhe nuk mundet që çdo cikël zgjedhor të prodhojë dilemën e vitit 1989. Pse shqiptarët të jenë populli, pse 30-vjeçarët shqiptarë, të jenë të vetmit në Evropë nga Lisbona deri në Talin që vënë në pikëpyetje legjitimitetin e zgjedhjeve të tyre.

Zëri i Amerikës: Ka ide të ndryshme. Disa thonë që ndërkombëtarët duhen të jenë pjesë më e madhe e procesit, të tjerë thonë të kundërtën. Juve ç’mendoni?

Veton Surroi: Unë mendoj se duhet të ketë një vullnet autentik të shqiptarëve, të palëve politike, të shoqërisë civile, të figurave intelektuale, të cilat duhet të marrin pjesë në një aktivitet, i cili u përket shqiptarëve. Nuk është çështje e misioneve fluturuese ndërkombëtare, të cilat vijnë, japin zgjidhje të shpejta dhe pastaj largohen. Me ato zgjidhje duhet të jetojnë shqiptarët vetë.

Profesor Pano: Zgjedhjet vendore në Shqipëri nuk zgjidhën çështjet e mbetura pezull

Profesor Nikolla Pano, një vëzhgues i vëmendshëm i çështjeve shqiptare i tha Zërit të Amerikës se zgjedhjet vendore në Shqipëri nuk zgjidhën ndonjë nga çështjet e mbetura pezull. Ai tha se Shqipëria nuk mund të vazhdojë të ekzistojë në gjendjen e trazirës që ka qenë tipari i pjesës më të madhe të vitit 2019. Me zotin Pano bisedoi kolegu ynë Ermal Mërtiri.

Zëri i Amerikës: Profesor Pano, cili është vlerësimi juaj paraprak për këto zgjedhje lokale tepër të pazakonta që kaloi Shqipëria?

Profesor Pano: Pikë së pari, jam shumë mirënjohës, dhe e di që njerëzit në Shqipëri dhe në komunitetin shqiptaro-amerikan janë mirënjohës, për faktin që nuk pati dhunë të vërtetë që shoqëroi zgjedhjet, që ato ishin paqësore dhe që anëtarët e komunitetit të votuesve shqiptarë që patë dëshirën të merrnin pjesë, e patën mundësinë të votojnë. Por, në fund të ditës, zgjedhjet vërtet nuk zgjidhën ndonjë nga çështjet e mbetura pezull në Shqipëri. Tani duhet të presim hapin e ardhshëm pas zgjedhjeve. Qartësisht, Shqipëria nuk mund të vazhdojë të ekzistojë në gjendjen e trazirës që ka qenë tipari i pjesës më të madhe të vitit 2019.

Zëri i Amerikës: Profesor Pano, sa legjitime janë këto zgjedhje, në mendimin tuaj?

Profesor Pano: Ekzistojnë shumë pikëpyetje për këto zgjedhje. Pikë së pari, është çështja nëse është i vlefshëm dekreti i KQZ-së apo i Presidentit. Do të kishte ndihmuar ekzistenca e një Gjykate Kushtetuese për të vendosur rreth kësaj çështjeje. Por, duke patur parasysh natyrën e situatës, statusi ligjor i zgjedhjeve është qartazi i pasigurtë.

Zëri i Amerikës: Profesor Pano, a ekziston një rrugëdalje nga kjo situatë? Çfarë hapash mund të rekomandonit për t’u ndërmarrë, minimalisht për nevojat urgjente afatshkurtra të kombit shqiptar dhe për sfidën me të cilën ai po përballet?

Profesor Pano: Është e qartë se nevojitet një lloj diskutimi I vërtetë, I sinqertë ndërmjet palëve, fraksioneve politike të vendit. Negocimi pa parakushte është qartazi hapi i parë në këtë drejtim. Shqipërisë nuk i nevojiten demonstrata që vazhdojnë dhe trazira. Udhëheqësia politike duhet të ngrihet në nivelin e sfidës së këtij momenti dhe të veprojë në emër të interesave të Shqipërisë dhe të popullit shqiptar.

Pyetja e madhe që unë kam është: meqë zgjedhjet, në mendimin tim, nuk zgjidhën problemet me të cilat përballet vendi, pyetja qëndron se cilat janë opsionet që ekzistojnë për Shqipërinë? A janë zgjedhjet e parakohshme zgjidhja, si në nivelin lokal edhe në atë kombëtar? Sa shpejt mund të krijohet Gjykata Kushtetuese? Kjo është thelbësore për të trajtuar disa nga problemet me të cilat përballet Shqipëria në periudhën afatgjatë.

Gjithashtu, duhet hartuar edhe një lloj programi me afate kohore, për të mundësuar ndryshimet ligjore dhe institucionale në Shqipëri, të cilat i nevojiten vendit në mënyrë të domosdoshme. Dhe do të thoja se pyetja parësore është se çfarë iniciativash duhen ndërmarrë për krijimin e mirëbesimit, për të filluar nxjerrjen e Shqipërisë nga rrëmuja në të cilën e gjen veten tashmë. Kush do ta udhëheqë këtë përpjekje? Dhe a mund të krijohet mbështetje e mjaftueshme nga publiku për ta bërë realitet një iniciativë të tillë? Nuk ka diskutim se ekzistojnë probleme serioze në Shqipëri dhe këto probleme thjesht nuk mund të lejohen të zgjaten. Ato jo vetëm po dëmtojnë pranimin e Shqipërisë në Bashkimin Evropian, por ato po shkaktojnë probleme ekonomike në Shqipëri, po devijojnë vëmendjen nga moria e problemeve sociale dhe ekonomike, të cilat duhen trajtuar në Shqipëri, për të përmirësuar kushtet e mjeruara që mbizotërojnë në aspekte të ndryshme të jetës shqiptare.

Pra, kjo është sfida për udhëheqësinë politike shqiptare. Pyetja lind nëse do të kemi si zakonisht politikë, siç e kemi patur deri tani në Shqipëri, apo do të dalë një lloj mase shtetformuese dhe patriotizmi që është i domosdoshëm në këtë udhëkryq kritik në historinë e vendit?

Matthew Palmer, thirrje për qetësi më 30 qershor


Në prag të zgjedhjeve të kontenstuara vendore në Shqipëri, për të cilat qeveria njeh si datë 30 qershorin, ndërsa opozita nuk e njeh dhe në kushtet kur presidenti Ilir Meta ka shpallur një datë tjetër, 13 tetorin, një diplomat i lartë amerikan i tha Zërit të Amerikës se pritshmëria e Uashingtonit është që zgjedhjet të zhvillohen më 30 qershor dhe më pas mosmarrëveshjet të shqyrtohen nga Gjykata Kushtetuese. Zv/ndihmës Sekretari i Shtetit për Evropën Matthew Palmer bën thirrje për shmangien e dhunës më 30 qershor, duke shtuar se udhëheqësit e partive do të mbahen përgjegjës për dhunën e përkrahësve të tyre. Me zotin Palmer bisedoi shefi i Shërbimit Shqip të Zërit të Amerikës, Arben Xhixho.

Zëri i Amerikës: Zoti Palmer, faleminderit për mundësinë për këtë intervistë. Le të fillojmë me lajmin e fundit. Presidenti Meta shpalli datën e re të zgjedhjeve vendore, 13 tetorin. Kryeministri Rama këmbëngul për 30 qershorin. Cili është qëndrimi i Departamentit të Shtetit, a duhet të shtyhen zgjedhjet?

Mathew Palmer: Ne presim që zgjedhjet të zhvillohen më 30 qershor. Shpresojmë që ato të zhvillohen në mënyrë të qetë e transparente. Pas zgjedhjeve do të formohet Gjykata Kushtetuese dhe shpresojmë që mosmarrëveshjet për kohën e zhvillimit të zgjedhjeve të zgjidhen përmes institucioneve të vendit.

Zëri i Amerikës: Çfarë legjitimiteti do të kenë këto zgjedhje ndërsa në gjysmën e bashkive do të ketë vetëm një kandidat dhe votuesit nuk do të kenë alternativë për të zgjedhur?

Mathew Palmer: Është një situatë më pak se ideale, që zgjedhjet vendore të zhvillohen pa pjesmarrjen e opozitës, por kjo nuk do të thotë që zgjedhet në vetvete nuk janë të vlefshme. Njerëzit do të kenë mundësi të dalin për të votuar, për të shprehur mendimin e tyre, askush nuk duhet t’i pengojë për këtë. Njerëzit që duan të marrin pjesë, që duan të votojnë, duhet të jenë të lirë ta bëjnë këtë. Të zgjedhurit duhet të lejohen të fillojnë detyrën dhe të qeverisin. Ne do të kemi njerëzit tanë në terren, në kuadër të misionit vëzhgues të ODIHR-it, por edhe në mënyrë të pavarur, me ekipe vëzhguesish të ambasadës, për të parë se si do të shkojnë gjerat. Ne shpresojmë që më 30 qershor gjithçka të jetë sa më qetë e paqësore.

Zëri i Amerikës: A jeni i shqetësuar nga mundësia e dhunës më 30 qershor?

Mathew Palmer: Absolutisht. Dhe u bëjmë thirrje udhëheqësve të opozitës t’ua bëjnë të qartë përkrahësve të tyre që më 30 qershor të mos ketë dhunë, që askush të mos pengojë të drejtën e atyre që dëshirojnë të marrin pjesë në zgjedhje. Protestat paqësore janë pjesë e qeverisjes demokratike. Kjo është shumë normale. Ne e pamë më 21 qershor se opozita është plotësisht e aftë të paraqesë argumentet e veta në mënyrë paqësore, në një mënyrë që përputhet me praktikat demokratike. Ne duam të shohim që edhe në 30 qershor ngjarjet të zhvillohen pa dhunë. Ne u bëjmë thirrje udhëheqësve të opozitës t’ua bëjnë këtë të qartë përkrahësve të tyre.

Zëri i Amerikës: Më parë ju keni thënë se udhëheqësit e opozitës duhet të mbajnë përgjegjësi nëse ka dhunë, se ata do të jenë personat përgjegjës për të. Ka patur njoftime në shtyp për udhëheqësit e dy partive kryesore të opozitës, PD dhe LSI-së, se në qoftë se ka përpjekje me dhunë për të bllokuar zgjedhjet e së djelës, partitë e tyre do të rrezikonin të futeshin në listën e Shteteve të Bashkuara të organizatave që janë objekt sanksionesh nga Uashingtoni. A ekziston një rrezik i tillë për to?

Mathew Palmer: Pengimi i zgjedhjeve mund të përbëjë bazë për t’u përjashtuar nga marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara. Përtej kësaj nuk mund të komentoj për situata hipotetike. Por, po; absolutisht është përgjegjësi e udhëheqësve të opozitës që, në këto rrethana, t’ua bëjnë të qartë përkrahësve të tyre se dhuna është një mjet i papranueshëm. Po ashtu duam të dëgjojmë të njëjtën gjë nga qeveria. Është një gjë që e kemi theksuar vazhdimisht. Kushdo në Shqipëri duhet ta dëgjojë qartë, nga udhëheqësit e tyre, nga ata të cilët i mbështesin dhe presin udhëzime, ta dëgjojnë nga komuniteti ndërkombëtar, përfshirë Shtetet e Bashkuara. Është diçka që unë e kam theksuar disa herë dhe po e përsëris: dhuna është e papranueshme.

Zëri i Amerikës: Përpara se të shpallte datën e re, presidenti Meta u takua me përfaqësues të disa ambasadave të vendeve kryesore në Tiranë, por duket se ai nuk ftoi përfaqësues të ambasadës amerikane, ose ambasadës italiane. Në të kaluarën presidenti Meta ka bërë kritika relativisht të ashpra ndaj komunitetit ndërkombëtar duke u shprehur se “nëse dikush kërkon zgjedhje një-partiake le të vejë në Korenë e Veriut” dhe se “ai ka anuluar zgjedhjet në Shqipëri dhe jo në Amerikë, apo ndonjë vend tjetër”. Si u përgjigjeni ju këtyre kritikave?

Mathew Palmer: Në kushte ideale ne do të kishim dashur që në zgjedhje të merrnin pjesë si partitë e opozitës, ashtu edhe të qeverisë. Këtë ua bëmë të qartë me forcë udhëheqësve të opozitës, përpara se ata të vendosnin të bojkotonin zgjedhjet. Është për të ardhur keq që vendosën ndryshe. Por kjo nuk do të thotë që zgjedhjet nuk duhen zhvilluar. Pas zgjedhjeve, do të ketë mundësi që të krijohet Gjykata Kushtetuese, është plotësisht e mundur që Gjykata të vendosë që zgjedhjet duhen përsëritur, por kjo i takon Gjykatës ta vendosë dhe jo politikanëve të veçantë.

Zëri i Amerikës: Zgjedhjet vendore janë vetëm shfaqja më e fundit e problemeve të thella politike të Shqipërisë. Çfarë do të ndodhë më 1 korrik? E kemi parë një situatë të tillë të përsëritet shpesh. Çfarë do të ndodhë pas 1 korrikut? Si mund të dalë Shqipëria nga ky batak?

Mathew Palmer: Janë disa gjëra që ne shpresojmë të ndodhin pas një korrikut. E para është dialogu mes qeverisë dhe udhëheqësve të partive të opozitës për reformën elektorale. Ka një projekt të reformës elektorale që është në përputhje me rekomandimet e ODIHR-it, dhe ne duam të shohim marrëveshje për procesin e ardhshëm të reformës elektorale, që të krijonte kushtet që zgjedhjet në të ardhmen të zhvillohen duke gëzuar mbështetje nga të gjithë, në mënyrë transparente dhe me llogaridhënie. Duam që gjithë partitë të ripohojnë mbështetjen për reformën në drejtësi, që është thelbësore për aspiratat evropiane të Shqipërisë; duam të shohim formimin e institucioneve të Shqipësirë, si Gjykata Kushtetuese, që do të lejonin një funksionim të qetë të procesve demokratike të Shqipërisë.

Zëri i Amerikës: Një seri telefonatash të përgjuara të zyrtarëve socialistë lenë të kuptohet se ata dyshohen për abuzim pushteti dhe mund të kenë shkelur edhe ligjet zgjedhore, duke u bërë presion votuesve. Cili është komenti juaj për këtë?

Mathew Palmer: Këto janë akuza serioze që duhet të hetohen. Ne do të mbështesim një hetim nga institucionet dhe autoritetet shqiptare, një hetim që është profesional, transparent, që të çon drejt një përfundimi. Këto janë akuza shumë serioze, që kërkojnë hetime serioze.

Zëri i Amerikës: Qeveria socialiste e kryeministrit Rama është përfshirë në disa skandale kohët e fundit, nuk dua t’i përmend ato një nga një. A mban ai përgjegjësi për gjendjen në të cilën është Shqipëria sot? Ai është në pushtet prej 6 vjetësh tashmë.

Mathew Palmer: Ka përgjegjësi të shumta, për të gjithë politikanët që të pranojnë pjesën e tyre. Por ajo për të cilën jemi të interesuar ne, është rruga drejt të ardhmes së Shqipërisë. Mosmarrëveshjet politike duhet të zgjidhen jo nga aktorët ndërkombëtarë, apo nga forca të jashtme që shkojnë atje për të zgjidhur mosmarrëveshjet apo luajtur rolin e arbitrit. Ato duhet të zgjidhen nga institucionet e Shqipërisë. Shqipëria është vend i NATO-s, kandidat për në B.E., është një partner i rëndësishëm për Shtetet e Bashkuara dhe ne duam që Shqipëria dhe udhëheqësit shqiptarë të mbajnë përgjegjësi për zgjidhjen e sfidave politike me të cilat ndeshet vendi.

Ish-kreu i SHISH Visho Ajazi rrëfen për herë të parë bisedat: Çfarë i bëra të qartë Ramës e ç’më kërkoi Meta: Pse nuk qëndrova pas 2017

Ambasadori i Shqipërisë në NATO dhe ish-kreu i Shërbimit Informativ Shtetëror, Visho Ajazi Lika, ka rrëfyer karrierën e tij dhe marrëdhëniet me drejtuesit politikë në Shqipëri.

 

Për herë të parë, në një rrëfim në mediat, në radion belge “Jehona e Shqipes”, ish-kreu i SHISH tregon sesi vendosi të braktiste jetesën në Kanada dhe të bashkohej me qeverinë Berisha në detyrën e zv.ministrit.

Visho Ajazi Lika rrëfen edhe mbi propozimin që Berisha i bëri për drejtimin e Shërbimit Informativ Shtetëror dhe bashkëpunimin që ka pasur me Kryeministrin Edi Rama gjatë mandatit të tij të parë.

Ish-kreu i SHISH kujton se Edi Ramës ia ka bërë të qartë se do të bëjë detyrën e tij dhe do të respektojë ligjin, ndërkohë që thekson se Presidenti Meta i ka kërkuar që të qëndrojë në krye të shërbimit.

Si ka qenë shpresa dhe vizioni juaj për Shqipërinë në kohën kur keni qenë student?

Flasim për mesin e viteve ’70, kur unë nisa studimet universitare. Unë kam mbaruar për Matematikë dhe kam studiuar për 5 vite. Kjo do të thotë me modesti që nuk kam qenë student i keq. Në ato kohë nuk kishte shumë zgjedhje. Unë nuk kam dashur Matematikë, por ajo degë u la dhe nuk kisha zgjidhje tjetër?

Çfarë keni dashur?

Unë do kisha dashur biologji ose kimi. Për fat të keq nuk kam pasur damar për doktor. Kështu që në vitin 1974 kam filluar Shkollën e Aviacionit për pilot ushtarak. Për disa arsye, m’u desh ta lija atë shkollë, 6 muaj pasi fillova trajnimet. Në atë kohë u vendosa përballë një zgjedhjeje: të shkoja ushtar apo të bëhesha oficer dhe vendimi im ishte të bëja ushtrinë dhe më pas të lirohesha. Ushtrinë e kam bërë në Vlorë, atje ka qenë edhe Shkolla e Aviacionit. Unë e konsideroj veten me fat që mora të drejtë studimi për matematikë. Sepse isha fëmija i tretë në familje, ku dy fëmijët e mëparshëm kishin ndjekur studimet e larta. Nga ‘76- ‘81 kam qenë në Fakultetin e Shkencave. Besoj është privilegj të ishe student dhe më pas pedagog në fakultetin më të mirë që ka pasur Universiteti i Tiranës. Kam filluar në ‘84 si pedagog në Fakultetin e Shkencave në degën e sapohapur të Informatikës. Sigurisht, ka qenë një periudhë sa e vështirë, aq edhe e bukur, sepse ditën jepja mësim, ndërkohë që në darkë vetëm studioja. Paralelisht kam mbaruar edhe lëndën e Informatikës. Kam qëndruar aty deri në 1991 kur kam mbrojtur doktoraturën për Informatikë. Për dy vite kam qenë shef i Katedrës së Informatikës. Në ’93 kam qenë për një specializim në Barcelonë. Atje m’u kërkua që të qëndroj pedagog, por jeta ma ndryshoi drejtimin. Unë u ktheva në Shqipëri dhe për arsye se në atë kohë kishte shumë nevojë për pedagogë dhe intelektualë të rinj që dinin edhe gjuhë të huaja, unë u afrova dhe fillova punë në Ministrinë e Jashtme. E bëra realisht si një kontribut për vendin tim.

U zhgënjyet që u kthyet?

Jo, nuk u zhgënjeva. Kam qëndruar në Ministrinë e Jashtme deri në mesin e vitit 1997. Në këtë vit vendosa të largohem nga Ministria e Jashtme, nuk më larguan. Ika për të filluar punë në profesionin tim në lidhje me teknologjinë. Për rreth një vit, kam punuar privatisht në një kompani suedeze. Në atë kohë mua më dolën letrat për të shkuar në Kanada bashkë me familjen time, gjë që e bëra. Në mesin e vitit 1998, ne kemi udhëtuar në Kanada ku unë kam qëndruar deri në fund të vitit 2009. Ndërkohë që aktualisht fëmijët e mi vazhdojnë të jenë atje, janë të rritur dhe janë profesionistë. Ata vijnë në Shqipëri sa herë që kanë mundësi.

Si erdhi rikthimi në Shqipëri?

Në mesin e vitit 2009 m’u propozua nga qeveria “Berisha” të vija dhe të bëhesha pjesë e qeverisë për çështjet e teknologjisë. Dhe unë erdha me një program që stimulonte profesionistët shqiptarë nga vendet e tjera të ktheheshin në Shqipëri dhe të kontribuonin. Pas një hezitimi 6-mujor, pasi e mora këtë propozim kur isha në Kanada, pasi unë kisha ndërtuar jetën time atje, më pas vendosa të rikthehem në Shqipëri. Dhe unë kam filluar në dhjetor të 2009 si zv.ministër i Teknologjisë dhe Inovacionit në qeverinë Berisha. Ka qenë një punë shumë interesante. Në atë kohë vija shumë shpesh në Bruksel, pasi isha edhe pika e kontaktit e qeverisë për teknologjinë dhe informacionin në BE dhe për kibernetikën në NATO.

Si erdhi propozimi për detyrën e re?

Në gusht të vitit 2012 më është propozuar nga ishKryeministri i asaj kohe drejtimi i Shërbimit Informativ Kombëtar Shtetëror. Ishte një surprizë për mua sepse nuk isha përgatitur për atë punë, sepse teknologjia sot është shumë e lidhur me inteligjencën. Pas një hezitimi të shkurtër, unë mora vendim duke thënë se për aq kohë sa isha rikthyer për t’i shërbyer vendit tim, pse të mos e pranoja atë detyrë. Ka qenë një vendim i vështirë. Ka qenë një vendim, i cili më ka kushtuar personalisht, por besoj se e kam arritur vetveten në atë detyrë që kam mbajtur. Ajo detyrë nuk është politike, por është shumë e kontestuar nga politika. Ajo është një detyrë kombëtare, që ka të bëjë drejtpërdrejt me sigurinë kombëtare. Është një detyrë që duhet të bashkëpunosh me të gjitha forcat politike të vendit.

Pavarësisht kësaj, ju u propozuat nga një parti politike?

Shërbimi Informativ sot ka një ligj shumë të mirë. Është një ligj që e mban shërbimin vërtet jashtë ndikimeve politike, kuptohet që kjo varet shumë edhe nga drejtuesi i tij. Për t’ju përgjigjur pyetjes, dua të kujtoj se shefi i shërbimit propozohet nga Kryeministri dhe dekretohet nga Presidenti. Pra, ka një varësi të dyfishtë sa i takon emërimit dhe shkarkimit. U propozova nga Sali Berisha dhe u dekretova nga Bujar Nishani. Presidenti i Republikës është kryetari i Sigurisë Kombëtare dhe gjithashtu Komandat i Përgjithshëm i FA-së. Pra, detyrimisht drejtori i shërbimit raporton te Presidenti. Sidoqoftë, Kryeministri është drejtuesi i ekzekutivit, pra, ke punë më shumë me të. Përgjegjësia ishte e dyfishtë, në kuptimin e raportimit, por në nivelin teknik, sigurisht që raportohej më shumë te Kryeministri. Periudha kur unë kam qenë në krye të Shërbimit ka qenë shumë interesante, për të mos thënë e vështirë. Besoj kam marrë një institucion shumë profesional dhe besoj se e kam lënë pak më mirë profesionalisht.

Ju keni qenë shumë i zëshëm, apo emri juaj është përmendur shumë herë në media gjatë kohës që keni mbajtur detyrën e kreut të SHISH?

Unë nuk kam qenë aspak i zëshëm në media. Nuk kam asnjë afeksion të veçantë për këtë punë, por kam qenë shumë i kujdesshëm që të jem larg medias pasi puna e drejtorit të shërbimit është e tillë. Por, për fat të keq, jam cituar shumë në media, megjithatë kjo ka qenë diçka që nuk më ka shqetësuar.

Ju jeni propozuar nga ish-Kryeministri Berisha. E keni pasur të vështirë të punoni me Kryeministrin Rama pas vitit 2013? A ju ka kërkuar ai të jepni dorëheqjen dhe të largoheni?

Unë kam punuar 4 vite me qeverinë socialiste të z.Rama dhe rreth 1 vit e gjysmë me Partinë Demokratike, paraardhëse të saj. Marrëdhëniet me z.Rama kanë qenë mjaft korrekte. Unë ia kisha bërë shumë të qartë qeverisë së z.Rama se unë jam aty për të zbatuar ligjin dhe unë ligjin e kam zbatuar. Pjesa tjetër, sigurisht unë jam në funksion të sigurisë kombëtare. Që nga dita që unë kam takuar për herë të parë z.Rama dhe deri ditën që unë kam ikur, asnjë herë të vetme, për asnjë arsye, nuk është thënë nga qeveria, se mediat e kanë thënë vazhdimisht, largimin tim. Unë i kam thënë z.Rama që unë jam këtu për të bërë detyrën time, ju shikoni punën tuaj. Ju jeni ata që vendosni, por unë nuk iki. Unë nuk jap dorëheqjen. Unë nuk kam ardhur për të dhënë dorëheqjen dhe do ta mbaroj misionin tim. Dhe unë kam punuar për 4 vite me qeverinë e parë të Ramës, pas zgjedhjeve të vitit 2017, sepse unë kam qëndruar për mbi 5 vite në krye të SHISH. Askund nuk është e shkruar sa është mandati i kreut të këtij institucioni. Edhe Presidenti Meta më ka kërkuar që të rrij me të në detyrë derisa të mbaroj mandatin. Por unë nuk isha i gatshëm të qëndroja më shumë pasi ka qenë një punë mjaft stresuese, me një intensitet shumë të lartë dhe me kosto njerëzore jo të vogël. Mos harroni që unë nuk kam qenë për familjen time për 5 vjet. Kështu që, natyrshëm, nuk e kisha të qartë se ku do të shkoja, por siç ju thashë jam akademik në jetën time. Po ashtu, edhe në sektorin privat kisha shumë eksperiencë, pasi kam punuar në SHBA dhe para se të largohem kam qenë zv/president i asaj kompanie. Pra, nuk kam pasur asnjë sfidë sa i takon të mbijetuarit jashtë sistemit.

Ishte një vendim për të mbyllur karrierën kjo e pranimit të përfaqësimit të Shqipërisë si ambasador i saj në NATO?

Sigurisht, në moshën time është normale të mendohet edhe kështu dhe unë kështu kam menduar në fakt. Por, çdokush duhet të kontribuojë për vendin e vet. Vendi nuk bëhet vetëm duke u ankuar, por vetëm duke punuar. Unë nuk e kam shitur shpirtin. Mund t’ju them që kam lënë një rrogë 5 herë më të madhe se rroga që kam pasur në Shqipëri. Megjithatë, mendoj se jam shpërblyer për punën që kam bërë dhe gëzoj respekt të veçantë për këdo që kam bashkëpunuar.

Duke iu referuar aktualitetit që ka tani në Shqipëri, çfarë e mban peng sipas jush këtë vend?

Kam dëshirë të them së pari se nuk jam politikan dhe si i tillë mos prisni që të jap zgjidhje. Por, si qytetar i Shqipërisë, është që ne duhet të punojmë shumë. Unë kam qenë emigrant dhe në çdo vend, pavarësisht nivelit që ata kanë, vijojnë të punojnë shumë. Gjëja e parë që duhet të bëjnë është që gjithsecili t’i rikthehet vetvetes. Të bëjë gjithsecili detyrën e tij. Së pari dhe mbi të gjitha të dojë familjen fort. Ky është mesazhi kryesor.

Ndalemi pak te Kanadaja dhe te familja juaj? Ndikoni ju te fëmijët tuaj dhe u sugjeroni atyre të shkojnë dhe të kontribuojnë në Shqipëri?

Pyetje shumë interesante. Djali im i madh ka mbaruar për Inxhinieri Elektrike, por ka vazhduar edhe një shkollë tjetër dhe aktualisht është bankier. Ndërkohë, vajza është juriste. Edhe për të unë jam vërtet krenarë. Në kohën kur unë u ktheva në Shqipëri, djali më kërkoi që të vinte me mua. Por nuk e kam lejuar unë. I kam thënë se nuk do të vish në Shqipëri pa punuar të paktën 5 vite në SHBA. Shikoni, Amerika e Veriut është një vend që të mëson sesi punohet. Sepse djali do të vinte me një shkollë shumë të mirë në Shqipëri, por pa eksperiencë. Sepse në Shqipëri mund të merrte një pozicion që mund të ndikohej indirekt edhe nga unë dhe këtë gjë nuk e doja.

Djali vazhdoi çfarë dëshironte apo çfarë i imponuat ju?

Kam një histori interesante. Djali ka qenë shumë i mirë në shkencat ekzakte. Prirje që e kishte marrë prej meje dhe nënës së tij. Kur ai mbaroi shkollën e mesme, e ëma donte që ai të bëhej doktor. Ndërsa unë isha pak më ndryshe dhe e pyeta: E ke apo jo dëshirë? Ai më tha që s’e kam me dëshirë, por më vjen keq t’ia kthej nënës. I kam thënë që të vendosë atë që donte. Ai aplikoi dhe të nesërmen shkoi në shollë. Mësuesja e tij e fizikës i tha: Unë e di që nuk më lejohet të të pyes se çfarë ke zgjedhur, por unë të kam shumë përzemër. Djali i tha që kishte vendosur për mjekësi dhe ajo i tha që ishte gabim. Kështu që djali u kthye në shtëpi dhe ndërroi aplikimin dhe më njoftoi për këtë gjë. I thashë se mua më vinte shumë mirë, por fol edhe me nënën tënde se s’duam probleme (qesh).

Brenda misionit të Shqipërisë në NATO, misioni juaj personal cili është?

Të përfaqësoj Shqipërinë sa më mirë. Dhe të menaxhoj në mënyrën e duhur stafin.

Si do të jetë karriera juaj? E mendoni fundin? Çfarë do të bëni në fund të misionit tuaj?

Së pari, unë nuk e mendoj fort fundin e karrierës sepse nuk kam ndërmend ta mbaroj. Se si do të jetë karriera, këtë nuk e di. Tani jam shumë i fokusuar në këtë element të ri. Mos harroni, në NATO janë ambasadorët më të mirë të vendeve përkatëse. Kam me të vërtetë kolegë, nga të cilët mëson gjithmonë. Sa i përket asaj që do të vazhdoj, besoj se mund t’i kthehem jetës akademike. Ndoshta ju nuk e dini, por edhe kur kam qenë kryetar i SHISH për 5 vjet rresht, por edhe kur kam qenë zv/ministër, unë kam dhënë mësim. Profesionin tim unë e kam dashuruar gjithmonë. Së dyti, mos harroni që krahas akademisë, unë kam një profesion tjetër, duke qenë drejtues i kompanive teknologjike. Pra, mund ta shoh edhe në këtë fushë.

Intervista – Ker Lindsay: Procesi i dialogut Kosovë – Serbi, në kaos

Milosh Teodoroviq

Profesori i Shkencave Politike në Universitetin “Saint Mary” të Londrës, James Ker Lindsay, thotë në një intervistë për Shërbimin e Ballkanit të Radios Evropa e Lirë, se nuk ekziston asnjë plan për daljen nga kriza të dialogut mes Prishtinës dhe Beogradit. Sipas tij, procesi tash është në kaos, dhe Shtetet e Bashkuara si dhe Bashkimi Evropian do të duhej të punojnë së bashku për gjetjen e një zgjidhjeje.

Radio Evropa e Lirë: Ministri i Punëve të Jashtme të Serbisë, Ivica Daçiq, deklaroi se anulimi i Samitit të Parisit është dëshmi se roli i SHBA-së është kyç për vazhdimin e dialogut duke shtuar se nuk është e mundur asgjë të bëhet pa mbështetjen e SHBA-së. A pajtoheni me këtë vlerësim?

James Ker Lindsay: Po, dhe jo. Po, sepse ne gjatë dekadës së kaluar vet e kemi krijuar këtë situatë, kur Bashkimi Evropian dhe Komisioni Evropian e morën rolin e liderit në këtë proces. Por, prap se prap mendoj se ekzistojnë dallime midis mënyrës se si Komisioni Evropian ka dashur të udhëheqë këtë proces, dhe se si në anën tjetër Berlini ka dashur ta udhëheqë atë.

Është e qartë se në prag të përfundimit të mandatit të Komisionit, Berlini ka dashur të marrë udhëheqjen e këtij procesi (dialogut Kosovë-Serbi) dhe bëri gabim në mënyrën se si e bëri këtë. Mendoj se këtu ekziston edhe problemi tjetër; kredibiliteti i Francës në Ballkanin Perëndimor në këtë moment është i vogël, pasi Franca është në krye të një blloku vendesh që kundërshtojnë zgjerimin e Bashkimit Evropian.

Si Franca ashtu edhe Gjermania mendojnë se do të jenë në gjendje të anashkalojnë Komisionin Evropian që ka qenë përgjegjës lidhur me negociatat për normalizimin e raporteve mes Prishtinës dhe Beogradit. Si mund të udhëheqin, Franca ose Gjermania kur njëra prej tyre, po përpiqet t’ia mbyllë mundësitë Ballkanit Perëndimor dhe të bllokojë anëtarësimin e vendeve të tij në BE.

Natyrisht se ky nuk është një kombinim i mirë dhe kontribon që SHBA-ja të fitojë autoritet më të madh në bisedime. Prishtina dhe Beogradi, për shumë arsye, më përpara do të preferonin përfshirjen e SHBA-së në bisedime sesa të Gjermanisë. Natyrisht se problemi qëndron në faktin se përbërja e re e Komisionit Evropian do të formohet në vjeshtë, dhe është pikëpyetje nëse do të mund t’i bind përsëri palët për rëndësinë e rolit që ka.

Radio Evropa e Lirë: A mendoni se për të dyja palët, Prishtinën dhe Beogradin, Uashingtoni është partner më i dëshirueshëm sesa Bashkimi Evropian?

James Ker Lindsay: Kështu është tani për tani. Por nuk do të duhej të ishte kështu. Roli kyç duhet të jetë i Bashkimit Evropian, por BE-ja nuk duhet të jetë e pafuqishme. Një nga arsyet për këtë është se jemi në fund të mandatit të Komisionit Evropian. Opinionet janë thellësisht të ndara në lidhje me çështjen se në çfarë situate është dialogu dhe cili duhet të jetë fokusi.

Pra, Shtetet e Bashkuara kanë marrë rolin udhëheqës, por natyrisht se kjo duhej t’i takonte Bashkimit Evropian. Ky është një proces që duhet ta udhëheqte Bashkimi Evropian. Pra, në fund të ditës, situata që kemi është një kaos. E gjithë kjo histori më të vërtetë është udhëhequr keq. Mendoj se kjo është pikërisht ajo që ndodh kur keni një lojtar kyç në gjendje të dobët, për shkak të rrjedhës së natyrshme të politikës. Përfaqësueses së Jashtme të BE-së, Federica Mogherini, i kalon mandati, në vjeshtë do të kemi udhëheqjen e re të Komisionit Evropian. Pra, arsyeja e pafuqisë paraqitet gjithmonë kur jemi në fund të mandatit të Komisionit Evropian.

Gjermania dhe Franca do të duhej të thoshin “shikoni përderisa këtu është Komisioni Evropian, ai ka autoritetin dhe në e mbështesim”, por ato nuk po e bëjnë këtë pikërisht për arsyet e lartëpërmendura. Në vend të kësaj, të dyja vendet po paraqesin inciciativa vetanake. Mendoj se kjo është shumë keq. Ato do të duhej të kishin agjendë të përbashkët kur është fjala për Ballkanin Perëndimor. Megjithatë aktualisht, Gjermania duket se më shumë dëshiron të tregojë se është e bashkuar në një qëndrim me Francën, sesa po mendon në mënyrë strategjike se çfarë është mirë për Ballkanin Perëndimor. E tërë kjo situatë duket pak qesharake.

Radio Evropa e Lirë: A mendoni se roli i SHBA-së në dialogun Kosovë- Serbi në këtë moment është konstruktiv?

James Ker Lindsay: Kësaj nuk mund t’i përgjigjem me një fjali pasi varet nga shumë gjëra tjera. Për momentin kemi një situatë shumë komplekse. Mendoj se SHBA-ja mund të jetë jashtëzakonisht konstruktive dhe mund të luajë rol pozitiv. E vetmja gjë që aktualisht mund të bëhet në dialogun midis Prishtinës dhe Beogradit është se bashkësia ndërkombëtare, Bashkimi Evropian dhe Shtetet e Bashkuara, të punojnë së bashku për të gjetur një zgjidhje.

Për momentin këtë nuk po e shohim, pasi po shohim ndasitë brenda BE-së , shohim mosmarrëveshje brenda aktorëve kryesorë, BE-së, SHBA-së dhe Francës. Gjermania dhe Britania e Madhe janë në pozicion të njëjtë i cili është ndryshe nga ai që mbajnë Shtetet e Bashkuara. Ndërkaq Franca e ka pozicionin e saj. Shtetet e Bashkuara plotësisht mund të bëhen faktor jetik, por për momentin kemi kaos. Në fakt, Shtetet e Bashkuara, janë bërë pjesë e problemit sepse ne kemi një tendencë për të anashkaluar BE-në dhe që roli kyç t’i kalohet SHBA-së. Por, ne e dimë se Bashkimi Evropian është bartës i rolit më të rëndësishëm në gjithë këtë proces. Pra, nëse BE-ja dhe Shtetet e Bashkuara punojnë së bashku – po, Shtetet e Bashkuara mund të luajnë një rol konstruktiv.

Nëse SHBA-ja luan lojën e saj, mendoj se do të shohim se pjesëmarrësit e procesit do të luajnë lojrat e tyre me SHBA-në, siç po luajnë tani me BE-në.

Radio Evropa e Lirë: A mund të konkludohet se presioni ndaj Prishtinës dhe Beogradit ka qenë si rrjedhojë e vullnetit të mirë të Berlinit dhe Parisit për të çuar përpara dialogun mes Kosovës dhe Serbisë?

James Ker Lindsay: Të kthehemi në temë, nuk ka qenë e qartë cili ka qenë qëllimi i takimit të Berlinit, dhe çfarë kanë shpresuar të arrijnë me atë takim. Disa thonë se takimi është mbajtur për t’i vënë pikën temës për shkëmbimin e territoreve, dhe disa të tjerë thonë se pikërisht kjo edhe ka ndodhur.

Problemi qëndron aty se nuk janë paraqitur teori të reja për të dalur nga kriza. Nëse nuk dëshironi të flisni për shkëmbimin e territoreve, atëherë cila është alternativa? Çfarë po vendosni në tryezën e diskutimin që do të mundësonte lëvizjen përpara? Askush nuk paraqiti diçka të tillë dhe mendoj se kjo gjithashtu është pjesë e problemit. Askush nuk paraqiti ndonjë zgjidhje të mundshme apo ide të reja. Vetëm u tha se, mirë kjo nuk ka pëlqen, le ta ndalojmë, mirëpo çështja është se cili është plani që gjërat të lëvizin përpara. Me sa po e shoh unë, nuk ekziston asnjë plan i tillë.

Përgatiti: Kestrin Kumnova