Please Wait ...

Bushati: Serbia mos pretendojë marrëdhënie të mira me Shqipërinë, për sa kohë vazhdon agresionin diplomatik ndaj Kosovës

By | May 7, 2019


An Interview with Agron Tufa – Why the Communist Crimes Scholar Sought Political Asylum in Switzerland Alice Elizabeth Taylor

Agron Tufa, the ex-head of the Albanian Institute for the Studies of Communist Crimes and its Consequences (ISKK) recently sought asylum in Switzerland for himself, his wife, and his five children.

Tufa has received a number of death threats due to his work investigating, researching, and publishing information on non-judicial executions carried out by Communist forces. His work has caused outrage in the ruling Socialist Party, especially from MP Spartak Braho who was a member of the Communist judiciary. The government recently tried to ban the study of WWII Communist Crimes and have repeatedly tried to stop journalists and citizens from accessing documents or trying to find out more about what happened during those times.

Exit interviews Tufa to find out why he finally decided to leave and why he believes he is a target of threats and harassment.

Alice Elizabeth Taylor: Why did you decide to leave Albania?

Agron Tufa: II decided to leave after receiving a number of death threats. These came in written form, in public places, near my home, and even whilst driving around the city. People have tried to start fights in the street with me and I have been insulted. I also received threats and provocations from senior government officials on my mobile phone, insisting on a “meeting” to “discuss” and telling me that if I refuse to meet “we will publish a video”. I felt the danger close to my home and my family and I made the decision to leave to protect them.

Alice Elizabeth Taylor: You have received many threats for several years, why did you decide to leave now alone?

Agron Tufa: I have received threats since April 2017. I have reported them to the State Police in the cybercrime sector, but the Tirana District Attorney’s Office has ruled not to launch an investigation. The last two threats, dating back to September of this year, one sent to my lawyer, to him and me, and the other message sent to me personally, were reported to the Vlora and Tirana District Prosecutors respectively. We have not received any response.

Meanwhile, the trial I had opened in April of this year against my aggressors from the Albanian Parliament (MPs, former MPs, diplomats, former diplomats, journalists and newsrooms) has not progressed at all. In the meantime, I have regularly sent information on personal and institutional attacks to the Albanian Parliament and, at the beginning of November this year, launched a detailed 16-page, English-language, information on the 10 most accredited embassies in Tirana, including the EU Embassy and the OSCE Presence in Albania. No one helped or responded to me.

The threat and danger came from former State Security operative officers, who are today at the head of the main state institutions. In the absence of any help or protection from law enforcement agencies or independent institutions that are paid to protect human rights, and with no alternative I decided to save my family by fleeing in search of political asylum. I think even animals, when they feel their cubs are in danger, abandon their territory, looking for another, safer place to stay.

Alice Elizabeth Taylor: Who makes these threats and why? If they are related to government and power, then who?

Agron Tufa: The people threatening me are former State Security operative officers from Communism times who today lead the political and administrative institutions in Albania. The Prime Minister of Albania and the Speaker of the Albanian Parliament have the direct responsibility for their installation, and restoration to power. I think they have brought these “vampires” of the past back to consciousness in order to exert psychic and verbal terror on free and independent people, on independent institutions and free thought.

Alice Elizabeth Taylor: Why do you think you have been targeted?

Agron Tufa: Because of my work. My job and that of my colleagues at the Institute for the Study of Crimes and Consequences of Communism (ISKK) has been to uncover all kinds of crimes committed by the dictatorship and security of the state, to make these crimes public, to acquaint society with the names that have committed these crimes.

I as the head of the Executive of ISKK launched a legal operation, based on the articles of our organic law no. 10242 (dated 25.2.2010), for obtaining information on the presence of these former security officers of the dictatorship in the structures of our democratic institutions, in the state administration, and in high institutions of particular importance.

I have extended this legal requirement to over 110 institutions and state administrations throughout Albania. I was thus fulfilling the legal and institutional obligations of the Institute I headed. With the exception of the 2-3 important institutions that provided their information in accordance with the law, the overwhelming majority of senior institutions under the Prime Minister and Parliament, over ninety-five percent, refused to respond, even after our insistence on legal obligation.

For all these refusals, even for every request, we have informed the line minister, the Prime Minister and the Speaker of Parliament. That is why I say that the occupation of state administration and subordinate or independent institutes has been a well-regarded strategic part of the government and is controlled by the Prime Minister and the Speaker of Parliament.

On April 1, 2019, a campaign of intimidation, defamation, insults, an unprecedented lynching crusade from the Assembly Hall and the press began, which continues after my departure in the same spirit.

I believe that the government not only wants to justify the crimes of communism, but also to be proud of them.

Alice Elizabeth Taylor: What do you think about the former members of the Communist Party who still hold positions of power and have influence in Albania?

Agron Tufa: I think it’s a mental filth, from which all other filth comes: political, aesthetic, and ethical filth. It is a catastrophe for the spirit and outlook of Albanian society, a lump in Albania’s derelict back, a metastasis in the perspective of younger generations, a malignant tumor for many other future generations.

I think Albania has turned into a totalitarian Oligarchic and Demagogic dictatorship- a totalitarian hybrid dictatorship of the most extreme amorality. This is due to the manipulation of our political and intellectual elites, their moral bankruptcy, their deep incoherence on consciousness and sense of perspective.

As the space of political freedom in Albania was privatized by political parties, which perpetually surround themselves by marking themselves alone, any political change was made impossible and so, little by little local and central authorities, law enforcement institutions, state and private assets are all controlled by one hand: the Prime Minister and the Socialist Party (former Communist Party).

Alice Elizabeth Taylor: Have you received threats since you left Albania?

Agron Tufa: Yes, the threats have continued. MP’s have said “We’ll find you even in the last hole where you went to seek asylum” (MP Spartak Braho, former MP Sabit Brokaj); “We will ask the Swiss state through our embassy there and respectively the Swiss embassy in Albania not to accept Tufa. Not only in Switzerland, but in no other country.” (Brokaj).

Another threat, made by former Minister of Internal Affairs in 1982-1990, Osman Murati, was published on social media: “If that dung Tufa would be tried for the crime of accusing heroes and martyrs of the national liberation war, and the court would sentence him to death, I would propose that I be the one to give the bullet to his head.” It seems that the former Communists (more precisely the “Enverists”) and their former tools like the former State Security, have created a lot of confidence in Rama’s power.

Alice Elizabeth Taylor: What do you hope for your future?

Agron Tufa: First, detached from the homeland and the employment opportunities I had there, I will try to survive economically with my family in this new situation. Second, to witness and denounce the crimes of Communism and the power-clad people who encourage criminals, make “directors of directors” terrorize people who, like me, seek to bring to light the historical truth and give it a name. And third, if I find time beyond this, I want to write and continue my creative path.


Intervista: Mandl: Nuk mund të ketë anëtarësim të Serbisë në BE pa njohjen e pavarësisë së Kosovës

Festim Gashi

Kam besim se do të formohet një qeveri e re në Kosovë, e cila duhet të fokusohet në forcimin e sundimit të ligjit dhe reformat, thotë Lukas Mandl, anëtar i Parlamentit Evropian. Në një intervistë për Zërin e Amerikës, zoti Lukas, i cili është anëtar i Delegacionit të Parlamentit Evropian për Bosnjen dhe Kosovën, tha se ideja e shkëmbimit të territoreve si zgjidhje për normalizimin e marrëdhënieve mes Prishtinës dhe Beogradit nuk ka mbështetje në Kosovë.

Zëri i Amerikës: Zoti Mandl, dy muaj pas zgjedhjeve të përgjithshme, Kosova vazhdon të jetë pa qeveri të re, pjesërisht për shkak të një ngërçi politik të shkaktuar nga mungesa e një marrëveshje mes partive politike për krijimin e një koalicioni qeverisës. Si i shihni zhvillimet e fundit politike në Kosovë?

Lukas Mandl: Kosova është një vendi i strukturuar demokratik. Natyrisht, ka mungesa të disa reformave në disa fusha të shtetit dhe shoqërisë, por demokracia po funksionon. Unë isha pjesë e Delegacionit të Parlamentit Evropian, që vëzhgoi zgjedhjet dhe jam i kënaqur që demokracia po funksionon. E theksoj këtë për çdo vend ku kjo është e vërtetë sepse unë e respektojë vendimin e votuesve. Votuesit në Kosovë kanë vendosur në mënyrë të qartë të mbështesin dy partitë fituese në Kosovë dhe ato po negociojnë për formimin e një qeverie. Unë kam besim se mund të formohet një qeveri e mirë. Do të jetë e rëndësishme që të bëhen reforma të brendshme, që të fitohet dhe të pranohet mbështetja nga pesë vendet e tjera të Ballkanit. Nëse krijohet, unë mendoj se qeveria e re do të ketë një mandat të mirë.

Zëri i Amerikës: Sipas mendimit tuaj, cilat do të jenë sfidat kryesore të qeverisë së re në Kosovë, që pritet të drejtohet nga udhëheqësi i Vetëvendosjes, Albin Kurti? Çfarë pret Parlamenti Evropian dhe Delegacioni i tij për Bosnjën dhe Kosovën nga qeveria e re e Kosovës?

Lukas Mandl: Unë mendoj se gjatë mandatit të qeverisë së re të Kosovës, për njerëzit e Kosovës, pesëdhjetë për qind e vendimeve të rëndësishme do të vijnë nga Bashkimi Evropian, dhe ndoshta 50 për qind nga qeveria e Kosovës. Pjesa që duhet të bëhet nga qeveria e Kosovës është forcimi i sundimit të ligjit. E theksoj këtë sepse sundimi i ligjit është drejtpërdrejt i lidhur me investimet dhe investimet janë drejtpërdrejt të lidhura me punësimin, vendet e punës. Dhe nëse ka vende pune dhe investime, njerëzit do të qëndrojnë në Kosovë. Është shumë e rëndësishme që të rinjtë, punëtorët e fortë, të arsimuarit qëndrojnë në vend dhe e forcojnë vendin e tyre. Në anën e Bashkimit Evropian do të jetë e rëndësishme që të mbahet premtimi për liberalizimin e vizave me Kosovën dhe kjo të realizohet sa më shpejt që të jetë e mundur. Unë luftoj për këtë në parlament dhe shumica e anëtarëve të Parlamentit Evropian janë në favor të liberalizimit të vizave me Kosovën. Përveç forcimit të sundimit të ligjit, për qeverinë e re të Kosovës do të jetë e rëndësishme që të forcohet sistemi i arsimit, veçanërisht në fushën e teknologjisë, programeve kompjuterike, kodeve, arkitekturës së softuerëve, sepse Kosova nuk ka shumë burime natyrore dhe nuk ka një industri tradicionalisht të fuqishme. Por Kosova ka një numër të madh të të rinjve, mesataren më të madhe të popullsisë së re në Evropë. Ka shumë të rinjë që duan të punojnë në fushën e inxhinierisë së programve kompjuterike, dhe një numër i tyre tashmë e bëjnë këtë. Disa kompani të mëdha austriake punojnë me këta të rinjë në Kosovës. Për këtë arsye, unë nganjëherë them se Kosova, ndoshta mbarë Ballkani Perëndimor një ditë mund të bëhet Silikon Valley i Evropës. Por, duhet të forcohet sistemi i arsimit në këtë fushë, duhet të forcohet arsimi për vajzat, gratë dhe për të gjithë në shoqëri. Unë mendoj se mund të mbështetet çdo qeveri që përpiqet të realizojë këto synime.

Zëri i Amerikës: Çfarë duhet të bëjë Kosova për t’ia lehtësuar Bashkimit Evropian marrjen e vendimit për liberalizimin e vizave?

Lukas Mandl: Unë kam qenë shumë i sinqertë për kët çështje. Kosova i ka plotësuar të gjitha kushtet për liberalizimin e vizave me Bashkimin Evropian. Kosova i ka plotësuar mbi 90 kushte të parashtruara nga Bashkimi Evropian. Kjo është bllokuar për arsye politike. Pesë vende të Bashkimit Evropian akoma nuk e njohin pavarësinë e Kosovës dhe disa vende të tjera që dyshojnë se liberalizimi i vizave me Kosovën do të funksiononte pasi ata kanë frikë se njerëzit do të largohen nga vendi dhe nuk do të kthehen, do të qëndrojnë në Evropë dhe në pjesë të tjera të botës.

Zëri i Amerikës: Çfarë ndikimi do të kenë përpjekjet për reformimin e Bashkimit Evropian dhe moshapja e negociatave të anëtarësimit të Shqipërisë dhe Maqedonisë, në procesin e normalizimit të marrëdhënieve Kosovë-Serbi?

Lukas Mandl: Për mua këto dy gjëra janë të ndërlidhura dhe të rëndësishme në këtë fushë. Unë jam miqësor me Kosovën, si raportues i grupit të Partisë Popullore Evropiane dhe Parlamentit Evropian për Kosovën dhe unë jam i angazhuar me Kosovën, por kjo nuk do të thotë se unë e vë në dyshim rëndësinë e Serbisë. Serbia është e rëndësishme, populli serb është i rëndësishëm. Serbia është ekonomia me fuqishme në rajon dhe ajo ka një përgjegjësi për shkak të kësaj force. Unë gjithmonë ia them Serbisë se është e rëndësishme që ajo ta kuptojë se shumica e vendeve të botës e kanë njohur Republikën e Kosovës. Nuk është e arsyeshme që të mendohet se mund të ketë një anëtarësim të Serbisë në Bashkimin Evropian pa njohjen e pavarësisë së Kosovës. Në këto fusha nevojitet përgjegjësi nga Serbia dhe për këtë çështje të gjithë udhëheqësit e vendeve të Bashkimit Evropian duhet t’i dërgojnë një mesazh të qartë Serbisë se kemi nevojë për ju, ju duam në familjen evropiane, por ju lutem jepni fund këtij konflikti të vjetër. Pra, është obligim i Komisioni të Bashkimit Evropian që të kujdeset për procesin e dialogut (Kosovë-Serbi). Unë shpresoj që jo vetëm Komisioneri për Punë të Jashtme, Josep Borrell, por edhe Komisioneri për Fqinjësinë, Oliver Varhelyi do të angazhohen në procesin e dialogut. Të them të drejtën, ky proces nuk është një përgjegjësi e vetëm Presidentit francez, Emmanuel Macron. Shpresoj që ai nuk do ta dëmtojë këtë proces, por zoti Macron, të them të drejtën, nuk ka mandat evropian për këtë çështje, ai ka mandat francez, ashtu si udhpheqësit e 27 vendeve të tjera anëtare të Bashkimit Evropian.

Zëri i Amerikës: Zoti Mandle, zyrtarët austriakë kanë mbështetur idenë e shkëmbimit të territoreve si pjesë e një marrëveshjeje përfundimtare për normaliziminKosovë Serbi. Si e shihni ju këtë?

Lukas Mandl: Ideja lindi në Austri, në alpet e Tirolit, gjatë një diskutimi publik mes presidentit austriak, presidentit të Kosovës, Hashim Thaçi, dhe presidentit të Serbisë, Aleksandër Vuçiç. Unë nuk dua të jem në mesin e atyre që imponojnë një zgjidhje nga jashtë mbi çështjet për të cilat Kosova dhe Serbia flasin ose janë dakord. Ka qenë një gabim i madh në historinë e Ballkanit Perëndimor, që nganjëherë janë imponuar zgjidhje nga jashtë për Ballkanin Perëndimor. Unë nuk dua që të imponohet një zgjidhje nga jashtë. Unë do të jem i kënaqur nëse vazhdojnë diskutimet dhe dialogu mes Kosovës dhe Serbisë dhe unë nuk dua që të imponohen gjëra në axhendën e këtyre bisedimeve. Përvoja ime pas idesë së shkëmbimit të territoreve ishte dhe vazhdon të jetë se shumica e njerëzve në Kosovës nuk e mbështesin atë. Kështu që nuk duket se ka shanse të mëdha që kjo ide do të funksinonte mirë. Prandaj, ndoshta do të ishte më mirë që të gjenden çështje për të cilat palët mund të arrijnë marrëveshje.

Zëri i Amerikës: A do ta mbeshtesnit një zgjidhje të problemit mes Kosovës dhe Serbisë që përfshinë shkëmbim territoresh, pavarësisht nëse ajo është e imponuar apo jo?

Lukas Mandl: Unë do të mbështesja çdo zgjidhje që mbështetet nga Kosova dhe Serbia. Për mua është e rëndësishme që të ketë një zgjidhje me respekt reciprok mes Kosovës dhe Serbisë. Nuk është detyra ime që të imponojë një zgjidhje. Unë vërtetë kam përshtypjen se imponimi i zgjidhjeve nga jashtë nuk ka qenë axhenda e duhur për Ballkanin Perëndimor.

Zëri i Amerikës: Zoti Mandl, udhëheqësi i Vetëvendosjes, Albin Kurti, i cili pritet të jetë kryeminstër i qeverisë së re të Kosovës, ka kundërshtuar idenë e shkëmbimit të territoreve ose korrigjimit të kufirit. Sipas mendimit tuaj, çfarë ndikimi mund të ketë fitorja e zotit Kurti në dialogun Kosovë-Serbi?

Lukas Mandl: Përshtypja ime nga jashtë është se ndoshta kryeministri i ardhshëm Albin Kurti tani është më i moderuar në politikat e tij se sa në të kaluarën. Unë gjithashtu kam përshtypjen se mund të formohet një qeveri e mirë dhe profesionale nga dy partitë fituese në Kosovë. Negociatat janë pjesë e sistemit politik, veçanërisht në demokraci, ku bisedimet me njëri-tjetrin janë një instrument i rëndësishëm i gjetjes së zgjidhjeve. Për mua paraqitja e qëndrimeve në mbështetje ose kundër propozimeve për çështje të caktuara para negociatave nuk është ndonjë problem. Do të ishte problematike nëse palët nuk flasin me njëra-tjetrën. Kështu që nëse Albin Kurti ose Aleksandër Vuçiçi thonë se nuk duan të bisedojnë, atëherë do të ishte problem. Për aq kohë sa ka njerëz që janë të gatshëm të bisedojnë, do të ketë një rrugë për gjetjen e një zgjidhjeje. Unë jam gjithmonë optimist për këtë.

Zëri i Amerikës: Zoti Mandl, Shtetet e Bashkuara kanë shtuar angazhimin e tyre në Ballkan, duke emëruar dy dërguar për Ballkanin dhe për bisedimet Kosovë-Serbi? Cili do të jetë roli i Bashkimit Evropian në procesin e bisedimeve pas përfshirjes më të madhe amerikane?

Lukas Mandl: Për Bashkimin Evropian kjo është një përparësi e madhe. Kjo do të thotë se vetë Presidentja Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, e sapozgjedhur nga Parlamenti Evropian, do të kujdeset për çështjen e dialogut. Unë ia kam kërkuar këtë disa herë, dhe e kam kuptuar përgjigjen e saj se ajo është dakord me këtë dhe e sheh këtë si një përparësi. Por do të ketë edhe komisionerë të tjerë që do të merren me këtë si Komisioneri për Punë të Jashtme, Komisioneri i Fqinjësisë dhe të tjerë që do të angazhohen në nivel politik. Do të ketë gjithashtu edhe të dërguar të posaçëm që do të mbikqyrin aspektin teknik të procesit. Por, kjo vazhdon të jetë një përparësi për Komsionin Evropian dhe Parlamentin Evropian. Nëse do të kem përshtypjen se Komisioni Evropian nuk po angazhohet aq shumë për këtë çështje unë do të kërkojë me forcë si anëtar i parlamentit që gjerat të ecin përpara.

Zëri i Amerikës: Disa analistë kanë paralajmëruar se Rusia mund të përpiqet të sigurojë një prani në Ballkanin Perëndimor përmes pengimit të zgjidhjes së problemeve mes Kosovës dhe Serbisë. A mund ta pengojë Rusia në fakt arritjen e një marrëveshjeje mes Prishtinës dhe Beogradit?

Lukas Mandl: Shpresojë që jo. Varet nga ne, evropianët nëse ne lejojmë ndikim nga pjesë të tjera të botës, që nuk janë dakord me vlerat dhe qasjen tonë ndaj dinjitetit dhe lirive njerëzore. Këtu nuk përfshihet vetëm ndikimi nga Rusia, por edhe nga Turqia, Kina, madje edhe Arabia Saudite. Disa njerëz nuk e dinë që Serbia zhvillon më shumë stërvitje me NATO-n, dhe se Rusia nuk po shpenzon aq shumë në Serbi. Bashkimi Evropian po shpenzon shumë në Ballkanin Perëndimor dhe në Serbi. Kjo nuk është një dhuratë, por pjesë e përpjekjeve për një zhvillim të qëndrueshëm të mbarë kontinentit, për mbarë Bashkimin Evropian. Kështu që ka shumë arsye për të qëndruar të bashkuar, si një familje evropiane e bashkuar, që të mos lejojmë ndikime të tilla brenda Bashkimit Evropian. Por unë e di që ky rrezik ekziston, jo vetëm nga Rusia por edhe nga vende të tjera. Në duhet të shmangim sa më shumë që të mundemi këto lloje të ndikimit negativ.

Zëri i Amerikës: Presidenti i Serbisë, Aleksandër Vuçiç, kohët e fundit tha se masakra e vitit 1999 në Reçak të Kosovës ishte fabrikuar. Në Kosovë, mohimi i krimeve të luftës nga Serbia shihet si një kundërshtim ndaj frymës së pajtimit dhe normalizimit të marrëdhënieve. Sipas mendimit tuaj, çfarë ndikimi mund të kenë këto lloje deklaratash mbi bisedimet Kosovë-Serbi?

Lukas Mandl: Pyetja ime është se për cilën audiencë janë dhënë këto mesazhe. Shpresoj që të mos jetë e nevojshme për një zyrtarë ose politikanë në Ballkanin Perëndimor që të mohojë ngjarje të tmerrshme si kjo. Duhet të jetë e mundur që të nderohen dhe të kujtohen viktimat dhe të arrihet një ardhme pozitive dhe e begatë në të gjitha pjesët e botës. Unë nuk jam dakord me mohime të tilla. Kjo akoma po ndodh edhe në rajone të tjera, si në Turqi, e cila mohon gjenocidin armen. Nuk dua të krahasoj njërën ngjarje me tjetrën, ato janë të ndryshme. Por, të mohosh vuajtjet viktimave është diçka për të cilën ne nuk kemi nevojë në Evropë, e as në zona të tjera. Ne nuk e duam këtë nga asnjëra palë. Historia e suksesshme e Bashkimit Evropian është e bazuar te tejkalimi i këtyre mohimeve dhe agresionit që ato përmbajnë në vete. Unë i bëj thirre të gjitha palëve që t’u japin fund konflikteve etnike, kombëtare dhe fetare. Këto janë konflikte të gabuara dhe jo racionale. Të punojmë për një të ardhme të begatë për rajonin, duke mbështetur gjashtë vendet e Ballkanin Perëndimor.

Inva Mula rrëfehet në Abc News: Kisha ardhur për një natë, përjetova tmerrin

Sopranoja me famë botërore Inva Mula vjen për një natë në Tiranë dhe ajo natë qëlloi të ishte nata e tmerrit për shumë shqiptarë.

Inva shkon vetë të shohë me sy se çfarë kishte ndodhur. Trishtimi ishte i madh, por i dha edhe një shtysë të madhe për të çuar shpresën tek këta njerëz.

Prej atij momenti i lindi ideja të mbledhë Artisë dhe të mbledhë fonde!

Kjo inisiativë e Invës do të mbyllet më 31 dhjetor. Dëgjojeni vetë Invën kur tregon dhe kontribuoni.





Mesazhi që nuk i shkoi kurrë, rrëfimi emocionues i gruas së Sajmir Grekut. Ëndrrat e tij për vajzën dhe fotot e fundit para tërmetit

Tërmeti i 26 Nëntorit shuajti 3 pjesëtarë të familjes Greku. Pëllumb Greku, Çelike Greku dhe Sajmir Greku jetonin në një prej pallateve të shembura në Thumanë. Bashkëshortët gjetën vdekjen në vendngjarje, ndërsa 31-vjeçari doli i gjallë nga rrënojat dhe ndërroi jetë disa orë më vonë në Spitalin e Traumës.

Në një rrëfim ekskluziv për tvklan.al, Klotilda Greku, gruaja e Sajmir Grekut rrëfen për natën tragjike kur humbi bashkëshortin. Fati deshi që ajo dhe vajza e vogël Klejsa të vizitonin prindërit e saj fundjavën që lamë pas dhe nuk ndodheshin në shtëpi, kur ra tërmeti me magnitudë 6.4. Sot, e veshur e gjitha me të zeza, Klotilda ka mbetur vetëm me vajzën 1 vjeç e 7 muajshe, të cilën Sajmiri e kishte idhull.


Klotilda rrëfen historinë e dashurisë me Sajmirin, dashurinë e madhe që ai kishte për vajzën, por edhe detaje nga nata tragjike. Ajo tregon se pallati kishte pësuar dëmtime që prej tërmetit të vitit të shkruar, por familja Greku këtë e kishte parë si shenjë se ishte ndërtesë e fortë. E cilëson tragjedi të paralajmëruar, teksa tregon se në dhomën ku flinin, një pjesë e murit kishte qenë e ngritur.

Klotilda kishte biseduar në telefon mbrëmjen e së hënës me bashkëshortin e saj. Madje kishin bërë shaka për tërmetin e rënë po atë mbrëmje.

30-vjeçarja tregon se kishte planifikuar të nisej drejt Tiranës disa ditë me herët, e të kthehej më herët, por kishte qenë pikërisht Sajmiri që e kishte bërë që ta shtynte vizitën tek prindërit e saj, pasi donte të rrinte me të bijën.

Tërmetin e orës 03:00, Pëllumb Greku kishte biseduar në telefon me një prej mbesave të tij, e cila i kishte kërkuar që të dilnin nga banesa, në çdo rast. Por ai i kishte thënë se Sajmiri ishte në gjumë, se i vinte keq ta zgjonte të birin dhe se “nuk është gjë, e se jemi mësuar ne tani me tërmetet”.

Klotilda tregon edhe herën e fundit që familja e saj ishte e plotë. Fotot e fundit me Sajmirin dhe vajzën dhe boshllëkun e madh që ai ka lënë në zemrat e tyre.

Saimiri punonte në një fabrikë xhamash në Tiranë, Vinte-shkonte, e bënte përditë rrugën. Po ashtu edhe Pëllumbi punonte, Lezhë-Tiranë. Vjehrra rrinte në shtëpi. Ka qenë zonjë në kuptimin e mirë të fjalës. Me Sajmirin jemi njohur vetë, jemi dashuruar.

Prej sa vitesh ishit të martuar?

Kemi 3 vite që jemi zyrtarisht bashkë, nuk kemi bërë martesë. Ka një vit e gjysmë qëkur ka lindur vajza që ne kemi jetuar tamam në një shtëpi, sepse unë isha në punë dhe detyrohesha të ikja dhe të vija, edhe fundjavave.

Kjo është vajza, Klejsa?

Klejsa. Është një bashkim emrash të emrit tim dhe të Mirit. Është 1 vjeç e 7 muajshe. Ishte prioriteti i Mirit, për të gjitha gjërat. Do të bëj gjithçka për vajzën, thoshte, ishte idhulli. Vajzat kanë zakonisht babain idhull, por ai e kishte idhull vajzën, sikur ishte më e veçanta në botë, e thoshte me krenari. Madje ne nga ana jonë i them cucë vajzës dhe thoshte, kjo është cuca ime.

Sa ditë para tërmetit jeni larguar?

Të dielën në drekë në orën 12:00 na ka përcjellë vetë tek autostrada, që të vinte furgoni për Tiranë.

Për çfarë qëllimi u larguat?

Për vizitë tek familja ime. E kishim bërë në plan. E pyeta a mund të shkoj sepse jam mërzitur pak për prindërit, doja të shkoja disa ditë më parë dhe të kthehesha pak më para. Por tha rri dhe pak ditë që të qëndroj me gocën, sepse nuk rrinte një ditë të vetme pa gocën. Ishte gjatë gjithë kohës në punë, vinte shumë vonë nga puna, ishte i ngarkuar dhe kur vinte thoshte, vetëm kjo ma heq gjithë lodhjen. Atë ditë na përcolli, madje atë ditë bëmë edhe ditën e fundit, duke pritur furgonin të vinte. Po luante me vajzën e hipte mbi makinë. U ndamë, u larguam. Folëm përsëri të hënën në darkë, që ra tërmeti i parë në orën 22:00 dhe më tregoi, sepse unë kisha shumë frikë.

Çfarë të tregoi?

Ishte nga ora 22:00 që folëm ne, me të gjithë pjesëtarët e familjes, folëm me vjehrrin, me vjehrrën, foli dhe goca me babin me nënën me gjyshin dhe tha ra tërmet. Edhe po bënin shaka me mua, më thonin që ishte shumë i fortë, sepse e dinë që unë kam shumë frikë. Vjet e përjetova vetë me vajzën të tërmetin tjetër që ra.

Në të njëjtin pallat që është shembur?

Po në të njëjtin pallat, kam qenë vetëm unë me vajzën dhe e kisha marrë fobi këtë punën e tërmetit. Vetëm kur lëvizte divani unë trembesha.

Pati plasaritje herën e parë?

Po ka pasur goxha plasaritje edhe herën e parë.

Na e rrëfeni këtë bisedën me Saimir, këtë të tërmetit?

Pyeti për gocën, si jeni të gjithë në përgjithësi dhe pastaj tha ra tërmet. Thashë me të vërtetën e keni? Po më tha. Vjehrri nga ana tjetër thoshte, po po, ra 9 ballë, po bënin shaka. I thashë po do rrini aty ju? Shyqyr që nuk je ti tha, sepse do kishe vdekur nga frika nga tërmeti. I thashë unë nuk rrija brenda edhe sikur të kisha qenë, do ikja. Edhe kaq. Mbaroi, ai tha unë po shkoj të shtrihem, ishte ora 10 e pak, sepse ishte lodhur nga puna. E mbyllëm telefonin, pastaj edhe kaq.

Por për tërmetin tjetër?

Për tjetrin jo, as nuk ka ndjerë fare. Domethënë nga to që më thanë mua komshinjtë, nga sa kam dëgjuar. Ka rënë edhe njëherë një tjetër, e ka marrë vajza e xhaxhait, vjehrrin dhe i ka thënë të dalim jashtë se ra tërmet. Ai i thotë ne kemi dalë deri tek dera vetë, por Miri është në gjumë dhe nuk ka dëgjuar gjë dhe më vjen keq ta zgjoj djalin se është i lodhur nga puna.

I orës 03:00, pra një orë para?

Ajo i është lutur, aman o xhaxh, ose hajdeni tek ne, ose të dalim të gjithë jashtë. Sepse pallati i atyre ka qenë nga këto 2 katëshet që nuk kanë pësuar dëme, as në tërmetin e parë.

Por ama pallati juaj kishte pësuar shumë?

Po pallati jonë kishte, edhe për këtë i dukej sikur është më i sigurt. Ose hajdeni këtej, ose dalim jashtë.

E çfarë i tha Pëllumbi?

I kishte thënë që më vjen keq për Mirin ta zgjoj, po nuk jemi duke dalë se nuk është gjë, jemi mësuar ne tani me tërmetet, sepse vërtetë u bë shumë herë që po bie.

Po për të madhin kush ju njoftoi?

Përsëri kjo vajza e xhaxhait. Më mori në telefon. E ndjemë dhe ne, ishim zgjuar. I shkruaj Mirit në WhatsApp, i shkruaj ra tërmet edhe tek ne, ngaqë më tha për atë të orës 22:00. Nuk më shkoi mesazhi, ai e kishte lënë internetin të hapur, sepse unë i shkruajta pak më vonë kur e mbyllëm telefonin. I shkruaj hë të zuri gjumi dhe nuk më ktheu përgjigje, por mesazhi i shkoi. Kur i çoj këtë, nuk i shkoi mesazhi.

Ti u merakose?

U merakosa pak, por prap mendova e ka lënë pa karikim, sepse zakonisht kështu e linte telefonin, harronte ta karikonte. Më merr kjo në telefon dhe më thotë që është shembur pallati i xhaxhit, është Miri me xhaxhin që janë brenda. Ndërsa për vjehrrin nuk e mora vesh mu duk sikur tha ka dalë jashtë. I thashë s’i kanë dalë, ata janë brenda. Po jo moj jo tha kanë ngecur të gjithë brenda dhe është shembur. Po si është shembur? Është shembur i gjithi tha. Prap nuk më besohej sesi mund të shembej pallati i gjithi. Pastaj u çova direkt. U çova dhe thashë do të ikim direkt. Lashë vajzën në shtëpi me mamin dhe u nisa me babin dhe xhaxhin.

Arritët atje…

Kur arrita, ç’të shihje… S’na la policia një herë. Pjesa e pallatit tim nuk shihej nga rruga sepse nuk është shembur i gjithë pallati, por vetëm pjesa e hyrjes sonë, domethënë hyrjes treshe nga fillimi deri në fund.

Unë isha aty kur e nxorën Sajmirin. Isha te këmbët e tij kur e futën në ambulancë. E ndoqa me makinën time në spital dhe ndenja aty. Gjatë operimit pyesnim herë pas here ata që dilnin, sepse doktorët normal që nuk na thonin gjë. Na thanë që ka vetëm problem me këmbët dhe ishim me shpresë. Kur doli nga operacioni shkoi në reanimacion dhe thanë që s’e takonim dot. Pyeta një infermiere dhe më tha nga gjendja që ishte është më mirë dhe se nëse s’do të ketë një hemorragji në veshka do ta kalojë. Tani që e kujtoj, se atëherë më dukej shumë shpresë, ma tha me një keqardhje, me një mënyrë që s’më dha shumë shpresa. Arrita të futesha në dhomë në një moment kur kishte hyrë doktori dhe e kishte lënë derën hapur. U futa pa leje në fakt se nuk më linin. E pashë, ishte në gjumë me maskën e oksigjenit në fytyrë. I preka ballin, ktheu kokën nga ana tjetër, por nuk më pa, nuk u zgjua. I fola, i thashë “bëhu i fortë, do e kalosh dhe këtë vetëm për gocën tonë dhe për mua që të kalojmë jetën bashkë”. Nuk reagoi, vetëm kokën lëvizi, por nuk e di nëse e lëvizi se e preka unë apo vetvetiu.

Dolëm jashtë, qëndruam te dera e reanimacionit. Nuk lëviza asnjë moment se nuk e leja dot vetëm, më dukej sikur do më largohej. Doli një infermiere tjetër, e pyetëm dhe na tha që kërkon vazhdimisht ujë. Isha e qetë, kur nuk shkuan as 10 minuta dhe doli infermierja tjetër tha të kërkon doktori. Kur e pashë që ishte dhe ajo me nxitim thashë se ka ndodhur diçka. Më tha do të tregojë doktori, nuk më tregoi gjë. Takoj doktorin dhe më thotë që pati një komplikacion, kishte bllokim të frymëmarrjes dhe kaloi në gjendje shoku. Ne u munduam të bëjmë gjithçka tha, por edhe mund ta humbasim. I thashë ta shikoj një herë vetë me sytë e mia. I kishin vënë aparatura të tjera shtesë, fytyra i ishte nxirë, veshët i ishin nxirë, vetëm pjesa e buzëve ishte e verdhë. Asnjë lloj lëvizje, asnjë gjë, vetëm merrte frymë me anë të aparaturave. Ai ishte gati, por doktori nuk ma thoshte dot që s’ka më shpresë, por tha mundet.

Pas çerek ore doli infermierja dhe thirri një kushëri të Sajmirit dhe babain tim dhe u dha lajmin. Unë hapa derën se thërritën ata dhe jo mua dhe pashë që ishin duke qarë të dy. Atëherë e kuptova. E pashë përsëri se s’rrija dot. Edhe pse e dija që s’do ta kem më, thashë të paktën ta shikoj. U futa brenda dhe u thashë aman dua ta shikoj, ta prek dhe ta përqafoj dhe një herë. Ai ishte i ftohtë i gjithi, akull.

Kjo është ngjarje e rëndë. Keni humbur njeriun e shtrenjë, por keni vajzën tuaj, frytin e dashurisë mes jush dhe Sajmirit.

Ajo është gjithçka e imja tani. Do doja që të jetonte sepse ai kishte shumë ëndrra për vajzën. Thoshte: Do ta bëjë babai balerinë, do t’i blejë babi makinë kur të bëhet 18 vjeçe se mami s’po e mëson dot makinën, do e mësojë goca. Babi do të nxjerrë gjithçka nga fundi i dheut, vetëm vajzës mos t’i mungojë asgjë’. Gjendja nuk ishte dhe aq e mirë që t’ia plotësonte gocës, por thoshte që do të punonte fort. Vinte nga puna dhe i kishte duart e çara nga xhamat dhe i thoshte gocës: “Shikoje babin si e ka dorën” dhe ajo e shihte dhe ia përkëdhelte “xhan xhan”. I thoshte që tani u shëruan e babi nuk kishte më asgjë. Të gjithë prindërit i duan prindërit i duan fëmijët e tyre, por ai kishte dhe mënyrën që e shprehte shumë. S’kemi banesë, nuk kemi më as njeri tani. Sajmiri kishte vëllain, që kishte 2 muaj që nuk jetonte në Shqipëri.

Ka shpëtuar?

Ai është me familjen e tij në Francë. Është i martuar dhe ka dy fëmijë. Ndërsa motra bashkëjeton me dikë në Tiranë. Tani që është shembur pallati, të afërmit e tjerë kanë ikur në Lezhë. Unë po jetoj te prindërit e mi në Dibër. Në Thumanë s’mund të jetoj edhe sikur të më strehonin diku këndej, siç kanë strehuar të tjerët. S’mund të jetoj unë me vajzën

Në rast se do t’ju rindërtojnë shtëpinë, do të arrini të qëndroni aty?

Jo! S’mundem të shkoj në atë vend. Shkova dhe pashë rrënojat e pallatit sepse doja të merrja diçka, ndonjë kujtim, ndonjë rrobë a diçka e Mirit. Por që të jetoj në atë shtëpi, do të më duket sikur do të jetoj sipër trupit të tij.

A mund të na e tregoni nga telefoni juaj foton e fundit me Sajmirin dhe me gocën ditën e diel, kur ju ka përcjellë?

Kjo, është. Ka dhe disa të tjera që kemi bërë atë ditë.

Pra, ky është takimi juaj i fundit me Sajmirin? Dhe përqafimi i fundit i Sajmirit me vajzën?

Po, i fundit ishte.

Po për tërmetin e një viti më parë? Ju thatë se ishit vetëm me vajzën në banesë. A pati dëmtime apartamenti juaj dhe pallati  dhe çfarë ndodhi më pas?

Hyrja jonë ka patur goxha dëmtime. Biles te dhoma ku flija unë një pjesë e murit ka qenë e ngritur. Nga brenda dukej sikur do të binte nga moment në moment. Erdhën të komunës a të bashkisë, nuk e di se kush ishin, që panë dhe fotografuan.

Muri thatë ishte i ngritur?

Po! Ka qenë një pjesë muri i ngritur, si i dalë. Pasi ra vetëm një pjesë… Biles goca kur ngrihej ndonjëherë nga krevati aty shkonte dhe i fuste duart te ajo pjesa e çarë. Deri tani ka qenë ashtu, e çarë, e parregulluar. Vetëm pjesa e kuzhinës u rregullua me mundësitë tona.

E rregulluat ju me mundësitë tuaja? Nuk është se erdhi dikush të financonte për ta rregulluar?

Jo, jo, askush! Te tërmeti i Shtatorit të këtij viti erdhën përsëri të shohin, por ishin vetëm ato që ishin, nuk është se ky tërmet bëri ndonjë dëmtim tjetër.

Çfarë ju thanë te tërmeti i një viti më parë dhe te ky i fundit? E nxorën shtëpinë të banueshme apo të pabanueshme? Ju dhanë ndonjë mundësi që të largoheshit?

Jo, nuk na thanë asgjë të tillë. As që është i banueshëm, e as që është me rrezikshmëri dhe ju duhet largoheni me patjetër, keni s‘keni, gjeni mundësinë të ikni. Ka dëmtime, do t’i shikojmë, do t’i vlerësojmë dhe do të vijë dikush që t’i vlerësojë dhe do të financohen nga bashkia, nuk e di diçka e tillë. Na thanë nëse e shihni që nuk jetoni dot, shkoni në një vend tjetër me qira se do ta paguajë bashkia për disa muaj.

Në një vend tjetër brenda Thumanës?

Në Thumanë, jo në vend tjetër.

Ekspertë të tjerë nuk erdhën asnjëherë?

Jo, jo.

Pavarësisht premtimit që ju bë, nuk erdhi askush për të parë se cilat ishin dëmet?

Jo. Këtë vit kanë ardhur dhe një herë, por jo ekspertë, ishin prapë të komunës. Vetëm fotografuan muret.

Vetëm apartamenti juaj ishte i dëmtuar në pallat, apo dhe apartamentet e tjera?

Edhe hyrja që ishte në kat të dytë ishte dëmtuar, edhe kati i parë ka qenë i dëmtuar, e rregulluan njerëzit sipas mundësive që kishin. Ka patur dëme në të gjithë pallatin, nuk ka qenë vetëm hyrja jonë.

Në pallatin tuaj sa banorë kanë humbur jetën?

7 veta. 3 nga familja ime, 2 nga një familje dhe 2 nga një familje tjetër.

A mund të themi që është një tragjedi e paralajmëruar për shkak të dëmtimeve që ka patur ai pallat? 

Nuk e di. Tragjedi e paralajmëruar ishte ajo përderisa ishin muret ashtu. Gjithçka u trazua, si të themi. Ishin të shpeshta, nuk ishte vetëm një tërmet.

Ju jeni me profesion mësuese?

Po, kam pas punuar mësuese. Tani jam e papunë. Kam një vit, që kur kam lindur vajzën.

Praktikisht pas këtij tërmeti ju jeni pa punë, pa shtëpi, pa asnjë adresë të saktë se ku të shkoni e të fusni kokën dhe të rrisni vajzën?

Përveç familjes, në këtë zonë jo.

A keni një apel për shtetin shqiptar? Për t’ju gjendur juve apo dhe banorëve të tjerë të Thumanës? Çfarë do të ishte ajo që do t’ju ndihmonte, do t’jua lehtësonte disi dhimbjen tuaj?

Dua vetëm që vajza të më rritet ashtu siç bashkëshorti im dëshironte, që të rritet me të gjithë të mirat e botës. Të rritet në një ambient, të jetë afër meje gjithmonë. Vetëm kaq dëshiroj, që të mos i mungojë asgjë! Unë do të punoj vetë, do të mundohem me të gjitha mënyrat dhe forcat që kam, s’do t’i lë asnjë gjë mangut, por po e shohim përditë sa po vështirësohet jetesa dhe nuk janë të gjitha mundësitë për t’i plotësuar të gjitha. Familja Greku ishte një familje shumë e veçantë. E njihte e gjithë Thumana, jo vetëm unë që po jetoja me ta. Nuk kanë patur asnjë fjalë të keqe me askënd./ Tvklan

E mbijetuara e tërmetit që ra nga kati i shtatë: Fluturuam me gjithë krevat, mbulova kokën me jastëk të mos shihja vdekjen me sy

Tërmeti i cili tronditi vendin tonë solli pasoja të mëdha. Yllka Osmani është njëra nga të mbijetuarat e tërmetit, e cila ka rene nga kati i shtate i apartamentit ku banonte, ne kohen qe ra termeti i tmerrshem.

Në programin “Historia ime”, Yllka ka treguar historinë prekëse se si arriti të shpëtonte.

Ajo dhe bashkëshorti i saj ndodheshin në katin e shtatë të ndërtesës. Kishin ndjerë dy lëkundjet e para,  por lëkundja e tretë ishte shumë e fortë. Nuk kishin patur mundësi të dilnin dhe në një kohë shumë të shkurtër e panë veten në mes të rrënojave. Yllka tregon se arriti të dallonte bashkëshortin  e saj, i cili ishte në gjendje shumë të keqe.

Pas 10 minutash tmerri dhe dhimbjeje vijnë të afërmit e tyre dhe i nxjerin nga rrënojat. Yllka tregon se në katin e parë të ndërtesës ishte dhe djali i saj, por që fatmirësisht arriti të dilte jashtë banesës para se ajo të shembej përtokë.

Yllka: Falë Zotit jam gjallë!

Gazetarja: Ju jetonit në cilën zonë të Durrësit?

Yllka: Në plazh, në stacionin e hekurudhës.

Gazetarja: Godina sa katëshe?

Yllka: 7 katëshe.

Gazetarja: Jetoni me familjen?

Yllka: Bashkë me familjen. Bashkëshorti, djali dhe vajza. Djali jetonte në katin e pare atë natë ndërsa vajza ishte në Tiranë.

Gazetarja: Në ato momente ishit vetëm me bashkëshortin në shtëpi?

Yllka: Po dhe djali ishte në të njëjtën banesë, po në katin e parë.

Gazetarja: Ndërkohë ju ishit në katin e shtatë?

Yllka: Ne në katin e shtatë dhe ra tërmeti i dytë që ishte më i fortë se i pari.

Gazetarja: E ndjetë tërmetin e pare?

Yllka: Po e ndjemë.. Edhe u cuam, menduam se nuk do kishte më, por filloi i treti dhe nuk na la kohë të bënim asgjë. Atje thamë Zot na ndihmo dhe kur  pamë që fluturuam me gjithë krevat…

Gazetarja: Çfarë ndodhi?

Yllka: Ra komplet ndërtesa në tokë, komplet u shkri, u bë pluhur i bardhë. Ne nuk e di kur e kemi parë veten aty, bashkëshorti që më thërriste Yllka ku je? Unë i thoja ti ku je se nuk shihej asgjë.  Kur e shoh bashkëshortin të varur, kokë edhe këmbë dhe duar dhe i mbahej vetëm një pjesë e këmbës tek një pjesë solete. Nuk  e di si i kam dhënë fuqi vetes dhe e kam tërhequr drejt vetes. Pastaj kemi ndenjur në rrënoja të sakatuar,vetëm rrënkonim. Pastaj dëgjuam zëra nga lagjja që panë se ndërtesa u shkri komplet dhe thoshin jeni gjallë, flisnin, a jeni gjallë, përmendnin emrat tanë dhe pastaj na nxorrën nga rrënojat. Pastaj pamë që nga kati i shtatë ishim në tokë.

Gazetarja: Ju keni rrëshqitur bashkë me krevatin ku ishit shtrirë?

Yllka: Po, por ajo ka ndodhur shpejt, në ato moment kam mbuluar kokën me jastëk që mos shikoja vdekjen me sy. Edhe madje poshtë kur rashë, jastëkun e kisha akoma mbas vetes sime.

Gazetarja: Bashkëshorti ka arritur të mbijetojë?

Yllka: Po, por është më rëndë është në Spitalin e Traumës, është jashtë rrezikut për jetën por ka dëmtime të rënda.

Gazetarja: Mund të themi që ky ka qenë moment më i vështirë në jetën tuaj?

Yllka: Më i vështiri në jetë ky është, pamë vdekjen me sy edhe Zoti na ktheu prapë. Kur pashë murin e dhomës që u nda dhe ne fluturuam, thashë kaq ishte..

Gazetarja: Sa keni ndjenjur në rrënoja?

Yllka: Shumë pak, diku 10-15 minuta.

Gazetarja: Djali juaj është mirë?

Yllka: Djali është mire. Fatmirësisht ai arriti të dilte se ishte në katin e parë./tvklan.al

Eksperti i SHBA: Duhen përcaktuar prioritetet për mbrojtjen nga tërmetet (intervistë)

Profesor Ross Stein, drejtor ekzekutiv i kompanisë Temblor Incorporated, thotë se tërmetet nuk mund të parashikohen por në vend të kësaj është e nevojshme të përcaktohen prioritetet për mbrojtjen nga tërmetet. Në një intervistë që i dha nga San Franciskoja kolegut tonë Ilir Ikonomi, Profesor Stein tha se rajonet rreth Tiranës dhe ato përgjatë bregdetit të Shqipërisë kanë rrezikun më të madh dhe janë zonat ku duhet përqendruar vemendja. Puna e kompanisë Temblor në Shqipëri dhe Ballkan financohet nga zyra amerikane e ndihmës për fatkeqësitë ndërkombëtare.

Zëri i Amerikës: Profesor Stein, a ishte tërmeti në Shqipëri diçka që shkencëtarët e kishin parashikuar në një farë mënyre?

Profesor Ross Stein: Në një kuptim të gjerë, po. Nga pikëpamja sizmike, kjo është pjesa më aktive e rajonit të Ballkanit dhe në fakt ka një histori tërmetesh më të mëdha e më të shpeshta, edhe më të shpeshta se sa Italia. Për nga aktiviteti vjen ndoshta vetëm pas Greqisë veriore në Evropë.

Zëri i Amerikës: Si do ta krahasonit tërmetin e tanishëm me tërmetet që kanë goditur Ballkanin në të kaluarën?

Profesor Ross Stein: Natyrisht, tërmeti i vitit 1963 që goditi Shkupin, rreth 165 kilometra në lindje të këtij tërmeti, ishte shumë më shkatërrimtar megjithëse ishte mjaft më i vogël. Ai ishte sa një e pesta në përmasa, por mori 10 herë më shumë jetë dhe pothuajse e shkatërroi plotësisht Shkupin. Pra, fatmirësisht, ky tërmet, ndonëse më i madh, bëri më pak dëme, ndoshta sepse ishte më larg qëndrave të mëdha të banuara.

Zëri i Amerikës: A ka Shqipëria një histori të pasur me tërmete?

Profesor Ross Stein: Shqipëria ka qenë mjaft aktive gjatë kohërave dhe ekzistojnë të dhëna për tërmete që datojnë nga viti 1000 i Erës Sonë, të cilët tregojnë se ky është një rajon ku, ashtu siç ka ndodhur në të kaluarën, mund të presim tërmete të mëdhenj në të ardhmen.

Zëri i Amerikës: Çfarë tregojnë rrudhat e terrenit apo vijat tektonike që përshkojnë këtë rajon?

Profesor Ross Stein: Më lejoni të kthhem pak prapa. Arësyeja që Shqipëria është kaq e bukur është sepse ajo ka një topografi të mrekullueshme me kodra dhe lugina dhe kjo ndodh nga që rajoni ka pësuar shtypje nga lindja dhe perëndimi. Është njëlloj si një qilim, që kur e shtyn nga të dyja anët, ai krijon rrudha. Këto janë ishujt e Kroacisë dhe kodrat apo luginat e Shqipërisë. i tërë rajoni është i shtypur dhe janë krijuar linja tektonike poshtë shumë prej këtyre rrudhave, duke përfshirë atë që u trondit disa ditë më parë.

Zëri i Amerikës: Besoj se këto janë shenja shumë të rëndësishme për të kuptuar se çfarë mund të sjellë e ardhmja për Shqipërinë, apo jo?

Profesor Ross Stein: E vërtetë. Shkencëtarët kanë kuptuar relativisht vonë se këto rrudha mund të fshehin linjat aktive tektonike poshtë tyre. Pra, këto tërmete ndodhin përgjatë një rrudhe që vjen duke u ngritur me një gjatësi prej rreth 100 kilometrash. Kjo rrudhë fsheh linjën tektonike poshtë saj. Gjatë 10 viteve të fundit, gjeologët kanë filluar të bëjnë hartat e këtyre rrudhave, për të gjetur me përafërsi vendndodhjen e linjave tektonike, gjë na lejon të shpjegojmë më mirë tërmetet që historikisht kanë goditur rajonin dhe të parashikojmë më saktë se ku mund të ndodhin ato në të ardhmen në një kuptim të gjerë.

Zëri i Amerikës: Ju thoni “në një kuptim të gjerë”, por njerëzit duan të dinë se kur do të ndodhë tërmeti i radhës. Kjo është një pyetje mjaft e zakonshme që bëhet sot në Shqipëri.

Profesor Ross Stein: Dhe kjo është një pyetje që bëhet kudo. Shpresoj që shkencëtarët të mund të ndihmojnë ose të parashikojnë tërmetin tjetër. Por ne nuk mundemi. Ka një variacion tepër të madh sa i përket përmasave, periudhës nga njëri tërmet te tjetri. Në një farë mënyre, tërmetet ndodhin në mënyrë rastësore në gjithë globin tonë dhe jo rregullisht. Prandaj, asgjë nga ato që kemi gjetur nuk na zbulon se kur do të ndodhë tërmeti tjetër. Edhe ky tërmet u parapri nga 4 ose 5 paragoditje. Ju mund të pyeni: Nëse kishte paragoditje, përse të mos e parashikojmë tërmetin e madh? Mirëpo, nëse shohim këto paragoditje, atë i ngjajnë çdo tërmeti tjetër. Në vend të kësaj, ajo që mund të bëjmë ne është të flasim se cilat janë zonat më të rrezikuara në Shqipëri dhe si duhet t’i ndërtojmë prioritetet për mbrojtjen nga tërmetet. Rajoni rreth Tiranës dhe ato përgjatë bregdetit të Shqipërisë kanë rrezikun më të madh dhe kjo na tregon se pikërisht këtu duhet të përqendrojmë vemendjen tonë.

Zëri i Amerikës: Si i shpjegoni kaq shumë pasgoditje? A mund të pritet që ndonjëra nga këto pasgoditje të jetë aq e madhe sa të sjellë të njëjtën shkallë shkatërrimi?

Profesor Ross Stein: Kjo është një pyetje e rëndësishme. Nuk është e pazakontë që pas një tërmeti të madh të vijë një tjetër, siç ndodhi me tërmetin e Izmitit në 1999. Prandaj ne duhet t’i themi vetes: Edhe pse ndodhi ky tërmet, rreziku nuk është pakësuar. Në fakt rreziku është shtuar për një fare periudhe të rëndësishme kohe.

Zëri i Amerikës: Dhe natyrisht pyetja është se për çfarë periudhe kohe bëhet fjalë. Njerëzit duan të dinë. Pyetja tani për tani është nëse duhet të kthehen nëpër shtëpitë e tyre apo të qëndrojnë jashtë dhe të presin deri sa të ndërtohen banesa më të mira.

Profesor Ross Stein: Kjo është një pyetje me shumë rëndësi dhe përgjigja varet nga cilësitë e ndërtesave, sa të forta janë ato. Përgjigja e shkurtër është: Sa më gjatë të qëndrosh jashtë një ndërtese të dobët, aq më mirë. Nuk mund të ketë një moment kur shkencëtarët të thonë: Në rregull, rreziku tani ka kaluar. Rreziku do kohë që të kalojë, kjo kohë mund të jetë një dekadë por mund të shkojë deri në 100 vjet. Këshilla ime është: Ajo që duhet të bëjnë njerëzit tani është të marrin specialistë për të inspektuar ndërtesat e tyre. Nëse cilësia e ndërtimit është e mirë, kthimi nëpër banesa është ndoshta gjëja më e sigurtë. Përndryshe, nëse ndërtesa është e dobësuar, duhet qëndruar jashtë sepse ekziston rreziku që ajo të shembet nga një pasgoditje.

Jusuf Buxhovi: Klikat kriminale nuk dorëzohen lehtë, por ata duhet të largohen nga pushteti…

Historiani dhe shkrimtari Jusuf Buxhovi, ka thënë se zvarritjet nëpërmes numërimeve dhe rinumërimeve që po bëhen me procesin zgjedhor janë përpjekje e Klanit Pronto që në largim e sipër, po provojnë të ruajnë strukturat e tyre me të cilat ata prej kohësh kanë kapur shtetin deri në atë masë sa ta kthejnë në një plaçkë.

Ai ka deklaruar se presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi, ishte shkelësi kryesor i kushtetutës, jo vetëm me rastin e hapjes së çështjes së shkëmbimit të territoreve me Serbinë, por edhe të veprimeve të tjera antikushtetuese.

Në këtë intervistë ekskluzive dhënë për gazetën “Bota sot”, Buxhovi ka deklaruar se dy partitë e para të dala nga zgjedhjet e 6 tetorit nuk fituan zgjedhjet pse patën ndonjë program ndryshe, por kjo ndodhi ngaqë elektorati votoi kundër Klikës së PAN-it dhe keqqeverisjes së tyre.

Ndërsa, duke folur për pozitën në të cilën ndodhën shqiptarët, 107 vjet pas shpalljes së pavarësisë, shkrimtari i njohur ka theksuar se përkundër politikave të këqija në Tiranë dhe Prishtinë, shpesh edhe antikombëtare, shqiptarët gjenden në njërën ndër pozitat më të volitshme gjeopolitike dhe gjeostrategjike në historinë e tyre.

Në këtë intervistë të gjatë, njëri nga themeluesit e LDK-së, Jusuf Buxhovi, ka folur edhe për qeverinë e ardhshme, për jetëgjatësinë e saj, si dhe për rolin e PAN-it në opozitë.

Intervista e plotë:

“Bota sot”: Me 6 tetor Kosova ka mbajtur zgjedhjet e jashtëzakonshme, mirëpo edhe pse kanë kaluar 7 javë nga përfundimi i tyre, vendi edhe me tutje nuk e ka përmbyllur procesin zgjedhor. Cili është vlerësimi i juaj për këto zgjedhje dhe vonesat që po ndodhin?

J.Buxhovi: Ajo që bie në sy në situatën e tanishme (zvarritjet nëpërmes numërimeve dhe rinumërimeve) dhe të tjera, që i qesin hije të keqe një procesi zgjedhor, i cili ishte në rrugë të jetë ndër më të mirët deri më tani, ka të bëjë me përpjekjet e humbësve (Klanit Pronto) që në largim e sipër, të ruajnë strukturat e tyre me të cilat ata prej kohësh kanë kapur shtetin deri në atë masë sa ta kthejnë në një plaçkë. Pra, humbësit (triumvirati i komandantëve) që për vite të tëra, me veprime despotike, ia dolën që rendin institucional ta përmbysin deri te përmasat e një puçi, kanë frikë të madhe nga që rikthimi sado i vështirësuar i rendit të përmbysur demokratik si dhe normaliteti institucional, jo vetëm që ua rrënon hallkat mbi të cilat është ndërtuar monopoli i tyre i kapjes së shtetit në të gjitha fushat, por njëherësh ata i sjell para përgjegjësisë së pashmangshme ligjore, e cila duhet të jetë pjesë e programit qeverisës. Kjo vlen veçmas për Presidentin, i cili ishte shkelësi kryesor i kushtetutës jo vetëm me rastin e hapjes së çështjes së shkëmbimit të territoreve me Serbinë, por edhe të veprimeve të tjera antikushtetuese, pastaj për kryeparlamentarin, që po ashtu rrënoi jetën parlamentare, dhe vlen edhe për kryeministrin, i cili me një qeverisje ndër më të këqijat që kishte ndonjëherë vendi (me qindra këshilltarë, qindra zëvendës ministra, supërministra dhe poste të tjera të jashtëligjshme), keqpërdori buxhetin e shtetit në mënyrë brutale dhe tejet despotike në të gjitha fushat. Këto veprime kriminale në dëm të buxhetit të shtetit, u pasqyruan, pos tjerash me fryrjen e listës së veteranëve (nga 17 në mbi 60 mijë), gjë që krijuan një klientenizëm, krimi ndër më të pashembulltit që ndikoi edhe rezultatin zgjedhor në dobi të monopolit të tyre parlamentar.

“Bota sot”: Z. Buxhovi, menjëherë pas përfundimit të zgjedhjeve të parakohshme, dy partitë fituese Vetëvendosje dhe Lidhja Demokratike kanë filluar bisedimet për formimin e qeverisë së re. Si e shihni një qeverisje nga këto dy subjekte?

J.Buxhovi: Duhet thënë se LVV dhe LDK nuk fituan zgjedhjet pse patën ndonjë program ndryshe, që do ta fitonte besimin e votuesve, por kjo ndodhi ngaqë elektorati votoi kundër Klikës së PAN-it dhe keqqeverisjes së tyre. Ishte, pra ky një demonstrim për t’i dënuar ata që për vite të tëra shtetin e shfrytëzuan pamëshirshëm dhe me mjete kriminale për interesa të tyre private, duke ia rrënuar të gjitha shtyllat mbi të cilat mbahet (gjyqësorin, ekonominë, shëndetësinë, arsimin, kulturën) për ç’gjë ata, siç u tha, duhet të përgjigjen para ligjit për vepra të rënda penale.

Qeverisja e këtyre dy partive, pra është mandat nga elektorati për ndryshim të vendosur, që duhet kuptuar seriozisht dhe drejt, edhe pse kjo do të jetë e vështirë, veçmas për t’u luftuar korrupsioni, nepotizmi si dhe rikthimi i rendit dhe ligjit, nga shkaku i atyre që u thanë më sipër.

“Bota sot”: Kosova e udhëhequr nga këto dy subjekte, a mendoni se do të jenë të afta për trajtimin e temave të mëdha të cilat po e presin Kosovën?

J. Buxhovi: Partitë që fituan mandatin për ndryshime do ta kenë shumë të vështirë rikthimin e normalitetit institucional dhe kushtetues të vendit, meqë kjo kërkon çmontimin e strukturave kriminale të lansuara brenda sistemit dhe institucioneve nga Panistët, të cilat, siç u pa edhe këtyre ditëve të fundit, u postuan edhe në pjesët më të ndjeshme të sistemit të sigurisë (emërimi jokushtetues i shefit të AKI-së dhe i Inspektorit të policisë), postime këto që u kryen gjatë kohës kalimtare thuajse në të gjitha segmentet me të cilat mund të sabotohet mirëvajtja e qeverisjes së ardhshme që kërkon normalitet institucional. Këto vështirësi shfaqen edhe më të rënda në fushën e raporteve të çrregulluara me partnerët ndërkombëtarë dhe aleatët tanë (SHBA-të, BE-në dhe NATO-n) si dhe Serbinë nga shkaku se me Serbinë janë arritur marrëveshje antikushtetuese (asociacioni me kompetenca ekzekutive), ndërkohë që Presidenti, po ashtu, në mënyrë jokushtetuese ka hapur edhe çështjen e “normalizimit të raporteve” me Beogradin për “ndryshim kufijsh” ose “korrigjim kufijsh” dhe pazare të tjera, duke e shkelur sovranitetin e Kosovës përkundër vendimit të GJND-së se pavarësia e Kosovës është e ligjshme! Ky veprim i Presidentit, nga triumvirati qeverisës (klika paniste), jo vetëm që nuk është parandaluar me mjete politike dhe ligjore, por është pranuar, ndonëse, kryeministri, në njëfarë dore është munduar që me disa veprime politike (taksa ndaj mallrave të Serbisë) të animojë njëfarë kundërshtimi formale ndaj këtij veprimi, në vend se, në përputhje me kushtetutën, të marrë përsipër dialogun me Serbinë dhe ta vërë në binarët normalë dhe të ligjshëm në përputhje me interesat e Kosovës e jo të Serbisë, siç rrodhën ato në të vërtetë me hapjen e temave të tilla nga ana e Presidentit të cilave iu bashkua edhe kryeministri i Shqipërisë.

Sidoqoftë, te kjo çështje qeverinë e re e pret sfida më e madhe dhe testi kryesor, ngaqë duhet të ruhen balancimet e prishura dukshëm me faktorin ndërkombëtar (aleatët) si dhe interesat e Kosovës, që kërkojnë ri pozicionim në raport me dialogun me Serbinë që duhet të mbështetet mbi njohjen e sovranitetit shtetëror si dhe të kthimit të besimit të humbur te shtetit të Kosovës nga brenda në luftë me korrupsionin, nepotizmin, krimin e organizuar dhe gjithë ato hipoteka të tjera me të cilat jo pa të drejtë është ngarkuar duke u radhitur ndër shtetet e pasuksesshme, thuajse të dështuara.

“Bota sot”: Nga ana tjetër, tashmë sipas të gjitha gjasave partitë e PAN-it do të jenë në opozitë, si e shihni rolin e tyre nga ky kënd?

J. Buxhovi: Ndonëse triumvirati i komandantëve, që u sollën në mënyrë despotike me shtetin dhe ia rrënuan thuajse të gjitha shtyllat, u dënua me të drejtë nga elektorati për t’iu heqë mundësia që edhe më tutje të qeverisë, sigurisht se nuk do të pajtohet me rolin e pozitës konstruktive. Përkundrazi, me anën e mbetjeve të shumta që i ka lënë në të gjitha segmentet e strukturave shtetërore dhe nëpër institucione, do të përpiqet që këtë ndryshim ta kthejë në një dështim, në mënyrë që t’i shpëtojë përgjegjësisë politike dhe ligjore, por njëherësh edhe të krijojë rrethana për t’u rikthyer si “fitues”. Pra, të tillët, që kanë përvojë puçiste për ardhjen në pushtet me mjete kriminale, siç ndodhi në të vërtetë dhe i kanë bërë aq dëme vendit, nuk do të pajtohen me humbjen e pushtetit. LVV dhe LDK, duhet ta kenë parasysh këtë, gjë që edhe këto parti, veçmas LDK, që mbanë përgjegjësi që për vite të tëra i ka ndihmuar forcimit dhe ardhjes në pushtet të panistëve, duhet të lirohen nga segmentet e tillë dhe përpjekjet e tyre që t’u ndihmojnë aleatëve të deridjeshëm! LDK, ka për detyrë, që procesin e ndryshimit ta bart edhe te reformimi i brendshëm, për të cilin ka shumë nevojë, në mënyrë që të jetë e gatshme që të marrë përgjegjësi për një qeverisje të mirë në përputhje me rolin historik që ka luajtur në të kaluarën. Rikthimi i tyre në pushtet, në 30 vjetorin e themelimit të partisë, paraqet një shans të madh që kjo parti t’u rikthehet vlera dhe idealeve me të cilat është themeluar shteti i Kosovës, në mënyrë që të rrumbullakohet procesi i konsolidimit të tij si shtet, në rrethanat kur ai po kërcënohet nga jashtë (faktorizimi i Serbisë në rajon) si dhe nga brenda (nga ndikimi politik i Beogradit në Kosovë në saje të politikës paniste).

“Bota sot”: Përkundër entuziazmit të madh, a mendoni se do ta dërgojë deri në fund mandatin e saj qeveria e ardhshme. Pra, sipas jush, sa mund të ketë jetëgjatësia e kësaj qeverie?

J. Buxhovi: Nuk mund të bëhen profeci në një skenë politike tepër të paqëndrueshme dhe të rrezikuar nga brenda dhe jashtë, siç është kjo e jona, ku, faktorë të ndryshëm, po ashtu futen në lojë në mënyra të ndryshme për interesa gjeopolitike dhe gjeostrategjike. Por, kjo do të varet nga përkushtimi i atyre që marrin përsipër ndryshimin si proces që rikthen shpresën, besimin si dhe dinjitetin e nëpërkëmbur të qytetarëve të zhgënjyer, të cilët kanë besuar se çlirimi do të sjell edhe lirinë, gjë që nuk ka ndodhur…

“Bota sot”: Një problem tjetër shihet edhe ndarja e pushtetit mes Lëvizjes Vetëvendosje dhe Lidhjes Demokratike të Kosovës? A mendoni se mund ta shtyjë formimin e qeverise, pikërisht kjo çështje?

J. Buxhovi: Këto parti kanë mandatin e elektoratit për ndryshime. Ky është një mision dhe si i tillë duhet të kuptohet dhe assesi në një luftë për të zëvendësuar pianistët! Përvoja e deritanishme duhet të jetë një mësim i mirë për këto parti që t’i përkushtohen një qeverisjeje të mirë dhe jo që pushteti të shfrytëzohet për qëllime personale, siç ka ndodhur deri më tani… Pra, këtu postet, nuk duhet të jenë në shërbim të pozicionimeve partiake dhe të kusuritjeve të tyre për interesa klienteliste, por për misionin e ndryshimit, e mbi të gjitha për misionin e shpëtimit të shtetit të Kosovës nga dalja në Pazar, siç ndodhi gjatë qeverisjes së kaluar. Kosovocentrizmi këtu duhet të kthehet në moto të qeverisjes, por edhe në pozicionim me faktorin ndërkombëtar dhe me Shqipërinë po ashtu, e cila shtetin e Kosovës duhet ta mbrojë dhe assesi ta kthejë në koniunkturë për çfarëdo “bashkimi” kombëtarë, një pazare me Beogradin apo këdo, që do ta sakrifikonte atë! Që t’u ndalet turri këtyre zhvillimeve negative, në dëm të shtetit të Kosovës, në të cilat ka qenë e përfshirë edhe qeveria e Ramës, qeveria e re e Kosovës, duhet të kërkojë që 17 shkurti të shpallet festë zyrtare në Shqipëri dhe atë ditë flamuri i Kosovës të valojë kudo në Shqipëri bashkë me atë shtetëror shqiptar.

“Bota sot”: Qeveria e ardhshme pretendon ta zvogëlojë edhe numrin e ministrive, nga 22 në 12. Konsideroni se është e mundshme një gjë e tillë?

J. Buxhovi: Testi i parë i besimit të qeverisë duhet të jepet nëpërmes zvogëlimit të kabinetit qeverisës dhe të aparatit shtetëror. Ajo që ndodhi gjatë qeverisjes së kaluar, me rreth 30 ministra, mbi njëqind zëvendës ministra, me qindra këshilltarë, e deri te supërminstrat, nuk duhet të ndodhë. Një qeveri sa më ngushtë (më 12 ministra) por me detyra të mëdha, parqet një parakusht për një nismë të mirë…

“Bota sot”: Ku gjenden shqiptarët 107 vjet pas shpalljes së pavarësisë?

J.Buxhovi: Shqiptarëve sot, përkundër politikave të këqija në Tiranë dhe Prishtinë, shpesh edhe antikombëtare, gjenden në njërën ndër pozitat më të volitshme gjeopolitike dhe gjeostrategjike në historinë e tyre, ngaqë kanë dy shtete të pavarura (Shqipërinë dhe Kosovën) si dhe etninë shqiptare në Maqedoni që duhet të fitojë statusin e subjektit të barabartë shtetëror me maqedonasit. Ky pozicion i përshtatshëm historik, duhet shfrytëzohet që t’u bëhen ballë sfidave të globalizimit në planin politik dhe atë ekonomik, me ç’rast shfaqen dy prioritete: inkuadrimi në strukturat e Aleancës Veriatlantike (NATO) dhe ato të BE-së. Kjo e para është me rëndësi ekzistenciale, ndërsa e dyta vitale, meqë çatia evropiane ndonëse e pasigurt, u siguron vendin në familjen evropiane. Kjo sfidë mund të përballohet me sukses vetëm po qe se të dy shtetet (Kosova dhe Shqipëria) stabilizohen nga brenda dhe shfaqen të suksesshme, çështje kjo që mundëson që të faktorizohen edhe më tutje në raport me interesat gjeopolitike dhe gjeostrategjike në rajon, veçmas me strukturat e NATO-s. Kjo kërkon që diskursi i bashkimit kombëtar, si ideologji e shekullit të kaluar, por vazhdimisht i (keq)përdorur nga politikanët në Prishtinë dhe Tiranë, të zëvendësohet me atë të unionit të shteteve shqiptare në Evropë. Ky bashkim duhet të bëhet në mënyrë demokratike dhe me metoda demokratike (me referendume) dhe assesi që të bëhet njëanshëm, ngaqë kjo do të paraqiste afeksion (anshlus), që nuk do të lejohej ndërkombëtarisht. Pra, Tirana zyrtare dhe Prishtina zyrtare duhet të harmonizojnë qëndrimet për të bashkëpunuar në të gjitha fushat që kufiri ta humb rëndësinë, në mënyrë që bashkimi kulturor, ekonomik, tregtar të përmbyllet edhe me atë politik.

Intervista – Appathurai: Raportet Kosovë-Serbi, ndër sfidat më thelbësore për rajonin

Zëvendësndihmësi i sekretarit të përgjithshëm të NATO-s për çështje politike dhe të sigurisë, James Appathurai, thotë në një intervistë për Shërbimin e Ballkanit të Radios Evropa e Lirë, se raporti midis Kosovës dhe Serbisë, mbase paraqet sfidën më thelbësore në rajonin e Ballkanit Perëndimor.


Ai konfirmon se NATO-ja do të bëjë çmos për të ndihmuar në zgjidhjen e kësaj çështjeje, përderisa thekson angazhimin e saj për të siguruar një mjedis të sigurtë në Kosovë.

Lidhur me masat e paralajmëruara nga sekretari i Përgjithshëm i NATO-s për bashkëpunimin e ardhshëm me Forcën e Sigurisë së Kosovës, pasi institiconet e Kosovës miratuan ligjet për transformimin e saj në ushtri, Appathurai thotë se kjo çështje ende po diskutohet brenda NATO-s, mirëpo shpreh sigurinë se pasoja do të ketë.

Zyrtari i lartë i NATO-s në këtë intervistë flet edhe për procesin e anëtarësimit të vendeve të rajonit në NATO përderisa për Serbinë thotë se paanshmëria politike ose mospërfshirja e saj ushtarake nuk e pengon Aleancën që të ketë marrëdhënie të mira me këtë vend.

Radio Evropa e Lirë: Zoti Appathurai, shumë shpejt bëhet një vit që kur NATO-ja i ka ftuar autoritetet e Bosnje e Hercegovinës të paraqesin Programin Vjetor Kombëtar (ANP). Asgjë nuk ka lëvizur në këtë drejtim. A ekziston ndonjë mekanizëm përmes të cilit mund të obligonit autoritetet në Sarajevë që ta bëjnë këtë?

James Appathurai: Natyrisht se nuk ka. Ne u kemi ofruar atyre një ftesë, që të themi se jemi të hapur për të pranuar Programin Vjetor Kombëtar dhe jemi ende të hapur për këtë. Nga këndvështrimi ynë, ne duam që të dorëzojnë planin sepse kjo na jep mundësinë më shumë për të përkrahur reformat në Bosnje dhe Hercegovinë. Mendoj se të gjithë, në gjitha segmentet e qeverisë, por edhe qytetarët duan që reformat të zbatohen dhe kjo na mundëson që t’i ndihmojmë ata. Natyrisht se aty ka jehonë politike, por në të vërtetë është një mjet praktik për ne. Pra, ne jemi shumë të hapur që autoritetet e atjeshme të na dërgojnë planin, por sigurisht ne nuk i detyrojmë ata, ne nuk imponojmë asgjë. Kjo varet nga institucionet dhe qytetarët e vendit.

Radio Evropa e Lirë: Kur bëhet fjalë për qeverinë, çështja e NATO-s është një pengesë për formimin e qeverisë. Si e shihni rolin e NATO-s në të ardhmen politike të vendit?

James Appathurai: Është e rëndësishme të sqarohet se NATO-ja kurrë nuk e ka vendosur si kusht që formimi i qeverisë është në njëfarë forme i ndërlidhur me ANP-në. Ne nuk kemi nevojë që qeveria ta bëjë këtë një çështje që përcakton nëse arrijnë ose jo ta formojnë atë. Sa na përket neve, sigurisht se ajo na duhet nga qeveria dhe jo nga një pjesë e saj. Kjo është shumë e rëndësishme. Por, ky është diskutim i brendshëm në Bosnje për formimin e qeverisë. Ne nuk i kemi ndërlidhur këto dy çështje.

Radio Evropa e Lirë: A ka ndonjë afat kohor për paraqitjen e Programit Vjetor? Thirrja e juaj e vitit 2018, a po qëndron pezull derisa ata të lëvizin përpara apo ekziston një kufi kur do të thuhet “mjaft më”?

James Appathurai: Nuk ka afat kohor. Ne mund të vazhdojmë bashkëpunimin në kuadër të programit ekzistues dhe kjo është ajo që bëjmë. Ne kemi një zyrë në Bosnje që ndihmon dhe mbështet reformën në mbrojtje. Reforma në mbrojtje është një pjesë shumë e rëndësishme e procesit të përgjithshëm të reformës në vend, sepse mbrojtja duhet të jetë një çështje kombëtare në çdo vend të botës. Ne mbështesim dhe do të vazhdojmë të mbështesim zhvillimin e Forcave të Armatosura, Ministrinë e Mbrojtjes, ne kemi një program për këtë, në marrëveshje me qeverinë. ANP-ja do ta ngriste këtë në një nivel më të lartë dhe kjo është arsyeja pse ne jemi të hapur për të, por nuk ka ndonjë afat kohor dhe ne nuk u imponojmë asgjë.

Radio Evropa e Lirë: A është Bosnja një bombë e kurdisur?

James Appathurai: Më lejoni ta them këtë, ne bashkëpunojmë për një kohë të gjatë me Bosnjën. Shqetësimi ynë më i madh është formimi i qeverisë sepse formimi i qeverisë do të na lejojë të zbatojmë reformat që ne besojmë se janë të rëndësishme për vendin dhe të cilat ne i mbështesim. Dhe, sigurisht, ne jemi të hapur dhe do të dëshironim ta shohim ANP-në sepse mund të zbatojmë më shumë reforma. Te çështja e sigurisë mendoj se është e rëndësishme të dihet se pothuajse çdo vend në Evropë përballet me çështjen e radikalizmit, çështjen e kthimit të luftëtarëve të huaj nga Siria. Unë dhe ti tani po flasim në Belgjikë. Me sa di unë, Belgjika ka numrin më të madh të luftëtarëve për kokë banori, që kanë shkuar në Siri për të luftuar me Shtetin Islamik. Këto i thash, jo për të thënë se Bosnja nuk ka problem – ka një problem – të gjithë ne kemi sfida në një masë të madhe ose më të vogël. Të kthehem aty ku e fillova. Një nga mënyrat më efektive për t’u marrë me radikalizmin dhe kthimin e luftëtarëve nga frontet e huaja është të kesh institucione efektive të sigurisë, kontrolle kufitare dhe programe për përballje me radikalizmin, të gjitha këto kërkojnë reforma. Formimi i qeverisë, vendosja e një programi efektiv të cilin NATO-ja dhe BE-ja mund të mbështesin në njëfarë mënyre, është mënyra më e mirë për të trajtuar këtë problem, i cili është një problem si në Bosnje ashtu dhe në të gjithë Evropën.

Radio Evropa e Lirë: NATO-ja ka qenë dhe është faktor stabiliteti në rajonin e Ballkanit Perëndimor. Gjysma e vendeve tashmë janë anëtare derisa gjysma tjetër po pret t’i bashkohet NATO-s. E kemi çështjen e Maqedonisë së Veriut. Cili është afati kohor, a do ta respektoni atë të vitit të kaluar për anëtarësimin e Maqedonisë së Veriut, apo do ta shpejtoni procesin, për të riparuar, në njëfarë mënyre dëmin që e shkaktoi BE-ja kur mbylli dyert për këtë vend?

James Appathurai: Keni plotësisht të drejtë. NATO-ja ka qenë e përkushtuar për sigurinë në Ballkanin Perëndimor. Kemi pasur dhe ende kemi operacione ushtarake aty, kemi një program reformash me çdo vend joanëtarë, kemi tre zyra në rajon që mbështesin reformat. Kështu, qytetarët e të gjithë rajonit mund të jenë absolutisht të sigurt se NATO-ja ishte e përkushtuar në Ballkanin Perëndimor dhe se do të mbetet e tillë. Kur bëhet fjalë për ‘dyer të hapura’, siç e quajmë ne pranimin e anëtarëve të rinj, ne jemi saktësisht sipas planit. Tashmë ne kemi pranuar Malin e Zi dhe jemi në pritje që të përfundojnë procedurat te të gjithë anëtarët e NATO-s për pranimin e Maqedonisë së Veriut. Por, as nuk vihet në pyetje nëse kjo do të ndodhë. Faktori i vetëm rëndues i kësaj janë vonesat në formimin e qeverisë në Spanjë. Siç e dini ata kanë pasur disa zgjedhje dhe ata i kanë disa mekanizma që qeveria të formohet në mënyrë që të ndodhin hapat e ardhshëm, të cilët edhe do të ndodhin. Ne presim që në fillim të pranverës Maqedonia e Veriut t’i bashkohet Aleancës. Pra, po i respektojmë oraret dhe kështu do të qëndrojnë dhe shpresoj që në Samitin e liderëve, i cili do të mbahet në Londër në fillim të dhjetorit, do të jetë e qartë për të gjithë se Maqedonia e Veriut është në pragun e derës dhe së shpejti do të bashkohet me ne.

Radio Evropa e Lirë: Në të njëjtën kohë në pranverë, do të bëhet një vit që kur NATO-ja, më saktësisht, Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s paralajmëroi ashpër autoritetet e Kosovës për vendimin e tyre për formimin e Ushtrisë së Kosovës dhe për të transformuar Forcën e Sigurisë së Kosovës. Një takim ministror u mbajt këtu në selinë e NATO-s ku ju njoftuat që do të dilnit me disa vendime më vonë gjatë vitit. Por në fakt asgjë nuk ndodhi?

James Appathurai: Ajo që po ndodh është se, nga njëra anë, misioni i KFOR-it mbetet ashtu siç është dhe siç duhet të jetë.

Radio Evropa e Lirë: Por kjo nuk është vënë në pyetje asnjëherë!

James Appathurai: Nuk është vënë në pyetje, por disa kanë pyetur nëse nënkuptohet edhe roli i KFOR-it. Por, ne nuk e menduam këtë. Pra, njerëzit mund të sigurohen që operacioni ushtarak do të mbetet dhe do të vazhdojë të bëjë punën e tij, që është të ofrojë siguri dhe një ambient të sigurt. Kur bëhet fjalë se çfarë lloj ndihme për reformë do t’i ofrojë NATO-ja Forcës së Sigurisë së Kosovës ose potencialisht një Ushtrie të ardhshme të Kosovës, tani jemi duke e shqyrtuar nga brenda se çfarë nënkupton ajo. Ky është një debat praktik, por edhe politik mbi ndikimet në Kosovë dhe në marrëdhëniet e saja me fqinjët. Por, gjithashtu nuk është fshehtësi që ne në Aleancë kemi edhe problemin e shteteve që e njohin dhe nuk e njohin Kosovën. Për ta kjo është një çështje e ndërlikuar. Ne duhet ta diskutojmë këtë pak më shumë dhe unë jam pothuajse i sigurt se do të ketë disa pasoja, por ende nuk kemi arritur deri aty.

Radio Evropa e Lirë: Por këto pasoja kanë të bëjnë me Forcën e Sigurisë së Kosovës dhe jo Kosovën. Sepse në disa paraqitje të mëparshme, Sekretari i Përgjithshëm u është referuar marrëdhënieve midis NATO-s dhe Kosovës?

James Appathurai: Nga mënyra sesi i shikoj gjërat, pasojat e vërteta kanë të bëjnë me mbështetjen e Forcës së Sigurisë së Kosovës ose Ushtrisë së Kosovës. Sigurisht, ka edhe çështje më të mëdha politike që lidhen me mbështetjen tonë, për shembull mbështetjen tonë për dialogun midis Prishtinës dhe Beogradit. Por NATO-ja është e përkushtuar për të siguruar një mjedis të sigurt, por edhe për të kontribuar në marrëdhënie më të mira midis Kosovës dhe fqinjëve të saj. Ne gjithashtu kemi marrëdhënie të jashtëzakonshme me Serbinë. Nuk kanë mbetur shumë sfida thelbësore në Ballkanin Perëndimor, por një prej tyre është marrëdhënia midis Prishtinës dhe Beogradit dhe zgjidhje e kësaj çështjeje. Prandaj, ne duam të bëjmë çmos për të kontribuar në këtë.

Radio Evropa e Lirë: Por kjo ndoshta nuk ndikon në marrëdhëniet e NATO-s me Serbinë, duke pasur parasysh se është i vetmi vend që nuk e dëshiron anëtarësimin e plotë në NATO. A shpresoni se në një moment ky neutralitet do të ndryshojë dhe se Serbia do të bëhet një nga vendet e rajonit që me të vërtetë të përpiqet të bëhet anëtare e NATO-s?

James Appathurai: Sinqerisht, ne nuk jemi në kërkim të anëtarëve të rinj. Qasja jonë është që ta lëmë derën e hapur për vendet që plotësojnë standardet dhe duan të bashkohen. Serbia e ka bërë të qartë 100 për qind se nuk është e interesuar për anëtarësim as tani, as në të ardhmen e afërt. Ne e respektojmë atë. Ne e respektojmë paanshmërinë e tyre. Ne kemi marrëdhënie të shkëlqyera me Austrinë, Suedinë, Zvicrën, Finlandën, Irlandën. Paanshmëria politike ose mospërfshirja ushtarake nuk është problem për ne që të kemi marrëdhënie të mira praktike dhe politike me vendet që kanë një qasje të tillë.

Radio Evropa e Lirë: Duke pasur parasysh rolin e NATO-s në ndërtimin e paqes jo vetëm në Ballkanin Perëndimor, por edhe në pjesë të tjera të botës, si ndihen zyrtarët e Aleancës kur dëgjojnë se ky institucion thuhet se është në një gjendje të “vdekjes së trurit”?

James Appathurai: Truri im dhe truri jonë janë shumë mirë dhe ne jemi gjallë. Më duhet të flas në emrin tim sepse nuk kemi asnjë pozicion zyrtar për këtë çështje. Nga njëra anë, ka tensione midis aleatëve rreth veriut të Sirisë apo mosmarrëveshje për mjedisin jetësor… unë e kuptoj që ka një debat politik rreth kësaj. Nga ana tjetër, ajo që unë mendoj se takimi i NATO-s në fillim të dhjetorit në Londër do të tregojë se është një angazhim madh i NATO-s. Mbrojtja kolektive është shumë e fortë dhe po bëhet edhe më e fortë. Ne kemi marrëdhënie politike me 40 vende të botës. Kemi të bëjmë me sfida të reja si universi, apo teknologjitë e reja dhe po i përshtatemi këtyre llojeve të reja të problemeve, përfshirë edhe kërcënimeve që vijnë nga Rusia, të cilat ne i quajmë hibride: sulme kibernetike ose dezinformata. Ne po bashkëpunojmë gjithnjë e më shumë me BE-në. Në fakt, në fund të fundit thelbësore është fakti se aleanca po përshtatet. Kjo do të bëhet e qartë në samitin e udhëheqësve. Sidoqoftë, është e nevojshme që udhëheqësit tanë të sqarojnë disa çështje rreth të cilave duhet të diskutojnë së bashku.

Radio Evropa e Lirë: Njëri nga udhëheqësit madje është duke vënë në dyshim nenin 5 të NATO-s. Në Samitin e Londrës nuk ishte planifikuar të diskutohej për nenin 5 ose për të ardhmen e NATO-s. A do të shndërrohen papritmas këto pyetje në qendër të diskutimeve në Londër muajin tjetër?

James Appathurai: Unë nuk mendoj se neni 5 është vënë në dyshim. Ajo që tha presidenti (i Francës, Emmanuel) Macron kishte të bënte me angazhimin e SHBA-së në NATO. Ajo që unë e shoh është se gjatë mandatit të presidentit (të SHBA-së, Donald) Trump, SHBA-ja ka rritur numrat e trupave të saj në Evropë më shumë sesa presidenti (Barack) Obama; numrin e ushtrimeve ushtarake në Evropë, ka rritur sasinë e pajisjeve ushtarake në Evropë, por sjell gjithashtu në tryezë çështje politike që shqetësojnë Shtetet e Bashkuara. Për shembull, diskutimi i Kinës si një sfidë, por edhe një mundësi e re. Ajo që unë shoh, por edhe shumica e vendeve, nëse jo të gjithë, është një angazhim më i madh i SHBA-së ndaj NATO-s, si në sigurinë evropiane, ashtu edhe në aspektin ushtarak dhe politik. Dhe kjo do të jetë plotësisht e qartë.

Përgatiti: Kestrin Kumnova

Rrëfimi i Besnik Mustafajt: Si e refuzova Nanon për postin e ministrit më 1991, pse dhashë dorëheqjen nga Berisha dhe u largova nga politika

Shkrimtari Besnik Mustafaj ishte i ftuar në një bashkëbisedim me studentët e Shkencave Humane dhe Komunikimit në UET, ku iu përgjigj pyetjeve me komentet dhe analizat e tij, në cilësinë jo vetëm të shkrimtarit, por edhe të njeriut aktiv në politikë, por edhe si ish-diplomat, njëkohësisht edhe si gazetar, një nga profesionet e tij të hershme.


Z. Mustafaj, duke qenë se jemi një ditë para Panairit të Librit, në shoqërinë që jetojmë sot, në Shqipërinë tonë, duket se ka një rënie të interesit për librin dhe të jep përshtypjen se ngjarje mbi librin ka vetëm një herë në vit, ndërkohë ne në UET e kemi të përjavshëm këtë, duke promovuar apo edhe duke diskutuar për një libër të ri, që sapo është hedhur në treg, por gjithsesi ka një ngecje të debatit për letërsinë apo të librit në përgjithësi, pasi shohim vetëm ngjarje të politikës, krimit, vrasjet etj… Për ju, a është i vërtetë ky konstatim dhe pse shoqëria ku ne jemi pjesë e ka shumë të ulët interesin?

Unë nuk e besoj plotësisht këtë gjë, sepse në Panairin e Librit ka mbi 110 shtëpi botuese. Komercialisht, këto nuk do të ekzistonin nëse nuk do të lexohej dhe do të kishte një rënie të interesit. Unë personalisht nuk kam pakënaqësi si shkrimtar, sepse gjithmonë kam pasur shitje të librave. Kam një hipotezë për këtë gjë në fakt, çdo gjë lidhet me personazhet që janë paraqitur në libër. Kur njerëzit kalojnë nëpër stenda dhe shikojnë që jam aty prezent, ndalojnë për të marrë autograf dhe gjithmonë më bëjnë një pyetje, kur do kthehesh në politikë? Pra, dua të them që njeriu tërhiqet më shumë nga personazhi dhe imazhi i librit. Gjithsesi, kur një libër blihet dhe qëndron në një shtëpi, po nuk u lexua nga personi që e blen, ai libër do kalojë në një dorë tjetër, si p.sh. te gruaja, fëmijët apo te të afërmit. Një libër që vërtitet në shtëpi ka më shumë shanse për t’u lexuar sesa një libër që rri në magazinat e shtëpive botuese. Në këtë kuptim, unë nuk besoj se leximi është në rrezik, por në rrezik është leximi teknologjik. E them këtë sepse edhe djemtë e mi lexojnë pafund, por biblioteka e tyre është në telefon, gjithsesi për shkrimtarin është e rëndësishme të lexohet.

Z. Mustafaj, ju sapo keni botuar romanin tuaj të fundit, ku që në kopertinë e keni cilësuar roman me fund të lumtur. A mund të na flisni disi për këtë roman sa të na shtoni kureshtjen për ta lexuar?

Ai roman ka vërtet një fund të lumtur. Kam filluar ta shkruaj këtë libër që në vitet ’89. Herë pas here e kam braktisur dhe i jam rikthyer përsëri duke shkruar, por këto dy vitet e fundit arrita ta përfundoj. Është një roman për kohën e diktaturës, por nuk është i fokusuar atje ku ishte vatra e dhunës, internimet, burgjet, por ishte fokusuar në atë pjesë të skenës, që quhej suksesi i regjimit. Unë doja të shikoja se si e përjetonin njerëzit frikën rrënuese, duke e menduar veten pjesë të sistemit. Në këtë kuptim, personazhi im qendror është ky që unë e quaj nëna ime. Ky roman nuk është as biografik, as autobiografik, por kam dashur të ruaj inicionin sepse amësia në kuptimin konkret është një simbol. Pra, kjo nënë ka arritur lirinë, ka reflektuar gjatë rrugës dhe i biri vendos të shkruajë romanin e frikës së saj, romanin e jetës saj dhe për mua ky është fundi i lumtur, sepse ajo në fund arriti të jetonte lirinë.

Në librin “Rrëfim me Arta Markun”, ju nuk jeni vetëm shkrimtari, por, siç e thashë edhe në prezantimin tuaj, jeni gjithashtu edhe shkrimtari, politikani, gazetari, diplomati, por edhe pedagogu. Cilat nga këto profesione kanë lënë më shumë gjurmë në jetën tuaj?

Unë besoj se të gjitha kanë lenë gjurmë. Në moshën 49– vjeçare i lashë të gjitha dhe iu kushtova vetëm letërsisë. Në prill kam dhënë dorëheqjen nga politika, vendosa të bëhesha monogam dhe zgjodha letërsinë. Në këtë kuptim, unë besoj se letërsia të realizon në raport me veten, është një ëndërr që konkretizohet, është diçka ndryshe nga çdo përvojë tjetër. Kam pasur përvoja fantastike si ambasador, deputet, ministër, gazetar dhe si pedagog, por letërsia ishte diçka shumë e veçantë për mua.

Në 1991, ju ofrohet nga ish-Kryeministri Nano posti i ministrit të Kulturës, që ju e refuzoni. Në 1992, ju ofrohet posti i ministrit të Punëve të Jashtme, që gjithashtu e refuzoni, por pranoni postin e ambasadorit të Shqipërisë në Francë, ku shërbyet prej 5 vitesh. Pse i keni refuzuar këto poste të larta qeveritare në atë kohë dhe pranuat vetëm postin e ambasadorit në Francë?

Më përpara kam refuzuar një propozim të Fatos Nanos, para pluralizmit, për t’u bërë ministër Kulture. Si ky pozicion kam refuzuar dhe poste të tjera sepse nuk ka qenë ajo çfarë doja me të vërtetë. Pranova të bëhesha ambasador në Paris në ’92, për shkak të disa rrethanave. E para është miqësia ime me Berishën dhe ai filloi të më replikonte, pse unë nuk merrja përgjegjësi që më takonin në ekipin e ri të ’92. Më ofruan postin e ambasadorit në Paris dhe si fillim nuk isha i sigurt, por fillova ta mendoja disi veten në atë post. Unë kisha botuar dy libra në Paris dhe nuk e kisha vend të panjohur, ndaj më pëlqente fakti se një shkrimtar në Paris është gjithmonë fatlum. Kështu, pas shumë mendimeve të mia dhe të të tjerëve që kisha përreth, unë vendosa të bëhesha ambasador në Francë.

Zoti Mustafaj, ju jeni një nga protagonistët e Lëvizjes Studentore Dhjetor 1990, ku keni dhënë kontributin tuaj të çmuar. Viti që vjen është pikërisht 30-vjetori i nisjes së tranzicionit dhe UET, në “Ditët e Studime Shqiptare”, e cila është një konferencë e përvitshme ndërkombëtare shkencore, ka zgjedhur pikërisht këtë çështje, “Demokracia e profesorëve”. Kontributi politik dhe vendimmarrës i profesorëve në 30 vite tranzicion është i madh. Duke filluar që nga i ndjeri Profesor Pashko, ish-Kryeministri Berisha, ishKryeministri Aleksandër Meksi, ju vetë keni qenë profesor, ish-Presidenti Rexhep Mejdani, ish-Kryeministri Fatos Nano, deri te Kryeministri i sotëm, Edi Rama, që ka qenë profesor i Akademisë së Arteve në atë kohë. Si e vlerësoni ju këtë kontributin e këtyre personazheve, që kanë dhënë për 30 vite?

Bilanci është pozitiv me të gjitha problematikat që ka, pa diskutim. Të flasësh në mënyrë retrospektive është shumë e lehtë, por duhet të llogarisim si ishin të ardhurat në ’91 dhe si janë sot. Këta ishin profesorë të gjithë, por profesor i vërtet ka qenë Saliu dhe Gramozi, por përtej kësaj ne të gjithë dinim gjuhë të huaja dhe ishim shumë të lexuar, megjithëse asnjë nga ne s’kishte lexuar një program partie. Askush nga ne nuk kishte lexuar një statut partie dhe ne na u desh brenda dy ditëve të uleshim të shkruanim një program të shkurtuar të drejtësisë, edhe pse kjo gjë nuk lejohej. Po ta marrësh atë program, i cili është shkruar nga njerëz, të cilët ishin të mençurit e këtij vendi si, Gramozi, Genci, Leka dhe Saliu, çdo paragraf fillon, të luftojmë për … Domethënë, ne nuk dinim gjuhë tjetër, përveç kësaj. Fakti që çdo paragraf fillonte në këtë mënyrë, tregonte gjuhën e pastër iluministe. Ne nuk kishim një elitë politike alternative, ne punuam për t’u bërë elitë politike. Unë kam vlerësime maksimale për arritjet tona, por një nga enigmat e mia është sesi një pjesë e tyre e zbuluan aq shpejt shijen e parasë.

Duke parë lidershipin e Partisë Demokratike sot, çfarë mendoni se ky lidership apo kjo parti duhet të bëjë për t’u rikthyer në pushtet?

Unë kam një komunikim me Bashën dhe në kohën kur ai u bë kryetar, unë kam dal me tezën që e kam mbrojtur publikisht, duke e sugjeruar të futet në një fushatë të stilit amerikan, ku të gjithë kandidatët të bëjnë me njëri-tjetrin një garë të ashpër si në Amerikë. Kur më ka pyetur se çfarë mendoj për të, i kam thënë që si lider nuk e konkurron dot Berishën dhe nuk e bën dot atë model, prandaj i kam sugjeruar të krijojë një ekip, ku ai të mundet të jetë i pari. Shqiptarët duan të shikojnë një ekip me potenciale të forta politike dhe kjo i mungon Bashës.

Çfarë do të kishit dashur të bënit ndryshe për këto 30 vite, në lidhje me politikën?

Unë kam bërë mirë që kam bashkëpunuar me Berishën, sepse ne ishim tre, por njëri iku dhe unë nuk e bëra këtë gjë. Besoj se kam pasur shumë fat dhe kam bërë mirë që kam zgjedhur të merrem vetëm me marrëdhënie ndërkombëtare, sepse kam qenë në Paris një nga diplomatët shqiptar që ka luajtur më shumë rol për integrimin e Shqipërisë në Këshillin e Europës. Kam bërë traktatin e parë të miqësisë me Francën, kur askush nuk e priste dhe gjithashtu kam pasur fatin të shoqëroj Pavarësinë e Kosovës. Ajo që nuk kam bërë mirë, ndoshta është fakti që ndenja kaq gjatë, më gjatë seç duhet, por nuk kam bërë gabime të mëdha të menaxhimit të atyre dosjeve që kisha. Kisha një liri dhe komoditet të madh në punë, duke qenë se isha edhe mik i Saliut dhe ai kishte besim tek unë, nuk më ndërhynte në punë. Prandaj, dua ta mbyll duke thënë se kam pasur fat në këtë aspekt.

Intervista – Berisha: Taksa ka ulur për 99 për qind importin nga Serbia dhe BeH

Nadie Ahmeti

Vetëm gjashtë milionë euro është vlera e produkteve nga Serbia dhe Bosnja Hercegovina që janë importuar në Kosovë për një vit, që kur Qeveria e Kosovës vendosi taksë 100 për qind për produktet e këtyre dy shteteve. Kështu thotë në një intervistë për Radion Evropa e Lirë, drejtori i përgjithshëm i Doganës se Kosovës, Bahri Berisha. Ai ndërkaq ka treguar se në periudhën e njëjtë të vitit të kaluar importi nga këto dy shtete ka qenë 520 milionë euro.

Radio Evropa e Lirë: Zoti Berisha, po mbushen një vit nga vendimi për taksën 100 për qind, të cilën Qeveria e Kosovës u ka vënë të gjitha importeve nga Serbia dhe Bosnje e Hercegovina. Cilat janë efektet kryesore të kësaj takse, nga pikëpamja e juaj si drejtor i Doganës?

Bahri Berisha: Ne kemi pasur rreth 450 milionë euro vlerë të importit të produkteve nga Serbia dhe 85 milionë nga Bosnje e Hercegovina. Tashmë po bëhen një vit nga vendosja e masës mbrojtëse ndaj këtyre vendeve dhe gjatë kësaj periudhe njëvjeçare ne kemi pasur rreth 99 për qind vlerë të importit më pak nga këto dy vende.

Nëse e përkthejmë në vlerë nominale, tregon se kemi rreth 440 milionë euro më pak import nga Serbia dhe 80 milionë euro import më pak nga Bosnja Hercegovina.

Do të thotë, krejt importi që kemi pasur gjatë kësaj periudhe është rreth 6 milionë euro nga këto dy vende. Ndërkaq, para vendosjes së taksës kemi pasur 520 milionë euro nga Serbia dhe Bosnje e Hercegovina.

Nga aspekti i Doganës nuk ka pasur ndonjë ndikim të madh sepse ky import është zëvendësuar nga shtetet tjera. Ka qenë fillimisht e vështirë, në fund të vitit të kaluar, për arsye se ishte fundi i viti dhe për bizneset ndoshta ishte më e vështirë derisa t’i rinegociojnë kontratat e reja, t’i gjejnë kanalet e reja të furnizimit, zëvendësimit të produkteve. Por pastaj, nga muaji janar i këtij viti, këto produkte kanë ardhur nga vendet tjera, qoftë të rajonit apo vende të Bashkimit Evropian.

Radio Evropa e Lirë: A ka ende import të mallrave nga Serbia që i nënshtrohen taksës 100 për qind?

Bahri Berisha: Kosova ka një import të vogël, për një vit kemi 6 milionë euro import nga këto dy vende. Janë produkte të cilat i sjellin në sasi të vogël sepse shumë biznese ndoshta nuk kanë mundësi për shkak të kostos së lartë të transportit të shkojnë në vendet e BE-së, të sjellin atë produkt. Shpenzimet e transportit janë shumë të larta nga vendet e BE-së dhe i sjellin nga Serbia dhe Bosnja. Por janë në masë të vogël. Ka disa produkte ushqimore, disa pjesë të automjeteve, ndonjë produkt i cili është shumë i qasshëm në treg, por i paguan masat mbrojtëse 100 për qind.

Radio Evropa e Lirë: Megjithatë, në komunat e banuara me shumicë serbe, në veri dhe zonat tjera, mund të hasen pa problem produkte nga Serbia. A keni ju të dhëna doganore rreth atij malli që futet në Kosovë?

Bahri Berisha: Është e vështirë të thuhet se sa është shifra e kontrabandës, vetë fakti që të hyrat janë në trend pozitiv, marrë parasysh shumë politika fiskale që janë në zbatim dhe lirojnë shumë produkte nga taksa edhe vazhdimisht janë përtej rritjes ekonomike, tregon se nuk është një kontrabandë që dëmton ekonominë sepse të hyrat doganore, por edhe rritja ekonomike varet kryesisht nga importi. Jemi një vend që importojmë nga rreth 90 për qind. Ato produkte siç e ceka më herët, ka raste kur tentojnë që produkte në sasi të vogla të futen në dyqane të vogla, por asnjëherë të prishet rrjeti i furnizimit dhe tregtia e ligjshme në Kosovë. Mund të ketë produkte në pjesën veriore në Kosovë, ne jemi prezentë edhe më institucione tjera, kemi veprime në atë pjesë, kemi arrestuar kontrabandistë të cilët kanë tentuar të kontrabandojnë, kemi konfiskuar edhe automjetet edhe mallrat e tyre. Por, këto janë në baza të përditshme, këto tentime janë në sasi shumë të vogla të cilët tentojnë të hyjnë nga pjesa malore.

Radio Evropa e Lirë: Kur kemi parasysh që Serbia dhe Bosnje e Hercegovina janë anëtare të Marrëveshjes për Tregti të Lirë (CEFTA), a janë rritur të hyrat doganore pasi importi i mallrave në Kosovë vjen nga vendet e Bashkimit Evropian?

Bahri Berisha: Është e vërtetë se kemi Marrëveshjen për Tregti të Lirë dhe jemi pjesë e CEFTA-s, por në të njëjtën kohë, Kosova ka nënshkruar edhe Marrëveshjen e Stabilizim Asocimit (MSA) e cila parasheh shumë produkte me taksa të ndryshme doganore, duke përfshirë produkte që kanë vetëm Tatimin Mbi Vlerën e Shtuar (TVSH). Gjithashtu nga muaji shtator i këtij viti është në fuqi Marrëveshja e Tregtisë se Lirë me Turqinë. Çka do të thotë se shumica e produkteve edhe nga CEFTA edhe nga shtetet e Bashkimit Evropian tashmë edhe me Turqinë nuk i nënshtrohen taksës doganore, i nënshtrohen vetëm taksës për TVSH dhe akcizës për produkte që i nënshtrohen taksës së akcizës.

“Kontrabanda, në sasi të vogël”

Radio Evropa e Lirë: A është vërejtur rritja e kontrabandës së mallrave gjatë këtij viti të zbatimit të taksës?

Bahri Berisha: Çdo herë kur ka ndryshim të politikave fiskale apo kur ka norma të reja, grupet kriminale shprehin interes të kontrabandojnë ato produkte sepse potencialisht sjellin fitim më të lartë për ta. Mirëpo, menjëherë, edhe pse është detyrë e jona në baza të përditshme edhe para vendosjes se masave, Dogana ka bërë organizime shtesë, qoftë me njësitë tona operative, por edhe me agjencitë tjera të zbatimit të ligjit. Kemi bërë plane të përbashkëta operative, kemi krijuar edhe Taskë Forcë për luftimin e grupeve kriminale që tentojnë të kontrabandojnë produkte me origjinë nga këto dy vende pas vendosjes së masave mbrojtëse. Gjithmonë duke kontrolluar të ashtuquajturat ‘pika më të nxehta’ nga aspekti i kontrabandës, siç janë ato të vijës së gjelbër kufitare, e sidomos në pjesën veriore të Mitrovicës.

Falë këtij koordinimi të mirë në mes agjencive të zbatimit të ligjit, kemi arritur të parandalojmë produkte që të hyjnë në tregun e Kosovës. Kemi pasur tentime me dhjetëra ose qindra raste, por të gjitha këto kanë qenë në sasi të vogla, në bagazhet e automjeteve ose me transporterë kombi të cilët kanë tentuar të sjellin përmes rrugëve malore në drejtim të tregut të Kosovës. Por nuk është hasur në produkte, duke i marrë të dhënat edhe nga Ministria e Tregtisë, Inspektorati i brendshëm edhe Dogana që është në brendi, kontrollojmë nuk janë hasë produkte të cilat janë në marketet (shitoret) e Kosovës që e dëmtojnë edhe ekonominë e ligjshme dhe që kanë hyrë në mënyrë joligjore.

Kur flasim te kontrabanda e produkteve, përpos çështjes së masës mbrojtëse kemi të bëjmë edhe me shëndetin. Nëse produktet futen në mënyrë ilegale përmes rrugëve malore edhe kontrolli fito- sanitar, veterinar nuk është bërë ndaj atyre produkteve, çka përbën rrezik edhe për shëndetin publik të qytetarëve.

Radio Evropa e Lirë: Kohëve të fundit është ngritur si çështje iniciativa për krijimin e një “Mini-Shengeni” ballkanik. A është Kosova e gatshme t’i përshtatet kësaj iniciative?

Bahri Berisha: Kjo i takon më shumë nivelit të lartë politik, qeverisë dhe kuvendit pasi është projekt madhor dhe i cili kërkon një dakordim të plotë edhe në aspektin ligjor edhe politik të Qeverisë së Kosovës. Deri më sot për “Mini-Shengenin” asnjëherë nuk është pyetur Dogana dhe nuk është marrë ndonjë mendim lidhur më diskutimet e fundit lidhur më këtë ide. Ne para dy vjetësh kemi pasur kërkesë nga Qeveria e Kosovës kur ka qenë ideja për Unionit Doganor, për atë kemi dhënë këndvështrimin doganor se cilat janë dobitë ose cilat janë anët pozitive dhe negative në raport me idenë e Unionit Doganor të gjashtë vendeve të Ballkanit Perëndimor.

Ndërsa për çështjen e “ Mini-Shengenit” nuk kemi pasur ndonjë kërkesë për ndonjë qëndrim tonin dhe besoj se kjo është çështje më shumë politike. Nuk jemi të njohur as me detajet e “Mini-Shengenit” sepse më shumë është folur për aspektin e lëvizjes së lirë të njerëzve. Por, nuk kemi hasur në deklarata publike që flitet për lëvizjen e lirë të mallrave ose çështjen e taksave apo unionit doganor.

Radio Evropa e Lirë: Dogana vlerësohet burim i rëndësishëm për buxhetin e Kosovës. Cilat janë të hyrat deri tani?

Bahri Berisha: Deri sot kur po flasim ne kemi arritur të kalojmë mbi një miliard të hyra që kemi mbledhur gjatë këtij viti. Është një projeksion jashtëzakonisht ambicioz, janë të hyra që Dogana ka arritur t’i tejkalojë. Në bazë të gjendjes faktike jemi rreth 35 milionë euro më shumë se periudhën e njëjtë të vitit të kaluar ose rreth 4 për qind më shumë. Kjo është një performancë shumë e mirë në aspektin e të hyrave duke marrë parasysh që në të njëjtën kohë kemi në zbatim shumë politika fiskale, të cilat i lirojnë nga të gjitha taksat.

Nëse marrim vetëm lirimet nga prodhuesit, ku çdo prodhues kosovar për çdo lëndë të parë, çdo imput që përdorët për procesin e prodhimit, i ka taksat zero në import. Vetëm vlera e taksave ka shkuar rreth 70 milionë euro për këtë periudhë të këtij viti. Ndërsa në vlerën totale të mallit, janë rreth 300 milionë euro vlerë e mallit që është liruar për prodhuesit kosovarë. Kur kësaj ia shtojmë edhe MSA-në, e cila është 60 milionë euro, tregon se kemi 130 milionë euro efekt në taksa te Dogana për shkak të politikave fiskale.

Efekti shumë i madh është për prodhuesit kosovarë për ekonominë, produktet kosovare që vërehet një rritje e lehtë e eksportit kosovarë të disa produkteve pas këtyre politikave fiskale në tregun evropian. Tash së fundmi kemi Marrëveshjen e Tregtisë së Lirë me Turqinë e cila parasheh që norma doganore të reduktohet për vitet në vijim. Edhe aty është një efekt, por ende efekti nuk është i lartë, pasi marrëveshja është duke u zbatuar nga muaji shtator. Por, sigurisht që deri në fund të vitit do të këtë deri në 3 milionë euro efekt në taksën doganore. Marrë parasysh të gjitha këto, Dogana prapë vazhdon të performojë me përqindje rreth 4 për qind më shumë se viti i kaluar dhe ky është një trend shumë pozitiv i të hyrave.

‘Mini-shengeni’, David Philips: Shqiptarët fillimisht të bashkëpunojnë me shqiptarët

Krijimi i të ashtuquajturës zona e ‘Mini-Shengenit’ ballkanik mori një goditje kur Mali i Zi bëri të ditur se nuk do të marrë pjesë. Arsyeja e këtij refuzimi ka të bëjë me rëndësinë që Mali i Zi i jep Bashkimit Europian.

Duke qene se Mali i Zi është një vend që ka hapur negociatat me Bashkimin Europian, një angazhim i tillë do të ishte i tepërt për të. Por Mali i Zi bëri të ditur se do të vazhdojë të jetë në kontakt me liderët dhe vendet e Ballkanit Perëndimor për të vijuar me ecurinë e zhvillimit ekonomik dhe nënshkrimin të marrëveshjeve të ndryshëm rajonale.

Një qasje e tillë nevojitet edhe për Shqipërinë. Këtë mendim ka Profesori i Marrëdhënieve Ndërkombëtare pranë Universitetit të Columbias në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. David Phillips, i cili ka dhënë opinion e tij për disa nga ngjarjet më të rëndësishëm në Shqipëri, flet në një prononcim për gazetën ‘Shekulli’.

I pyetur për faktin se cilat duhet të jenë prioritetet e Shqipërisë në lidhje me pozicionin e saj në rajonin e Ballkanit Perëndimor dhe marrëdhëniet me fqinjët, Prof. Phillips u shpreh se, Shqipëria duhet të përqendrohet në forcimin e lidhjeve me ato vende në të cilat jetojnë shqiptarë.

Pra në mënyrë indirekte kjo thirrje drejtohet për marrëdhëniet midis Kosovës dhe Shqipërisë. Në lidhje me faktin se cili duhet të jetë prioriteti kryesor për Shqipërinë, Z. Phillips, vuri në dukje vetëm një fakt: Përparësia e Shqipërisë duhet të jetë kombi shqiptar.

Si e shihni situatën në Shqipëri gjatë këtyre ditëve?

Shqipëria qeveriset nga një parti e vetme, udhëheqësi i së cilës, Edi Rama dhe që po shfaq tendenca diktatoriale. Politika në Shqipëri është thellësisht e polarizuar, duke krijuar mosfunksionim dhe duke rritur mundësitë për dhunë.

Si e shpjegoni qëndrimin e Holandës dhe shteteve të tjera skeptike, drejt Shqipërisë?

Kandidaturat e BE-së për Shqipërinë dhe Maqedoninë e Veriut janë të lidhura. Megjithatë, ka kërkesa në rritje për të ‘çarmatosur’ vendet. Parlamenti holandez votoi kohët e fundit për të kundërshtuar bisedimet e anëtarësimit për Shqipërinë, duke dhënë një dritë jeshile për Maqedoninë e Veriut. Holandezët dhe vendet e tjera anëtare të Bashkimit Evropian nuk duan që problemet e Shqipërisë të pengojnë shansin e Maqedonisë për t’u bashkuar me Bashkimin Evropian. Zgjidhja e çështjes së emrit me Greqinë duhej të vendoste Maqedoninë e Veriut në një rrugë të shpejtë. Mungesa e përparimit mund të ringjallë nacionalistët që kundërshtojnë kompromisin me Greqinë. Për më tepër, dështimi ka implikime të rëndësishme strategjike, jo vetëm duke minuar besueshmërinë e BE-së. Do të hapte derën edhe për rivalët strategjikë në Ballkanin Perëndimor, si Rusia, Kina dhe Turqia.

Në lidhje me dialogun Serbi-Kosovë. A mendoni se taksa tarifore e vendosur ndaj produkteve serbe duhet të revokohet nga qeveria e Kosovës?

SHBA dhe miqtë e tjerë të Kosovës duhet të insistojnë që Serbia ta njohë Kosovën brenda kufijve të saj aktual. Tarifa e jashtëzakonshme nuk u imponua falas. Kjo ishte një përgjigje ndaj fushatës së Serbisë për të bllokuar përpjekjet e Kosovës për t’u bërë anëtare e INTERPOL-it dhe për të fituar njohje më të madhe globale. Të dërguarit serb po përpiqen të marrin vende që e kanë njohur Kosovën për të tërhequr njohjen e tyre. Tarifa është e garantuar dhe duhet të mbetet. Megjithatë, tarifa nuk do ta zgjidhë problemin. Negociatat ndërmjet Kosovës dhe Serbisë u bllokuan nën udhëheqjen e Znj. Federica Mogherinit. Në të ardhmen, negociatat do të jenë edhe më të vështira. Ministri i Jashtëm spanjoll Josep Borrell do të zëvendësojë Mogherini. Spanja kundërshtoi me forcë pavarësinë e Kosovës dhe anëtarësimin e saj në Bashkimin Evropian.

Intervistë – Hooper: Marrëveshja Kosovë-Serbi ekziston, çështja është zbatimi

Në një intervistë për Zërin e Amerikës, ish-zyrtari i Departamentit të Shtetit dhe analisti James Hooper, tha se një marrëveshje Kosovë-Serbi ekziston, por vështirësia është te zbatimi i saj. Zoti Hooper, i cili ka përvojë në negociatat diplomatike dhe në çështjet e Ballkanit, i tha kolegut tonë Ilir Ikonomi se nuk mund të arrihet një marrëveshje gjithpërfshirëse mes Kosovës dhe Serbisë pa shkëmbime territoriale.

Zëri i Amerikës: Zoti Hooper, Kosova është nën presion për të rifilluar bisedimet me Serbinë, megjithëse nuk e ka formuar ende qeverinë e re. Ndërkohë Serbia pritet të mbajë zgjedhje në prill të vitit të ardhshëm. Sa e mundur është të rifillojnë bisedimet në rrethana të tilla?

James Hooper: Unë kisha menduar se ka qenë rënë dakord të rinisnin bisedimet për të rifilluar dialogun. Nëse me pyetjen nënkuptoni sa e mundur është të arrihet një marrëveshje në këto bisedime, duke pasur parasysh rezultatin e zgjedhjeve në Kosovë dhe duke pasur parasysh zgjedhjet e ardhshme që do të mbahen në Serbi, unë mendoj se me të vërtetë ka shumë gjasa që ata të arrijnë një marrëveshje. Madje besoj se praktikisht ata tashmë e kanë një marrëveshje.

Zëri i Amerikës: Por ne nuk dimë asnjë detaj…

James Hooper: Unë në fakt mendoj se shumë nga detajet dolën, disa prej tyre edhe të pasakta. Dhe kosovarët kurrë nuk patën shansin të votojnë për këtë marrëveshje, të vendosnin për këtë marrëveshje. Nuk ka pse të përsërisim gjithë historinë e asaj që ndodhi. Por unë mendoj se presidenti Thaçi kishte rënë dakord që dialogu të rifillonte pa kushte. Dhe unë mendoj se ishte një veprim shumë i arsyeshëm për të ecur përpara, që të kemi një marrëveshje gjithëpërfshirëse, sepse nëse nuk lëvizin drejt një marrëveshjeje gjithëpërfshirëse, ekziston rreziku që dritarja e mundësisë të mbyllet dhe, nëse kjo ndodh, nuk do të ketë një marrëveshje gjithëpërfshirëse për një kohë të pacaktuar.

Zëri i Amerikës: Pse do të mbyllej dritarja e mundësisë?

James Hooper: Sepse duhet të kesh dy partnerë që të funksionojë. Duhet të kesh partnerë në Kosovë të cilët të jenë të gatshëm të negociojnë një marrëveshje të tillë dhe të cilët të kuptojnë premisën e kësaj marrëveshjeje, të kuptojnë se çfarë është e arsyeshme të presin nga Serbia dhe ato që nuk mund të marrin prej saj. Dhe duhet të kesh dikë në Serbi i cili është i gatshëm ta bëjë këtë me Kosovën. Besoj se është më e lehtë të gjesh një partner të tillë në Kosovë sesa në Serbi. Por të dyja palët duhet të bien dakord për këtë “valle”. Përndryshe nuk ka marrëveshje. Dhe është e thjeshtë kur sheh nga jashtë, kur nuk je në pushtet, kur nuk je duke negociuar, të thuash “nuk i pranoj kushtet”, “duhet të ketë kushte më të favorshme.” Të gjithë ata që nuk janë në pushtet dëshirojnë gjithmonë kushte më të mira. Dhe ata gjithmonë mendojnë se mund të sigurojnë kushte më të favorshme. Kur marrin detyrën, ata zbulojnë se nuk mund të sigurojnë kushte më të mira. Dhe kjo do të jetë vështirësia për Kosovën dhe mendoj në veçanti për zotin Kurti, sepse ai shihet si dikush që ka marrë një pozicion të linjës së ashpër. Ai do të zbulojë se në fakt ka tashmë një marrëveshje dhe se nuk do të jetë në gjendje t’i ndryshojë këto kushte. Nuk bëhet fjalë thjesht të kërkohet që Serbia të japë më shumë. Kjo do të ishte më e thjeshta. Në fakt serbët mund të thonë që kosovarët duhet të japin më shumë. Kjo ndodh gjithmonë në negociata.

Zëri i Amerikës: Do të mbetet një mister nëse ka pasur një marrëveshje apo jo, meqenëse detajet nuk janë thënë zyrtarisht. Por cili mendoni se do të jetë roli i Shteteve të Bashkuara në bisedime tani që ata kanë dy të dërguar të posaçëm: një për Ballkanin dhe një direkt për bisedimet, ambasadorin Grenell. A do të jenë ata në gjendje ta shpejtojnë procesin?

James Hooper: Unë mendoj se si ndihmës sekretari i Shtetit (Philip) Reeker, ashtu edhe (Matthew) Palmer që është i dërguari i posaçëm për Ballkanin, për bisedimet Serbi-Kosovë, janë shumë të efektshëm në punën e tyre, janë shumë profesionistë, kanë ndërmjetësuar negociata në të kaluarën. Kam shumë besim tek ata.

Zëri i Amerikës: Personi tjetër është ambasadori Grenell.

James Hooper: Ambasadori Grenell shton një element. Nuk jam i sigurt. Ai mund të jetë shumë efektiv. Unë nuk e kam takuar ndonjëherë, nuk e njoh, di vetëm që është ambasador në Gjermani. Por të kesh një ambasador amerikan në një vend evropian, të cilit i jepet edhe një rol i veçantë në çështjen e Serbisë dhe Kosovës, kjo krijon dyshimin se këtu ka interesa politike, jo vetëm interesa të politikës së jashtme apo të sigurisë kombëtare, por edhe të tjera.

Zëri i Amerikës: Të brendshme e keni fjalën?

James Hooper: Po, ngjall dyshime për një gjë të tillë. Nuk është se ka ndonjë pikëpyetje nëse Serbia ose Kosova ishin të përfshira në zgjedhjet amerikane, në përpjekje për t’i sabotuar ose ndikimin në rezultatin e tyre. Në këtë rast thjesht më duket se është e panevojshme. Shpresoj që arsyeja të ketë qenë sepse Uashingtoni dëshironte të rriste shanset që Gjermania të jetë më akomoduese, më elastike dhe më mbështetëse për një marrëveshje midis Kosovës dhe Serbisë, sepse herën e fundit ata e hodhën poshtë marrëveshjen gjithëpërfshirëse.

Zëri i Amerikës: Sipas mendimit tuaj, ç’formë do të ketë një kompromis, një marrëveshje gjithëpërfshirëse me Albin Kurtin në pushtet dhe a ekziston ende ideja e shkëmbimit të territorit?

James Hooper: Nuk mund të ketë marrëveshje gjithëpërfshirëse pa një element territorial. Nuk e di se cila do të jetë pikëpamja e Albin Kurtit. Pikëpamja si një udhëheqës i një partie opozitare është diçka tjetër, e kuptoj pikëpamjen e tij në atë rol. Cili do të jetë këndvështrimi i tij në postin e kryeministrit, këtë nuk e di dhe nuk dua të spekuloj. Por mendoj se ai do të gjendet përballë realitetit dhe për të mund të jetë një realitet i vështirë për t’u pranuar. Realiteti është se marrëveshja tashmë është negociuar. Marrëveshja ekziston. Në thelb është rënë dakord…

Zëri i Amerikës: Për shkëmbim territoresh?

James Hooper: Përfshirë një shkëmbim territoresh por jo vetëm shkëmbim territoresh por duke përfshirë edhe anëtarësimin në OKB. Realiteti është se kjo nuk do të ndryshojë dhe nuk e di se si Albin Kurti do të reagojë për një gjë të tillë si kryeministër. E përsëris se nuk mund të ketë një marrëveshje gjithëpërfshirëse ndërmjet Kosovës dhe Serbisë pa një element territorial.

Zëri i Amerikës: Atëherë përse Shtetet e Bashkuara nuk po bëjnë presion për këtë, zoti Palmer nuk a ka përmendur. Ai ka thënë u takon palëve…

James Hooper: Kjo është ajo që po thonë tani dhe ajo në fakt është zgjidhur mes palëve, mes zotit Vuçiç dhe zotit Thaçi. Mund të ketë disa gjëra të vogla për t’u zgjidhur por në thelb është rënë dakord për këtë marrëveshje. Njerëzit që nuk kanë përvojë me negociata nuk kuptojnë diçka: kritikët e marrëveshjes në Kosovë dhe kritikët e marrëveshjes në Serbi, mbajtën të njëjtin qëndrim: Duhet të përfitojmë më shumë. Nuk mund të ketë ndryshim territori. Kufijtë janë të përcaktuar. Nëse të marrësh më shumë, është baza mbi të cilën hyn në negociata, kjo nuk të çon në një marrëveshje. Por, nuk mund të sigurosh zbatimin kur kërkon më shumë për vete. Dhe është e njëjta gjë me Serbinë. Ata duhet të garantohen që Kosova të marrë mjaftueshëm që kjo marrëveshje të pranohet në Kosovë.

Zëri i Amerikës: Po, por ndjenja popullore është mjaft e fortë kundër një marrëveshjeje që përfshin shkëmbimin e territoreve.

James Hooper: Dhe ky është një problem i mirëfilltë. Dhe kjo ndoshta është kjo një nga arsyet që amerikanët nuk kanë thënë shumë sepse janë duke pritur për fazën e zbatimit. Ajo që duhet të shohim në Kosovë dhe mendoj se është jashtëzakonisht e rëndësishme dhe ishte një problem i madh në të kaluarën, është se marrëveshja nuk u bë publike kurrë plotësisht dhe njerëzit kurrë nuk patën asnjë shans ta votojnë atë. Qeveria nuk pati me të vërtetë një shans ta mbronte atë. Kështu që gjithnjë është e lehtë të sulmosh një marrëveshje të panjohur, kushtet e së cilës nuk i njeh.