VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

BOSI I DROGËS KRYETAR PARLAMENTI – E PASTAJ?

By | May 22, 2015

Komentet

Akademiku Bedri Dedja-Baba i modernitetit në letërsinë tonë për fëmijë Nga Alfred Papuçiu

Gjithmonë njerëzit e mëdhenj të çdo kombi qofshin karakterizohen nga thjeshtësia dhe janë tepër komunikues me njerëzit e çdo moshe dhe kategorie shoqërore.

Unë kam pasur fatin gjatë jetës sime të kem pranë figura të tilla të shquara të gjuhësisë, profesor Mahir Domi i cili më ndihmonte me zemërgjerësinë dhe thjeshtësinë që e karakterizonte, si edhe tim atë,  për të ecur në rrugën e gjatë dhe të vështirë të publiçistikës dhe letërsisë.

I tillë ishte edhe « xhaxhi » Bedriu për mua, siç i thërrisnim ne, që herë pas here shihte shkrimet e mija para se t’i botoja.

Ai më dha kurajo gjatë jetës sime, sidomos pas vdekjes së tim eti .

Me fjalët e tij të urta të një psikologu e pedagogu të shquar, më shtynte të shkruaja, si një terapi e mirë pas lodhjes së ditës, më dërgonte herë pas here letra, më telefononte apo më vinte dhe i shkoja për vizitë në Gjenevë apo Nëshatel,  për të botuar në një vëllim refleksionet e mija tek të cilat ai nuk donte të vinte asnjë presje.

Botuam së bashku « Përrallat e Zvicrës » dy gjuhësh shqip dhe frëngjisht të cilat lexohen jo vetëm në Shqipëri por edhe në Zvicër dhe gjetiu.

I kam përkthyer disa artikuj të tij në frëngjisht me » postulata » domethënëse për të rinjtë nga Kosova dhe Shqipëria që jetojnë në Zvicër, për sjelljen e tyre të edukuar në një vend që i kishte pranuar në gjirin e tij. Vitin e Ri të fundit, para vdekjes së tij e kaluam sëbashku familjarisht në Nëshatel të Zvicrës ku banon e bija.

Aty kishte ardhur dhe i biri, Taulanti dhe të afërm të tjerë. Kujtuam të kaluarën se sa ka bërë ai dhe e shoqja e përkushtuar, Pandora, për të ndihmuar nipër e mbesa që të merrnin sidomos rrugën e artit etj. Gazeta zvicerane «Le quotidien Jurassien» e Zvicrës e ka cilësuar Bedri Deden si personalitet shqiptar me zë. Vitet ikin dhe ai sot do të kishte 89 vjet.

Më poshtë po jap për lexuesit një shkrim të Agim Devës, në përkujtim të Akademikut Bedri Dedja. Alfred Papuçiu, Gjenevë, më 20 nëntor 2019

Agim Deva – “Bedri Dedja, baba i modernitetit në letërsinë tonë për fëmijë” – Kujtesë…

Bedri Dedjen (1930-2004) do ta nderojmë për kohe të gjatë, sepse puna e tij shënon një epokë kthesash të mëdha. Prej tij kemi mësuar se letërsia mund të shkruhet edhe ndryshe…

Kam përshtypjen se prof. Bedri Dedjes, këtij kolosi të kulturës sonë, i kemi mbetur borxh të gjithë nga pak : edhe kohërat që i kishte kaluar me të gjitha ngjyrimet e mundshme, edhe organet dhe institucionet social-kulturore, edhe rrjedhat e reja që hynin pamëshirshëm në gërshërë me ato të vjetrat, e ku prof. Dedja si rrallëkush realizonte intelektin e vet në mënyrën më dinjitoze : i kemi mbetur borxh prof. Bedri Dedjes edhe ne këtu në Kosovë, edhe për së gjalli, por edhe pas vdekjes së tij.

Mos ndoshta, të gjitha këto borxhe ndaj këtij bardi të kulturës sonë, na shpiejnë në fjalët e Tolstojit të madh kur thotë se « ndërgjegja është zëri i shpirtit.. » ?

Shfletoj librin me kujtime « Nëpër ravat e jetës » (Tiranë 2001), ku Bedri Dedja qysh në hyrje të tij, midis të tjerash, jep një sqarim të shkurtër, por esencialisht domethënës dhe simbolik : « …Fjala ravë ka kuptimin e rrugëve të dhive në mal, ose të gjurmëve në dëborë. Më është dukur se rrugët e mia të jetës ngjasojnë më shumë me ravat.. »

Dhe po të rrëshqasim, qoftë edhe shumë përciptazi nëpër jetën e prof. Bedriut (gjë që ai nuk e meriton një qasje të këtillë sipërfaqësore), do të shohim se nga viti 1930 kur erdhi në jetë e deri më 2004, kur ma dërgoi romanin e tij « Sikuriada », që realisht ishte pjesa e tretë e romanit « Kalamajtë e pallatit tim » (roman i një lloji të ri – roman manifest), dhe iku nga kjo botë, duke marrë me vete shumëçka, që po të na linte në një formë apo në një tjetër, do të kishim një dobi shoqërore shumë më karakterogjene, se tani kur gjëndemi pa të.

Autoriteti i tij qe ndërtuar gjithnjë me sakrifica natyrash të ndryshme. Vetë prezenca e tij në një konsultë, program kulturor, simpozium, mbledhje, etj. e kishte peshën e vet dhe karakteri i tij, gjithnjë stabël, të imponohej me një qetësi impozante, me një urtësi antike, me një kriter të formësuar e të shumë kohezional, që ishte rezultat i dijes, i përvojës së tij shumëvjeçare në shumë fusha të artit, të kulturës, të arsimit, të shkencës.  Këtë përshtypje e kisha edhe në vitin 1973, kur për here të pare u takova me të në Tiranën “misterioze”, dhe qysh atëherë më duket se kisha takuar një njeri, që kishte lindur nja tridhjetë vjet më herët, sepse vetë shkalla e tij e inteligjencës, fjalori i komunikimit, horizonti i tij kulturor që gravitonte nga Europa, qetësia me të cilën të dëgjonte dhe këshillat e tij assesi të imponuara si domosdoshmëri, mirësjellja e tij në interpretime shkencore, kishin tipare të një pedagogu e psikologu me experience, prej të cilit mund të mësonim shumë të gjithë ne, që kishim fatin të rrinim me të. Një tip recent, një mëndje e ndritur, që herë-herë m’i  përkujtonte rilindasit tanë. Korçari sharmant, studenti i dalluar i Universitetit të Moskës, pedagog shumëvjeçar në Universitetin e Tiranës, shkencëtar i dalluar, sidomos në fushat e psikologjisë, letërsisë për fëmijë dhe pedagogjisë, organizator i shumë simpoziumeve të ndryshme, krijues i një numri të madh veprash letrare (poezi, tregime, përralla, novela, poema, romane, legjenda, fabuka, përralla mbi kafshët, kujtime, etj.); pastaj, themelues i mendimit teorik-kritik mbi çështjet e ndryshme të letërsisë për fëmijë, autor i veprave letrare kapitale, me të cilat janë rritur gjenerata të tëra fëmijësh e të rinjësh tanë si:

“Heroizmat e Fatbardh Pikaloshit”, “Një udhëtim i rrezikshëm”, “Kapiteni i shtrëngatës”, “Kalamajtë e pallatit tim”(1,2,3), “Republika e 1100 çudirave”, “Nëpër korridoret e thella të Jonit”, “Qyteti me tri kështjella”,

“Përralla njëmbëdhjetëkatëshe”, si edhe dhjetra e dhjetra vepra të tjera, që na bëjnë ta perceptojmë realisht formatin e madh të akademik Bedri Dedjes, pena e të cilit gjurmonte modalitete të reja të shprehjes, deri në ditët e fundit të jetës.

Është vërtet e dhëmbshme kur nëpër mbledhjet komemorative ngrihemi në këmbë për të mbajtur një minute heshtje për kolosët, siç ishte në këtë rast, Bedri Dedja. Një minute heshtje. Më besoni: kurrë nuk kam mundur ta kuptoj domethënien e këtij minuti, sado që edhe vetë jam ngritur shumë here në këmbë për këtë qëllim, për miqtë dhe dashamirët që na ikin – secili në mënyrë të vet. E shpjegojnë si nderim të fundit, që i bëjnë të ndjerit.

Bedri Dedjen do ta nderojmë për kohë të gjatë, sepse puna e tij shënon një epokë kthesash të mëdha: është baba i modernitetit në letërsinë tone për fëmijë. Prej tij kemi mësuar se letërsia mund të shkruhet edhe ndryshe, se edhe të vegjlit janë të detyruar të na kuptojnë edhe atëherë qartë e drejtë. Në botën e librit tone ka sjellë përvoja e modele të reja kreacionale, duke përkthyer vepra të rëndësishme nga letërsitë e huaja.

Vetëm ata që e duan njeriun, mbeten të pavdekshëm. Akademik Bedri Dedja ishte prej atyre që ka rrezatuar me energji positive kudo që ka qënë i pranishëm.

IM000278.JPG

IM000287.JPG

2020 – VITI I AT GJERGJ FISHTËS – Pllakati nga Fritz RADOVANI (2019)

Vllazen e Motra Shqiptarë!

 

Me daten 22 Nandor asht Dita e Alfabetit Shqip, që u punue në Shoqninë “Bashkimi” të Shkodres në vitin 1908, nga Poeti Kombtar At Gjergj Fishta, dhe u aprovue në Kongresin e Manastirit. Ai Alfabet na mësoi me shkrue fjalët Nanë, Babë dhe Shqipni…

Veprat tjera të Atdhetarit At Gjergj Fishta i sherbyen gjithmonë Bashkimit Shqiptarve nen tingujt e Hymnit Flamurit Kombtar, Flamurit të Gjergj Kastriotit – Skenderbeut!

Në këte 80 vjetor që At Fishta mbylli sytë pergjithmonë mendoj se, Shqiptarët duhet të kujtojnë Veprat e Tij të Perjetëshme tue i kushtue:

“VITIN  2020  VITI  I  AT  GJERGJ  FISHTES”

Melbourne, 20 Nandor 2019.                              Me respekt, Fritz RADOVANI

Aforizma nga Leonardo Sciascia (Leonardo Shasha, 8 janar 1921 – 20 nëntor 1989)

VOAL – A e dini se çfarë është jeta jonë? E juaja dhe e imja? Një ëndërr e bërë në Siçili. Ndoshta jemi akoma atje dhe po ëndërrojmë.

Një ide e vdekur prodhon më shumë fanatizëm sesa një ide e gjallë; në të vërtetë vetëm i vdekuri e prodhon atë. Sepse budallenjtë, si gjeli, dëgjojnë vetëm gjëra të vdekura

Një orë që punon keq nuk shënon kurrë kohën e saktë, një orë e ndaluar e shënon atë dy herë në ditë.

Kur ka shumë keqardhje për kafshët, mbetet shumë pak për njeriun.

E gjithë dita jonë është bërë, si gjithë jeta, me përgjigje misterioze, të lidhjeve delikate.

Prandaj, një libër rishkruhet në çdo epokë në të cilën lexohet dhe sa herë që lexohet. Dhe atëherë do të ishte një lexim i një leximi: por një lexim padashur i ngarkuar me gjithçka që midis njërit lexim dhe tjetrit ka kaluar në atë libër dhe përmes atij libri, në historinë njerëzore dhe brenda nesh.

Askush në botë nuk e di gjeneralitetin e njerëzve, nëse letërsia nuk ua mëson atyre.

Aforizmi i ditës – 20 nëntor 2019

We choose our joys and sorrows long before we experience them.

Khalil Gibran

Ne i zgjedhim gëzimet dhe hidhërimet tona shumë më herët se i përjetojmë ato.

Khalil Gibran

 

VETVRASJA E NJË KOMBI – NGA FAMILJA MIRAKAJ VDIQËN NË KAMPE INTERNIMI

FAMILJA  MIRAKAJ NË KAMPIN E INTERRNIMIT LUSHNJE

 

VDIQËN NË KAMPE INTERRNIMI

CUBË DEDË MIRAKAJ, vdekë në Tepelenë 1949.

SIMON  F. BASHA, vdekë fëmijë 8 vjeçar në Saver 1958.

CUBË D. MIRAKAJ, vdekë në Gradisht 1989.

KUNE SH. MIRAKAJ, vdekë në Gjazë 1974.

 

“Do të kujtohet qi disa vjet mâ parë, kur ishe n’Egjipt, të pata njoftue qi kishe përgatitë nji tregim bajagi të dokumentuem mbi ngjarjet e Shqipnisë që prej 7 Prillit 1939 e këndej, për t’ua vue përballë trillimeve e gënjeshtrave të kundërshtarëve tanë që janë përpjekë e vazhdojnë të përpiqen me na bâ të vdekun moralisht e kombtarisht.

Nuk kam pretesën të kem bâ nji punë të përsosun, por edhe me ndejë gjithmonë në heshtje, pa lânë diçka të “zezë në të bardhën”, duket sikurse na nuk kemi kenë në gjendje me përligjë veprën t’onë para historisë e, për rrjedhim, me pranue çka kanë thânë e shkrue kundërshtarët, tue na cilsue “tradhtarë”.

Me pranue me heshtjen t’onë nji cilsim të tillë qi nuk i përgjegjet së vërtetës, mue m’âsht dukë se bajmë krim kundra vetvetes, kundra historisë e kundra fmijëve e njerzve tanë, qi do të mbeteshin me kryeultë për breza të tanë para shoqnisë.

Kjo ka kenë arsyeja qi më ká shty me i a hy ksajë pune.

Me i lanë historishkruesit të së nesërmes nji dokument që t’a kenë të gjithë Shqiptarët për studim.”

                                                                    Kolë Mirakaj

Episode të jetës së Luigj Gurakuqit- LETËRKËMBIM MUSTAFA MERLIKA KRUJA – ATË PAULIN MARGJOKAJ

 

Ramleh, (Aleksandrí), 2 qershuer 1952

 

I dashuni mik,

Po më duket se më harrove. Un shpesh t’i kam vonue përgjegjet, por ti e ke pasun zakon me vu përgjegjun letrave të mija në flakët. Ksi shtegu po më bâhet sikur ka shkue nji shekull qyshë se të kam shkrue e përgjegja e jote s’po vjen. Pse kështu? I lutem Perëndís qi së paku mos të jeshë i lig. Vetëm nji shkak më vjen ndër mend për këtë heshtje të gjatë: humbja e letrës së njânit nesh. Me sa mbaj mênd letr’e mbrapme e imja ka qênë ajo qi ka pasun do shkoqitje  suplementare mbi disa episoda të jetës së Gurakuqit. Në qoftë pra se ka humbun letra e jote, si përgjegje ksaj të fundit, të lutem me më shkrue me pak fjalë argumentat qi ke pasë rrahun në tê. Edhe m’a dërgo të porositun. Nemose sa t’i lidhim edhe nji herë pêjt e këputun të letërshkëmbimit t’onë.

Me shëndet jam mirë, sikur lus edhe për tý e të përshndes me zemër.

MKruja

 

 

 

 

Graz, me 9 qershuer 1952

 

I dashuni mik,

Sot e mora letren e shkurtë tanden. Mjerisht paska hupë letra e eme e mbrame qi të pata nisë me 5 príll. Jam shndosh, njashtu si deri tash, pse perndryshej as vetë nuk dijshem se shka me mendue tjeter, veçse a mos po jé i lig, njashtu si Ti paske mendue per mue.

Desht Zoti e letren e  mbrame po e gjêj të shkrueme në brutta-copia në nji teftér të keq e prandej po vêhem edhe nji herë me e kopjue, e shpresoj se nuk ka me kenë teper ndryshej prej letres s’eme të nisun me 5 príll e të hupun kush e din se ku neper valët e Mesdheut apo në ranen e shkretís afrikane.

Prá po i lidhim pêjt e këputun të letershkëmbimit t’onë. Kshtu të pata shkrue në letren e hupun:

“Shum interesant puna e shkopit të Gurakuqit kundra Konicës. S’e kuptoj veç se si Konica mujti me i hjedhë Gurakuqit fjalët: Ç’janë ato intriga italjane?” Luigji e tjerë nacjonalista  bashkëpunojnë me Wiedin kundra Esatit, i cili âsht i ndihmuem e  i prujtun prej Italjanvet, e si mund t’i hidhet Luigjit kjo fjalë?

Mbasi po i kemi fjalët te Konica, po due me të pvetë prap per tê. Më ké pasë shkrue në nji leter të perparshme se si në 1913, në rasen e nji vizite s’ate te Esati, ky të paska pasë dhânë me kndue nji shpallje të hartueme prej Faik Konicës, mikut të madh të Pater Gjergj Fishtës! Shka âsht kenë e shka ka permbajtë kjo shpallje, të cilen ti po n’at leter e thirrshe “nji akt tradhtije”?

Prap në të njajten leter më ké pasë folë per shum patriotë sikurse “Midhat Frasheri, Faik Konica, Mehdi Frashëri, Abdyl Ypi e Dervish Hima, qi i sjellin shpinen Ismajl Kemalit e bâhen me Esat Toptanin”. Si âsht e mundun kjo punë, kursè Esat Pasha ishte qýsh  at herë i njohun si tradhtar i çashtjes shqiptare?

Mbasi po më bjen me permendë ktu Ismajl Kemalin, due me të pvetë a ka dijtë ky shqyp apor jo? D.m.th. a ka dijtë me folë shqyp?

Prap per Gurakuqin edhe nji pyetje. Në letren e parambrame më pate shkrue per punë të shuplakës qi Luigji i çveshë Xhemil Be Vlorës. Kshtû m’a pate tfillue punen: “Xhemili lëshoi nji fjalë të randë kundrejt Shkodranit, i tha ushak, tyrqisht, qi don me thânë shërbtuer, laquet. Shkrepte në lidhnít qi kishte Luigji me Smajlin. Gurakuqi u çue si rrufeja e i mbet me nji paravesh turîjvet”. Kjo fjalë e randë e fyese kundra Gurakuqit a nuk vritte nemose indirekt edhe Smajl Kemalin? Kjo fjala laquet ktû a âsht prej fjalës franceze laquais a por âsht ndoj fjalë tjeter? “Shkrepte në lidhnít qi kishte Luigji me Ismajlin”. Kjo lidhnija patriotike e Luigjit seri si me u cilësue me nji shamje kso dore? Apor ndoshta vetë nuk e kam kuptue plotsisht thânjen t’ ande: “Shkrepte në lidhnít qi kishte Luigji me Ismajlin”. Shka kupton ti me fjalën lidhní?

Të pata bâ perpara nji pyetje, së cilës ti s’i pate dhânë fort randsí e prandej edhe i pate kenë pergjegjë krejt shkurt e si pergjysë. Pyetja e ême ishte e shprehun në ket mndyrë: “A e kanë fajin e madh Shqyptarët në farosjen e elitës shqiptare apor Serbët e Titos, qi paten krejt sundimin në dorë deri në verë 1948”?

Vetë e mendoj punen kshtu. Serbët me zi që kanë pritë ket rasë të volitshme me farosë të gjith Shqyptarët qi janë kenë anmiq të politikës së tyne që prej 1912 e tektej. Me fjalë tjera, ata kanë mbytë çdo patriot shqiptar, pse nji patriot shqiptar nuk ka si mos me kenë antiserb. Mbas mendimit t’em prá, Enver Hoxha me klyshat e vet të kuq, s’ka bâ tjeter veçse me çue në vend urdhnat e Belgradit qi prá, simbas mendimit t’em, e ka plotsisht fajin e shfarosjes s’ elitës shqiptare. Prá, po t’ ishte i vertetë ky mendimi i êm, përgjegjsín e shfarosjes do t’a kishin Serbët e jo aq Shqiptarët. Mue më duket si t’ ishin kenë serbët qi me caktue listen e atyne qi do të mbyten. Se mandej dora shqiptare vetë i vringllote plumbat kundra shqyptarve, nuk e ndrron aspak pergjegjsín e Serbvet. Ket mendim e kam pasë formue ka dit. Me gjithkta, qysh se kam marrë letren-traktat tanden mbi Kongres të Lushnjes, kam fillue disi me e ndrrue ket mendim. Mbas gjaset, edhe po t’mos ishin kenë urdhnat e Belgradit, do t’ishin kenë Shqiptarët vetë qi me u derdhë trûtë vllazenve të vet shqyptarë. Si thue ti? Heren tjeter m’i pate kenë pergjegjë ksaj pyetje me kto fjalë: “Po ti si s’priton, bre burrë, me i shtimë vetes kujdes se kush i ka mâ tepër në shpirt e kush do t’a lajë mâ shtrêjt n’atë jetë apo në ketê jetë gjakun e të pafajshëmvet shqyptarë e gjithë të zezat e bâme në Shqipní, a Slavët qi kanë dhânë drejtimet, apo shqiptarët  qi i kanë zbatue në detaje? Me ket pergjegje nuk pata kenë kondend, pse mbas ksaj pergjegje pata dijtë e kuptue, njaq sa pata dijtë e kuptue perpara saj.

Sa per punë të dokumentit qi bjen Giannini mbi Kongresin e Lushnjes në made të kufijvet, ké me mujtë me pvetë ndojherë Zogun, qi sugurisht do t’a mbajë nder mend ket punë kaq të randsishme.

Më ké pasë shkrue nji herë permbi Shtete të Bashkueme e mbi Wilsonin, gjoja se ktij do t’i dihet në kje se Shqypnija nuk humbi në rasen e Konferencës së Paqit në Paris. A janë kenë Shqyptarët e Amerikës qi e kanë influencue Wilsonin apor kah i erdh kjo simpatí e madhe Wilsonit per Shqypnín t’onë? Në numrin e mbram të FLAMURI thotë Athanas Gegaj: “Mons. Bumçi e Át Fishta i u drejtuen Benediktit XV qi të nderhynte me auktoritetin e tij moral pranë Shtetevet në favor të Shqipnís. Ktu ndërhyni Amerika. Me 10 Fruer Wilson terhoqi vrejtjen se uniteti shqiptar ishte ndamë në kundershtim me propozimin e tij… etj, si do t’a kesh lexue edhe ti vetë. Ku do t’a ketë gjetë Athanazi ket faktin se Bumçi e Fishta i u sollen Benediktit XV? Per çashtjen e Korçës e të Gjinokastrës ka pasë shkue Bumçi te Papa, kjo âsht e sugurtë, pse Bumçi vetë e ka pasë parashtrue ket fakt në Hyll të Dritës.

A ka pasë marrë pjesë edhe Fan Noli në Kongres të Lushnjes?

A ka fmij tjerë Zogu, apor të vetmin Skënderin, qi i pat lé në Shqypní para 13 vjetve?

Kto pra janë kenë pvetjet qi të pata bâ në letren e mbrame qi paska hupë. Ndoshta ka kênë edhe ndonji pyetje tjeter, të cilen vetë nuk e kam të shkrueme në brutta copia, por mue nuk më bjen nder mend asnji.

Sot po të pyes edhe per Hasan Dostin. Shka âsht kenë ky perpara? A ka kenë Minister në kohen e Italjanvet apor jo? Mue më duket se njiherë më pate shkrue ti kshtu. Si âsht qi tash ai po na del patriot aq i madh e po i ka punët në pupa qi me i a pasë nji mbret lakmí? Perpara botës ai paraqet Shqypnín, pse i vetmi Komitet Shqyptarësh i njoftun para botës âsht Komiteti Shqiperija e Lirë e ai âsht kryetari i tij. Prej kah âsht ky Hasan Dosti? A âsht edhe ky Toskë apo prej kah âsht? Kta Toskët më duket se në çdo situacjon po dijn me u ambjentue menjiherë.

A e pate blé a jo at historín per të cilen të pata shkrue në nji nder letra të përparshme?

Po e mbylli ket leter e shpresoj se ka me të rá në dorë.

Shum shndet e të mira t’uron

Miku i yt

  1.                                        P. MargjokajO.F.M.

 

 

 

Ramleh, 18 Qershuer 1952

 

I dashuni mik,

Po gzohem. Sa për letrën qi paska hupun, na pastë marrë të keqen e faleminderës Zotit qi s’paska qênë gjâ mâ e ligë.

S’paska mujtun Faik Konica me paditun nji patrijot si Luigj Gurakuqin me ato fjalë qi të kam shkrue? Paj duhet me e pasë njohun e me e njohun Konicën. Cili shqiptar s’ka qênë për tê tradhtuer, intrigant, vagabond, kusar, ignorant et. et.? Ai Luigjit s’i ka lânë vênd as në vorr, se jo mâ kur ishte gjallë. Frasa e lëshueme prej tij Gurakuqit, veç, ka qênë, si e mbaj mênd un, kështu: “Ç’janë ato, intriga italjane a?”

Dokumenti i shkruem prej Faikut qi më pat dhânë mue Esati me këndue, ka qênë shpallja e qeverisë (kam nisun me përdorë këtë formë orthografije tash, jo mâ qeverís… kur s’harroj!) esadiste në Durrës kundra asaj s’Ismail Kemalit në Vlonë. Fjalët “nji akt tradhtije” i a kam pasë thânë vetë Esatit në gojë kur më pyeti se si po më dukej.

Si âsht e mundun qi X-i, Y-i e tjerë, qi të kam shkrue vetë, të kenë bashkpunue me Esat Pashën? E mundun ka qênë e âsht qyshse âsht nji fakt. Spjegimin e këtij fakti mund t’a gjêjsh, ofshé!, në krejt historinë e kombit t’onë deri në ditt qi po jetojmë. Si âsht e mundun qi nji Mojsi të tradhtojë Skënderbegun e Shqipninë e fenë për Tyrqit? E Hamza, i nipi? E Lekë Dukagjini qi i vûni pritë me e vramë? Shêmbuj tjerë të hershëm e të vonë kërko e gjêj vetë.

Ismail Kemali e ka folë shqipen për bukurí.

Ti e ke marrë vesht fare mirë ça të pata shkrue për incidentin Luigj-Xhemil, posë atje ku t’a paskam ngatrrue lâmshin vetë me nji gabim orthografik : nuk dij si Buenën më paska shkue dora me shkrue laquet, për laquais! Lidhní, un e kam përdorë për relacjon. Pa dyshim fjala e Xhemilit kundra Gurakuqit ka vramë edhe Ismailin, por ai s’kishte aso edukate me e mendue këtê si ti.

Në çashtjen e përgjegjsisë sërbo-shqiptare komuniste për plojën mbi patrijotët t’anë, un prap kisha me t’u përgjegjun me nji pyetje, tue u mahitun: a i a ka fajin pyllit spata apo bishti? Por mbasi për tý paska rândsí ajo punë, qe se edhe un po t’a kallzoj mendimin t’em. Âsht nji pikë tepër e vështirë me e damë pa dokumenta aqë imtë si don ti. A i kanë shënue emnat për t’u prishun Sërbt a Shqiptarët vetë. Njerzit për t’u prishun i ka njohun aqë mirë Enveri me shokë sa edhe Dushani me të vett, ndoshta ata mâ t’ultët mâ mirë të parët se të dytët. Interesë me i mbytun kanë pasë të dý palët, njâna edhe si komuniste edhe si sërbe, tjetra si komuniste e si klikë qi ka damë me qëndrue në fuqí me çdo kusht. Daje ti tash se cila anë del mâ fajtore. Për mue janë Shqiptarët. Ti, kur bâhet nji vëlla i yt shoq me nji anmikun t’ând për me të mbytun, vllau pse don me qênë vetë i parë në familje e me e shfrytue për vete pasuninë e përbashkët e anmiku pse, tue shtimë grindje e gjak në familje âsht mâ i sigurtë se do t’a gzojë pjesën tjetër të pasunisë (Kosovën) qi ka grabitun e madje shpreson se mund t’a grabisë n’atë mënyrë edhe pjesën qi ka mbetun, kê kishe me bâmë në këtë rasë mâ fajtuer, anmikun a t’ând vlla?

Për kundrështimin qi kam me Gianninin, mbasi ka nji rândsí historike, tash kam me u interesue në Romë e në Paris pale a ka për të qênë e mundun me xjerrë gjâ për fushë. Persona qi më kshillon ti âsht vetë e interesueme e un për historí e të vërtetën përgjithsisht s’vullnohem dosisdo.

Besoj se në muej të gushtit qi vjen kam me qênë vetë në të dý kryeqytetet qi përmênda. Fjala âsht se Mbreti, e me tê edhe un, do të nisemi për Amerikë e do t’a lâmë Egjiptin në gusht. Unë vetë s’do të rrijë pa u ndalë ase shkue edhe n’Italí për shumë arsye të mija. Ti, në t’u dashtë me folë mbi kët’udhtim kur të më shkruejsh, fol vetëm për mue, se këtuhja ka censurë.

Wilsoni  ka qênë nji shtetar mjaft idealist për aqë sa kam dije un për tê. Pa dyshim mbi problemat e Shqipnisë ka qênë informue si prej së vetsh, ashtu edhe prej Shqiptarve të çdo kategorije nëpër të vett. S’âsht, pra, çudë, qi nji kryetar Shteti i cili e ka qitun cekën me i dalë zot së drejtës t’a ketë përkrahun Shqipninë qi s’lypte tjetër, veç së drejtës së vet. Gegaj ndoshta e ka gjetun atë fakt qi shënueka të botuem në ndonji ndër libra qi janë botue mbi luftën e parë botore e paqën qi erdh mbas saj. Sa për Bumçin, Fishtën e Papën të kam shkrue edhe un mâ parë aqë sa dij.

Fan Noli s’ka pasun si me marrë pjesë në kongresin e Lushnjes, mbasi ka qênë n’Amerikë. Kështu nemose e dij un.

Mbreti s’ka djalë tjeter as vajzë posë Lekës.

Hasan Dostin e kam zgjedhun un vetë për ministër të drejtësisë në qeverinë t’eme. Ka bashkëpunue disa muej me mue e ka dhânë dorhjekjen bashkë me ministrin e partisë fashiste, Jup Kazazin, të birin e Muharrem Agë Kazazit prej Shkodret, s’mbaj mênd sa muej para se me u tërhjekun un vetë. Shkaku i dorhjekes së tyne pat qênë ky: qe reshtue nji grup komunistash 6 vetësh me bomba e revole në Fier e gjyqi i posaçëm i pat dënue të gjashtë me dekë, në bazë të ligjvet qi vetë Hasani kishte nënshkrue si minisitër i drejtsisë. Ishte e para rasë dënimi kapital kundra komunistave. Un vëndosa me lypun faljen e jetës për tre, gjysën e të dënuemvet. Dy dorhjeksat deshën qi t’u falshin të gjithë. Un me shumicën e ministravet, posë treve, ndër të cilët Hasani e Jupi, ramë deri në nji me u prishun, sa me dhânë të parën provë qi për komunistat ka edhe dekë. Por ata dy as me kaqë s’u vullnuen, e dhanë dorhjeken. Kështu ka qênë puna e Hasanit. Tash mos më pyet edhe për këtê se si u bâka. Bâhet, lum miku, në politikë gjithça mund të bâhet! Hasani pat hŷmë, madje ishte qyshë kur e mora un për ministër, në Ballin Kombtar. E kjo cilsí dhe zotsij’e tij opurtuniste e çuen në krye të komitetit t’onë të famshëm.

Hasan Dosti âsht nga nji familje e vjetër kardhiqjote, jo beg, por agë, nj’ashtu si Kazazët e tjerë në Shkodër a shtëpitë e para të katundevet edhe në Gegní, si me thânë Ndrejajt  a Kaloshët e Dibrës. Mashkujt e Kardhiqit (qarku i Gjirokastrës) i ka pasë premë Ali Pasha në 7 vjeç e përpjetë, me gjithë të parin e Hasanit. Ky do të ketë lemë prej ndonji mashkulli qi ka pasun fatin mos me u gjindun atëherë në Kardhiq. Për mâ shumë se kaq ke kohë mjaft me marrë vesht mbi bijografinë e Hasanit.

Librin qi më shkrove ti e kemi porositun me anën e nji librarije të këtushme tash dy muej në Paris, se këtuhja me Austrinë, as me Gjermaninë s’paska lidhje për punë librash. Por kurrgjâ deri tash. Âsht çashtje paresh e valutash. Un i thashë Mbretit e n’emën të tij vota vetë në librarí e porosita dý copë, nji për tê e nji për vete. Kështu pra qëndron puna.

Kur t’i gjêjsh letrat e mija pa qortime me pêndë, dije se janë të pashikueme, nj’ashtu si kanë dalë, se pritoj me i këndue shkrimet e mija për miq. Kështu tash jam tue t’a nisun edhe këtê.

E me kaqë e njimijë shëndete e të mira

Mustafa

SHQIPTARËT NË NËNTORËT E LIRISË! – Nga AZGAN HAKLAJ

         

 

UÇK-ja që realizoi ëndrren 600 vjeçare të Kosovës ështé përballë Hagës.

Shengeni Ballkanik – Jugosllavia e Re apo Serbia e madhe e izolimi i Kosovës është dhurata Rama- Vuçiç në 75 vjetorin e Çlirimit të Shqipërisë dhe Vitit Jubilar të 20 vjetorit të çlirimit të Kosovës.

Bota kujton 30 vjetorin e rrezimit të Murit të Berlinit.
Sulltan Rama nderton mure të reja mes shqiptarëve.

Bota denoncon krimet e fashizmit e komunizmit, dyshja Rama-Velia rehabilitojnë personazhet e diktaturës që shkaktuan këto krime në Shqipëri.

Baballarët e Ramës pushkatuan grupin e deputetëve në vitin 1947.

Kalifi i ri fabrikon akuza qesharake me anë të prokurorisë politike kunder udheheqěsit të opozitës së bashkuar z Lulzim Basha, kryetarit të Partisë Demokratike që shembi diktaturën komuniste e solli demokracinë në Shqipëri.

 

 

 

Para mijra vjetësh u shfaqën në Ballkan të parët tanë fiset iliro- dardane, pasardhës të pellazgëve.

Për më shumë së 24 shekuj të organizuar në mbretëritë e tyre ilire- dardane- epiriote- paione luftuan ditë e natë, në mal e fushè, në kështjella e llogore, në tokë dhe në dete kundër perandorive romake e bizantine, kundër dyndjeve barbare kelte, gote, hune, sllave në lashtësi, e mesjetën e hershme e më pas për gati 600 vjet kundër Car Dushanëve e otomanëve të zi, masakrat e të cilëve ndaj popullit arbëror janë të ngulitura përgjithmonë në kujtesën historike të Kombit Shqiptar.

Shpesh stërgjyshërve tanë u është dashur e ua ka imponuar historia një betejë për jetë a vdekje në dy-tre fronte.

Në lashtësi iliro-dardanët me romakët- maqedonët e keltët.

Në Mesjetë me anzhuinët – sllavët- osmanët.

Në Epokën e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit me turqit-malazezët- bullgarët.

Në luftrat ballkanike e ato botërore me pushtues të ndryshëm, turqë, sllavë, malazezë, bullgarë, maxharrë, italianë, gjermanë, grekë.

Në zjarrin e këtyre betejave homerike është farkëtuar shpata e mburoja, pushka e qëndresa e më në fund Identiteti Ynë Kombëtar, si një komb thellësisht europian, me gjuhë, histori e kulturë krejt të ndryshme nga fqinjët e egër e barbarë të Ballkanit, ëndrra e kahershme e të cilëve e shndërruar në strategji afatgjatë, në ideologji e platformë shtetërore ka qenë as më pak e as më shumë:

Pushtimi i trojeve të lashta etnike shqiptare, nëpërmjet vrasjeve masive, genocidit, spastrimit etnik, kolonizimit dhe zhdukjes së çdo gjurme të historisë, kulturës e të Qytetrimit, Iliro-Dardano-Arbërorë.

Në këtë betejë apokaliptike shqiptarët patën në të shumtën e rasteve vetëm dy aleatë :
Zotin dhe armët e tyre.

Këtu u farkëtua qendresa, vetëdija e tyre kombëtare, e cila në historinë tonë të vjetër e të re identifikohet me nëntorët e lirisë..

Me Nëntorin e Parë të lavdishëm e të pavdekshëm të Gjergj Kastriotit ( Skënderbeut) të vitit 1443.
Ishte Ai Luani i Kombit me 300 djemtë e tij spartanë që fluturoi si dragua nga Nishi i Shen Kostandinit Dardan e pushtoi Kalanë e Krujës dhe me 28 nëntor shpalosi në bedenat e Kështjellës Arbërore Famurin Kuqezi, të kastriotëve duke i hapur rrugë Epopesë çlirimtare dhe të Shtetit të Parë Kombëtar Shqiptar.
Nëntori i Dytë i hartuar në platëformën e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit e i pagëzuar në betejat e saj të mëdha e në Kryengritjen e Pavarësisë u vulos në Vlorë po me dt 28 nëntor.

Etërit e Pavarësisë e kanë emërtuar Nëntori i Dytë.

Kjo për faktin se Kryetrimi Gjergj Kastrioti, Ismail Qemali, Hasan Prishtina, Ded Gjon Luli, Isa Boletini, Bajram Curri, Luigj Gurakuqi etj realizuan në harkun kohor të pesë shekujve të njëjtën kryevepër historike:

Çlirimin e Atdheut nga kthetrat e barbarëve të Lindjes dhe vendosjen e Shqipërisë aty ku i takon në familjen e kombeve të lira e të civilizuara të Europës.

Politika e neutralitetit dhe e fqinjësisë së mirë e ideuar nga rilindasit tanë dhe liderët e Shtetit të Ri Shqiptar, një politikë e frymëzuar nga përvoja e gjatë historike dhe testamenti i burrështetasve të shquar të Mesjetës Shqiptare u ndesh me nacionalizmat e egër e mentalitetin mesjetar të mbretërive të Ballkanit në Traktatin e Shën Stefanit, Kongresin e Berlinit, Konferencën e Londrës, me Traktatin e Fshehtë të Londrës, me “Neçërtanien” Serbe, e “Megalidhenë” Greke që në Luftën e Parë Ballkanike deboi qindramijra shqiptarë muslimanë etnikë nga trojet e tyre duke i zëvendesuar me grekë të ardhur nga Azia e Vogël, në një kohë kur Serbia në vitin 1913 me një armatë kolosale prej 270000 ushtarësh të armatosur deri në dhembë pushtoi Kosovën duke lënë pas kudo tokë të djegur, vrasje masive të popullsisë së pambrojtur civile e masakra të papara në Historinë e Europës.

Pas Luftës sê Parë Botërore, Konferencës së Paqes në Paris, në maj 1923 nëshkruhet Marrveshja Turko-Greke e Lozanës për shkembimin e popullsisë muslimane me grekërit ortodoksë të Turqisë.
Mijra shqiptarë u shpërngulën nga trojet e tyre në Greqi në vitin 1924.

Marrveshjet serbo -turke të vitit 1928-1938 -1952 -1953 shpërngulën nga Kosova, Mali i ZI, Maqedonia për në Turqi qindramijra shqiptarë.

Nëntorin e Tretë të vitit 1944 na e grabitën sllavo-komunistët serbë e ata shqipfolës me në krye Enver Hoxhën.

Eshtë e qartë si drita e Diellit dhe i pamohueshëm nga askush fakti se betejën për çlirimin nga pushtuesit italianë e filluan nacionalistët shqiptarë me formacionet e tyre të armatosura.

Komunistët nuk u banë gjallë deri në qershor 1941 kur armatat e blinduara të Hitlerit sulmuan Bashkimin Sovjetik.

Konferenca e Pezës 16 shtator 1942 e organizuar dhe e drejtuar nga nacionalistët, një Kuvend përbashkues, kombëtar nën parullën famëmadhe:

“Të ngrihemi në luftë pa dallim feje, krahine, ideje, për një Shqipëri të lirë e demokratike” u tradhëtua nga Enver Hoxha.

Keshtu ndodhi dhe me marrveshjen e Mukjes 23 gusht 1943, prishja e të cilës në menyrë të njëanshme nga PKSH dhe tradhëtia e vendimeve të Konferencës së Bujanit 31 dhjetor 1943 – 2 janar 1944 për vetëvendosjen e popujve pas Luftës së Dytë Botërore sabotoi bashkimin kombëtar dhe legjitimoi aneksimin e Kosovës nga Jugosllavia.

Disa muaj para perfundimit të luftës e çlirimit të Shqipërisë komunistët thirrën Kongresin e Permetit, konkretisht 24- 28 maj 1944, formuan qeverinë e përkohëshme, shkatërruan shtetin e së drejtës, nën
slloganin bolshevik “Të gjithë pushtetin sovjetëve”.

Ata grabitën Nëntorin e Tretë, morën pushtetin me dhunë, çmomtuan shtetin modern të burrështetasit Ahmet Zogu, i cili ishte bërë barrikadë për tri dekada i bolshevizmit në Shqipëri.
Instaluan një diktaturë të egër staliniste 40 vjeçare e cila la pas qindra burgje, gulage e kampe internimi, mijra të pushkatuar, mijra familje të internuara e qindra kundërshtarë të regjimit të ekzekutuar me metodat e kmerëve të kuq, të cilëve as sot nuk u dihet varri.

28 Nëntori i Tretë u përgjak qysh të nesërmen me pushtimin e kryeqendrës së nacionalizmit shqiptar Shkodrës nga falangat e kmerëve të kuq të Enver Hoxhës të frymëzuar nga Beogradi.

Deshmitari okular At Zef Pëllumbi në veprën e tij monumentale “Rrno për me tregue” na kujton se brigadat që hynë në Shkodër përhapën kudo dhunë e terror, e kthyen qytetin e Lirisë, Kështjellën e Ilirisë në një burg gjigand ku u torturuan mijra vetë dhe demonstruan fitoren me mijra flamuj trengjyrësh jugosllavë.

Dimri i akullt i stepave pushtoi Shqipërinë dhe Kosovën njëherësh.

Qendresa heroike por deshpëruese kundër sllavokomunizmit në Shqipëri e Kosovë ra nën barbarinë e çizmes ushtarake titisto-hoxhiste.

Kryengritjet antikomuniste të Kelmendit e Postribës, të parat në Europë pas Luftës së Dytë Botërore u shtypën me zjarr e hekur

Aksioni antishqiptar greko-serb me bekimin e qeverisë kuislinge të Tiranës u sinkronizua si kurrë më parë.

Operacionet ushtarake të udhëhequra nga renegati Napoleon Zerva që u kurorëzua me vrasjen e mijra çamëve e shpërnguljen e dhjetramijrave të tjerëve nga trojet e tyre të lashta etnike në sytë e aleatëve e mbarë Europës u pasua me Masakrën e Tivarit me vrasjen e mijra shqiptarëve të Kosovës të krahasuara me ato të Hitlerit e Stalinit mbi popullin hebre e atë polak.

Hoxha shkoj edhe me tej në çmendurinë e tij të egër e mizore për pushtet.

Ai guxoi të pushkatonte në bllok udhëheqësit e opozitës parlamentare të dalë nga zgjedhjet e 2 dhjetorit 1945 duke kthyer krimin politik më të tmerrshëm në Historinë e Parlamentarizmit Europian.

Historia e martirëve shqiptarë klerikë, laikë, intelektualë e politikanë kërkon një Nuremberg të ri sot në 75 vjetorin e Çlirimit të Shqipërisë dhe në vitin Jubilar të 20 vjetorit të çlirimit të Kosovës në Nëntorin e Katërt ku me 28 nëntor 22 vite më parë në varrimin e mesuesit Halit Geci,
vrarë nga dora gjakatare serbe doli në skenë publikisht UÇK -ja e lavdishëme.
Aleanca famëkeqe Vuçiç – Thaçi- Rama ideatorë e promovues të ndarjes së Kosovës.

Shengeni Ballkanik, Jugosllavia e Re, apo Serbia e madhe që ka pikësinim izolimin e Kosovës deshmon qartë së në 30 vjetorin e renies së Murit të Berlinit për shqiptarët po krijohen mure të reja.
Vuçiçi dhe Rama po veprojnë me të njëjtên platformë që patën hartuar Tita- Hoxha në vitet 1946 -1949 për ta kthyer Shqipërinë në republikë të 7- të Jugosllavisë.

Me dt 27 nëntor 1946 është nënshkruar Traktati i miqësisë Jugosllavi- Shqipëri që sanksiononte bashkimin doganor, barazvleftësimin monetar, lekë- dinarë, krijimin e shoqërive të përbashkëta shqiptaro- jugosllave për ndërtimin, shfrytëzimin e hekurudhave, minerave, naftës etj.

Në vitin 1948 Partia Komuniste e Shqipërisë votoi bashkimin ekonomik e ushtarak me Jugosllavinë.

Kjo do ti paraprinte krijimit të Federatës Ballkanike.

Këtë e verteton dokumenti i Cias i atyre viteve.

Sulltan Rama i ka vendosur Rrugës së Kombit, arteries së bashkimit kombëtar traun pa alternativë.

Qarqet antishqiptare me ndihmën e kuislingëve shqiptarë po rivrasin Nëntorin e Lirisë, i cili është një simbol i shenjtë i kujtesës historike të shqiptarëve ashtu si dikur Hoxha e Tito.

Ftesa e njëanëshme nga Gjykata e Hagës e dhjetra komandantëve të luftës, Kryeministrit në detyrë Ramush Haradinaj, kryetarit të Kuvendit Kadri Veseli është dhurata e radhës që sherbëtorët e Beogradit i bajnë Vuçiçit e diplomacisë serbo -ruse e cila kerkon izolimin e Kosovës dhe demonstron racizmin e pastër.
Reagimi i zbehtë i Thaçit dhe heshtja utilitare e Ramës, Mustafës e Kurtit, tregon miratimin e strategjisë antishqiptare.

Kryeministri i Shqipërisë dhe banda e tij kriminale me një akt të paprecedent i kanë hapur një panair të madh elektoratit fanatik dhe idhtarëve të diktaturës duke ekspozuar në Bulevardin qendror të Tiranës qindra fitografi të atyre që vranë e torturuan patriotët, heronjtë e rezistencës antikomuniste dhe qytetarët e pafajshëm.

Dora e zezë e mendja satanike e Qeverisë Banditeske Rama kanë guxuar të kërcënojnë me vdekje Drejtorin e Institutit të Studimeve të Krimeve të Komunizmit z Agron Tufa vetëm se Ai me argumente e prova atentike dhe i bazuar në standartet ndërkombëtare të drejtorisë i ka akuzuar disa komandantë të formacioneve partizane për krime kundër njerëzimit.

Despoti Rama pasi grabiti pushtetin qendror, pushtoi atë lokal u përpoq të eliminonte opozitën reale, opozitën e bashkuar dhe zëvendësimin e saj me opozitë artificiale të kontrolluar prej tij.
Pasi dështoi me turp në këtë inkursion përdori prokurorinë politike për të venë nën akuza qesharake Kryetarin e Partitë Demokratike të Shqipërisë z Lulzim Basha.

Rama nuk e duron dot faktin se Partia Demokratike e Shqipërisë ka rrëzuar dikataturën komuniste, pra baballarët e tij nga pushteti e ka sjellë demokracinë në Shqipëri dhe po e rrezon së shpejti dhe pushtetin e tij kleptokratik, institucionalizon votën e lirë nga ku krijohet shteti i së drejtës e një qeveri siç thoshte Abraham Linkolni: “Qeveri nga populli e popullit për popullin”

Delegjitimimi i dy prej ngjarjeve më të ndritura të Kombit Shqiptar në historinë e tyre moderne :
Qëndresës antikomuniste dhe i luftës së UÇK -së për çlirimin e Kosovës është skenar ogurzi i politikës pansllaviste ruso- putiniane, e cila kërkon që përmes Serbisë së madhe të jetë fuqi determinuese në Ballkan.
Nacionalistët dhe elita politike e kulturore proevropiane e ka bërë ndërkaq zgjedhjen e saj, e cila është përqafuar jo vetëm nga qytetarët e Shqipërisë Londineze por dhe nga shqiptarët e Kosovës, Maqedoninë e Malit të Zi.

Dekadat e fundit të kurorëzuara me pavarësinë e njohjen ndërkombëtare të Kosovës i kanë sanksionuar shqiptarët si faktor determinues për garantimin e paqes, sigurisë dhe diskursit politik properendimor të rajonit të Ballkanit.

Shqiptarët jo vetëm në Shqipëri e Kosovë por dhe në Maqedoni e Mal të Zi treguan se janë faktor vendimtar e përcaktues në Rrugën EuroAtlantike të këtyre shteteve.

Aleanca njëshekullore e shqiptarëve me SHBA e farkëtuar mbi idealet e larta të lirisë demokracisë dhe humanizmit do të kthehet tashmë në mijravjeçare, siç theksoi në Tiranë znj Klinton në fjalimin historik para deputetëve të Parlamentit të Shqipërisë.

Shqiptarët e kanë tashmë të ndriçuar rrugën e historisë së ardhshme dhe se askush nuk mund të vrasë as burgosë nëntorët e lirisë.

Intervista – Appathurai: Raportet Kosovë-Serbi, ndër sfidat më thelbësore për rajonin

Zëvendësndihmësi i sekretarit të përgjithshëm të NATO-s për çështje politike dhe të sigurisë, James Appathurai, thotë në një intervistë për Shërbimin e Ballkanit të Radios Evropa e Lirë, se raporti midis Kosovës dhe Serbisë, mbase paraqet sfidën më thelbësore në rajonin e Ballkanit Perëndimor.

 

Ai konfirmon se NATO-ja do të bëjë çmos për të ndihmuar në zgjidhjen e kësaj çështjeje, përderisa thekson angazhimin e saj për të siguruar një mjedis të sigurtë në Kosovë.

Lidhur me masat e paralajmëruara nga sekretari i Përgjithshëm i NATO-s për bashkëpunimin e ardhshëm me Forcën e Sigurisë së Kosovës, pasi institiconet e Kosovës miratuan ligjet për transformimin e saj në ushtri, Appathurai thotë se kjo çështje ende po diskutohet brenda NATO-s, mirëpo shpreh sigurinë se pasoja do të ketë.

Zyrtari i lartë i NATO-s në këtë intervistë flet edhe për procesin e anëtarësimit të vendeve të rajonit në NATO përderisa për Serbinë thotë se paanshmëria politike ose mospërfshirja e saj ushtarake nuk e pengon Aleancën që të ketë marrëdhënie të mira me këtë vend.

Radio Evropa e Lirë: Zoti Appathurai, shumë shpejt bëhet një vit që kur NATO-ja i ka ftuar autoritetet e Bosnje e Hercegovinës të paraqesin Programin Vjetor Kombëtar (ANP). Asgjë nuk ka lëvizur në këtë drejtim. A ekziston ndonjë mekanizëm përmes të cilit mund të obligonit autoritetet në Sarajevë që ta bëjnë këtë?

James Appathurai: Natyrisht se nuk ka. Ne u kemi ofruar atyre një ftesë, që të themi se jemi të hapur për të pranuar Programin Vjetor Kombëtar dhe jemi ende të hapur për këtë. Nga këndvështrimi ynë, ne duam që të dorëzojnë planin sepse kjo na jep mundësinë më shumë për të përkrahur reformat në Bosnje dhe Hercegovinë. Mendoj se të gjithë, në gjitha segmentet e qeverisë, por edhe qytetarët duan që reformat të zbatohen dhe kjo na mundëson që t’i ndihmojmë ata. Natyrisht se aty ka jehonë politike, por në të vërtetë është një mjet praktik për ne. Pra, ne jemi shumë të hapur që autoritetet e atjeshme të na dërgojnë planin, por sigurisht ne nuk i detyrojmë ata, ne nuk imponojmë asgjë. Kjo varet nga institucionet dhe qytetarët e vendit.

Radio Evropa e Lirë: Kur bëhet fjalë për qeverinë, çështja e NATO-s është një pengesë për formimin e qeverisë. Si e shihni rolin e NATO-s në të ardhmen politike të vendit?

James Appathurai: Është e rëndësishme të sqarohet se NATO-ja kurrë nuk e ka vendosur si kusht që formimi i qeverisë është në njëfarë forme i ndërlidhur me ANP-në. Ne nuk kemi nevojë që qeveria ta bëjë këtë një çështje që përcakton nëse arrijnë ose jo ta formojnë atë. Sa na përket neve, sigurisht se ajo na duhet nga qeveria dhe jo nga një pjesë e saj. Kjo është shumë e rëndësishme. Por, ky është diskutim i brendshëm në Bosnje për formimin e qeverisë. Ne nuk i kemi ndërlidhur këto dy çështje.

Radio Evropa e Lirë: A ka ndonjë afat kohor për paraqitjen e Programit Vjetor? Thirrja e juaj e vitit 2018, a po qëndron pezull derisa ata të lëvizin përpara apo ekziston një kufi kur do të thuhet “mjaft më”?

James Appathurai: Nuk ka afat kohor. Ne mund të vazhdojmë bashkëpunimin në kuadër të programit ekzistues dhe kjo është ajo që bëjmë. Ne kemi një zyrë në Bosnje që ndihmon dhe mbështet reformën në mbrojtje. Reforma në mbrojtje është një pjesë shumë e rëndësishme e procesit të përgjithshëm të reformës në vend, sepse mbrojtja duhet të jetë një çështje kombëtare në çdo vend të botës. Ne mbështesim dhe do të vazhdojmë të mbështesim zhvillimin e Forcave të Armatosura, Ministrinë e Mbrojtjes, ne kemi një program për këtë, në marrëveshje me qeverinë. ANP-ja do ta ngriste këtë në një nivel më të lartë dhe kjo është arsyeja pse ne jemi të hapur për të, por nuk ka ndonjë afat kohor dhe ne nuk u imponojmë asgjë.

Radio Evropa e Lirë: A është Bosnja një bombë e kurdisur?

James Appathurai: Më lejoni ta them këtë, ne bashkëpunojmë për një kohë të gjatë me Bosnjën. Shqetësimi ynë më i madh është formimi i qeverisë sepse formimi i qeverisë do të na lejojë të zbatojmë reformat që ne besojmë se janë të rëndësishme për vendin dhe të cilat ne i mbështesim. Dhe, sigurisht, ne jemi të hapur dhe do të dëshironim ta shohim ANP-në sepse mund të zbatojmë më shumë reforma. Te çështja e sigurisë mendoj se është e rëndësishme të dihet se pothuajse çdo vend në Evropë përballet me çështjen e radikalizmit, çështjen e kthimit të luftëtarëve të huaj nga Siria. Unë dhe ti tani po flasim në Belgjikë. Me sa di unë, Belgjika ka numrin më të madh të luftëtarëve për kokë banori, që kanë shkuar në Siri për të luftuar me Shtetin Islamik. Këto i thash, jo për të thënë se Bosnja nuk ka problem – ka një problem – të gjithë ne kemi sfida në një masë të madhe ose më të vogël. Të kthehem aty ku e fillova. Një nga mënyrat më efektive për t’u marrë me radikalizmin dhe kthimin e luftëtarëve nga frontet e huaja është të kesh institucione efektive të sigurisë, kontrolle kufitare dhe programe për përballje me radikalizmin, të gjitha këto kërkojnë reforma. Formimi i qeverisë, vendosja e një programi efektiv të cilin NATO-ja dhe BE-ja mund të mbështesin në njëfarë mënyre, është mënyra më e mirë për të trajtuar këtë problem, i cili është një problem si në Bosnje ashtu dhe në të gjithë Evropën.

Radio Evropa e Lirë: NATO-ja ka qenë dhe është faktor stabiliteti në rajonin e Ballkanit Perëndimor. Gjysma e vendeve tashmë janë anëtare derisa gjysma tjetër po pret t’i bashkohet NATO-s. E kemi çështjen e Maqedonisë së Veriut. Cili është afati kohor, a do ta respektoni atë të vitit të kaluar për anëtarësimin e Maqedonisë së Veriut, apo do ta shpejtoni procesin, për të riparuar, në njëfarë mënyre dëmin që e shkaktoi BE-ja kur mbylli dyert për këtë vend?

James Appathurai: Keni plotësisht të drejtë. NATO-ja ka qenë e përkushtuar për sigurinë në Ballkanin Perëndimor. Kemi pasur dhe ende kemi operacione ushtarake aty, kemi një program reformash me çdo vend joanëtarë, kemi tre zyra në rajon që mbështesin reformat. Kështu, qytetarët e të gjithë rajonit mund të jenë absolutisht të sigurt se NATO-ja ishte e përkushtuar në Ballkanin Perëndimor dhe se do të mbetet e tillë. Kur bëhet fjalë për ‘dyer të hapura’, siç e quajmë ne pranimin e anëtarëve të rinj, ne jemi saktësisht sipas planit. Tashmë ne kemi pranuar Malin e Zi dhe jemi në pritje që të përfundojnë procedurat te të gjithë anëtarët e NATO-s për pranimin e Maqedonisë së Veriut. Por, as nuk vihet në pyetje nëse kjo do të ndodhë. Faktori i vetëm rëndues i kësaj janë vonesat në formimin e qeverisë në Spanjë. Siç e dini ata kanë pasur disa zgjedhje dhe ata i kanë disa mekanizma që qeveria të formohet në mënyrë që të ndodhin hapat e ardhshëm, të cilët edhe do të ndodhin. Ne presim që në fillim të pranverës Maqedonia e Veriut t’i bashkohet Aleancës. Pra, po i respektojmë oraret dhe kështu do të qëndrojnë dhe shpresoj që në Samitin e liderëve, i cili do të mbahet në Londër në fillim të dhjetorit, do të jetë e qartë për të gjithë se Maqedonia e Veriut është në pragun e derës dhe së shpejti do të bashkohet me ne.

Radio Evropa e Lirë: Në të njëjtën kohë në pranverë, do të bëhet një vit që kur NATO-ja, më saktësisht, Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s paralajmëroi ashpër autoritetet e Kosovës për vendimin e tyre për formimin e Ushtrisë së Kosovës dhe për të transformuar Forcën e Sigurisë së Kosovës. Një takim ministror u mbajt këtu në selinë e NATO-s ku ju njoftuat që do të dilnit me disa vendime më vonë gjatë vitit. Por në fakt asgjë nuk ndodhi?

James Appathurai: Ajo që po ndodh është se, nga njëra anë, misioni i KFOR-it mbetet ashtu siç është dhe siç duhet të jetë.

Radio Evropa e Lirë: Por kjo nuk është vënë në pyetje asnjëherë!

James Appathurai: Nuk është vënë në pyetje, por disa kanë pyetur nëse nënkuptohet edhe roli i KFOR-it. Por, ne nuk e menduam këtë. Pra, njerëzit mund të sigurohen që operacioni ushtarak do të mbetet dhe do të vazhdojë të bëjë punën e tij, që është të ofrojë siguri dhe një ambient të sigurt. Kur bëhet fjalë se çfarë lloj ndihme për reformë do t’i ofrojë NATO-ja Forcës së Sigurisë së Kosovës ose potencialisht një Ushtrie të ardhshme të Kosovës, tani jemi duke e shqyrtuar nga brenda se çfarë nënkupton ajo. Ky është një debat praktik, por edhe politik mbi ndikimet në Kosovë dhe në marrëdhëniet e saja me fqinjët. Por, gjithashtu nuk është fshehtësi që ne në Aleancë kemi edhe problemin e shteteve që e njohin dhe nuk e njohin Kosovën. Për ta kjo është një çështje e ndërlikuar. Ne duhet ta diskutojmë këtë pak më shumë dhe unë jam pothuajse i sigurt se do të ketë disa pasoja, por ende nuk kemi arritur deri aty.

Radio Evropa e Lirë: Por këto pasoja kanë të bëjnë me Forcën e Sigurisë së Kosovës dhe jo Kosovën. Sepse në disa paraqitje të mëparshme, Sekretari i Përgjithshëm u është referuar marrëdhënieve midis NATO-s dhe Kosovës?

James Appathurai: Nga mënyra sesi i shikoj gjërat, pasojat e vërteta kanë të bëjnë me mbështetjen e Forcës së Sigurisë së Kosovës ose Ushtrisë së Kosovës. Sigurisht, ka edhe çështje më të mëdha politike që lidhen me mbështetjen tonë, për shembull mbështetjen tonë për dialogun midis Prishtinës dhe Beogradit. Por NATO-ja është e përkushtuar për të siguruar një mjedis të sigurt, por edhe për të kontribuar në marrëdhënie më të mira midis Kosovës dhe fqinjëve të saj. Ne gjithashtu kemi marrëdhënie të jashtëzakonshme me Serbinë. Nuk kanë mbetur shumë sfida thelbësore në Ballkanin Perëndimor, por një prej tyre është marrëdhënia midis Prishtinës dhe Beogradit dhe zgjidhje e kësaj çështjeje. Prandaj, ne duam të bëjmë çmos për të kontribuar në këtë.

Radio Evropa e Lirë: Por kjo ndoshta nuk ndikon në marrëdhëniet e NATO-s me Serbinë, duke pasur parasysh se është i vetmi vend që nuk e dëshiron anëtarësimin e plotë në NATO. A shpresoni se në një moment ky neutralitet do të ndryshojë dhe se Serbia do të bëhet një nga vendet e rajonit që me të vërtetë të përpiqet të bëhet anëtare e NATO-s?

James Appathurai: Sinqerisht, ne nuk jemi në kërkim të anëtarëve të rinj. Qasja jonë është që ta lëmë derën e hapur për vendet që plotësojnë standardet dhe duan të bashkohen. Serbia e ka bërë të qartë 100 për qind se nuk është e interesuar për anëtarësim as tani, as në të ardhmen e afërt. Ne e respektojmë atë. Ne e respektojmë paanshmërinë e tyre. Ne kemi marrëdhënie të shkëlqyera me Austrinë, Suedinë, Zvicrën, Finlandën, Irlandën. Paanshmëria politike ose mospërfshirja ushtarake nuk është problem për ne që të kemi marrëdhënie të mira praktike dhe politike me vendet që kanë një qasje të tillë.

Radio Evropa e Lirë: Duke pasur parasysh rolin e NATO-s në ndërtimin e paqes jo vetëm në Ballkanin Perëndimor, por edhe në pjesë të tjera të botës, si ndihen zyrtarët e Aleancës kur dëgjojnë se ky institucion thuhet se është në një gjendje të “vdekjes së trurit”?

James Appathurai: Truri im dhe truri jonë janë shumë mirë dhe ne jemi gjallë. Më duhet të flas në emrin tim sepse nuk kemi asnjë pozicion zyrtar për këtë çështje. Nga njëra anë, ka tensione midis aleatëve rreth veriut të Sirisë apo mosmarrëveshje për mjedisin jetësor… unë e kuptoj që ka një debat politik rreth kësaj. Nga ana tjetër, ajo që unë mendoj se takimi i NATO-s në fillim të dhjetorit në Londër do të tregojë se është një angazhim madh i NATO-s. Mbrojtja kolektive është shumë e fortë dhe po bëhet edhe më e fortë. Ne kemi marrëdhënie politike me 40 vende të botës. Kemi të bëjmë me sfida të reja si universi, apo teknologjitë e reja dhe po i përshtatemi këtyre llojeve të reja të problemeve, përfshirë edhe kërcënimeve që vijnë nga Rusia, të cilat ne i quajmë hibride: sulme kibernetike ose dezinformata. Ne po bashkëpunojmë gjithnjë e më shumë me BE-në. Në fakt, në fund të fundit thelbësore është fakti se aleanca po përshtatet. Kjo do të bëhet e qartë në samitin e udhëheqësve. Sidoqoftë, është e nevojshme që udhëheqësit tanë të sqarojnë disa çështje rreth të cilave duhet të diskutojnë së bashku.

Radio Evropa e Lirë: Njëri nga udhëheqësit madje është duke vënë në dyshim nenin 5 të NATO-s. Në Samitin e Londrës nuk ishte planifikuar të diskutohej për nenin 5 ose për të ardhmen e NATO-s. A do të shndërrohen papritmas këto pyetje në qendër të diskutimeve në Londër muajin tjetër?

James Appathurai: Unë nuk mendoj se neni 5 është vënë në dyshim. Ajo që tha presidenti (i Francës, Emmanuel) Macron kishte të bënte me angazhimin e SHBA-së në NATO. Ajo që unë e shoh është se gjatë mandatit të presidentit (të SHBA-së, Donald) Trump, SHBA-ja ka rritur numrat e trupave të saj në Evropë më shumë sesa presidenti (Barack) Obama; numrin e ushtrimeve ushtarake në Evropë, ka rritur sasinë e pajisjeve ushtarake në Evropë, por sjell gjithashtu në tryezë çështje politike që shqetësojnë Shtetet e Bashkuara. Për shembull, diskutimi i Kinës si një sfidë, por edhe një mundësi e re. Ajo që unë shoh, por edhe shumica e vendeve, nëse jo të gjithë, është një angazhim më i madh i SHBA-së ndaj NATO-s, si në sigurinë evropiane, ashtu edhe në aspektin ushtarak dhe politik. Dhe kjo do të jetë plotësisht e qartë.

Përgatiti: Kestrin Kumnova

Aforizmi i ditës – 19 nëntor 2019

Art depends on luck and talent.

Francis Ford Coppola

Arti varet nga fati dhe talenti.

Francis Ford Coppola

Më 18 nëntor 1307 Vilhelm Teli, heroi kombëtar i Zvicrës, u dënua të qëllonte me shigjetë mollën mbi kokën e të birit

VOAL – Vilhelm Teli (Wilhelm Tell) ishte një hero legjendar Zviceran i cili duhe të ketë jetuar midis fundit të shekullit trembëdhjetë e në shekullin e katërmbëdhjetë dhe ekzistenca e vërtetë historike e të cilit është ende çështje e papërcaktuar.

Vilhelm Teli është heroi kombëtar i Zvicrës. Miti ose realiteti i një qyteti të vogël në zemër të Evropës, Tel dhe legjenda e tij mesjetare janë të njohura në të gjithë botën.

Sipas legjendës, Vilhelm Teli lindi dhe jetoi në Bürglen në Kantonin e Uri, afër masivit Gotthard. Teli, babai i një familjeje, një gjahtar i aftë i harkut, shkoi në kryeqytetin rajonal Altdorf më 18 nëntor 1307. Ndërsa kaloi në sheshin publik, ai injoroi kapelën perandorake që Albrecht Gessler, administratori lokal i Habsburgëve, i kishte bashkangjitur shtëpisë së ankandit, disa muaj më parë. Kapela, simbol i autoritetit perandorak, duhej të respektohej absolutisht nga kushdo që kalonte. Ata që nuk u përkulën rrezikuan konfiskimin e pasurisë apo edhe vdekjen. Meqenëse Tel nuk e kishte nderuar kapelen e tij, e gjeti veten në telashe. Të nesërmen ai u përmend në shesh; para të gjithëve ai duhej të justifikonte veprimin e tij.

Në këmbim të jetës së tij, përmbaruesi Gessler i imponoi atij provën e mollës, e cila, e vendosur mbi kokën e djalit të tij të vogël Gualtier, duhej të përshkohej nga shigjeta e harkut të tij. Prova kaloi me sukses, por në rast se diçka do të kishte shkuar keq, Vilhelmi kishte fshehur një shigjetë të dytë nën xhaketë, gati për tiranin. Kjo i kushtoi Vilhelm Telit lirinë e tij: ai u arrestua dhe u dërgua me varkë në burgun Küssnacht. Papritur shpërtheu një stuhi në Liqenin e Lucernës dhe rojet e burgut e liruan Telin, një lundrues e shkathët, që mund t’i shpëtonte ata nga stuhia. Duke mbërritur në afërsi të bregut, në gjysmën e rrugës midis Altdorf dhe Brunnen, Tel u hodh nga anija në breg me një kërcim dhe, me një goditje të fuqishme, e dërgoi anijen përsëri në detin e hapur. Në ditën e tretë, afër Küssnacht, i fshehur pas një peme në anët e “Via Cava” që të çon nga Gotthard në Zyrih, Teli u hakmuar duke vrarë Gesslerin.

Sipas traditës, më 1 gusht 1308 u bë çlirimi i Zvicrës origjinale. Populli, pasi mësoi për veprat e Telit, u ngrit dhe rrethoi kështjellat dhe ndoqi sundimtarët nga tokat e tyre përgjithmonë. Për më tepër, shigjetari do të kishte marrë pjesë në betejën e Morgarten përkrah Konfederatave (Uri, Schwyz dhe Unterwalden), e cila përfundoi me fitoren kundër Habsburgëve më 1315. Vilhelm Teli jetoi me respekt dhe admirim të njerëzve deri në verë të vitit 1354, kur, për shkak të një stuhie, heroi zviceran sakrifikoi jetën e tij për të ndihmuar një fëmijë të rrëmbyer nga përroi i Schächen në përmbytje.

Referenca e parë për heroin legjendar shfaqet në një dorëshkrim të vitit 1470, Librin e Bardhë të Sarnenit, të përpiluar nga kalorësi i famshëm provincial Hans Schriber, i cili kishte mbledhur kronika dhe të dhëna historike në Konfederatën Zvicerane. Një burim tjetër për legjendën është Kënga e Themelimit të Konfederatës, e kompozuar nga një poet anonim dhe botuar për herë të parë në 1545, e cila rrëfen lindjen e Konfederatës Zvicerane dhe citon fatin e Vilhelm Telit, i cili, sipas këtij burim, ishte mbytur në Liqenin e Lucernës nga Gessler i lig. Por vepra më e plotë që paraqet historinë e Tell është Chronicon helveticum i vitit 1550, nga historiani Aegidius Tschudi. Historiani saktëson se Tel do të ishte mbytur në vitin 1354, jo sepse ai vrau sundimtarin, por për të shpëtuar një fëmijë që ra në ujërat e ftohta të lumit Schächen. Episodi është përshkruar gjithashtu në një afresk të vitit 1582 të ruajtur në kapelën Bürglen, fshati ku ai lindi.

Personalitete të rëndësishme artistike kanë kontribuar në bërjen e famshme të figurës së Vilhelm Telit. Midis tyre, i pari i të gjithëve, shkrimtari dhe poeti gjerman Friedrich Schiller i përshkroi veprat heroike në dramën homonime (Wilhelm Tell, 1804). Nga drama e Schiller-it, më 1829 Gioachino Rossini kompozoi Vilhelm Tel. Kjo operë ishte shumë e rëndësishme për Zvicrën dhe Zviceranët; prova e kësaj është fakti që klaksonët e autopstaleve të vjetra binin sipas melodisë me të cilën fillonte opera.

Një ri-interpretim i vetëm i mitit të Vilhelm Telit (Wilhelm Tell für die Schule) është shkruar më 1971 nga Max Frisch, një ese e shkurtër e ndërtuar mbi një përzierje interesante të filologjisë dhe ironisë, në të cilën rikrijohet historia e heroit kombëtar zviceran, por duke vënë në qendër të veprës sundimtarët Habsburgë dhe paaftësinë e tyre për të kuptuar botën e njerëzve malësorë, kokëfortë dhe të heshtur mes të cilëve ai ndodhet./Elida Buçpapaj

Rrëfimi i Besnik Mustafajt: Si e refuzova Nanon për postin e ministrit më 1991, pse dhashë dorëheqjen nga Berisha dhe u largova nga politika

Shkrimtari Besnik Mustafaj ishte i ftuar në një bashkëbisedim me studentët e Shkencave Humane dhe Komunikimit në UET, ku iu përgjigj pyetjeve me komentet dhe analizat e tij, në cilësinë jo vetëm të shkrimtarit, por edhe të njeriut aktiv në politikë, por edhe si ish-diplomat, njëkohësisht edhe si gazetar, një nga profesionet e tij të hershme.

 

Z. Mustafaj, duke qenë se jemi një ditë para Panairit të Librit, në shoqërinë që jetojmë sot, në Shqipërinë tonë, duket se ka një rënie të interesit për librin dhe të jep përshtypjen se ngjarje mbi librin ka vetëm një herë në vit, ndërkohë ne në UET e kemi të përjavshëm këtë, duke promovuar apo edhe duke diskutuar për një libër të ri, që sapo është hedhur në treg, por gjithsesi ka një ngecje të debatit për letërsinë apo të librit në përgjithësi, pasi shohim vetëm ngjarje të politikës, krimit, vrasjet etj… Për ju, a është i vërtetë ky konstatim dhe pse shoqëria ku ne jemi pjesë e ka shumë të ulët interesin?

Unë nuk e besoj plotësisht këtë gjë, sepse në Panairin e Librit ka mbi 110 shtëpi botuese. Komercialisht, këto nuk do të ekzistonin nëse nuk do të lexohej dhe do të kishte një rënie të interesit. Unë personalisht nuk kam pakënaqësi si shkrimtar, sepse gjithmonë kam pasur shitje të librave. Kam një hipotezë për këtë gjë në fakt, çdo gjë lidhet me personazhet që janë paraqitur në libër. Kur njerëzit kalojnë nëpër stenda dhe shikojnë që jam aty prezent, ndalojnë për të marrë autograf dhe gjithmonë më bëjnë një pyetje, kur do kthehesh në politikë? Pra, dua të them që njeriu tërhiqet më shumë nga personazhi dhe imazhi i librit. Gjithsesi, kur një libër blihet dhe qëndron në një shtëpi, po nuk u lexua nga personi që e blen, ai libër do kalojë në një dorë tjetër, si p.sh. te gruaja, fëmijët apo te të afërmit. Një libër që vërtitet në shtëpi ka më shumë shanse për t’u lexuar sesa një libër që rri në magazinat e shtëpive botuese. Në këtë kuptim, unë nuk besoj se leximi është në rrezik, por në rrezik është leximi teknologjik. E them këtë sepse edhe djemtë e mi lexojnë pafund, por biblioteka e tyre është në telefon, gjithsesi për shkrimtarin është e rëndësishme të lexohet.

Z. Mustafaj, ju sapo keni botuar romanin tuaj të fundit, ku që në kopertinë e keni cilësuar roman me fund të lumtur. A mund të na flisni disi për këtë roman sa të na shtoni kureshtjen për ta lexuar?

Ai roman ka vërtet një fund të lumtur. Kam filluar ta shkruaj këtë libër që në vitet ’89. Herë pas here e kam braktisur dhe i jam rikthyer përsëri duke shkruar, por këto dy vitet e fundit arrita ta përfundoj. Është një roman për kohën e diktaturës, por nuk është i fokusuar atje ku ishte vatra e dhunës, internimet, burgjet, por ishte fokusuar në atë pjesë të skenës, që quhej suksesi i regjimit. Unë doja të shikoja se si e përjetonin njerëzit frikën rrënuese, duke e menduar veten pjesë të sistemit. Në këtë kuptim, personazhi im qendror është ky që unë e quaj nëna ime. Ky roman nuk është as biografik, as autobiografik, por kam dashur të ruaj inicionin sepse amësia në kuptimin konkret është një simbol. Pra, kjo nënë ka arritur lirinë, ka reflektuar gjatë rrugës dhe i biri vendos të shkruajë romanin e frikës së saj, romanin e jetës saj dhe për mua ky është fundi i lumtur, sepse ajo në fund arriti të jetonte lirinë.

Në librin “Rrëfim me Arta Markun”, ju nuk jeni vetëm shkrimtari, por, siç e thashë edhe në prezantimin tuaj, jeni gjithashtu edhe shkrimtari, politikani, gazetari, diplomati, por edhe pedagogu. Cilat nga këto profesione kanë lënë më shumë gjurmë në jetën tuaj?

Unë besoj se të gjitha kanë lenë gjurmë. Në moshën 49– vjeçare i lashë të gjitha dhe iu kushtova vetëm letërsisë. Në prill kam dhënë dorëheqjen nga politika, vendosa të bëhesha monogam dhe zgjodha letërsinë. Në këtë kuptim, unë besoj se letërsia të realizon në raport me veten, është një ëndërr që konkretizohet, është diçka ndryshe nga çdo përvojë tjetër. Kam pasur përvoja fantastike si ambasador, deputet, ministër, gazetar dhe si pedagog, por letërsia ishte diçka shumë e veçantë për mua.

Në 1991, ju ofrohet nga ish-Kryeministri Nano posti i ministrit të Kulturës, që ju e refuzoni. Në 1992, ju ofrohet posti i ministrit të Punëve të Jashtme, që gjithashtu e refuzoni, por pranoni postin e ambasadorit të Shqipërisë në Francë, ku shërbyet prej 5 vitesh. Pse i keni refuzuar këto poste të larta qeveritare në atë kohë dhe pranuat vetëm postin e ambasadorit në Francë?

Më përpara kam refuzuar një propozim të Fatos Nanos, para pluralizmit, për t’u bërë ministër Kulture. Si ky pozicion kam refuzuar dhe poste të tjera sepse nuk ka qenë ajo çfarë doja me të vërtetë. Pranova të bëhesha ambasador në Paris në ’92, për shkak të disa rrethanave. E para është miqësia ime me Berishën dhe ai filloi të më replikonte, pse unë nuk merrja përgjegjësi që më takonin në ekipin e ri të ’92. Më ofruan postin e ambasadorit në Paris dhe si fillim nuk isha i sigurt, por fillova ta mendoja disi veten në atë post. Unë kisha botuar dy libra në Paris dhe nuk e kisha vend të panjohur, ndaj më pëlqente fakti se një shkrimtar në Paris është gjithmonë fatlum. Kështu, pas shumë mendimeve të mia dhe të të tjerëve që kisha përreth, unë vendosa të bëhesha ambasador në Francë.

Zoti Mustafaj, ju jeni një nga protagonistët e Lëvizjes Studentore Dhjetor 1990, ku keni dhënë kontributin tuaj të çmuar. Viti që vjen është pikërisht 30-vjetori i nisjes së tranzicionit dhe UET, në “Ditët e Studime Shqiptare”, e cila është një konferencë e përvitshme ndërkombëtare shkencore, ka zgjedhur pikërisht këtë çështje, “Demokracia e profesorëve”. Kontributi politik dhe vendimmarrës i profesorëve në 30 vite tranzicion është i madh. Duke filluar që nga i ndjeri Profesor Pashko, ish-Kryeministri Berisha, ishKryeministri Aleksandër Meksi, ju vetë keni qenë profesor, ish-Presidenti Rexhep Mejdani, ish-Kryeministri Fatos Nano, deri te Kryeministri i sotëm, Edi Rama, që ka qenë profesor i Akademisë së Arteve në atë kohë. Si e vlerësoni ju këtë kontributin e këtyre personazheve, që kanë dhënë për 30 vite?

Bilanci është pozitiv me të gjitha problematikat që ka, pa diskutim. Të flasësh në mënyrë retrospektive është shumë e lehtë, por duhet të llogarisim si ishin të ardhurat në ’91 dhe si janë sot. Këta ishin profesorë të gjithë, por profesor i vërtet ka qenë Saliu dhe Gramozi, por përtej kësaj ne të gjithë dinim gjuhë të huaja dhe ishim shumë të lexuar, megjithëse asnjë nga ne s’kishte lexuar një program partie. Askush nga ne nuk kishte lexuar një statut partie dhe ne na u desh brenda dy ditëve të uleshim të shkruanim një program të shkurtuar të drejtësisë, edhe pse kjo gjë nuk lejohej. Po ta marrësh atë program, i cili është shkruar nga njerëz, të cilët ishin të mençurit e këtij vendi si, Gramozi, Genci, Leka dhe Saliu, çdo paragraf fillon, të luftojmë për … Domethënë, ne nuk dinim gjuhë tjetër, përveç kësaj. Fakti që çdo paragraf fillonte në këtë mënyrë, tregonte gjuhën e pastër iluministe. Ne nuk kishim një elitë politike alternative, ne punuam për t’u bërë elitë politike. Unë kam vlerësime maksimale për arritjet tona, por një nga enigmat e mia është sesi një pjesë e tyre e zbuluan aq shpejt shijen e parasë.

Duke parë lidershipin e Partisë Demokratike sot, çfarë mendoni se ky lidership apo kjo parti duhet të bëjë për t’u rikthyer në pushtet?

Unë kam një komunikim me Bashën dhe në kohën kur ai u bë kryetar, unë kam dal me tezën që e kam mbrojtur publikisht, duke e sugjeruar të futet në një fushatë të stilit amerikan, ku të gjithë kandidatët të bëjnë me njëri-tjetrin një garë të ashpër si në Amerikë. Kur më ka pyetur se çfarë mendoj për të, i kam thënë që si lider nuk e konkurron dot Berishën dhe nuk e bën dot atë model, prandaj i kam sugjeruar të krijojë një ekip, ku ai të mundet të jetë i pari. Shqiptarët duan të shikojnë një ekip me potenciale të forta politike dhe kjo i mungon Bashës.

Çfarë do të kishit dashur të bënit ndryshe për këto 30 vite, në lidhje me politikën?

Unë kam bërë mirë që kam bashkëpunuar me Berishën, sepse ne ishim tre, por njëri iku dhe unë nuk e bëra këtë gjë. Besoj se kam pasur shumë fat dhe kam bërë mirë që kam zgjedhur të merrem vetëm me marrëdhënie ndërkombëtare, sepse kam qenë në Paris një nga diplomatët shqiptar që ka luajtur më shumë rol për integrimin e Shqipërisë në Këshillin e Europës. Kam bërë traktatin e parë të miqësisë me Francën, kur askush nuk e priste dhe gjithashtu kam pasur fatin të shoqëroj Pavarësinë e Kosovës. Ajo që nuk kam bërë mirë, ndoshta është fakti që ndenja kaq gjatë, më gjatë seç duhet, por nuk kam bërë gabime të mëdha të menaxhimit të atyre dosjeve që kisha. Kisha një liri dhe komoditet të madh në punë, duke qenë se isha edhe mik i Saliut dhe ai kishte besim tek unë, nuk më ndërhynte në punë. Prandaj, dua ta mbyll duke thënë se kam pasur fat në këtë aspekt.

Intervista – Berisha: Taksa ka ulur për 99 për qind importin nga Serbia dhe BeH

Nadie Ahmeti

Vetëm gjashtë milionë euro është vlera e produkteve nga Serbia dhe Bosnja Hercegovina që janë importuar në Kosovë për një vit, që kur Qeveria e Kosovës vendosi taksë 100 për qind për produktet e këtyre dy shteteve. Kështu thotë në një intervistë për Radion Evropa e Lirë, drejtori i përgjithshëm i Doganës se Kosovës, Bahri Berisha. Ai ndërkaq ka treguar se në periudhën e njëjtë të vitit të kaluar importi nga këto dy shtete ka qenë 520 milionë euro.

Radio Evropa e Lirë: Zoti Berisha, po mbushen një vit nga vendimi për taksën 100 për qind, të cilën Qeveria e Kosovës u ka vënë të gjitha importeve nga Serbia dhe Bosnje e Hercegovina. Cilat janë efektet kryesore të kësaj takse, nga pikëpamja e juaj si drejtor i Doganës?

Bahri Berisha: Ne kemi pasur rreth 450 milionë euro vlerë të importit të produkteve nga Serbia dhe 85 milionë nga Bosnje e Hercegovina. Tashmë po bëhen një vit nga vendosja e masës mbrojtëse ndaj këtyre vendeve dhe gjatë kësaj periudhe njëvjeçare ne kemi pasur rreth 99 për qind vlerë të importit më pak nga këto dy vende.

Nëse e përkthejmë në vlerë nominale, tregon se kemi rreth 440 milionë euro më pak import nga Serbia dhe 80 milionë euro import më pak nga Bosnja Hercegovina.

Do të thotë, krejt importi që kemi pasur gjatë kësaj periudhe është rreth 6 milionë euro nga këto dy vende. Ndërkaq, para vendosjes së taksës kemi pasur 520 milionë euro nga Serbia dhe Bosnje e Hercegovina.

Nga aspekti i Doganës nuk ka pasur ndonjë ndikim të madh sepse ky import është zëvendësuar nga shtetet tjera. Ka qenë fillimisht e vështirë, në fund të vitit të kaluar, për arsye se ishte fundi i viti dhe për bizneset ndoshta ishte më e vështirë derisa t’i rinegociojnë kontratat e reja, t’i gjejnë kanalet e reja të furnizimit, zëvendësimit të produkteve. Por pastaj, nga muaji janar i këtij viti, këto produkte kanë ardhur nga vendet tjera, qoftë të rajonit apo vende të Bashkimit Evropian.

Radio Evropa e Lirë: A ka ende import të mallrave nga Serbia që i nënshtrohen taksës 100 për qind?

Bahri Berisha: Kosova ka një import të vogël, për një vit kemi 6 milionë euro import nga këto dy vende. Janë produkte të cilat i sjellin në sasi të vogël sepse shumë biznese ndoshta nuk kanë mundësi për shkak të kostos së lartë të transportit të shkojnë në vendet e BE-së, të sjellin atë produkt. Shpenzimet e transportit janë shumë të larta nga vendet e BE-së dhe i sjellin nga Serbia dhe Bosnja. Por janë në masë të vogël. Ka disa produkte ushqimore, disa pjesë të automjeteve, ndonjë produkt i cili është shumë i qasshëm në treg, por i paguan masat mbrojtëse 100 për qind.

Radio Evropa e Lirë: Megjithatë, në komunat e banuara me shumicë serbe, në veri dhe zonat tjera, mund të hasen pa problem produkte nga Serbia. A keni ju të dhëna doganore rreth atij malli që futet në Kosovë?

Bahri Berisha: Është e vështirë të thuhet se sa është shifra e kontrabandës, vetë fakti që të hyrat janë në trend pozitiv, marrë parasysh shumë politika fiskale që janë në zbatim dhe lirojnë shumë produkte nga taksa edhe vazhdimisht janë përtej rritjes ekonomike, tregon se nuk është një kontrabandë që dëmton ekonominë sepse të hyrat doganore, por edhe rritja ekonomike varet kryesisht nga importi. Jemi një vend që importojmë nga rreth 90 për qind. Ato produkte siç e ceka më herët, ka raste kur tentojnë që produkte në sasi të vogla të futen në dyqane të vogla, por asnjëherë të prishet rrjeti i furnizimit dhe tregtia e ligjshme në Kosovë. Mund të ketë produkte në pjesën veriore në Kosovë, ne jemi prezentë edhe më institucione tjera, kemi veprime në atë pjesë, kemi arrestuar kontrabandistë të cilët kanë tentuar të kontrabandojnë, kemi konfiskuar edhe automjetet edhe mallrat e tyre. Por, këto janë në baza të përditshme, këto tentime janë në sasi shumë të vogla të cilët tentojnë të hyjnë nga pjesa malore.

Radio Evropa e Lirë: Kur kemi parasysh që Serbia dhe Bosnje e Hercegovina janë anëtare të Marrëveshjes për Tregti të Lirë (CEFTA), a janë rritur të hyrat doganore pasi importi i mallrave në Kosovë vjen nga vendet e Bashkimit Evropian?

Bahri Berisha: Është e vërtetë se kemi Marrëveshjen për Tregti të Lirë dhe jemi pjesë e CEFTA-s, por në të njëjtën kohë, Kosova ka nënshkruar edhe Marrëveshjen e Stabilizim Asocimit (MSA) e cila parasheh shumë produkte me taksa të ndryshme doganore, duke përfshirë produkte që kanë vetëm Tatimin Mbi Vlerën e Shtuar (TVSH). Gjithashtu nga muaji shtator i këtij viti është në fuqi Marrëveshja e Tregtisë se Lirë me Turqinë. Çka do të thotë se shumica e produkteve edhe nga CEFTA edhe nga shtetet e Bashkimit Evropian tashmë edhe me Turqinë nuk i nënshtrohen taksës doganore, i nënshtrohen vetëm taksës për TVSH dhe akcizës për produkte që i nënshtrohen taksës së akcizës.

“Kontrabanda, në sasi të vogël”

Radio Evropa e Lirë: A është vërejtur rritja e kontrabandës së mallrave gjatë këtij viti të zbatimit të taksës?

Bahri Berisha: Çdo herë kur ka ndryshim të politikave fiskale apo kur ka norma të reja, grupet kriminale shprehin interes të kontrabandojnë ato produkte sepse potencialisht sjellin fitim më të lartë për ta. Mirëpo, menjëherë, edhe pse është detyrë e jona në baza të përditshme edhe para vendosjes se masave, Dogana ka bërë organizime shtesë, qoftë me njësitë tona operative, por edhe me agjencitë tjera të zbatimit të ligjit. Kemi bërë plane të përbashkëta operative, kemi krijuar edhe Taskë Forcë për luftimin e grupeve kriminale që tentojnë të kontrabandojnë produkte me origjinë nga këto dy vende pas vendosjes së masave mbrojtëse. Gjithmonë duke kontrolluar të ashtuquajturat ‘pika më të nxehta’ nga aspekti i kontrabandës, siç janë ato të vijës së gjelbër kufitare, e sidomos në pjesën veriore të Mitrovicës.

Falë këtij koordinimi të mirë në mes agjencive të zbatimit të ligjit, kemi arritur të parandalojmë produkte që të hyjnë në tregun e Kosovës. Kemi pasur tentime me dhjetëra ose qindra raste, por të gjitha këto kanë qenë në sasi të vogla, në bagazhet e automjeteve ose me transporterë kombi të cilët kanë tentuar të sjellin përmes rrugëve malore në drejtim të tregut të Kosovës. Por nuk është hasur në produkte, duke i marrë të dhënat edhe nga Ministria e Tregtisë, Inspektorati i brendshëm edhe Dogana që është në brendi, kontrollojmë nuk janë hasë produkte të cilat janë në marketet (shitoret) e Kosovës që e dëmtojnë edhe ekonominë e ligjshme dhe që kanë hyrë në mënyrë joligjore.

Kur flasim te kontrabanda e produkteve, përpos çështjes së masës mbrojtëse kemi të bëjmë edhe me shëndetin. Nëse produktet futen në mënyrë ilegale përmes rrugëve malore edhe kontrolli fito- sanitar, veterinar nuk është bërë ndaj atyre produkteve, çka përbën rrezik edhe për shëndetin publik të qytetarëve.

Radio Evropa e Lirë: Kohëve të fundit është ngritur si çështje iniciativa për krijimin e një “Mini-Shengeni” ballkanik. A është Kosova e gatshme t’i përshtatet kësaj iniciative?

Bahri Berisha: Kjo i takon më shumë nivelit të lartë politik, qeverisë dhe kuvendit pasi është projekt madhor dhe i cili kërkon një dakordim të plotë edhe në aspektin ligjor edhe politik të Qeverisë së Kosovës. Deri më sot për “Mini-Shengenin” asnjëherë nuk është pyetur Dogana dhe nuk është marrë ndonjë mendim lidhur më diskutimet e fundit lidhur më këtë ide. Ne para dy vjetësh kemi pasur kërkesë nga Qeveria e Kosovës kur ka qenë ideja për Unionit Doganor, për atë kemi dhënë këndvështrimin doganor se cilat janë dobitë ose cilat janë anët pozitive dhe negative në raport me idenë e Unionit Doganor të gjashtë vendeve të Ballkanit Perëndimor.

Ndërsa për çështjen e “ Mini-Shengenit” nuk kemi pasur ndonjë kërkesë për ndonjë qëndrim tonin dhe besoj se kjo është çështje më shumë politike. Nuk jemi të njohur as me detajet e “Mini-Shengenit” sepse më shumë është folur për aspektin e lëvizjes së lirë të njerëzve. Por, nuk kemi hasur në deklarata publike që flitet për lëvizjen e lirë të mallrave ose çështjen e taksave apo unionit doganor.

Radio Evropa e Lirë: Dogana vlerësohet burim i rëndësishëm për buxhetin e Kosovës. Cilat janë të hyrat deri tani?

Bahri Berisha: Deri sot kur po flasim ne kemi arritur të kalojmë mbi një miliard të hyra që kemi mbledhur gjatë këtij viti. Është një projeksion jashtëzakonisht ambicioz, janë të hyra që Dogana ka arritur t’i tejkalojë. Në bazë të gjendjes faktike jemi rreth 35 milionë euro më shumë se periudhën e njëjtë të vitit të kaluar ose rreth 4 për qind më shumë. Kjo është një performancë shumë e mirë në aspektin e të hyrave duke marrë parasysh që në të njëjtën kohë kemi në zbatim shumë politika fiskale, të cilat i lirojnë nga të gjitha taksat.

Nëse marrim vetëm lirimet nga prodhuesit, ku çdo prodhues kosovar për çdo lëndë të parë, çdo imput që përdorët për procesin e prodhimit, i ka taksat zero në import. Vetëm vlera e taksave ka shkuar rreth 70 milionë euro për këtë periudhë të këtij viti. Ndërsa në vlerën totale të mallit, janë rreth 300 milionë euro vlerë e mallit që është liruar për prodhuesit kosovarë. Kur kësaj ia shtojmë edhe MSA-në, e cila është 60 milionë euro, tregon se kemi 130 milionë euro efekt në taksa te Dogana për shkak të politikave fiskale.

Efekti shumë i madh është për prodhuesit kosovarë për ekonominë, produktet kosovare që vërehet një rritje e lehtë e eksportit kosovarë të disa produkteve pas këtyre politikave fiskale në tregun evropian. Tash së fundmi kemi Marrëveshjen e Tregtisë së Lirë me Turqinë e cila parasheh që norma doganore të reduktohet për vitet në vijim. Edhe aty është një efekt, por ende efekti nuk është i lartë, pasi marrëveshja është duke u zbatuar nga muaji shtator. Por, sigurisht që deri në fund të vitit do të këtë deri në 3 milionë euro efekt në taksën doganore. Marrë parasysh të gjitha këto, Dogana prapë vazhdon të performojë me përqindje rreth 4 për qind më shumë se viti i kaluar dhe ky është një trend shumë pozitiv i të hyrave.