VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

BOSI I DROGËS KRYETAR PARLAMENTI – E PASTAJ?

By | May 22, 2015

Komentet

Neo, macja me sy te verdhe Shkruar nga Artur Spanjolli

Telefoni tingelloi fort, ndryshe, me insistim. Si ato te çjerrat depertuese ku ti e din qe eshte nje lajm i cili vjen me allarme, nje lajm  te cilen e ke pritur prej shume kohesh, nje lajm i gatshem te te turbulloje pasditen. Ishte e premte. Nje e premte fillim tetori kur ajri fillon e ngjethet si lekura e nje femre te çveshur, apo te veshur me “elegance”, dhe merr nje ngjyre gri opake. Ditet fillojne dhe shkurtohen dhe gjethet e para te vjeshtes jane lajmetaret e dimrit ne prag. Alfredi shtypi butonin dhe degjoi zerin e djaloshit qepo i telefononte nga ishilli i “Giglio-s.” “Macja ka filluar te vije. Han tek pjata, me pas zhduketserisht.E kam pare disa here, ndersa ia mbathte. Eshte ajo: Neo!”

Alfred ia tregoi te gjitha Gerardit djalit te tij dhe vajzes se vogel, Ambres, e cila qe kur macja kishte ikur nga shtepia ne plazh, nuk kishte pasur as edhe nje minut qetesi. Ambra diten e fundit, nuk donte te kthehej qante si e denuar duke uleritur: “Une nuk nisem nga ketu pa macen time!” Kurse Geri, i cili nuk lente rreze pa kerkuar, me syte plot lot, e kerkonte duke uleritur me zerin e tij prej 12 vjeçari: “Macja, macja, Ku je Neo? Duhet te nisemi, dil dhe eja!” Iu desh forca Fredit per ta derguar Ambren tek trageti, sepse nuk donte te kthehej ne shtepi ne Firence pa macen e saje, e cila çuditerisht, duke pasur gjithçka ne jete, kishte ikur. “Me siguri ka gjetur ndonje maçok!” mendonte Albina dhe Alfred, te hidheruar dhe ato nga ndodhia, nuk dinin ç te benin.Keshtu ishin nisur, duke ngushelluar me fjale dhe perkedhelje Ambren, qe akoma i kishte syte plot lot.“Te lutem!” porositi Alfredi nje shqiptar qe jetonte tek ishulli, prane shtepise me qera. “Sapo ta shohesh qe han tek pjata e saje, me merr ne telefon. Macet kthehen perhere!”

Keshtu u nisen me nxitim te njejten mbasdite, pas gati dy muajsh qe kur kafsha kishte ikur dhe po iknin me idene e qarte ta sillnin macen ne shtepi, ne Firence ku kishte jetuar perhere. Ndersa nxitonin, tek dyqani i kafsheve, pane si çdo te premte, djalin qe i binte takave te kepuceve femerore mbi kalldrem, dhe qe prej shume muajsh kerkonte ti mesonte papagallit nje fjale te piset.

Nuk do t’ia dalesh kurre!” ia ktheu Alfred duke qeshur, dhe i shqiptoi fjalet me shaka. “Papagallat nuk mesojne fjale te pista!”. Alfred kishte floke te gjate, fytyre te gjere, mjekrren pak te zbardhur pre 50 vjeçari, i gjate dhe i hedhur, gjithmone duke ecur. Gerard, qe e ndiqte gati duke vrapuar, besonte kryekeput se do ta sillnin macen ne shtepi, por duhet te benin: gjueti macje. Pritja ne ishull mund te kishte zgjatur dhe nje jave, derisa macja do te vinte aty, ne te vetmen shtepi qe njihte. Moren ne fillim trenin deri ne Livorno. Aty iu ngjiten tragetit dhe shkuan drejt ishullit. Ku vite me pare, nje i marre kapiten anije, si n je mace e pandergjegjshme, kishte bere nje gomarllek duke e afruar anijen deri tek guret e nenujshem duke rrezikuar jeten e qindra pasagjereve.

Kur mbrriten atje, baba e djale moren rrugen drejt shtepise verore nga ku macja kishte ikur dhe shume kurjoz, nderkohe qe tetori i binte nje violine plot tinguj uji dhe ere, Alfred qeshte me pabesim ndersa i shtrengonte doren djalit shqiptar. Historia ishte sa per te qeshur po aq dhe serjoze. “Ne pergjithsi vjen para se te erret!” deftoi djali. “Han, mjagullin, pastaj iken!”

           Gerard nderkohe kishte mbushr pjaten me ushqimin e preferuar te maces. “Do te pres ketu, gjithe naten!” tha i vendosur dhe u rrok te bente nje xhiro kerkimesh perreth.

            Mbremja erdhi me nje qiell pa njolla, ku yjet e ftohte rrinin te varura mbi nje hark qielli plot blu te erret.Era e tetorit premtonte mire dhe pse shushurima e gjetheve e shtonte ndjesine e humbjes. Larg shtepise,  vetem me nje shprese te vagullt, ne nje vend ku kishin qene te lumtur ne vere, tani, jasht kohes, jasht vendit, jasht çdo konteksti, kerkonin ta rekuperonin macen e shtepise.“Mund te rrije dhe nje jave?!”

“Mund te rrime, maksimumi deri te henen!”

“Jo, asnjehere!”

“Duhet te shkosh ne shkolle!”

“Duhet te gjeje macen. Ti mendon se Ambra do ta lejoje qe ne te kthehemi ne shtepi pa macen!”

“Shpresojme te kemi fat!”

Rrinin te dy te ulur me syte e ngulur mbi pjaten, sikur brenda, perzier me ushqimin per macen, te ishte  perzier dhe e tere shpresa e tyre per te gjetur kafshen. Heshtja ishte e plote, gati e shenjte.Ato rrinin ne heshte nderkohe qe toka i kthente shpinen diellit dhe çdo gje fundosej ne misterin e krijimit. Me pas u be ftohte dhe djemte hyren brenda.

Ishte nje mace e bardhe, e shendoshe, e qete dhe oportunista te cilen e kishin blere kotele, pas shume lutjesh dhe pergjerimesh te dy femijeve te vegjel qe vdisnin fare nga deshira per te pasur nje kafshe ne shtepi. E ngrohte dhe lozonjare, ishte shnderruar ne nje krijese te cilen femijet e adhuronin edhe sepse, kur ferkohej, kur flente tek kembet e krevatit, kur te perkedhelte, ishte e pashmangshme most s ta doje.

“Po perse iku? Nuk ishte ndoshta e lumtur tek ne?!” pyeste Ambra me kureshtje. Macja kishte peliçen me qime te buta,dhe syte e verdhe, dhe femijet ishin te bindur se do ta shihnin prap.

“Bejne gjithmone keshtu!” komentonin ekspertet. “Ikin per te bere dashuri.Pastaj, kur kalon stine e shumimit, kthehen prap me bishtin nder shale!” Ato e kishin pritur me ore, me dite, por macja nuk ishte kthyer me. Ishin kthyer ne shtepi ne Firence, te trishtuar, me turite e varura. Me pas ishte perhapur fjala. Macja e Alfredit ka ikur. Ka preferuar lirine prej bredharakje ne vend te komoditetit prej skllavi te shtepise. Mama Albina i kishte premtuar Ambres nje mace tjeter, por ajo uleriste: “Dua macen time. Nuk dua asnje mace tjeter!”

Baba e femije, fjeten ate nate shume kilomentra larg nga shtepia, dukej qesharake por historia kishte dhe heroizem dhe epizem familjar brenda.

E shtuna lindi e kthjellet. Me nje qiell pa gervishje, nje heshtje te thelle dhe eren e forte te jodit te detit qe perhapej ne ajer. Gerard u ngrit nga krevati i pari, hapi porten dhe vendosi pjaten e ushqimit ne toke. Ishte nje djale me nje fizik prej atleti, me floket e shprishur, trupin prej futbollisti, qeshjen njelloj si te babait, i rritur perpara kohe. I shkathe, ikte si veriu me biçiklete  ne shkolle, ndihmonte nenen ne shtepi dhe motren e vogel per detyrat. Nje djale i mbarshem i cili, edhe pse ishte vetem 12 vjeç qe pre 6 vjetesh luante futboll. Me topin bente mrekullira deri sa habisnin dhe Alfredin, dhe ndoshta duke enderruar te behej si C. Ronaldo, bente stervitje me serjozitet dhe pergjegjesi. Dhe lodhja fizike, ne vend qe ta drobisnin e bente me te lumtur.Ishte sulmues. Shpesh Alfred filmonte golat e bukur te djalit.Topi per Gerin ishte ndoshta me i shtrenjte se telefoni apo se macja. Duke manexhuar topin, pasditeve  tek sheshi i Duomos, ndjehej me i plote, me i lumtur. Afer tije vershonte lumi i turisteve, te cilet si nje dallge e pashterur popujsh  kurjoz, vinin te shikonin mrekullite e Firences. Shpesh, Geri pasonte topin drejte lumit te turiste dhe ato, burra apo gra, femije o te moshur, ja pasonin prap. Cdo pasim, nje turist i ndryshem, te gjetur rastesisht ne ate lume popujsh ne ecje. Ka diçka te magjishme topi. I ndihmon njerezit te komunikojne me njeri tjetrin. Ne shkolle  shkonte mire, dhe po mos te ishte bota e telefonit qe po i perpinte kalamajte ne nje shtrigerim pa ngushellim, ndoshta do te ecte me mire akoma ne shkolle.

Macja nuk shihej asgjekundi. Geri rrinte i ulur, durueshem, me berrylat e mbeshtetur mbi gjunj, i vendosur mos te ngrihej deri sa macja te rishfaqej.

Gati dy muaj tashme qe macja mungonte dhe femijve i kishte ardhe jeta e veshtire nga trishtimi. Tani duhej te kishte vetem durim. O ndoshta nuk donte te kthehej. Ndoshta e shihte Gerin permes kaçubes dhe e bindur te mos kthehej ikte prap gjithkund perveç se jo ne shtepi.? Ndoshta macja vagabonde nuk donte ta humbte lirine e fituar me djerse.Dhe ndoshta duke kerkuar dashuri te reja do ta shpinte jeten duke bredhur neper ishull.Ose ndoshta nostalgjia po e gerryente brenda dhe ajo, sapo ta shihte djalin do ti hidhej ne preher me deshiren e zjarrtte per tu kthyer ne shtepi. Tashme stina e dashurive mes maceve kishte perfunduar.

“Do te kemi valle fat sot?” e pyeti Alfredin sapo babai u zgjua.

“Nuk e di Geri, shpresojme!”

Geri hante mengjes me briosh dhe qumesht dhe mendonte per macen. Deri ne shtate te darkes nuk ndodhi asgje. Te vetmet kafshe qe trafikuan kopshtin ishin nje breshke, nje qen bredharak, zogj pa fund dhe nje korb i zi qe kerrkelliste siper degeve. Shpresa, me kalimin e oreve ishte bere aq e holle sa dukej si nje file merimange edhe pse ne fillim te dites kishte qene sa nje trung dhe baba e djale u pezmatuan dhe e humben durimin.

“Hyme brenda Geri!” tha  Alfredi.

“Presim dhe pak!”

“Nuk vjen me.Macja nuk eshte me e jona!”

“Dua te pres dhe pak!”

“Hajde brenda. Neser do ta provojme prap!”

“Hy ti hy.Do vij pastaj!”

“Vish ndonje gje.Po behet ftohte!”

Geri mbeti vetem me mendimet e tij. Mendonte te ardhmen e shkelqyer si futbollist. Po enderronte tek bente kontrata miljonash me shoqerite me te mira te futbollit ne europe. Enderronte te behej ikone e sportit dhe te lumturohej me arritjet e tij, e shihte veten ne 2035, tek ngrente topin e arte ne mes te skenes. Do te ishte shume bukur nese do te realizonte enderren e tij. Skuadra e tij e zemres ishte Fiorentina, por atij i pelqenin talentet e medha. Ne shtepi kishte si posterat e Mesit dhe Ronaldos, ashtu dhe fotografi qe kishte bere me Rosin, Neton dhe Quadradon e fiorentines. Futbolli per te ishte po aq i rendesishem sa ushqimi, dhe te behej futbollist per te ishte tashme nje objektiv i rendesishem. E dinte qe po ta doje me tere mend nje gje, dhe te besoje ne te, ajo gje do te realizohej.

Koha kalonte me nje mace qe mungonte, me ankthin qe rritej dhe hijen e humbjes qe shfaqej ne fund te kopshtit. “Hajde macka, hajde hajde!” mendonte Geri neper terr nderkohe qe Alfred e therriste qe brenda shtepise.

“Sille ushqimin brenda dhe eja te fleshe!” Geri, mblodhi çdo gje dhe u shtri te flente. Atehere pa nje enderr. Ishte nje enderr aq e vertete sa dukej se ishte me reale se jeta vete. Ne enderr ndjeu nje shushurime ne mes te gjetheve.  Macja, e bardhe, e shendoshur dhe me syte e verdhe te shndritshem, u shfaq. Mbeti e shtangur, me putren e ngritur dhe syte e tyre u kryqezuan si te ngrire ne kohe.Asnje nuk levizte. Te kater bebezat komunikonin ne gjysemerresire dhe thane aq shume gjera mes tyre. Me pas Gerard  u ul qetesisht, me kujdes, si gjahtari i cili per te mos trembur gjahun ruhet, dhe me pas e therriti: “Neo, Neo, Neo!” Macja u zgjua dhe tundi bishtin e zi. Diçka i kaloj neper mend, dhe atehere u kujtua se kishte qene nje kohe kur ajo jetonte ne nje shtepi, mbushur plot perkedheli dhe kujdesje. Macja filloje te mjagullije, eci duke tundur bishtin, dhe dukej sikur qante dhe kerkonte ndjese, me shume se mjagullinte.  Gerardi, i cili gati sa nuk i besonte skenes, e shtrengoi fort ate trup te ngrohte, te bute dhe e perkedhelte duke e puthur.Ishte  shtatzene.

“Ku ishe futur, moj? Te kemi kerkuar gjithandej!”

“Me fal. Dihej, ishte nje arratisje dashurie!”

“Po ai ku eshte?Mund ta sjellesh dhe ate!”

“Me la i poshtri. Per nje tjeter.Pse jan kaq te ndyre macet meshkuj?!”

“Te gjithe maçoket, nje fytyre kane!”

“Do te kthehemi ne shtepi, macka ime! Ambres po i veshtiresohet jeta pa ty, edhe mua gjithashtu!”

“Me vjen shume keq, gjera qe ndodhin.Ishte dashuria e pare!”

“Atehere do kthehemi ne shtepi! Fitoreee! Babiiiii!” Uleriste Geri ne enderr, dhe me kafshen shtrenguar ne gjoks vraponte i lumturuar teje mase.

Jashte, erresira kishte trokitur prej kohesh dhe e tere bota ishte pergjumur, ne ate cope toke te pushtuar nga dallget e bardha te detit, ku kujtesat e turisteve ishin plot drite, dallge, gezim, lumturi, dashuri dhe darka me ushqim peshku. Ne ate ishull ku nje komandant anije i marre, tamam si nje mace e dashuruar, i humbur dhe i hutuar, vite perpara, e kishte afruar aq shume anijen prane bregut sa kishte prekur shkembinjte dhe perkulur anijen gati per fundosje.

Diten tjeter, hapen dyer dhe dritare, ndezen dritat, e mbushen shtepine me ushqim dhe dolen jashte per ta kerkuar macen me thirrje neper rruge. Gjeja me e çuditshme ishte qe askush nuk kishte pare kurre nje mace vagabonde dhe ato te dy ecnin pa fund duke uleritur neper rruge: “Neo, ku je?? Neooo ku jeeee?” “Mos keni  pare rastesisht nje mace te bardhe me sy te verdhe dhe bisht te zi?” Njerezit ngrinin shpatullat. Mrekullia ndodhi kur u kthyen ne shtepi.

Hyne ne hotelin veror ku flinin.Macja, kush e din se ne ç forme misteriose, por e kishte ndjere thirrjen e djemve, dhe ishte futur ne shtepine e hapur qe njihte. E priste Gerin  tek krevati i tij. Baba dhe bir, shume te habitur, mbeten te shtangur nga mosbesimi sapo e pikasen. Vrapuan qe te mbyllnin dyer dhe dritare ne menyre qe mos te ikte. Macja u struk poshte krevatit te Gerit. Me pas filloj te mjagullije, dhe Geri e shtrengoi fort ne gjoks. Macja nuk iu shkit me.

Mbeten tere kohen ne shtepi pa dale. Macja fjeti duke i mbuluar fytyren Gerit me trupin e saj te ngrohte, duke i treguar tere dashurine dhe mallin qe kishte pasur per djalin.E kishte mbledhur sin je shall i ngrohte dimeror. Diten tjeter u nisen per Firence. Kur kaluan prane dyqanit te kafsheve, papagalli ishte jashte dyqanit, brenda nje kafazi. Pergjate trotuarit, kalonte nje turiste elegante, takat e se ciles kerrcisnin fort mbi guret e trotuarit. Sapo zonja e rende kaloj dyqanin, atehere papagalli uleriti pa turp: “Kurva!”

 

Firenze 14 10. 2019

Ndryshon Opinioni përfundimtar i Venecias për Metën

Armand Mero

Komisioni i Venecias publikoi sot opinionin e vet përfundimtar lidhur me interpretimin e vendimit të Presidentit Ilir Meta për të anulluar 30 qershorin si datën e zgjedhjeve vendore. Dokumenti përmban ndryshime nga projekt-opinioni. Përfundimi sipas të cilit Presidenti kishte tejkaluar kompetencën është hequr, dhe në një rast tjetër është lënë hipotetike, e jo më si kontastim. Në një deklaratë të tijën zoti Meta u shpreh se sipas tij Opinioni përfundimtar konfirmoi qëndrimet e mbajtura prej nga ai.

Teksti i Opinionit përfundimtar të Komisionit të Venecias, i publikuar sot, pësoi ndryshime të ndjeshme nga dokumenti paraprak i ekspertëve. Në përfundimet e Opinionit, çka lidhur me veprimet e presidentit Ilir Meta, kishte qenë më parë si konstatim, ose është hequr, ose është lënë hipotetike, duke ka kaluar topin në dorë të interpretimit të parlamentit apo dhe Gjykatës Kushtetuese shqiptare, nëse deputetët do të votojnë për shkarkimin e Kreut të Shtetit.

Ndërsa në variantin e mëparshëm, në pikën 99 të përfundimeve thuhej se “Presidenti tejkaloi kompetencat e tij sipas Kushtetutës fillimisht duke anuluar e më pas, duke shtyrë zgjedhjet lokale..”, në Opinionin përfundimtar kjo fjali është hequr plotësisht, duke rifomuluar pjesën në vijim sipas së cilës “i takon parlamentit dhe në fund Gjykatës Kushtetuese, që të përcaktojë nëse anulimi, e më pas shtyrja e zgjedhjeve lokale, përbën një shkelje e Kushtetutës dhe nëse shkelja është e një natyre të tillë seriose, që do të mund të lejonte shkarkimin e Presidentit”.

Ndryshim ka pësuar dhe pika 101 e përfundimeve të Komisionit të Venecias. Dhe këtu, konstatimi se “..Presidenti tejkaloi kompetencat e tij kushtetuese duke anuluar dhe shtyrë më pas zgjedhjet lokale përtej mandatit zgjedhor të autoriteteve lokale, pa një bazë të veçantë ligjore….”, është zëvendësuar në Opinionin përfundimtar me një formulim hipotetik se “…Presidenti mund të ketë tejkaluar kompetencat e tij kushtetuese duke anuluar dhe shtyrë zgjedhjet lokale përtej mandatit zgjedhor të autoriteteve lokale pa një bazë të veçantë ligjore..”.

Në opinionin përfundimtar nuk kanë ndryshuar megjithatë konstatimet sipas të cilave “në mungesë të një dispozite ligjore, Presidenti mund të anulojë zgjedhjet për organet e qeverisjes vendore, vetëm në një situatë e cila plotëson kriteret për marrjen e masave të jashtëzakonshme”. Por “edhe atëherë Presidentit i duhet një bazë ligjore specifike për të shtyrë zgjedhjet”.

Sipas edhe Opinionit përfundimtar “anulimi i zgjedhjeve është i mundur vetëm në situata që plotësojnë kërkesën për shpalljen e gjendjes së jashtëzakonshme. Sidoqoftë, rregullat e zbatueshme kushtetuese për situata të jashtëzakonshme nuk u ndoqën në këtë rast. Nuk pati as një konsensus politik, i cili do të lejonte krijimin e një baze ligjore ad-hoc” thekson opinionin sipas të cilit “anulimi i zgjedhjeve gjithashtu prek të drejtat zgjedhore të njohura nga instrumentet ndërkombëtare të të drejtave të njeriut… Mungesa e një baze ligjore dhe e alternativave në dispozicion (shtyrja e zgjedhjeve për shkak të gjendjes së jashtëzakonshme, sipas nenit 170 të Kushtetutës, ose rifillimi i dialogut politik pas zgjedhjeve) e bëjnë ndërhyrjen në të drejtat zgjedhore, jo proporcionale”.

Ndërsa Opinioni paraprak, hasi në kritika të ashpra të presidentit Iir Meta dhe një shpërfillje nga ana e tij të vendimit përfundimtar që Komisioni pritej të merrte, sot, Kreu i shtetit, duke vënë në dukje “ndryshimet thelbësore nga projekti paraprak” vlerësoi se Opinioni përfundimtar “konfirmoi të gjitha qëndrimet e Presidentit të Republikës”.

Mbi invidualitetet e kombeve ballkanike -LETËRKËMBIM – MUSTAFA MERLIKA KRUJA – ATË PAULIN MARGJOKAJ

 

BOLZANO, 29. XII. 1950

Shum i dashtuni Mik,
Pardje e mora letren tande e të falem nderës për urime të perzemerta qi më dergon per Kshndella e Motmot të rí. Edhe vetë prej anës s’eme po T’ uroj nji vjetë të ré 1951 të lume e të gzueshme.
Tash të vijmë te pvetjet e mija:
1) S’ka shumë kohë qi lexova në nji leter të shkrueme prej hinglizit Toynbee, se si popujt qi kjén shtrue prej Osmanllive, tue u kenë mbyllë atyne rruga per zyre të nalta e tue kenë ndalue me pasë prone, paten dá, tacitamente, nder veti punët e zanatet. Në ket mndyrë Valakët u merrshin me allishverishin e sendeve t’ ushqimit, Grekët u bânë tuxharë all’ingrosso, Shqyptarët muratarë, Malazezt dertarë e shegerta, Bulgarët kopshtarë zarzavatesh e mbathtarë kualsh. A âsht e vertetë se Shqyptarët po na paskan kenë të speçjalizuem në zanatin e murtarit? Me të vertetë në Shkodër fjala dibranë âsht sinonim me murtár. A thue lidhet disi kjo njana me tjetren?
2) Në nji tjeter liber shkrue prej nji tedeshkut mbi historín e Shqipnís prej 1912- 1939 lexova kto fjalë, të cilat po T’i kopjoj në gjuhë tedeshke krejt njashtu si i ka libri në fjalë:
“Die familie der Zogolli ( Zog gleich albanisch “Vogel” und – olli gleich türkisch oghlu, das heißt Sohn) bildete seit Generationen dei Dynastie der erblichen Feudalherren des mohammedanischen Stammes Matija. Schon 1648 wurde nach türkischen Quellen ein Zef Zogoghlu hingerichetet, der als Anführer der damals noch christlichen (katholischen) Matija die Zadrima durch Ruabzüge beunruhigt hatte. Im anschluß an diese Demütigung islamisierte sich die Familie und mit ihr der ganze Stamm seher rasch, und beide, die familie sowohl als auch der Stamm, gelangten dann auch bei den Türken zu Ansehen”.
A thue janë të verteta kto fjalë e a do t’a dijë Zogu se para 250 vjetve të parët e tij paskan pasë kenë, si mbas ktij libri, të krishtenë?
3) Kush i pat vrá aso kohe ata dy amerikajt e pse paten kenë vrá? Më bjen nder mend se pat kenë folë shum mbi ket punë, por nuk e dij mirë historinë e tyne.
4) A âsht e vertetë se Zogu pat dashtë, para se të vijshin italjajt në Shqipní, me zaptue Kosoven e se per ket punë i pat lypë nji ushtrí italjajve të Mussolinit?
Më shkruen në fund të letres kto fjalë: “A je i zoti me i gjetun shteg vetit kund në botën e ré, kudo qi të jetë, mbasi s’janë kohna me u hudhun kah Lindja, por sa mâ larg kah Perëndimi. Me lanë Europen e me tretë sa mâ larg kah prendimi è la cosa più semplice di questo mondo. Dý rrugë mund të më çojnë kah prendimi. E para âsht nepermjet t’IRO-s. Por kjo ndoshta nuk âsht krejt e shpejtë, tue mos kenë vetë i shkruem në IRO: por nji rrugë tjetër fort mâ e shpejtë âsht per mue çilë. Me u vû e me i shkrue nji Superjorit të ndoj provinçe amerikane t’urdhnit t’em nji leter, me të cilen vetë i lutem me më pranue në ndoj kuvend fretensh nen juridiksionin e tij. Tue kenë se në Amerikë gati gjithkund âsht mungesë meshtarësh, mejherë kishe me marrë pergjegje pozitive, e âsht e dijtun, kishin me më pague edhe rrugen. Porsè dardha ka bishtin. Ky pranim e pagesa e rrugës âsht e lidhun me kto kondita : vetë do t’i agregohem asaj provinçe, nemose per 10 vjet ase ndoshta edhe mâ teper. E kta don me thânë qi vetë do të vehem krejt në dispozicjon të tyne, në mndyrë që ata të munden me më përdorë si të duen vetë e simbas nevojet qi ka kuvendi ku do të kishem me banue. Vetëm me ket konditë do të kishem me kenë i pranuem prej tyne e do të m’u paguente krejt rruga. Si e shef edhe ti vetë, me ket mndyrë vetë do t’i bijshem mohit ndoshta per gjithmonë idealit, qi âsht me punue per popullin t’em. E kta nuk e due kurrsesi. Me gjithse gjendja e pshtjellueme n’Europë më bân me pasë frigë, me gjithkta deri tash nuk m’âsht mbushë mendja me i rá mohit ktij ideali. Un prap se prap rropatem me gjetë mndyren se si me shkue n’Austrí. Si të kém kalue aty ndoj vjetë (nemose dý vjet) at herë ndoshta do të kishte me m’u mbushë mendja me lanë Europen, por possibilmente pá u lidhë ashtu krejt kambë e duer me amerikaj. Pengimi mâ i madhi âsht se nuk po mund të gjindet nji Mecenat. Âsht e dijtun se per ket veprimin t’em qi vetë dishroj me zhvillue n’Austrí vetem nji Mecenat shqiptar mund t’diftojë interesë. E Mecenat shqiptar nuk po gjindet, mbasi na Shqiptarët e shkretë jemi tanë të vorfen. Po të kishim nemose nji qeverí t’onen me nji Ministrí Arsimit, do të mund t’u shpresonte me u gjetë ndoj dorë bujare. Prej të huejve âsht krejtë e pamundun me gjetë ndoj ndihmë per ket veprimin t’em.
Letra maroi e prandej po më duhet me e këputë muhabetin me shndet e daulet e urime të perzemerta per vjeten e ré 1951.

Miku yt
P. P. MargjokajO.F.M.

Ramleh (Aleksandrí), 18 – I -1951

I dashuni Atë,
Po e filloj pergjegjen t’eme letrës s’Ate mâ së mbrames tue T’u falë nderës për përkthimet qi më ke bâmë. E mbandej po dal mejherë ke pyetjet e Tua:
1. Mue s’më resulton qi Shqiptarët të kenë pasun as në të kaluemen as sod ndoj prjerrje të posaçme në muratorí. E dij qi në Shkodër përdoret fjala dibran si sinonim me muratuer. E dij edhe qi nji klasë njerzish prej krahinës së Dibrës kanë pasë ardhun për vjetë me atë mjeshtrí me zânë punë nëpër qytetet e ndryshme të vilajetit të Shkodrës ( në kohë të Tyrqís), pra edhe në Krujën t’eme. Ata qi vijshin te na ishin mâ e shumta gogë, orthodoks e flitshin ndër veti maqedonisht. Mâ të hollë për ndërtime banesash kanë qênë – e ndoshta vazhdojnë me qênë gjithnji – Korçarët, orthodoks edhe këta. Por me kaqë s’më duket qi mund të mbërrîmë në pohimin e atij Toynbee-ut.
2. Ai gjermani (Të lutem me më dhânë emnin e tij e titullin e librit) qi paska shkrue ashtu për Zogollin e Maten kujtoj se âsht në të vërtetën. Qi Matja ka ndërrue fé vonë, na e deshmojnë edhe emnat Budi e Bogdani dhe trojet e, më duket, vllaznít e tyne ende gjallë në Mat, natyrisht myslimanë. Mbandej âsht nji fakt i dokumentuem se shumica e myslimanvet shqiptarë kanë ndërrue fé në qindvjetën 1650-1750, mâ drejtë me thânë në gjysqindvjetën qi ndoq kryengritjen e madhe t’organizueme prej kryepeshkop Gjergjit të Tivarit në 1645 e motmot mbas tij, prej Zef Bonaldit në favor të Venedikut, qi ishte në luftë me Tyrqín. Salvimet e fillueme si pasojë e ksaj kryengritjeje të shueme i shtynë Shqiptarët me kthye tufë-tufë në myslimanizëm ase në orthodoksizëm; se orthodoksit i patën ndihmue Tyrqís n’atë luftë me Venedikun e prandej ata e kish’ e tyne kishte fitue besimin e përkrahjen e Stambollit.
3. Vrasa e dy Amerikanvet në Mamurras un kujtoj se ka qênë bâmë mjerisht për plaçkë. Kundrështarët e Zogut patën bâmë mjaft propagandë për me i a ngarkue atij atë krim e në regjimin e Fan Nolit patën ngrehun edhe nji farë gjyqi, qi, si e mbaj mênd, pat mbetun në fazën e hetimeve se s’kishte prova. Zogu aso kohet ishte jashta qeverijet e kundrështarët e tij thojshin qi shtiu e vrau Amerikanët për me e bâmë botën të besojë se pa tê në qeverí s’mund të kishte paqë e qetsí Shqipnija. Propagandë e marrë në fund të fundit, mbasi s’ishte bota e jashtme qi i hiqte e i vênte qeverít e Tiranës, por Shqiptarët vetë.
4. Bre! Jo, i dashuni mik, Zogu Mbret i Shqipnís, s’ka qênë i çëmêndun për me besue se Italija do të hynte në luftë me Jugoslavín për Kosovën t’onë e as për me besue qi Shqipnija mund t’a bânte e t’a fitonte vetëm atë luftë, qoftë edhe me nja 100. 000 “vullnetarë” italjanë. Komedij e Korés me “vullnetarët” qinez s’ishte në modë aso kohe, as qi mund të përsritej ajo e Spanjës në Shqipní. Në Ditarin e Cianos kam lexue se në 37 a 38 Zogu i kishte qênë sjellë Romës qi të ndërhynte në Beligrad për sigurimin e së drejtave të pakicës kosovare në bazë të traktateve ndërkombëtare qi Jugoslavija s’ishte tue i respektue. Paska qênë në 38 më duket, kur Roma po e kishte punën pupa me Stajodinoviqin; se më kujtohet qi Ciano e përsiell në Ditarin e vet këtë kërkesë të Mbretit me këto fjalë: “Tash i a kallzoj vetë Kosovën Zogut!” Ça donte me thânë qi tash porsa t’ishte marrë vesht premas me Sërbin do t’a pushtonte krejt Shqipnín, veç nji cope qi do të shkonte me u bashkue me Kosovën. Duket se Mbreti i paska do partizanë tepër zelltarë, qi paskan vûmë në qarkullim një përrallë aqë të marrë.
Tash të vijmë ke ajo fraz’e ime qi pata hjedhun ashtu si kot për Tý, e qi prej përgjegjes s’ate po shoh se më paska frymzue Zoti me e hjedhun. E dijmë e e besojmë qi Krishti kur vot në Jeruzalem e u shpalli luftë haptas Farizejvet me të tânë beslidhunit e tyne n’atë botë të kalbun, e dinte mirëfilli se ç’ishte tue e pritun. Por ai ishte misjon’ i tij i shênjtë, me gjak të tij do të shugurohej ai ideal sublim qi kishte në mênd e në zêmër. Dijmë edhe se nji françeskan si Ti ka prujtun me armë në dorë kalán e Sfetigradit kundra Tyrqvet. Porse arsyetim’ i Yt për mos me i u largue rrezikut të konopit bolshevik, sepse në këtë mënyrë do t’i u shmângte edhe idealit t’Atdheut s’më duket aspak i drejtë. Ase Ti atë rrezik qi shoh un nuk e sheh. E kjo âsht nji punë tjetër qi mund të diskutohet. Por në qoftë se jemi përpara nji lufte, sa mâ shpejt qi të plasë kjo aqë mâ shumë gjasë ka qi krejt kontinent’i Evropës tash bie në dorë të bolshevikvet. E atbotë kushdo qi e ka mizën në ksulët e qi ka mundsí mos me banue në këtë kontinent edhe i dhimbet ndopak vetja ase kush ka nevojë për jetën e tij, pa fjalë duhet të largohet. E pra tash qi po e dij se për tý qênka nji pun’ e lehtë me shkue atje ku ka sigurí e bashkë me këtê madje edhe qetsí të plotë për me punue për idealin t’Ând në mâ të mirën rrugë qi Ti mund të punojsh, po t’a them shqip se kishe me bâmë nji krim kundra vetvetes dhe idealit t’Atdheut tue mos shkue. Ky ka nevojë për Tý, por mund t’i shërbejsh vetëm kur ta keshë kryet shëndoshë. Me pushkë nuk besoj qi të mendojsh me i shërbye. E sa për me trû e me zêmër e me fjalë, këtê mund t’a bâjsh edhe tue qênë tej Atlantikut. Mbandej 10 vjet ça qênkan për moshën t’ânde? Për mue qi normalisht s’i kam edhe aqë vjet jetë, po, por Tý të teprojnë edhe nja 20 të tjera mbas meje. E këtu edhe mue m’u mbarue karta, pra tu mirë bisedofshim me letra tjera.

MKruja

KOMUNIKATË E REPUBLIKËS SË ÇAMËRISË

 

Propozohet Qeveria e Re e Republikës së Çamërisë me Kryeministër, Prof. Odise Çaçin
Kryetari i Këshillit Kombëtar të Republikës së Çamërisë z. Atdhe Geci, me miratim të Këshillit Kombëtar të Republikës së Çamërisë, dhe në konsultim me Kushtetutën e Republikës së Çamërisë për emërime, i propozon Presidentit të Republikës së Çamërisë, z. Ali Aliut, listen për emërime të Qeverisë të Republikës së Çamërisë në këtë përbërje;

Kryeministër i Republikës së Çamërisë,
Prof. Odise Çaçi

Ministër i Kulturës i Republikës së Çamërisë
Shkrimtari, Idajet Jahaj

Ministër i Ekonomisë dhe Financave të Republikës së Çamërisë
Prof. Fadil Aliu

Ministër i Rinisë dhe Sportit të Republikës së Çamërisë
Avokat, Arben Arkaxhiu

Ministër i Organizimit Publik të Republikës së Çamërisë
Lulëzim Shehu

Ndërsa, Kryetar i Këshillit Kombëtar të Republikës së Çamërisë
Shkrimtari, Atdhe Geci

Me këtë rast, Këshilli Kombëtar anëtarë të përhershëm të Republikës së Çamërisë, propozon;

Prof. dr. Lisen Bashkurti
Prof. dr. Koço Danaj
Prof. dr. Skënder Kodra

Ndërsa, Kordinator në Qeverinë e Republikës së Çamërisë propozohen;
1 . Driton Murseli,
2 . Riza Salihu,
3 . Pëllumb Selimi,
4 .Nertil Islami,
5 .Theodhori Dukshi

Për Këshillin Kombëtar të Republikës së Çamërisë,
Shkrimtari, Atdhe Geci
Dortmund / 11 e 12. 10 . 2019

Sfidat që presin Albinin – Nga JANUSZ BUGAJSKI

Kosova ka arritur në një udhëkryq të rëndësishëm në zhvillimin e saj si një shtet i pavarur.

Dy parti opozitare, në mënyrë të habitshme, fituan zgjedhjet e përgjithshme të 6 tetorit dhe tani iu duhet të ndërmarrin “një pastrimin madhor të shtëpisë” për të reformuar institucionet e vendit. Edhe emërimi i një të dërguari të ri të Shteteve të Bashkuara për të rifilluar bisedimet midis Kosovës dhe Serbisë mund të japë një shtysë të re drejt një zgjidhjeje përfundimtare të një nga problemeve rajonale më të paprekshme.

Gjatë fushatës zgjedhore, krimi dhe korrupsioni, sëbashku me kujdesin shëndetësor dhe arsimin, ishin në krye të axhendës. Qeveria e ardhshme duhet të angazhohet që të çrrënjosë abuzimet më të këqija jo vetëm verbalisht; ajo duhet që, më në fund, të fillojë të përmbushë (premtimet). Sloganet që thjesht përsëriten mund të mos e qetësojnë më një elektorat që është irrituar në vazhdimësi nga mungesa e përparimit ekonomik ose mund të mos kënaqë lojtarët ndërkombëtarë që e shohin vendin si të “mbërthyer në një kurth”.

Nisma anti-korrupsion duhet të fillojë brenda institucioneve qeveritare. Standarde të rrepta llogaridhënieje dhe raportimi i të gjitha pasurive në pronësi të zyrtarëve duhet të jenë të detyrueshme, ndërsa çdo kontakt mes zyrtarëve të zgjedhur dhe përfaqësuesve të biznesit duhet të jetë transparent dhe i hapur për hetim. Reforma gjyqësore, gjithashtu, duhet të përfundohet, duke zëvendësuar gjyqtarët dhe prokurorët që u bënë të pasur me ryshfete.

Zyrtarët serbë pretendojnë se Kosova është një shtet i dështuar, i mbushur me kriminalitet, i cili nuk meriton njohjen ndërkombëtare. Masat për të luftuar korrupsionin do t’i jepnin mesazhin e qartë institucioneve ndërkombëtare, që Kosova është serioze për t’u kualifikuar për anëtarësim. Kreu i Vetëvendosjes, Albin Kurti, mund të jetë figura më e rëndësishme, që nga pavarësia, që do t’i bëjë ballë korrupsionit shtetëror.

Një detyrë e tjetër e rëndësishme e qeverisë së re është të flasë me një zë (unanimisht) në zgjidhjen e mosmarrëveshjes së saj me Serbinë. Sa më shpejt që qeveria e koalicionit midis Vetëvendosjes dhe Lidhjes Demokratike të Kosovës (LDK) të formohet aq më mirë (është) për vendin, përndryshe do të krijohet perceptimi i pasigurisë dhe mungesës së unitetit. Administrata e re duhet të ketë një qëllim të qartë: njohjen e plotë ndërkombëtare dhe përfshirjen në të gjitha organizatat kryesore ndërkombëtare. Çfarëdo (tjetër) që është më pak se kaq nuk do të sjellë stabilitet në rajon.

Emërimi i ambasadorit të SHBA në Gjermani, Richard Grenell, si i dërguari për dialogun Kosovë-Serbi, tregon se Shtëpia e Bardhë është e vendosur të normalizojë marrëdhëniet, pasi, tashmë, kishte emëruar Matt Palmer, zëvendës ndihmës Sekretarin e Shtetit, si të dërguar të posaçëmpër Ballkanin Perëndimor. Ndonëse Grenell është “fillestar” në rajon, Palmer është një zyrtar “i regjur” i Departamentit të Shtetit i cili është i ndërgjegjshëm për kompleksitetet e Ballkanit.

Mosmarrëveshja mbi normalizimin mund të zgjidhet plotësisht vetëm nëse Serbia pranon pavarësinë e Kosovës. Grenellit do t’i behët shumë presion për të gjetur shpejt formulën për të arritur diçka të tillë. Atij do t’i duhet të punojë me përfaqësuesit e BE-së, por, si ambasadori amerikan në Berlin, ai ka qenë shumë kritikues ndaj politikës së jashtme gjermane. Grenell me sa duket u rekrutua pikërisht për shkak të përvojës së tij si negociator në Kombet e Bashkuara. Prishtinës i duhet të bashkëpunojë ngushtë me të dy të dërguarit, duke shfaqur gatishmëri për kompromis për çështje të caktuara, si për shembull heqja e taksave (100%)ndaj Serbisë. Nga ana tjetër, asaj i duhet të shmangë çdo ‘kurth’ të vendosur nga Beogradi gjatë bisedimeve të ardhshme.

Disa vëzhgues kanë spekuluar se Grenell do të jetë më i hapur për shkëmbime territoriale për (të siguruar) njohjen nga Serbia. Sidoqoftë, ai do të përballet me pengesa të rëndësishme politike, pasi udhëheqësit e qeverisë së re në Prishtinë mund të humbin shumë nga mbështetja e tyre publike, nëse vihet re se (ata) po i dorëzojnë toka Beogradit.

Po kështu, qeveria serbe nuk ka të ngjarë të shkëmbejë ndonjë (pjesë)territori për katër komunat veriore në Kosovë, ashtu si shumë vëzhgues kanë spekuluar, sidomos teksa zgjedhjet parlamentare në prill të vitit 2020po afrohen. Presidenti serb Aleksandar Vuçiç është shprehur i çuditur me vendimin e Uashingtonit për të emëruar dy të dërguar specialë për të përshpejtuar procesin e negociatave. Beogradi gjithmonë i ka drejtuar sytë nga Brukseli për të manipuluar dhe vonuar çfarëdo marrëveshje me Kosovën, duke shpresuar se mund të nxisë kryeqytete të ndryshme kundër njëri-tjetrit dhe të hyjë në BE para se të arrijë ndonjë marrëveshje përfundimtare me Prishtinën.

Duke pasur parasysh urgjencën e ritheksuar të Uashingtonit për zgjidhje, Beogradi mund t’i drejtohet gjithnjë e më shumë Moskës, për të neutralizuar ose prishur nismën, nëse (nisma) synon të ‘kurorëzohet’ me njohjen e Kosovës dhe anëtarësimin e saj në Kombet e Bashkuara. Rusia madje mund të emërojë të dërguarin e saj ose të kërkojë një pozitë të barazvlefshme në këtë proces. Por ia vlen të kujtojmë se marrëveshjet e vetme që janë zbatuar me të vërtetë në rajon, siç janë Dayton dhe Prespa, janë ato ku Moska nuk ka luajtur asnjë rol.

Dita 39, Albania

KOSOVA’S IMPORTANTCROSSROADS

Janusz Bugajski, 11 October 2019

Kosova has reached an important crossroads in its development as an independent state.

Two opposition parties surprisingly won the general elections on 6 October andneed to conduct major house cleaning to reform the country’s institutions. And the appointment of a new U.S. envoy to restart talks between Kosova and Serbia can give fresh impetus to a final resolution to one of the most intractable regional problems.

During the election campaign, crime and corruption, in addition to health care and education, topped the agenda. The incoming government not onlyneeds to commit itself verbally to rooting out the worst abuses, it must finally start to deliver. Simply repeating slogans may no longer placate an electorate that has grown increasingly frustrated with the lack of economic progress or satisfy international players who see the country as being stuck in a hole.

The anti-corruption initiative must start within government institutions. Strict standards of accountability and the reporting of all assets owned by officials must be mandatory, while any contacts between elected officials and business representatives must be transparent and subject to investigation. Judicial reform must also be completed to replace judges and prosecutors who grow wealthy on bribes.

Serbian officials claim that Kosova is a failed state riddled with criminality and is not deserving of international recognition. Measures to counteract corruption would send a strong message to international institutions that Kosova is serious about qualifying for membership. The head of Vetevendosje, Albin Kurti, may be the most important figure since independence to confront state corruption.

A second major task for the new government is to speak with one voice in resolving its standoff with Serbia. The sooner that a coalition government between Vetevendosje and the Democratic League of Kosova (LDK) is formed the better for the country, otherwise there will be a perception of uncertainty and disunity. The new administration must underscore one clear goal – full international recognition and inclusion in all key international organizations. Anything less will not bring stability to the region.

The appointmentof the U.S. Ambassador to Germany, Richard Grenell, as envoy for the Kosovo-Serbia dialogueindicates that the White House is determined to normalize relations, having already appointed Matt Palmer, the Deputy Assistant Secretary of State, as special envoy for the West Balkans. While Grenell is a novice in the region, Palmer is a seasoned State Department official who is well aware ofBalkan complexities.

The dispute over normalization can only be fully resolved if Serbia accepts Kosova’s independence. Grenell will be hard pressed to quickly find the formula to achieve such a breakthrough. He will need to work with EU representatives, but as the U.S. ambassador in Berlin he has been highly critical of German foreign policy. Grenell was evidently recruited because of his experience as a negotiator in the United Nations.Prishtina must work closely with both envoys by demonstrating willingness to compromise on certain issues, such as lifting tariffs against Serbia. On the other hand, it must avoid any traps laid by Belgrade during the upcoming talks.

Some observers have speculated that Grenell will be more open to land swaps or the exchange of territory for Serbian recognition. However, he will face significant political obstacles, as leaders of the new government in Prishtina could lose much of their public support if they are seen to be surrendering territory to Belgrade.

Likewise, the Serbian government is unlikely to exchange any territory for four northern municipalities in Kosova, as many observers have speculated, especially in the run up to parliamentary elections in April 2020. Serbian President Aleksandar Vucic has expressedsurprise by Washington’s decision to appoint two special envoys to accelerate the negotiation process. Belgrade has always looked toward Brussels to fudge and delay any agreements with Kosova, hoping that it can play off various capitals against each other and move into the EU before reaching any final agreement with Prishtina.

Given Washington’s renewed urgency for resolution, Belgrade may increasingly enlist Moscow to neutralize or derail the initiative if it is intended to culminate in Kosova’s recognition and UN membership. Russia may even appoint its own envoy or demand an equal voice in the process. But it is worth remembering that the only agreements that have been actually implemented in the region, such as Dayton and Prespa, are those where Moscow played no role.

Pse ambasadori i OSBE-së Boschard guxon të veprojë në publik me gjeste të rëndomta – Nga Eva Idrizllari

 

Pse ambasadori i OSBE-se Bern Boschard, i akredituar ne Shqiperi, guxon te veproje ne publik me gjeste te rendomta.

Egziston nje paradoks ne Shqiperi. Ambasadoret e huaj konsiderohen si persona me nje status te rendesise se veçante, influenca e te cileve ndikon ne vendimarrjet kyçe ndaj shtetit shqiptar. Politika shqiptare (e korruptuar dhe inferiore), iu ka deleguar historikisht nje rol aktiv ne shtetin shqiptar, pertej sherbimit normal diplomatik, duke i perziere ne çeshtjet e brendshme te shtetit si bashkepunetore ne veprimtarine e te gjitha proçeseve politike, apo reformave, te klases ne pushtet.
Ambasadoret e akredituar ne Shqiperi, ndihen te jashtezakonshem nga vardisja si interesaxhinj dhe trajtimi special qe iu ben politika shqiptare, media dhe shoqeria civile, aq sa nga sherbesetare diplomatike te interesave te shtetit te tyre, ata ndihen si “idhuj” te rendesise vitale ne shtetin ku jane akredituar.
Prandaj ambasadori i OSBE-se Boschard, e shkel statusin e zakonshem te diplomatit dhe sillet si nje “celebrity”, duke perdorur gjeste te pahijshme ne publik. Sepse ai ndihet ne qender te vemendjes si nje VIP, nga shqiptaret.

P.s: Duke iu referuar thenies “çdo qeveri ka ate popull qe e krijon”, mendoj se kjo funksionon edhe per diplomatet e huaj. Eshte merita jone qe ata ndihen aq “superiore”, aq sa na injorojne me “gishtin e mesit”.
T’i gezojme!

“Këngë alla amerikane”- Rrëfimi i Françesk Radit

Në Festivalin e 11-të të Këngës në RTSH, të piketuar nga udhëheqësi i asaj kohe si një nga bërthamat e reja që po përhapte kulturën borgjeze, kënga e kantautorit Françesk Radi qe nga më të kritikuarat. “Kur dëgjojmë zëra nga bota”, siç muzikologu Spiro Kalemi do të shkruante në gazetën “Drita” asokohe, ishte një këngë e parakohshme për Shqipërinë, disi “alla amerikane”, tipike për Rolling Stons dhe Bitëllsat.

Sigurisht që, të tilla etiketime ndaj këngës dedikim për luftën në Vietnam, me poezi të Sadik Bejkos, do të ishin vendimtare për internimin e këngëtarit nga Tirana në Fushë-Arrëz, edhe pse siç ai rrëfen në librin e tij, “Françesk Radi, jetë në kitarë”, me autorë Tefta Radin edhe Demir Gjergjin, sulmi ndaj tij kishte nisur më herët.

 

Në dorëshkrimet e kantautorit, shoqëruar me rrëfime të miqve e familjarëve, zbulohet përmes dokumenteve se goditjet e para do t’i merrte në Institutin e Arteve nga kolegë të tij studentë e pedagogë, ku do t’i përmendej ndër të tjera “njolla në biografi”, për shkak të xhaxhait të internuar. Mirëpo, në këtë zallamahi padrejtësie, ajo që Radin e ngushëllonte në njëfarë mënyre është se në asnjë prej dokumenteve nuk iu mohuan talenti e aftësitë e veçanta profesionale. Ishte vetëm 23 vjeç kur u largua në Fushë-Arrëz e vitet e para në barakën prej druri thuajse të shkatërruar, ku “ç’binte jashtë, binte brenda”, do të ishin më të vështirat e jetës së tij. “Ishin ferri i jetës sime”, tregon kantautori ndërsa përshkruan netët e ftohta, me temperaturat që shkonin në minus 20 gradë.

Përpos kësaj, përreth tij gëlonin paragjykimet e njerëzve, të cilët e shikonin artistin si të dënuar e mandej të tjerë “të porositur” nga pushteti, që gjurmonin çastin kur Radi mund të këndonte diçka të papëlqyeshme. Nga ana tjetër, kantautori nuk mund të linte të shteronin aftësitë e tij muzikore e Josif Papagjoni, asokohe drejtor i Shtëpisë së Kulturës në Fushë-Arrëz, do ta ndihmonte të bëhej pjesë e skenës pukjane. Gjatë kohës kur ishte i internuar kantautori do të njihte edhe bashkëshorten e ardhshme. Tefta asokohe një mësuese e thjeshtë, që do t’i tërhiqte menjëherë vëmendjen, aq sa do ta aktivizonte në Shtëpinë e Kulturës, ku ai vetë punonte. E tyrja do të qe një dashuri e fshehtë (s’mund të ishte ndryshe në atë kohë e ato rrethana), një dashuri që do zgjaste përgjithmonë…

FRANÇESK RADI

Në pragfestat e fundvitit 1972, sipas traditës u zhvillua Festivali i 11-të i Këngës në RTSH. Në këtë festival, unë, studenti i vitit të dytë për kontrabas, u përfaqësova si kantautor me këngën “Kur dëgjojmë zëra nga bota”, kushtuar luftës në Vietnam. Kishte një fabul të goditur për situatën e kohës.

Mendova që të bëj një këngë proteste në këtë festival. Meqenëse Vietnami ishte pushtuar nga amerikanët dhe ne ishim në krah të Vietnamit, Sadik Bejko bëri një tekst të tillë, ku pak a shumë fabula ishte: një grup të rinjsh që këndojnë me kitarë, kënga e tyre është protestë e luftës në Vietnam. Njëherazi, unë isha edhe pjesë e orkestrës së festivalit, kitarist bass. Si instrumentist isha bërë pjesë e pandarë e festivaleve, ndërsa si kantautor mora pjesë për herë të parë pikërisht në Festivalin e 11-të.

Në diskutimet për Festivalin e 11-të në Lidhjen e Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë, kënga ime “Kur dëgjojmë zëra nga bota” ishte një ndër objektet e kritikës. Pedagogu im, Spiro Kalemi, më kritikoi në një shkrim të botuar në gazetën “Drita” të 11 shkurtit 1973, me titull: “Kënga jonë duhet t’u përgjigjet kërkesave të masave”. (Citimi i pedagogut Spiro Kalemi mbi partiturën e këngës së kantautorit Radi “Kur dëgjojmë zëra nga bota”: Ndoshta kënga “Kur dëgjojmë zëra nga bota”, për në Shqipëri ishte paksa e parakohshme.

Ishte paksa “alla amerikane”, tip Rolling Stons dhe Bitëllsa.) Madje, shprehja e ministrit të Arsimit dhe Kulturës për kohën, Thoma Deljana, se Françesk Radi i këndon luftës në Vietnam si amerikanët me kitarë, e rënduan edhe më shumë pozitën time si kantautor i ri. Unë u kritikova jo vetëm në Lidhjen e Shkrimtarëve, por dhe në Plenumin e Katërt të KQ-së të Partisë së Punës së Shqipërisë”. Sulmi ndaj meje kishte nisur, së pari nga kolegët e mi studentë e pedagogë, kur isha student në Institutin e Lartë të Arteve. Më 5 shkurt të vitit 1973, në Karakteristikën time Personale, në mes të tjerash shkruhet: “Ka një xhaxha të internuar. Më pak është përpjekur në përvetësimin e lëndëve me karakter ideologjik.

Nuk është aktivizuar sa duhet në problemet që kanë shqetësuar organizatën e kursit…, ka pasur edhe shfaqje të huaja në këngët që ka kompozuar…” Dhe kjo mjaftonte. Mjaftonte për të të dënuar e internuar aty ku ata vetë mendonin e gjykonin. Në mes të kësaj të keqeje të madhe, diçka më ka ngrohur disi brenda vetes gjatë gjithë kohës. Në dokumentet personale, të paktën, kurrë nuk i mohonin aftësitë e mia, cilësuar prej tyre si aftësi të mira profesionale. Askush nuk mundi ta mohonte talentin tim, edhe pse isha vetëm 22 vjeç dhe pjesë e një familjeje të deklasuar. Nga Tirana, nga një emër i adhuruar prej të gjithëve, me energji krijuese, plot pasion për muzikën, pasi isha në lulen e rinisë, më largojnë në Fushë-Arrëz.

Ishte sistemi, ishte kohë diktature. E kam shkruar dhe thënë shpeshherë në media. Edhe ne në atë kohë ishim të rinj si të rinjtë sot, plot ëndrra e pasione. Por edhe pse jetuam në një sistem totalitar, komunist, tejet të vështirë, ne i gjetëm dritaret për të rrëfyer botën e të rinjve, shpirtin e tyre, që s’ka regjim në glob që t’ua mbylli dyert dhe dritaret. Çfarë krimi kisha bërë unë, përveçse i isha përkushtuar profesionit që në bankat e shkollës dhe i kisha dhuruar kënaqësi rinisë e më gjerë me krijimet e mia. Askush nuk më kërkoi falje mua dhe të tjerëve si unë, edhe kur diktatura ra në vitet ‘90 dhe demokracia trokiti.

Lashë pas ëndrrat e bukura të Institutit të Lartë të Arteve, punën në Orkestrën e Radiotelevizionit Shqiptar, në Big Bendin e Gaspër Çurçisë. (Muzikanti Gaspër Çurçia, mjeshtër i trombës dhe i xhazit, një i talentuar i jashtëzakonshëm, pati një fund tragjik. U ekzekutua nga diktatura më e egër e kohës).  Njëzet e tre vjeç djalë u nisa drejt veriut të vendit, me kurajën për të gjetur edhe atje vetveten. Por jo pa dhembje. Përpara meje do të shfaqej një tjetër botë. Një tjetër shoqëri duhej të krijoja rishtazi, por me kujdes për ta ruajtur veten nga gojët e liga, të cilat gjenden në çdo kohë, në çdo epokë dhe kudo. Por si e mora vesh emërimin tim në Fushë-Arrëz?

Është e tmerrshme për mua sa herë që e kujtoj. Kisha shkuar për plazh në Durrës. Atje takova një shokun e klasës, i cili gjithnjë na jepte lajme të këqija. Për këtë arsye i kishim vënë nofkën “Fatkeqësia”. “Ndërsa po shëtisja buzë detit, më del përpara dhe i shtangur them: “Obobooo, Fatkeqësia! Kushedi ç’mandat do të më japë!” Shoku, pa u afruar mirë, më thirri: “Hej, Franko, ç’kemi? E more vesh ku të kanë emëruar? Unë s’e dija vërtet. “Je emëruar në Fushë-Arrëz”. Ngriva në vend. “Po ku më dole përpara këtu, o Fatkeqësi!?” – thirra. As det, as plazh nuk kishte më për mua atë ditë. Shkova në shtëpi si një re e zezë nga mërzia. “Ç’mund të bëj unë në Fushë Arrëz?” – u thosha familjarëve duke hyrë e dalë nëpër shtëpi. Më shumë u mërzit nana. “Ç’u ka ba djali jem që ma degdisët në Fushë-Arrëz, që u lança Zotin!” – turfullonte ajo pikë e vrer.

Prej më shumë se dy dekadash m’u mohua e drejta të krijoj atë çka dëshironte e çka ndiente shpirti im i lirë. Pranoj me plot ndërgjegje se gjatë viteve të qëndrimit larg Tiranës, krijimtaria ime muzikore ka qenë mjaft e kufizuar dhe jo ajo e zemrës. Shkëputja ime prej shumë vitesh jashtë muzikës, jashtë profesionit, ka lënë gjurmë, la gjurmë në atë kohë, sepse një muzikanti, një kantautori, kur i heq të drejtën e profesionit, nuk ka gjë më të tmerrshme. Aty ku isha, ishte e vështirë të bëja muzikën time. Ishte e vështirë që unë të dilja jashtë karakterit tim. Muzika nganjëherë është edhe vulë e kohës, kështu që çdo gjë shkoi edhe me kohën. Dikush u burgos, dikush u internua, të tjerë u ndëshkuan në forma të ndryshme. Por për një artist, për një krijues, vuajtja më e madhe është të të ndalojnë krijimtarinë. Një muzikanti apo një artisti, i cilitdo zhanri qoftë, kur ti i heq të drejtën e botimit apo publikimit të krijimtarisë së tij, ti në fakt e ke vrarë, e ke fyer personalisht, e ke poshtëruar atë”. Kohët më të vështira të jetës sime kanë qenë vitet e para në Fushë-Arrëz. Flinim në një mjedis të ftohtë, barakë druri, me dritare e dyer të çara e plot vrima, ku era frynte si të ishe jashtë. Temperaturat natën shkonin deri minus 20 gradë! Unë e ndieja dhe e vuaja shumë të ftohtin, mërdhija shumë, siç thotë populli. Më trishtonin netët e ftohta të dimrit atje.

Mbulohesha me 5-6 batanije. Vitet e fjetjes në barakë ishin ferri i jetës sime… Ishte drejtori i Shtëpisë së Kulturës në FushëArrëz, Josif Papagjoni, ai që më ndihmoi tek autoritetet e kohës për të dalë në skenën pukjane. Dhe kjo do të thoshte shumë për mua, edhe pse jo si Franko i vërtetë, për sa u përkiste shijeve muzikore. Fillova të dal nga fshehtësia apo skuta ku më kishin strukur e të bëhem pjesë e skenave të ndryshme, ku trupa amatore e Fushë-Arrzit, jepte koncerte.

Më dha shansin që të rikthehem në kujtesën e spektatorit për të mos u harruar. Kjo, falë edhe punës sime të madhe me këtë trup, për t’i dhënë standard sa më profesional. Largimi nga Tirana nuk ma shoi kurrë vullnetin dhe pasionin për muzikën dhe instrumentet muzikore. Punova fort edhe në atë vend verior ku gjeta njerëz të thjeshtë, të cilëve u mbetem mirënjohës për respektin dhe besnikërinë e treguar, virtuoz si Ndue Shyti, rapsodin e shquar Frok Haxhia e të tjerë të rinj, që vërtet më donin dhe më respektonin.

Fillova të eksperimentoj me instrumentet popullore, me çiftelinë, sharkinë dhe instrumente të tjera që kishte folklori i zonës. Krijova dhe grupe aty dhe më vjen mirë që e kam bërë atë punë. Unë mundohesha të justifikohesha se nuk kam ardhur si i dënuar, por nuk më besonin. Pse, kot erdhe këtu? Ti ishe dikushi në Tiranë. Ishe një muzikant i njohur. Pra, edhe ata e kuptonin pozicionin tim. Gjithsesi, afro një dekadë në FushëArrëz, ishte një shkollë tjetër për mua në shumë aspekte. Në aspektin shoqëror, për të njohur realitetin e vërtetë, njerëzit, ndërkohë që instrumentet e çiftelisë etj. shoqëruan krijimtarinë time muzikore krahas instrumenteve moderne në vitet më pas. Ato janë pjesë e fondit tim të veglave muzikore, relativisht të pasur.

Janë punuar me mjeshtëri e me porosi për të qenë cilësisht në nivelin e duhur nga mjeshtri dhe miku im Zef Përshqefa. Njohja e instrumenteve popullore të Rrethit të Pukës më ka vlejtur shumë. Edhe në disa këngë të suksesshme të miat, unë e kam përdorur çiftelinë. Mund të përmend edhe fituesen e çmimit të dytë në Festivalin e Këngës në RTSH, në vitin 1998, titulluar “Humba pranverën”. Por po aq i bukur ishte edhe teksti nga Agim Doçi. Agimi, si gjithmonë, di të përshtatë edhe momente të tilla. Kjo këngë mund të konsiderohet si një këngë himn për të gjithë ata shqiptarë, që e kanë provuar emigrimin, sprovën e madhe të integrimit në një botë të madhe e të egër. Për mua pushteti dhe njerëzit e thjeshtë nuk ishin e njëjta gjë. Vëzhgohesha nga struktura të caktuara të pushtetit të kohës, ashtu si shumë të tjerë të dënuar, si Violeta Paçrami, Agron Aranitasi etj. Shefat që ishin atje më kontrollonin vazhdimisht në lëvizjet që bëja.

Kam pasur probleme, sepse për çdo gjë unë denoncohesha në polici. Më thoshin: “Të ruajnë poshtë shtëpisë, aty, se mos këndon këngë jo të pëlqyeshme”. Ndryshe ishin pukjanët e thjeshtë. Ata më shikonin me një sy tjetër dhe më bënë mikun e tyre të veçantë. Ruaj kujtimet më të mira për këtë zonë e në veçanti për njerëzit e mrekullueshëm, që jetonin atje. Ata më kanë rrethuar gjithmonë me mirësinë dhe dashurinë e tyre, të cilën nuk do ta harroj gjithë jetën. Unë organizoja aktivitete të larmishme artistike, u jepja të rinjve dije për instrumentin e kitarës, teksa shikoja tek ata etje e dëshirë për të mësuar. Ndërkohë, për vete këndoja me shumë kujdes në mjedise të mbyllura për të ruajtur vlerat e vokalit dhe karakteristikat e tjera individuale që ka çdo artist. Me këtë fakt dua të tregoj se nga muzika dhe kënga nuk jam ndarë asnjëherë gjatë jetës sime. Lidhja ime me muzikën nuk ka qenë e rastësishme, por e përjetshme… AJO MËSUESE E AI I INTERNUAR, RADI: SI U NJOHA ME TEFTËN Tefta, mësuesja e letërsisë, ishte konferenciere. Shtëpia e Kulturës mbështetej pikërisht te nxënësit dhe arsimtarët e shkollës së mesme. Tefta më tërhoqi vëmendjen dhe unë menjëherë e aktivizova në Shtëpinë e Kulturës ku edhe punoja.

Fillimisht, marrëdhëniet tona ishin tepër korrekte, marrëdhënie pune. Veç kësaj, midis nesh kishte një ndryshim të madh. Ajo ishte e emëruar, kurse unë isha i dënuar, një ndër ata të Festivalit të 11-të famëkeq të Këngës në RTSH. Në të vërtetë, asgjë nuk ndryshonte midis të dënuarve dhe të emëruarve. Të dyja palët jetonim në të njëjtat kushte, flinim në të njëjtat godina, hanim në të njëjtat mensa punëtorësh apo lokale. Ndryshimi i vetëm mes meje dhe Teftës qe fakti që unë isha i vëzhguar e për gjithçka denoncohesha në Polici. Por nuk ishte e lehtë të dashuroje në atë kohë e sidomos në provinca të tilla. Po të të konstatonin, të martonin e ishe i detyruar të ndërtoje familjen atje. Unë nuk mund ta tradhtoja kurrë Tiranën. Gjithsesi, e gjithë dashuria jonë ka qenë një fshehtësi e madhe, si te poezitë e të madhit lirik, Lasgush Poradeci, apo si te kënga popullore “U deshtëm e askush s’e diti”. Kemi shtrënguar duart në errësirë, vetëm unë dhe ajo. Jemi përqafuar dhjetëra kilometra larg FushëArrëzit, kur shkonim nëpër turne e ku askush nuk na njihte. Në atë kohë dhe në ato vite, ishte tepër e rrezikshme të dashuroje ndryshe. (marrë nga libri “Françesk Radi, jetë në kitarë”). /Panorama.al

Më 14 tetor 1890 lindi Dwight David Eisenhower, presidenti i 34-t i SHBA

VOAL – Presidenti i tridhjetë e katërt i Shteteve të Bashkuara të Amerikës (pasardhësi i Harry Truman dhe paraardhësi i John Fitzgerald Kennedy, Dwight David Eisenhower  (Duajt Dejvid Eizenhauer ) u lind në Denison (Teksas) më 14 tetor 1890.

Rritur në Abilene, Kansas, Eisenhower ishte i treti shtatë fëmijëve. Gjatë kolegjit ai shkëlqeu në sporte. Ai u vendos Teksas si nëntoger, ku takoi Mamie Ginevra Doud, e cila në vitin 1916 u bë gruaja e tij. Fillimisht ai u shënua në ushtri nën komandën e gjeneralëve John J. Pershing, Douglas MacArthur dhe Walter Krueger. Pas ngjarjeve të Pearl Harbor, Gjenerali Xhorxh Marshall e thirri Eisenhowerin në Uashington për një detyrë që lidhej me planet e luftës.

Eisenhower komandoi forcat aleate që zbarkuan në Afrikën e Veriut në nëntor 1942; në D-Day, gjatë uljes së Normandisë në vitin 1944, ai ishte komandanti suprem i trupave që pushtuan Francën. Pas luftës, Eisenhower u bë president i Universitetit të Kolumbias; së shpejti pasi ai u largua nga posti për të marrë komandën supreme të forcave të reja të NATO-s të ribashkuar në vitin 1951.

Një vit më vonë, një grup republikanësh të dërguar në lagjet e tij afër Parisit, e bindi atë për të marrë vendin për të kandiduar në zgjedhjet presidenciale. “Më pëlqen Ike” (I like Ike) ishte slogani i fushatës së tij zgjedhore, që doli të jetë i papërmbajtshëm. Dwight Eisenhower fitoi me një diferencë të gjerë kundër kundërshtarit të tij, demokratit Adlai Stevenson.

Ai u bë President në vitin 1953 dhe mbajti postin deri në vitin 1961. Eisenhower mori një armëpushim në Kore (1953) dhe punoi pa pushim gjatë dy mandateve të tij për të liruar prestigjin e tij si komandant i përgjithshëm i forcave fitimtare në Evropë gjatë luftës dhe në tensionet e luftës së ftohtë.

Në të njëjtën periudhë, pas vdekjes së Stalinit, ka pasur ndryshime të thella në marrëdhëniet midis Shteteve të Bashkuara dhe Rusisë. Udhëheqësit e rinj sovjetikë ranë dakord për një traktat paqeje që shpalli neutrale Austrinë. Ndërkohë, Rusia dhe Shtetet e Bashkuara kishin zhvilluar programet e tyre të bombës me hidrogjen. Me kërcënimin e një force të tillë shkatërruese që varet nga bota, Eisenhower u takua me krerët e qeverive britanike, franceze dhe ruse në Paris. Propozimi që ai bëri ishte se Shtetet e Bashkuara dhe Rusia do të shkëmbenin programet e institucioneve ushtarake përkatëse, duke siguruar kundërshtarin me shërbimet e fotografisë ajrore brenda territoreve të tyre.

Në Denver, Colorado, papritmas në shtator 1955, Dwight Eisenhower pësoi një atak në zemër. Pas shtatë javëve ai u largua nga spitali dhe në shkurt të vitit 1956 mjekët raportuan për shërimin e plotë të tij. Në nëntor ai u zgjodh për mandatin e tij të dytë.

Politika e brendshme e Eisenhower ndoqi një kurs të mesëm, duke vazhduar pjesën më të madhe të “marrëveshjes së re dhe marrëveshjes së drejtë” (marrëveshja e re e marrëveshjes së re ishte plani i reformës ekonomike dhe sociale i nxitur nga presidenti amerikan Franklin Delano Roosevelt) duke theksuar një buxhet të balancuar .

Ai paraqiti shfuqizimin e segregacioneve racore në shkolla; dërgoi trupa në Little Rock (Arkansas) për të siguruar pajtueshmërinë me urdhrat e një gjykate federale; ai urdhëroi shfuqizimin e segregacionit racor të forcave të armatosura.

Eisenhower, në fund të viteve 1940, ishte një besimtar i fortë në garën e armëve. Para se të dilte nga zyra në vend, në janar të vitit 1961 (për t’u tërhequr në fermën e tij në Gettysburg) në fjalimin e tij lamtumirës drejtuar kombit ai paralajmëroi botën për rrezikun e përfaqësuar nga interesat komerciale të industrisë së armëve, të cilat që të mbijetonin gjithmonë duan një luftë. Kur u largua nga zyra e tij, ai theksoi se “Amerika është sot kombi më i fuqishëm, më me ndikim dhe më produktiv në botë”.

Dwight Eisenhower vdiq në Uashington pas një sëmundjeje të gjatë më 28 mars 1969./Elida Buçpapaj

Aforizmi i ditës – 14 tetor 2019

A light wind swept over the corn, and all nature laughed in the sunshine.

Anne Bronte

Një erë e lehtë përfshiu misrin, dhe e gjithë natyra qeshi në diell.
Anne Bronte

Më 14 tetor 1929 u nda nga jeta Shtjefën Gjeçovi, frat françeskan, veprimtar i lëvizjes kombëtare, etnograf, arkeolog dhe shkrimtar shqiptar.

Shtjefën Gjeçovi (Janjevë, 12 korrik[1] 1873 – Zym, 14 tetor 1929) qe frat françeskan, veprimtar i lëvizjes kombëtare, etnograf, arkeolog dhe shkrimtar shqiptar.

Jeta

Shtëpia e lindjes së Hilës në Janjevë

Leu i biri i Mat Gjeç-Kryeziut dhe Prendës në Janjevë, Vilajeti i Kosovës, Perandoria Osmane; i pagëzuar me emrin Hilë.[2] Familja e tij ishte me prejardhje nga Kryeziu, një fshat i Pukës. Prindët e dërgojnë më 1884 në kolegjin françeskan të Troshanit, në Vilajetin e Shkodrës, ku mori mësimet e para që e çuan në rrugën e meshtarisë.

Më 1888 përfundoi mësimet dhe u nis më 16 gusht në kuvendin e Fojnicës për vitin e rishtarisë. Vijoi studimet në Derventë dhe Banja Luka, ndiqte mësime edhe në Kreshevë ku njohu epikun kroat P. Grgo Martiq. Ndërmerr punimin për një studim mbi Arqipeshkvinë e Tivarit, me titullin në latinisht Metropolis Antibarensis[1].

Kryen studimet në korrik të 1896, kur edhe kthehet në atdhe dhe meshon për herë të parë në Troshan, ku ndërron emrin në Shtjefën-Kostandin. Shërben si famullitar në Rubik, dhe verën e 1897 në Pejë dhe emërohet famullitar në Zllakuqan ku në korrik hap shkollën e parë.

Autoritet kishtare e caktojnë në famullinë e Laç-Sebastes nga mesi i 1899 deri më 1905. Rihap shkollën shqipe në Laç, ku shërbeu si mësues dhe i siguronte materialet e para përmes Konicës në gusht të 1901. Më 20 mars të 1902 duhet të ketë qenë në malin e Tomorrit. Largohet më 19 dhjetor 1905 për në bregun kroat ku punësohet mësues në Borgo-Erizzo ku zëvendëson P. Pashk Bardhin dhe po aq shpejt kërkon dorëheqjen[3]. Shpejt kërkon largimin i tij dhe në vjeshtë merr pjesë Kuvendin e Bajrakut të Kurbinit, po atë gusht e gjejmë në Durrës. I ngarkohen kolegjet françeskane në Shkodër në vjeshtë 1906 deri më 1907 kur ka fërkime me Imzot P. Guerinin dhe konsullin austro-hungarez, në maj e emërojnë në Gomsiqe ku çel dhe shkollën më dt. 31. Vazhdojnë përpjekjet me Dom Nikollë Kaçorrin për mbarëvajtjen e kuvendeve të kurbinasve dhe futjen e armëve nga tregjet e huaja[4]. Përshëndet këndellshëm punimet e mbajtura në Manastir. Me ardhjen e fushatave ndëshkuese radhitet me çetat komite.

Merr pjesë me krerët e Mirditës, Pukës, Lezhës, Zadrimës dhe malësorëve te Bregmatës në kuvendin që u mbajt në Lezhë më 7 korrik 1913 prej Abatit në përpjekje për ta shpallur Prenkë pashë Bibdodën regjë, mbret[5]. Më 1915 zbret në Troshan e më pas e emërojnë më 1916 në Thethin e dëmtuar nga kolera e asaj vere, ku i shkruajnë edhe KLSh si anëtar korrespondent për materiale të marra nga goja e popullit[6]. Kalon në Prekal më v. 1917, shtëpia ku vendoset banohej nga komanda lokale austro-hungareze, e cila zaptonte ata pak ushqime të banorëve[7]. Më dt. 17 shtator t’atij viti shërbim në Prekal nis t’u japë mësim fëmijëve në dhomën ku banonte. Për këtë veprim ai njofton edhe Drejtorin e Përgjithshëm të Arsimit në Shkodër ku edhe tregon ndër tjera se i mbante mësimet dy herë në ditë, paradite kishte 26 djemë ndërsa pasdite 11 vajza. Tentimet e tij për të tërhequr ndihma materiale në fillim iu kushtëzuan me futjen e shkollës në objektin fetar e më vonë u shëndruan në kërcnime për ndalim veprimtarie si mësues.

Dërgohet famullitar në Vlorë më 1920, ku buan shpesh te Dom Mark Vasa, i parë si halë nga autoritetet italiane. Merr pjesë në takimet me patriotët e krahinës në vjeshtën e atij vit, sipas gazetave “Politika” dhe “Mbrojtja kombëtare” i cilësuar si luftëtar i Njëzetës. Interesohej si kudo edhe për traditat e Labërisë[8]. Më 7 qershor të 1923 emrohet sekretar i Provincës Françeskane[9].

Endet në krahinën e Elbasanit nga viti 1924 ku gjatë verës bashkë me Simon Shuteriqin zbulon në kishën e Shënkollit të qytetit të Elbasanit këmbanën e Sopotit të Bërzeshtës, një vjetërsore e kohës së Gjergj Arianitit[10].

Më 1926 emrohet në famullin e Zymit të Hasit të Thatë, ku vritet në vendin e quajtur Kodër Rrezina më 14 të tetorit 1929. Trupi iu bart nga sivëllau i tij françeskan P. Lorenc Mitroviq OFM përbri dëshmorit tjetër të atdheut, P. Luigj Paliq OFM[11].

Vepra dhe mirënjohje

Ndërmerr qysh në moshë studentore një punim historik mbi Arqipeshkvinë e Tivarit, duke punuar të paktën gjashtëmbëdhjetë faqet e para[1]. Botimet e para të Gjeçovit janë dymbëdhjetë poezi tek “Albania” e Konicës me emër pende Lkêni i Hasit. Shkruan dramat Dashtunija e atdheut më 1901, Kushtrimi asé Mark Kuli Kryeqitas 1903, Shqiptari ngadhënjyes 1904, Princi i dy Dibrave asé Mojs Golemi 1904; Shqiptari ngadhënjyes, 1904; Katër të lumtun, asé Edipi i Shqipnis, 1926; një pjesë prej të cilave ende në dorëshkrim që gjenden në ASH.

Shqypton dramat Atil Reguli. Dramë me trii pamje të Metastasit më 1905, që e boton më 1912; Vajza e Orleansit asé e Lumja Joana D’Ark përkthye nga A.F. Bergamo dhe botuar më 1915; Shna Ndou i Padues i autorit N. Dal-Gal, 1912.

Shkruan po ashtu edhe novelat, Mnera e Prezës 1902 dhe Rrafgime 1903[12]. La pa botuar përkthime të sentencave të Sokratit, të romanit polak shumë të lexuar Quo vadis (1916) të Shenkieviçit dhe pjesëve nga ‘Scritti su Parga‘ të poetit neoklasik italian Ugo Foskolo. Përveç kësaj, Gjeçovi na ka lënë si trashëgim gjithsej tridhjetë e tetë vepra origjinale ende të pabotuara, ndër to shtatë pjesë teatrore dhe disa tregime[13].

Kanuni

Kryevepra e tij, Kanuni i Lekë Dukagjinit, është përmbledhja më e përmendur e ligjit zakonor shqiptar. I kopsitur në 1263 nene, nisi të botohej së pari tek “Albania” e Konicës më 1897-98[13] dhe më pas në organin e shtypit të françeskanëve që nga dalja e Hyllit më 1913 gjer më 1924. Gjatë lëvizjes së shpeshtë ndër famullitë e Veriut prej Kurbinit deri në Rrafshin e Dukagjinit, ai mblodhi normativën e rendit dokësor ndër shtresëzimet më të mbrame të këtij të fundit. Shenjat e këtij punimi dukeshin qysh më 1911 kur ndikoi fort në botimin e “Visaret e Kombit” të sivëllaut V. Prennushi. Pa llogaritur artikujt e shumtë “Përralla popullore”(1903),”Doke e zakone vdekjeje”(1907), “Mënyra e jetesës në Malci” (1908), ”Doke e zakonesh dasmash”(1910-1911), “Vaje “ në raste vdekjesh (1917-1920). Një pjesë e dorëshkrimeve humbën me vdekjen e tij.

Botimi i Kanunit u arrit më 1933, mbas vdekjes së mbledhësit, me një parathënie të P. Fishtës. Vendosja e titullit duket se shoshitet prej Fishtës kur shkruan se iu vendos prejse zbatohej dhe kishte formë gatiligjore dikur ndër Lekë (malësor, sipas kumtit parak, banorët e Malësisë së Madhe) dhe Dukagjin. U përkthye më vonë nga mikesha e shqiptarëve dhe e Eqrem bej Vlorës, baronesha Marie Amelie von Godin pjesë-pjesë, e me ndihmën e etënve françeskan. Punim i cili bëri të mundur që më 1936 Universiteti gjerman i Drezdenit i dha doktoratën postum P. Gjeçovit për vleftën e Kanunit. Në italisht u përkthye nga P. Pal Dodaj në bashkëpunim me Giuseppe Schirò dhe u botua nga Akademia e Arteve dhe Shkencave në Romë më 1941[14].

Shih edhe

Wikibooks-logo.png Wiki Libri: Vitviteja : Hilë Gjeçi

Referimet

  1. ^ a b c Gjini G., Ipeshkvia Shkup-Prizreni nëpër shekuj. Citimi: Vende-vende si datë e lindjes së tij shënohet 12. VII. 1874, ndërsa duhet të jetë: 3.X.1873, shih: AFJ, Status animarum II, 424.
  2. ^ Kurti, P. Donat (2003) [1965]. Provinça Françeskane Shqiptare. Shkodër: Botime Françeskane. f. 137.  99927-789-1-1.
  3. ^ Lila O., Letrat e panjohura të Shtjefën Gjeçovit: korrespondenca në dorëshkrim, Gazeta shqiptare (“Milosao”, suplement). – Nr. 4295, 27 korrik, 2007, f. II – III.
  4. ^ Gjeçovi Sh.K., Parradija e popullit ase Kryengritja e Dheut të rrethit të Krues me 54 pleq në krye, kundra urdhënve e dokeve të reja t’osmanllive : 1903-1904-1905-1906, [dorëshkrim], Laç-Sebaste, 1922.
  5. ^Letër dërguar P. Gj. Fishtës nga Gomsiqja më dt. 19. IX. 1913.
  6. ^ Mata R., Komisia Letrare Shqipe për lëvrimin e gjuhës shqipe, “Mësuesi”, 28.8.1916.
  7. ^ "Gjeçovi VEPRA 4", RILINDJA Redaksia e Botimeve, Prishtinë 1985, fq.227. Citimi: ... Ka qillue qi kush s'ka pasë shum berre, s'ka pas ç'a me dhanë (por), kta kanë shkue kanë marrë vetë me bajoneta n'pushkë...
  8. ^ Habazaj A., “Hysni Lepenica, monografi”, Naim Frashëri, Tiranë, 1996, f. 23 – 26.
  9. ^ Kurti D., Provinca Françeskane Shqyptare (E ripertrime në vj.1906), Cokesë (Skicë historike).Shkodër 1965.
  10. ^ Shuteriqi Dh.S., Shtjefën Gjeçovi dhe kambana e Sopotit shkëputur nga Ditari i Dhimitër Shuteriqit, Belësh 7 maj 1972.
  11. ^ Dorëshkrimet e At Gjeçovit, HD, Vj. XII, 1936, 3, fq. 12-13.
  12. ^ Për këtë radhitje titujsh, zhanresh e vitesh ndihmoi fondi online i Bibliotekës Kombëtare (bksh.al).
  13. ^ a b Robert Elsie (1995), Histori e Letërsisë Shqiptare, përktheu Abdurrahman Myftiu, Tirana & Peja: Dukagjini, 1997.
  14. ^ Malaj V., Apostolic and educational work of the Francisacan Order among the Albanian people, Buletini Katolik Shqiptar, red. Gjon Sinishta, San Francisco 1990. fq. 35-37.

Nga aeroporti i Rinasit te stadiumi Dinamo, veprat e ndërtuara nga intelektualët e dënuar

Një listë e tokave të hapura dhe ndërtimeve të realizuara nga puna e detyruar e intelektualëve dhe të burgosurve të pafajshëm të regjimit komunist, nxjerrë nga botimi “Burgjet dhe kampet e Shqipërisë komuniste” i studiuesit Kastriot Dervishi.

Ata nuk ishin të përgatitur për atë lloj pune. Në universitet ku kishin përfunduar studimet, me siguri nuk u kishin mësuar asgjë të ngjashme. Ata nuk ishin as të ngrënë për atë lloj pune. Racioni ditor për të përballuar punën e rëndë, nuk kishte asgjë të ngjashme me atë që u ofrohej të dënuarve të kampeve komuniste të Shqipërisë. Në vapën zhuritëse, u mungonte uji i pijshëm. Në temperaturat nën zero, u mungonin veshjet dhe këpucët. Ndaj mbijetesa e tyre, siç thotë një prej personazheve në librin e Atë Zef Pllumit, “Rrno vetëm për me tregue”, nuk mund të shpjegohej ndryshe veçse si një mrekulli.

Sa për pushtetin, ishte e qartë që ai nuk shqetësohej për kohëzgjatjen e kësaj mrekullie. Të dënuarve u ulej norma e ushqimit dhe u rritej norma e punës, deri në pikën e fundit të rezistencës. Në një Shqipëri që burgoste për një fjalë goje, krahu falas i punës nuk do të mungonte asnjëherë.

Kampet e punës, në shumë raste me shumicë të dënuarish politikë, u importuan në Shqipëri nga regjimet totalitare komuniste dhe fashiste, por ndërsa Organizata Ndërkombëtare e Punës do ta ndalonte punën e detyruar që në vitin 1957, në Shqipërinë e anëtarësuar në OKB në vitin 1955, ajo do të vazhdonte të ishte në fuqi, deri në çastet e fundit të diktaturës. Të dënuarit u shfrytëzuan kryesisht në miniera, në tharjen e kënetave, në ndërtim dhe në bujqësi.

Kujto.al po sjell një listë me veprat kryesore të realizuara nga puna e të burgosurve, mes të cilëve, gjeje plot intelektualë, artistë, ish-ministra, politikanë apo klerikë, siç gjeje edhe të mitur apo të sëmurë mendorë që me urdhër të drejtorive përkatëse nxirreshin në punë, me argumentin që vetëm puna mund t’i korigjonte sjelljet e tyre. Kjo listë është krijuar duke u mbështetur në të dhënat e hollësishme që studiuesi Kastriot Dervishi ka publikuar në librin e tij “Burgjet dhe kampet e Shqipërisë komuniste” dhe megjithëse mund të duket e gjatë, përmban vetëm një pjesë të punës së të burgosurve, pa përfshirë punën e rëndë të nxjerrjes së mineralit në miniera, punën në fabrika apo në bujqësi. Nuk përfshihen në këto vepra, as ato intelektualet, kryesisht në fushën e përkthimeve, të cilat gjithashtu realizoheshin nga të burgosurit, por paraqiteshin si vepra të tjetërkujt.

Sado e vonë të jetë kujtesa e një qytetari shqiptar, është vështirë që të mos ketë parë me sytë e tij, një prej këtyre ndërtimeve, megjithëse shumica prej tyre, si hekurudhat dhe kombinatet tashmë nuk funksionojnë ose janë shkatërruar plotësisht. Dhe kur në Shqipëri ka ende shumë për të bërë për kujtesën, njohja e këtyre vendeve ku është shfrytëzuar puna e të dënuarëve të pafaj, të detajuara në botimin e Kastriot Dervishit, i ndih asaj duke i dhënë një këndvështrim më afër së vërtetës çdo udhëtimi nëpër Shqipëri, apo edhe ca hapave në Tiranë, ku ende gjen banesa të ndërtuara nga të burgosurit.

Të dënuarit, të internuar apo të burgosur, janë shfrytëzuar në punë të rënda që në vitet e para të pushtetit komunist, por në fillim të viteve ’50, shfrytëzimi i tyre u bë objektiv kryesor, ndaj dhe të gjitha burgjet, me përjashtim të një burgu në Tiranë dhe burgut të Burrelit ishin kampe pune. Ato lëviznin nga një vend në tjetrin, në një zinxhir që ndërtonte Shqipërinë socialiste duke shkatërruar elitën e saj intelektuale. Ishin 4-6 mijë të burgosur që nën emërtimin zyrtar “punëtorë të detyruar”, shfrytëzoheshin për ndërtimin e veprave brenda afatit të caktuar për përurim dhe kur pritej shiriti, ata ishin dërguar tashmë në një tjetër kamp, ishin rrethuar me një tel tjetër me gjemba dhe iu ishte dhënë një tjetër detyrë gati e pamundur.

Vepra të ndërtuara me punën e të burgosurve gjatë regjimit komunist

Kanalet kulluese në Jubë

Prill 1946. U ngrit kampi i parë i punës në Jubë, fshat në lindje të Durrësit. Në të u grumbulluan 700-800 të burgosur nga Tirana dhe Durrësi. Të burgosurit politikë hapnin kanale kulluese afër detit. Mes punëtorëve të kanalit 5 km të gjatë dhe 6 m të gjerë ishin ish-qeveritarët Kostaq Kotta, Ibrahim Biçakçiu, Et’hem Cara.

Tharja e kënetës së Maliqit

Qeveritë e Ahmet Zogut kishin dështuar në këtë nismë. Komunistët vunë objektiva të paarritshme për ta tharë liqenin e Maliqit brenda pak muajsh dhe meqë nuk e arritën dot, pushkatuan si sabotatorë disa nga teknikët më të mirë në vend dhe larguan misionin amerikan në Shqipëri. Në këtë çast, detyra u kalon të burgosurve politikë. Në pranverë të 1947-ës, hapet kampi i Orman-Pojanit me qendër në Vloçisht ku qeveria grumbullon mbi 2500 veta nga armiqtë e popullit dhe kriminelët e luftës, të cilët me nga “800 gram bukë të zezë dhe nga një lugë supë” punuan për një nga projektet më madhore të Shqipërisë. Disa nga punëtorët e kënetës së Maliqit ishin Atë Zef Pllumi, përkthyesi i Dante-s, Pashko Gjeçi, nëpunësi i lartë Nedin Kokona etj.. Punimet mbaruan në vitin 1951.

Kanali ujitës Peqin-Kavajë

Në vitin 1951, të burgosurit politikë dhe ordinerë të Kampit nr.1 që punonte për tharjen e kënetës së Maliqit, mori emrin Reparti 301. Pas Maliqit, ata u zhvendosën në Gosë të Kavajës, ku hapën kanalin ujitës pranë këtij qyteti.

Kanali i Bedenit

Në kampin që do të hapte kanalin nga zona kënetore e Bedenit, që quhej dhe këneta e Zhabjakut, deri në lumin Shkumbin për të liruar fushën nga uji, kanë punuar mes të dënuarëve politikë plot 29 priftërinj katolikë.

Kanali ujitës Devoll-Thanë

Në vitin 1948, 1500 të burgosur u sollën në Vlashuk të Beratit për të hapur një kanal që fillonte nga lumi Devoll, i cili u përurua më 21 korrik 1949. Shokët e shkollës së Enver Hoxhës në Francë, Foto Bala dhe Isuf Hysenbegasi ishin ndër të dënuarit që punuan për këtë kanal 8 km të gjatë.

Kanali i Tërbufit

Në vitin 1956 në Tërbuf u krijua një repart me qëllim tharjen e kënetës së Tërbufit në Lushnjë. Punimet vazhduan deri në vitin 1958.

Kanali ujitës Vjosë-Levan-Fier

Kampi i të burgosurve për ndërtimin e këtij kanali ka qëndruar në Shtyllas nga 3 nëntori 1953 deri më 18 mars 1955, kur mes të burgosurve, 715 ishin politikë dhe 172 ordinerë.

Bonifikimi i fushës së Kamzës dhe Valiasit

Në këtë punë u angazhuan kryesisht të burgosurit e Tiranës dhe Durrësit.

Kanali ujitës “Naum Panxhi”

Të burgosurit e Elbasanit nisën ndërtimin e kanalit që merrte ujë nga lumi Shkumbin dhe e dërgonte në fushën e Cërrikut në vitin 1947, por më pas vepra u përfundua nga aksionistët dhe punëtorët me pagesë. Gjatë kohës që punuan në këtë projekt, të burgosurit, marshonin çdo mëngjes përmes qyteti për 5 kilometra në një kolonë poshtërimi nga burgu në vendin e punës dhe sërish në mbrëmje nga vendi i punës, në qeli.

Punime në lumin e Gjadrit

Gjatë vitit 1954 të burgosurit punuan në kushte që të kujtonin punën e skllevërve për hapjen e një kanali 1500 m në Hajmel që synonte shmangjen e mbytjes së fushës së Zadrimës.

Bonifikimi i Thumanës

Kanale ujitëse dhe kulluese në Sarandë

Sipërfaqet e përftuara nga hapja e kanaleve:

Jubë 1700 ha

Beden 6500 ha

Maliq 10.400 ha

Rrushkull e Hamallaj 5000 ha

Zadrimë 6.200 ha

Hoxharë 2200 ha

Tërbuf 18000 ha

Rruga Gramsh-Lozhan

Rruga nga Gramshi në Lozhan të Korçës u hap me krahë, nga të internuarit e kampit të Kamzës në vitin 1949.

Hekurudha Peqin-Elbasan

Për këtë hekurudhë, që nisi të ndërtohej në janar 1950, u ngritën dy kampe pune me të burgosur: kampi i Urës së Bonës dhe kampi i Bishqemit. Hekurudha kishte 4 tunele dhe 100 ura. Në kampin e Urës së Bonës punuan rreth 500 të burgosur, të cilët realizuan 70.350 ditë pune, duke u ushqyer me një supë bollguri në mëngjes, fasule dhe ndonjëherë pak mish në drekë dhe çaj e marmalatë në darkë, ndërsa racioni i bukës vijonte të ishte 700-800 gramë për person. Në kampin e Bishqemit, punuan rreth 800 të burgosur të cilët përballuan punën më të rëndë dhe realizuan mbi 100 mijë ditë pune. Hekurudha u përurua nga Mehmet Shehu më 21 dhjetor 1950, në nder të Stalinit, të cilit qeveria shqiptare i detyrohej për metodat e shfrytëzimit të të burgosurve, edhe pse puna e tyre nuk u përmend në fjalimet inauguruese.

Hekurudha Vorë-Laç

U përurua më 1 maj 1963. 30 km e gjatë. Në kampin që punoi për ndërtimin e saj, në vitin 1961, kishte 600 të dënuar.

Kriporja e Vlorës

Në vitin 1970 në këtë zonë punonin 340 të burgosur.Të burgosurit hapnin kanale të thella. Ndërtuan një argjinaturë 8 km që ndante kriporen nga këneta. Kanë punuar edhe për një projekt të shkripëzimit të tokave, por ai dështoi.

Në fushën e ndërtimeve

Uzina e naftës në Cërrik

Fusha e aviacionit Kuçovë

Në vitin 1952, të burgosurit u përqendruan në Urën Vajgurore për të nisur ndërtimin e fushës së aviacionit të Kuçovës. Fillimisht punonin 2000 të burgosur, ndërsa në vitin 1953, punonin 1150 të burgosur dhe ishin realizuar 204.605 ditë pune. Sipas një raporti zyrtar të vitit 1952, jeta e të dënuarve nuk paraqitet e mirë për faktin “se kur kemi ardhur këtu e deri sot, nuk kanë ngrën as edhe një herë gjellë me mish, pse kjo mungon”.

Aeroporti i Rinasit

Muajin e dytë pas fillimit të punimeve, më 30 tetor 1953, natyra e veprës që po ndërtohej u duk se frymëzoi katër të burgosur, të arratiseshin, edhe pse jo përmes ajrit, por përmes një tuneli të nëndheshëm 11 metra të gjatë. Punimet për aeroportin e Tiranës nisën në shtator 1953 dhe të burgosurit që vinin nga kampi i Urës Vajgurore kanë qëndruar deri vitin pasardhës, ndërsa një grup tjetër të burgosurish, që do të formonin Repartin nr.303, punuan për aeroportin e Rinasit nga 14-15 korriku 1955 deri më 8 shkurt 1959, kur përfunduan punimet e aeroportit që të ishte gati për pritjen e sekretarit të përgjithshëm të Partisë Komuniste të Bashkimit Sovjetik, Nikita Hrushov, në Tiranë. Dinamika e të burgosurve ndryshonte nga viti në vit, por kryesisht dominohej nga të burgosurit politikë, të cilët në vitin 1957 përbënin 100 për qind të kampit. Raportet zyrtare vinin në dukje që inxhinier Pandeli Zografi, i dënuar në procesin e Maliqit, u shënonte më tepër normë të burgosurve, duke e akuzuar kështu, edhe një herë të dytë, për të njëjtin “krim”.

Stadiumi Qemal Stafa

U përfundua nga puna e robërve italianë dhe gjermanë.

Kombinati i tekstileve në Yzberisht

Të burgosurit kanë ndërtuar kanalin e kullimit të bojërave me të cila do të ngjyroseshin pëlhurat në këtë kombinat, gjatë vitit 1950. Sigurisht, edhe puna për kanalin e bojërave u bë në terr. Ditën e përurimit, 8 nëntor 1951, askush nuk i përmendi të burgosurit, të cilët tashmë ishin larguar drejt një kampi tjetër pune.

Pallatet Agimi

Ndër godinat e para që u ndërtuan nga kampi nr.4 i krijuar me qëllim që të dënuarit të ndëshkoheshin me anë të punës. Ky kamp u krijua në vitin 1953 dhe në muajt e parë më shumë se gjysma e të dënuarëve ishin të dënuar politikë, raport që u përmbys në vitet në vijim, megjithatë të dënuarit politikë nuk munguan asnjëherë në këtë kamp pune që u vendos pranë Lanës.

Stadiumi Dinamo, sot “Selman Stërmasi”

Stadiumi i projektuar nga Koço Miho u përurua më 8 korrik 1959. Në atë vit, kampi i të dënuarëve të angazhuar në ndërtimin e tij kishte 491 të burgosur.

Sanatoriumi

130 të burgosur u vunë në dispozicion të ndërmarrjes së ndërtimit nga viti 1959 në vitin 1960 për të ndihmuar në ndërtimin e Sanatoriumit.

Kombinati ushqimor “Ali Kelmendi”

Sipas marrëveshjes së ndërmarrjes së ndërtimit dhe përfaqësuesit të Ministrisë së Punëve të Brendshme për ndërtimin e këtij kombinati, i cili do të niste dhe do të përfundonte brenda vitit 1960, do të angazhoheshin 330 të dënuar.

Pallatet Puna

Pallatet e rrugës “Myslym Shyri”

Hyrja kryesore në rrugën e Durrësit

Zona e Zogut të Zi

Fabrika e bukës

Blloku “50 vjetori i Pavarësisë”

Kombinati i mishit

Peliçeria e Tiranës

Ndërtesa të fermës “Gjergj Dimitrov”

Uzina e autotraktorëve-një pjesë të punimeve

Kompleksi Dinamo

100 të dënuar politikë dhe 50 ordinerë u angazhuan nga viti 1987 për ndërtimin dhe përfundimin në kohë të kompleksit sportiv “Dinamo”.

Uzina e sodës kaustike në Vlorë

Fabrika e çimentos në Elbasan

Fabrika e Çimentos e Fushë-Krujës

200 banesa në qytetin e Bulqizës

Në vitin 1985 hapet një repart të burgosurish në Bulqizë enkas për ndërtimin e pallateve të banimit. Në vitin 1987, në të kishte 105 të dënuar politikë.

Uzina e përpunimit të bakrit në Rubik

Uzina e superfostatit në Laç

U ndërtua në vitet 1963-1967

Banesa në Laç

Uzina e përpunimit të naftës në Ballsh

Nga viti 1972 deri në vitin 1979 të burgosurit kanë punuar për ndërtimin e uzinës së përpunimit të naftës. Pas vënies në punë të saj, janë detyruar të punojnë për ndërtimin e pallateve dhe riparimin e shtratit të lumit Gjanica. /Kujto.al/

“Dekriminalizimi” në Shqipëri, Fenomeni që vazhdon të prodhojë debate (video)

Mimoza Picari

Rreth 4 vite më parë Kuvendi i Shqipërisë miratoi ligjin e njohur si ligji i “dekriminalizimit” që kishte si qëllim largimin e funksionarëve publik me të shkuar kriminale nga parlamenti dhe disa institucione shtetërore. Protagonistë të shumicës dhe opozitës vërejnë me shqetësim se ligji është ende i nevojshëm edhe pse kur u hartua u mendua si i përkohshëm, Studjuesit nënvizojnë se partive u mungon vullneti politik dhe rregullat e konkurimeve të ndershme në rradhët e tyre, me qëllim ndalimin e depërtimit të elementëve me të shkuar kriminale në politikë dhe administratë.

Në Shqipëri në fund të vitit 2015 parlamenti nën presionin e fortë të SHBA dhe BE, miratoi Ligjin për Garantimin e integritetit të personave që zgjidhen, emërohen ose ushtrojnë funskione publike” i njohur si ligji i “dekriminalizimit”. Kjo nisëm erdhi si nevojë e domosdoshme pas zgjedhjes deputetë dhe drejtues në nivel lokal të disa eksponentëve me të shkuar kriminale. Analistët vërejnë, se kjo ndodhi me qëllim maksimalizimin e votave në zona bastione të kundërshtarëve dhe nënvizojnë, se sigurimi i mandateve erdhi përmes metodave jo demokratike të konkurimit, kërcënimeve shantazheve, blerjes së votës dhe formave të tjera negative.

Ligji i dekriminalizimit u mendua se do ishte i përkohshëm kur u miratua, dhe se do prekte vetëm personat që përbënin problem në atë kohë në vendimarrjen kryesore politike në Shqipëri, por sot 4 vite pas miratimit ai vazhdon të jetë i nevojshëm, një dëshmi që sipas kritikëve lidhet me mungesën e vullnetit politik.

“Individët të cilët kanë patur rekorde kriminale kanë axhenda politike, dhe e dinë ku fitohet më shumë, dhe luftojnë për tw kapur poste ku fitimet janë më të mëdha. Është shumë interesante, se si mundet individët që kanë kryer vepra penale në të kaluarën, të kenë kurajo, që të kandidojnë për poste të larta drejtuese dhe si është e mundur, që këta fitojnë dhe janë njerëzit e preferuar të udhëheqësve politikë”, shprehet Afrim Krasniqi politolog.

Deri tani janë larguar si subjekt i ligjit të dekriminalizimit, 4 deputetë 2 të LSI, një i PD dhe një Partisë për Drejtësi Intergim dhe Unitet, 3 kanë dhënë dorëheqje si pasojë e presionit të lartë publik, 2 të PS dhe një i Partisë Kristian Demokrate, dhe 57 kandidatë për deputetë u larguan me vendim KQZ në zgjedhjet e 2017-ës. Në nivel lokal u larguan, 1 kryetar bashkie i PS në Kavajë, dhe një po i kësaj partie pak kohë më parë në Shkodër dha dorëheqje, ndërsa dy janë në verifikim nga strukturat përgjegjëse. Subjekt i ligjit ishin dhjetra këshilltarë dhe kandidatë për këshilltarë, mbi 80 zyrtarë bashkiakë si dhe mbi 150 zyrtarë dhe drejtues në institucione të tjera pjesë e ligjit. Por cfarë vihet re sot gati 4 vite nga aplikimi i ligjit.

“Ligji ishte dhe vazhdon të jetë i domosdoshëm. Ai ka shërbyer si një barrierë e mirë”pohon Ermonela Felaj, Kryetare e Komisionit parlamentar për sigurinë kombëtare.

“Ka sjellë disa efekte në largimin e disa deputetëve dhe kryetarëve të bashkive ndërkohë që ka patur dhe një pastrim të administratës publike”- shprehet Gazmend Bardhi, sekretar i përgjithshëm i PD.

“Ligji ka parashikuar faza verifikimi intensive, bëhet fjalë për mijra kandidatë, për një periudhë të shkurtër kohe. Është e pamundur qëstruktura e prokuorisë dhe KQZ, dhe strukturat e tjera ta bëjnë këtë gjë, për arsye se i mungojnë mjetet financiare dhe personeli”- argumenton Afrim Krasniqi, Politolog.

“Ka nevojë për ndryshime. E para është përputhshmëria e afateve. Kodi zgjedhor ka afate të ngushta. 70 ditë para zgjedhjeve regjistrohen partitë dhe 50 ditë para zgjedhjeve kandidatët. Në vitin 2019 kishim rreth 10 mijë kandidatë, në 2015-ën kishim rreth 37 mijë kandidatë. Për një numër të tillë kandidatësh ato janë afate të pamundura për t’u zbatuar”- thotë Dëshira Pasko, Drejtore e Drejtorisë juridike në KQZ.

“Si shoqëri civile kemi propozuar disa amendamente pasi ka nene të ligjit të dekriminalizimit që bien në kundërshti dhe krijojnë konflikt, siç kanë krijuar mes Prokurorisë dhe KQZ” –thotë Afrim Krasniqi, politolog.

“Duke filluar nga KQZ, por jo vetëm, Prokuroria e Përgjithshme dhe cdo institucion tjetër e mira do ishte që ne t’i merrnin prej tyre të gjitha vërejtjet dhe sugjerimet, që ato mund të kenë dhe ta përmirësojmë ligjin”shprehet Ermonela Felaj, Kryetare e Komisionit parlamentar për sigurinë kombëtare.

Verifikimi i funksionarëve publik ndodh në çdo kohë, edhe pasi ai e ka lënë detyrën, por kur ndaj tij ka një indicie, ose kur ka deklaruar në formulariun e dekriminalizimit të dhëna që ngrenë dyshime për pastërtinë e figurës, KQZ ose institucione të tjera pjesë e ligjit i kërkojnë prokurorisë verfikim të thelluar. Por politologu Afrim Krasniqi mendon se depërtimi i elementëve me të shkuar kriminale në institucione e ka bazën tek rregullat më të cilat funksionon një parti.

“Është interesant fakti që gjithë deputetët kryetarët e bashkive dhe shumica e drejtuesve në qarqe dhe në nivele të tjera drejtuese, që janë larguar për shkak të dekriminalzimit, rezultojnë që nuk janë produkt i strukturave partiake, nuk kanë fituar me garë, nuk janë votuar, nuk ka patur proçes transparent”- argumenton Afrim Krasniqi, Politolog.

“Ne jemi dukë bërë zgjedhjet në partinë socialiste. Në kushtet që kemi për zgjedhjen e organizatave socialiste, të sekretarit apo kryetarit, janë dhe ato që lidhen me ligjin e dekriminalizimit, pra të qënit i padënuar”- shprehet Ermonela Felaj, Kryetare e Komisionit parlamentar për sigurinë kombëtare.

“Ne kemi ngritur me ndryshimet statutore Komisionin e verifikimit të pastërtisë së figurës dhe integritetit të zyrtarëve partiakë dhe në këtë moment janë duke u kaluar në filtër të gjitha kryesitë e rretheve”- pohon Gazmend Bardhi, sekretar i përgjithshëm i PD.

“Dy partitë kanë krijuar struktura filter, kanë deklaruar që kanë bërë angazhime publike, por koha ka treguar që këto struktura janë fiktive, nuk kanë vemdimarrje dhe nuk kanë një proçes selektimi të brendshëm”- thotë Afrim Krasniqi, Politolog.

Debati sot mbetet i hapur mbi mundësinë që individë me rekorde kriminale kryesisht jasht vendit, nuk i pengon dot as partia dhe as ligji për të kandiduar. A mund të shmangej kjo me verifikimin e kandidatëve nga vetë partitë para kandidimit.

“Ligji parashikon që një kryetar partie jashtë periudhës zgjedhore, pra në cdo moment të vitit, nëse identifikon fjala vjen Gazmend Bardhin për të kandiduar për kryetar bashkie ose deputet, i kërkon atij të plotësojë formularin e vetëdeklarimit në cdo moment, dhe i kërkon prokurorisë të kryejë verifikimin e figurës. Ajo që ka munguar nga pala tjetër ka qenë vullneti politik”- thotë Gazmend Bardhi, sekretar i përgjithshëm i PD.

“Shikimi që bën PD, i ligjit në fjalë apo i situtatës në fjalë është sipas interesit të vet. Nuk është një shikim objektiv. A kanë të drejtë partitë politike që të kërkpojnë verifikimin e kandidatëve? Po kanë të drejtë. Ligji këtë e thotë shprehimisht, por me pëlqimin e kandidatëve. Por mos harroni. Partitë politike nuk kanë mundësi asnjëra, që të verifikojnë pranë organeve të pavarura, gjykatave dhe prokurorive të kujtdo shteti. Nuk mund të bëjnë ato verifikime. Janë organet vetë që ligji ua ngarkon këtë të drejtë të bëjnë verifikimet dhe të dalin në konkluzione”- shprehet Ermonela Felaj, Kryetare e Komisionit parlamentar për sigurinë kombëtare.

“Ligji u ka dhënë të drejtën dhe partive politike të bëjnë një verifikim paraprak, para se të sjellin kandidatët. Nëse do të ishte bërë një filtër nga partitë politike para depozitimit, volumi i punës mund të ishte më i vogël”- thotë Dëshira Pasko, Drejtore e Drejtorisë juridike në KQZ.

“Partitë kryesore kanë deklaruar disa herë që do bëjnë zgjedhje me një anëtar një votë në strukturat e tyre. Nëse partitë aplikojnë këtë sistem në votimet për kryesi, për këshill kombëtar, për kryetar për asamble kombëtare, i gjithë procesi zgjedhor do filtrohet aq shumë, sa do eliminohej çdo kandidaturë problematike”- pohon Afrim Krasniqi, Politolog.

“Mos mendoni që partitë politike nuk kanë kosto, në momentin kur dalin kandidatë të tillë. Sigurisht që kanë kosto, por është e pamundur. Partitë janë organizime vullnetare njerwzisht. Askush brenda një partie nuk di, nuk ka pse ta dijë, ose nuk ka një mënyrë për ta ditur, se çfarë ke bërë ti para 10 vitesh, para 20 vitesh. Çdo rast që është bërë publik është verifikuar. Kohëzgjatja nuk është në dorë, as të partive politike dhe as të institucionit që bën verifikimin sepse gjithmonë ai lidhet me të dhëna jashtë vendit”- shprehet Ermonela Felaj, Kryetare e Komisionit parlamentar për sigurinë kombëtare.

Por analistët dhe opozita vërejnë me shqetësim dhe të ardhmen e disa individëve në PS, të cilët janë prekur nga procesi i dekriminalizimit. Janë dënuar nga ligji por jo nga partia.

“Kemi patur deputetë të kapur nga rrjeta e dekriminalizimit, janë larguar nga funksioni public dhe janë komanduar drejtues politik në PS në një qark të caktuar”- shpehet Gazmend Bardhi, sekretar i përgjithshëm i PD.

.

“Ne nuk mund të ndalojmë këdo që të shprehë vullnetin e tij politik. Sepse pjesa e të qënit i zgjedhur apo të zgjedhësh është pjesë e lirive dhe të drejtave politike. Këtë se bën dot askush. Por funksionarë të lartë që kanë rezultruar se kanë patur problem me ligjin, ne kemi bërë një vijë të qartë ndarjeje dhe jemi prononcuar publikisht për këtë gjë, pas asnjë dyshim”- argumenton Ermonela Felaj, Kryetare e Komisionit parlamentar për sigurinë kombëtare.

“Ju shikoni se pavarësisht problemve, pavarësisht se janë dënuar për trafik droge guxojnë të plotësojnë në mënyrë jo të rregullt dhe të falsifikojnë formularin e dekriminalizimit me besimin apo shpresën se kjo gjë nuk do të zbulohet. Sepse kanë konstatuar në të shkuarën kur raste të tilla janë zbuluar dënimi nga sistemi gjyqësor ka qenë minimal, pra ose më gjobë ose më masa alternative dënimi”- thotë Gazmend Bardhi, sekretar i përgjithshëm i PD.

“Në vetvete shërbimi i provës dhe të tjera janë mënyra të vuajtjes së dënimit. Kjo nuk do të thotë që personi nuk është i dënuar. Ai është i dënuar dhe ai privohet dhe disa të drejta me ato shtërngesa që ne kemi bërë në ligjin e dekriminalizimit dhe në kushtetutën e republikës së Shqipërisë”- pohon Ermonela Felaj, Kryetare e Komisionit parlamentar për sigurinë kombëtare.

Ligji dekriminalizimit përbën një model unik në kontinent, përmes të cilit klasa politike në Shqipëri synon të përjashtojë nga rradhët e saj funksionarët publik të zgjedhur apo emëruar nga vetë ajo. Analistët vërejnë se edhe pse kanë kaluar 4 vite nga miratimi i tij impakti që ai ka dhënë në publik është ende minimal, dhe se kjo lidhet me mungesën e vullnetit politik.

“Nëse nuk do të kishim patur vullnetin për ta bërë këtë projekt nuk do ta diskutonim fare këtë gjë sot. U desh vullneti i qeverisë për të materializuar një ligj si ai dekriminalizimit. Kjo është kështu dhe nuk ka asnjë të vërtetë tjetër mbi të”- shprehet Ermonela Felaj, Kryetare e Komisionit parlamentar për sigurinë kombëtare.

“Por është paradoksale dhe gati një turp për brezin tonë, që ne i lëmë sot Shqipërisë një kushtetutë ku përmendet fjala dekriminalizim. Nuk e ka asnjë shtet në Europë, është një tregues i degradimit të klasës politike dhe ky është çmimi më i lartë që ne kemi paguar për shkak të kësaj klase politike”- pohon Afrim Krasniqi, politolog.