VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Ava, vajza shqiptare nga Saranda që po shkëlqen në SHBA (video)

By | January 28, 2019

Komentet

“Është tendencë shqiptarësh, unë s’blej klikime”, Madonna i kthen përgjigje Ermal Peçit

Një debat ka nisur në rrjetet sociale, ku personazhe të ndryshëm kanë nxjerrë në pah klikimet e këngës së re të Madonnës dhe Maluma. Sipas tyre si ka mundësi që dy nga emrat më të dashur të muzikës kanë vetëm 3 milionë klikime për 24 orë, duke ironizuar kështu VIP-at shqiptarë që aq klikime i blejnë brenda orës. Ironisë së këtij fakti i është bashkuar dhe moderatori, Ermal Peçi.

 

“3 milion për 24 orë? Kaq pak për 2 emrat më me influencë? Këngëtarët tanë shkojnë miliona për një orë Madonna do ndihmë?”, ka shkruar Ermali në InstaStory ndërsa ka etiketuar dy këngëtarët e famshëm. Por duket se ironia vijon me një përgjigje që vetë Madonna i ka kthyer Ermalit.  “Hey Ermal, unë nuk pëlqej të blej klikime, e di është një tendencë shqiptare, por jo për mua.”, shihet në mesazhin që i ka ardhur atij në Instagram. E duket se me këtë mesazh të divës së muzikës, përfundon edhe ironia e prezantuesit shqiptarë.

Filmi shqiptar “Internimi” zgjidhet filmi më i mirë i huaj në Arizona

Filmi “Internimi” i regjisorit Kast Hasa u shpall filmi më i mirë i huaj në “Arizona International Film Festival”.

Në “Arizona International Film Festival” filmi shqiptar shënoi dhe premierën botërore.

Me skenar dhe regji nga Kast Hasa filmi tregon ngjarje të vitit 1983, nga Shqipëria gjatë sundimit komunist. Filmi solli një histori dashurie të ndaluar gjatë periudhës së komunizmit.

Dashuri, urrejtje dhe vrasje por e gjitha një histori shqiptare, në filmin e financuar nga Qendra Kombëtare Kinematografisë. Rolet në film erdhën nga aktorët Klodian Hoxha, Enxhi Cuku, Kristi Baçi, Kristaq Pilo, Jorida Meta, Gramoz Gashi, Arjeton Osmani, Ioana Sinani, etj.

Me regjisor Kast Hasa dhe producentë Saimer Zeneli dhe Gjergj Trola, xhirimet e filmit janë zhvilluar në Divjakë./ATA

Më 15 prill 1990 u nda nga jeta Greta Garbo, aktore e shquar amerikano-suedeze

Greta Garbo lindi më 18 shtator 1905 në Stockholm; vdiq më 15 prill 1990 në New York; lindi si Greta Lovisa Gustafsson, ishte një aktore amerikane-suedeze.

Bukuria e saj tërheqëse ishte shumë e përshtashme për role romantike të femrave. Në film për herë të parë paraqitet si statiste në Herr och fru Stockholm më 1920.

Greta Garbo është njëra ndër aktoret e para evropiane e cila arriti të bëhet yll në Holivud në fillim të viteve të tridhjeta. Në karierën e saj më të suksesshsme janë role të mëdha dramatike në filmat Mretëresha Kristinë, Ana Karenina, Grand hotel dhe Dama me kamelije. Më 1939 për aktrimin në komedinë satirike Ninotchka, arrinë famën botërore dhe nominohet për tri çmime Oskar. Krahas roleve të saje ishte në qendër të vemendjes edhe jeta e saj private. Ashtu që, lidhjet e saj të dashurisë ishin kryesish tema të titujve të shkrimeve dhe sipas opinionit holivudian njifet edhe si “sfinga suedeze” dhe “e huaja misterioze”. Pas mossuksesit të filmit Gruaja me dy fytyra , Greta Garbo më 1941 tërhiqet përgjithmonë nga filmi. Më 1954 shpërblehet me çmimin special Oskar për angazhimin e saj jetësor në artin filmik, të cilin shërblim vetë nuk e ka pranuar.
Filmografia

1941: Two-Faced Woman
1939: Ninotchka
1937: Pani Walewska
1936: Camille
1935: Anna Karenina
1934: Painted Veil, The
1933: Queen Christina
1932: As You Desire Me
1932: Grand Hotel
1931: Inspiration
1931: Love Business
1931: Anna Christie
1931: Her Fall and Rise
1931: Mata Hari
1930: Anna Christie
1930: Romans
1929: Man’s Man
1929: The Kiss
1929: Wild Orchids
1929: The Single Standard
1928: The Divine Woman
1928: The Mysterious Lady
1928: A Woman of Affairs
1927: Anna Karenina
1926: Torrent
1926: The Temptress
1926: Flesh and the Devil
1925: Die Freudlose Gasse
1924: Gösta Berlings saga
1922: Luffarpetter
1921: Konsum Stockholm Promo
1921: Lyckoriddare
1920: Herr och fru Stockholm

Lidhjet e jashtme[redakto | përpunoni burim]

: The Berlin Garbo Archives. First German Garbo Page
Greta Garbo në IMDb

Wikimedia Commons ka materiale multimediale në lidhje me: Greta Garbo.

GarboForever: The Legend lives on (gjerm.)

3Stooges.jpg Ky artikull nga Aktori është një faqe cung me një përmbajtje jo të mjaftueshme. Mund të ndihmoni Wikipedian duke e përmirësuar.

Kujtime në përvjetorin e 80-të të Nderit të Kombit tonë, Vaçe Zela – Nga Alfred Papuçiu

Vaçe Zela dhe Alfred Papuçiu

Mëngjezi i 7 prillit ka qënë gjithmonë i bukur dhe me diell në Bazel, qytet i Zvicrës në kufi me Gjermaninë dhe Francën. Tek kutia e postës në “Burgfelderstrasse 11, 4055, Basel,  Suisse” vinin letra dhe kartolina të shumta të tjera nga miq e dashamirës bashkëkombas dhe të huaj që përgëzonin Vaçen tonë kombëtare, me rastin e përvjetorit të lindjes së saj. Mbrinin edhe gazeta ku shkruhej për të. Bashkëshorti i saj fisnik, Pjetër Rodiqi dhe e bija Irma ja tregonin Vaçes dhe ajo e përmalluar lëshonte disa lotë nga sytë e saj të ëmbël. Telefonat dhe mesazhet këto ditë nuk kishin rreshtur, jo vetëm nga Zvicra, por edhe nga Shqipëria, Kosova dhe nga Diaspora. Zilja e telefonit sapo mbaronte një urim, binte përsëri.

 

⦁ ⦁
Ashtu dua ta kujtoj edhe tani atë artiste të shquar, mikeshë e jona dhe e mijra bashkëatdhetarëve në Zvicër e gjetiu. Ishtë e qeshur si gjithmonë, e urtë, tepër e urtë dhe nuk ishtë më « zjarr » siç kishte qënë vite më parë, kur ne të gjithë e mbanim mend kur shpërthente tek këndonte këngët e bukura për Atdheun, dashurinë, vendlindjen…Ajo mori pjesë në njëzetë festivalet e Këngës dhe dymbëdhjetë herë fitoi çmimin e parë. Në vitin 1991, Vaçja jep një recital në Gjenevë që do të jetë koncerti i saj i fundit në publik.
Shpesh kam dalë në Parkun Gesendorf, pranë apartamentit tim tek “Rruga Lamartinë” në Gjenevë dhe dëgjoj në kasetofonin e vogël këngët e Vaçes. Mallëngjehem shumë, por edhe ndjej kënaqësi të veçantë. Sidomos për ne në Diasporë që na duket sikur këngët e saj na afrojnë me Atdheun, Shqipërinë.
Shpesh bisedoja me të në telefon, apo edhe me bashkëshortin e saj Pjetrin, vajzën Irmën. Vaçja kishte një shëndet të brishtë, por ishtë e rrethuar  nga njerëzit e saj të afërt dhe nga personeli mjekësor që tregonin një kujdes të veçantë për të.
Kam një kujtim të bukur kur ishim në Bazel dhe me një grup miqsh i uruam 70 vjetorin e ditëlindjes. Kaluam çaste shumë të bukura. Papritur në taracën tonë zbriti nëpërmjet një kordoni një shishe shampanje. Një komshi që kishte dëgjuar tek këndonim e kishte kuptuar se ishte një ngjarje e shënuar për zonjën e shtëpisë dhe ai bëri një gjest të tillë për të uruar atë. Shpesh trokiste dera dhe të tjerë sillnin kuti me çokollata. Ata ndoshta nuk e dinin se Vaçja ka qënë dhe mbetet për ne, Shqipërinë, Kosovën pse jo edhe më tej, këngëtarja më e suksesëshme, më e çiltëra, më e dashur. Ata kënaqen kur shohin aty lule shumëngjyrëshe për të cilat kujdeset në mënyrë të veçantë Irma. Ashtu siç kujdeset e motra e Vaçes dhe të afërmit e tjerë për lulet në Tiranë, në apartamentin e saj…
Me thjeshtësinë që e karakterizonte dhe me emocion Vaçja më shprehej se shpresonte që një ditë kur të ishte me mirë me shëndet kishte dëshirë të veçantë të ndodhej në Shqipëri, në Lushnjën ku kishte lindur, në Myzeqe, në Kosovë, por edhe në Diasporë, për të takuar bashkëkombasit e saj. Pjetri dhe unë i thoshim se së shpejti do vijë ajo ditë…

I thoshja Vaçes se gazetat kanë botuar me dhjetra faqe për rrugën e saj të gjatë si këngëtare dhe si “Vaçja jonë kombëtare”, ajo mrekullohej dhe më thoshte që të përshëndeten të gjithë lexuesit, me mirënjohjen e saj të thellë për fjalët prekëse dhe vlerësimin për të. Ajo përsëri me modestinë që e karakterizonte shprehej ndër të tjera se gjithçka e ka bërë për të dhënë një mesazh artdashësve në Shqipëri, Kosovë, vise dhe Diasporë. E bija, Irma, enkas për ditëlindjen e saj e merrte në një fotografi në sallonin ku e kalonte pjesën më të madhe të kohës.

Jam takuar edhe herë të tjera me Vaçen, Pjetrin dhe Irmën, edhe në veprimtari midis bashkëatdhetarësh ku ajo na ka nderuar me pjesëmarrjen e saj. Më kujtohet dita e 9 majit 2009 që do te mbetet në kujtesë të mbi 200 shqiptarëve në Zvicër. Legjenda e muzikës së lehtë shqiptare, Vaçe Zela erdhi në Nëshatel, e shoqëruar nga bashkëshorti i saj, përkthyesi i talentuar i disa librave të autorëve zviceranë dhe të huaj, për Shqipërinë dhe Kosovën, Pjeter Rodiqi dhe e bija, Irma Rodiqi, ekonomiste e shquar e Institutit të Statistikave në Bazel të Zvicrës dhe poete. Po ashtu ajo erdhi edhe në Gjenevë, ku për nder të saj u shfaq edhe një dokumentar i bukur. Aty ishte e pranishme edhe këngëtarja e shquar nga Kosova, Nexhmije Pagarusha. Vaçja dukej se e kishte mposhtur sëmundjen që e shoqëronte prej vitesh. Ishte hera e parë qe Vaçe Zela, “Artiste e Popullit” dhe “Nder i Kombit”, me gjithë gjendjen e saj shëndetësore jo të mirë, mori pjesë në dy aktivitete kulturore. Hyrja e saj në sallën e madhe u prit me ovacione, që vazhduan më tepër se 20 minuta, shoqëruar me tingujt e këngëve të paharruara të perlës së muzikës shqiptare. E emocionuar, artistja jonë e shquar, por teper modeste dhe fisnike, pranoi të dalë në fotografi, si kujtim i bukur i kësaj mbrëmje të veçantë, me të gjithë pjesëmarrësit. Tepër e emocionuar, ajo shprehu kënaqësine e saj me fjalët “sot ju më shtuat jetën time, me një dekadë dhe nuk do ta harroj kurrë këtë pritje madhështore”. “Ju dhe të gjithë bashkëkombësit e mi, më keni frymëzuar që të këndoj dhe të jap një ndihmesë modeste për këngën në gjuhën shqipe, së bashku me të gjithë atë armatë këngëtarësh të suksesshëm, që po japin një kontribut të madh për te gezuar shqiptaret, si dhe per te çuar se bashku me tej, demokracine e vendosur ne Shqiperi”, pohoi kengetarja e madhe. Me nje modesti te shquar, diva qe mbushi 70 vjet ato ditë të prillit 2009, shtoi se ndoshta nuk e meritonte nderin e madh, duke e cilesuar si “Personalitet te vitit 2009” nga Ministria e Turizmit, Kultures, Rinise dhe Sporteve dhe duke marrë njëkohësisht kënaqësinë e gjithë atyre telefonatave nga Shqipëria, apo Kosova.

Dhjetë vite me parë, në orën 11.00 të datës 7 prill 2009 u dëgjua një zë nga larg prej receptorit të telefonit. Ishtë Presidenti i Republikës së Shqipërisë, Bamir Topi që uronte nga zemra Vaçen për 70 Vjetorin e Lindjes. Ajo ishtë tepër e emocionuar dhe e falenderoi nga zemra Kryetarin e Shtetit me mirënjohje për kujdesin e tij të veçantë.  Ajo mbante pranë mikrofonin e larë në ar që ishtë dhuruar prej tij për këtë dite feste të madhe. E mrekulluar ajo shikonte pllakatin  ku shkruhet “Vaçe Zelës si një grua, si një zë, si një mit. Nga Presidenti i Republikës, Bamir Topi dhe Zonja e parë Teuta Topi”. Ndërsa dhurata e dytë ishte një “letër” në formë papirusi e gdhendur në dru, ku shkruhej: “Perlës së muzikës shqiptare nga të gjithë shqiptarët”. Gjithashtu e nënshkruar nga Presidenti dhe zonja e parë. Me thjeshtësinë që e karakterizonte dhe me emocion më shprehej se shpreson që një ditë kur të jetë me mirë me shëndet ka dëshirë të veçantë të ndodhet në Shqipëri, në Lushnjën ku ka lindur, në Myzeqe, në Kosovë, por edhe në Diasporë, për të takuar bashkëkombasit e saj. Pjetri dhe unë i thamë se së shpejti do vijë ajo ditë…

Irma Rodiqi, e bija e Vaçes kujdesjt me githë dëshirë të fotografonte të jëmën në këtë ditë të shënuar, për t’u përgjigjur kërkesave të shumta të Medias në Zvicër, por edhe në Shqipëri, Kosovë dhe Diasporë. Vaçja buzëqeshte dhe ishtë tepër e lumtur.  Ashtu siç buzëqesh në këtë fotografi të freskët, që po ju paraqesim, të Vaçes sonë të mirë. Pranë ka edhe mesazhet e shumta të miqve dhe dashamirësve të saj. Kujtonte me respekt shkrimtarin Dritëro Agolli, i cili ndër të tjera është shprehur për të:” Unë mund të them pa asnjë lëkundje se Vaçe Zela, si artiste e madhe, hapi një epokë të re në të kënduarën e këngës shqiptare dhe u bë nismëtare e një kulture moderne në këtë fushë. Ajo këngën e zgjoi dhe e bëri një organizëm të gjallë, ku lëvizën e vibruan të gjitha molekulat dhe celulat. Në këtë organizëm ajo nuk la asnjë pjesëz të fjetur dhe të dremitur. Edhe lashtësinë e e këngëve popullore e afroi dhe e bëri të sotme dhe moderne.Edhe krijimet e kompozitorëve i pasuroi dhe ua rriti vlerat. Me mjeshtërinë e një këngëtareje të shquar ua rriti dëshirën kompozitorëve për të krijuar këngë dhe ua nxiti zellin në një garë të madhe artistike, ashtu siç hyjnë në garë vrapuesit në një stadium madhështor”.
Ndërkohë zilja e telefonit dëgjohej përsëri. Ai nuk rresht. Cdonjëri donte të urojë Vaçen dhe t’i shprehte mirënjohjen për gjithçka ka dhënë për muzikën popullore dhe të lehtë shqiptare. Ajo nuk e fshehte dot përmallimin dhe me zërin e saj të ëmbël dhe të ulët shpreh me modesti gëzimin e saj. Kujtimet janë të shumta dhe duhen qindra faqe që të shkruhet për to…

Vaçja nisi të këndojë kur kishte ishte vetëm 9 vjeçe. Kishte vetëm 23 vjeç kur fitoi çmimin e parë me këngën “Fëmija e parë” me muzikë të Abdulla Grimcit dhe tekst të Dionis Bubanit. Pastaj prej vitit 1962 deri më 1980 fitoi 11 herë çmimin e Festivalit të Këngës në Radio dhe Televizionin shqiptar. Vazhduan më tej titujt që mori ndër të tjera “Nderi i Kombit”, “Artiste e Merituar”, “Artiste e Popullit”, “Mjeshtre e Madhe e Punës”, “Qytetare Nderi e Lushnjës”, “Qytetare Nderi e Qarkut të Fierit”, “Disku i Artë” nga SHBA, “Gruaja e vitit 97-98 nga Kembrixhi i Britanisë së Madhe,  “Mikrofoni i Artë” nga Ministria e Kulturës së Kosovës, “Cmimi i Karrierës”, Vaçja është ndër 500 njerëzit më me influencë në botimin e Institutit Biografik Amerikan etj etj. Këto trofe ruhen me kujdes në sallonin e pritjes të Vaçes në Bazel.
Vaçja ka kënduar me qindra e qindra këngë shqiptare, por edhe në gjuhën italiane, spanjolle, ruse, rumune, greke etj. Disa nga këngët e saj më të njohura janë: “Çelu si mimoza”, “Zunë fushat të lulëzojnë”, “Qeshu Myzeqe”, “Djaloshi dhe shiu“,“E dua vendin tim,“Ëndrra ime”, “Fëmija i parë”,“Gjyshes“, “Këngët e vendit tim”, “Lemza“, “Sot jam 20 vjeç”, “Valsi i lumturisë”, “Nënë moj do pres gërshetin”, “ Nuk e fshehim dashurinë”, “ O diell i ri”, “Për Arbërinë”, “Shoqet tona ilegale”, “Shqiponja e lirisë”, “Të lumtur të dua”. etj. Këngët e saj kompozohen nga kompozitorët më të mirë të vendit, ndër të tjerë si Avni Mula, Feim Ibrahimi, Tish Daija, Pjetër Gaci, Ferdinand Deda, Baki Kongoli, Agim Prodani, Agim Krajka, Llazar Morcka, Aleksandër Peci, Abdulla Grimci, Luan Zhegu, Aleksandër Lalo, Tonin Harapi, Naim Krasniqi etj. Autorët e teksteve të këtyre këngëve janë: Ismail Kadare, Dritëro Agolli, Robert Shvarc, Xhevahir Spahiu, Fatos Arapi, Mark Gurakuqi, Zhuljana Jorganxhi, Gjoke Beci, Adelina Mamaqi, Gjergj Zheji, Kol Jakova, Sulejman Mato.
I pasur është repertori i Vaçes edhe në interpretimin e këngëve të huaja, ndër të tjera: “Sei stato il primo amore”, “Esperanto”, “Gjinkalla” (ruse), “Na u prish karroca” (rumune), “Gjithë bota je ti” (Greke), “Granada” (spanjolle) e sa e sa të tjera.Kujtonte këngën e kënduar prej saj “Firence stanotte” në Pallatin e Sportit në Milano, kur mori duatrokitje të stuhishme nga publiku italian, apo në turneun në Norvegji kur i kërkuan të këndojë në gjuhën norvegjeze një këngë të tyre dhe ajo shpalosi talentin e saj që ngjalli emocione të shumta. Vaçja kujtonte me nostalgji kur ishte në Prishtinë vite më parë dhe megjithëse ka kënduar në shumë salla të botës i kishte bërë përshtypje publiku i mrekulleushëm i Kosovës. Përmallohjt me këngën “Jetë na dhuruat”, të kënduar nga Naim Krasniqi, me teskt të poetit Ekrem Kryeziu, dedikuar Vaçes në Fest’98, kur ajo ishte ftuar nga organizatorët, si kryetare e Jurisë.
“Fenomeni Vaçe Zela”, shkruan Prof. Dr. Fatmir Hysi, fenomen që në tërësinë e vet është i pandashëm nga jeta e njëkohshme e shqiptarëve, nga shijet, dëshirat e shpallura e të pashpallura të tyre, nga aspiratat për një jetë shumëdimensionale dhe të ndryshme nga ajo që ofronin ditëpasditet e njëtrajtëshme e të kufizuara të kohës…Myzeqeja, Lushnja, shtëpia e vjetër, çezma e qytetit, Shtëpia e Kulturës, Kinoteatri i Fierit, Tirana, gjimnazi “Qemal Stafa”, Estrada e Ushtarit, Estrada e Shtetit, Instituti i Lartë i Arteve, Ansambli Shtetëror i Këngëve dhe Valleve Popullore- të gjitha këto krijojnë një përfytyrim të saktë, jo vetëm për shkallët e formimit institucional të artistes, por edhe për atë pjesë të jetës shqiptare që për disa dekada me radhë ishte e vetmja shenjë identifikimi artistik ose, thënë më thjeshtë, ishte i vetmi terren i mundshëm arti, sidomos kënga, arrinin të zhvilloheshin e të afirmoheshin”.
..Kur e pyetën kritiken Zana Shuteriqi për mendimin e shprehur prej saj që, e konsideron Vaçe Zelën një Edith Piaf të këngës shqiptare, ajo u përgjigj: „Natyrisht, unë kam patur parasysh këngëtaren franceze si vlerë kombëtare që arriti me muzikën e lehtë të vendit të saj. Edhe sot emri i saj përmendet si pikë referimi edhe pse kanë dalë këngëtarë të rinj. Prandaj, duke parë te Vaçe Zela të njëjtën vlerë historike, si fenomen artistik, dhe po atë glorifikim të personalitetit të saj, e kam konsideruar këngëtaren tonë si një Edith Piaf të muzikës shqiptare“. Ndërsa As. Prof. Nexhat A. Agolli që ka bërë një punë të shkëlqyer me monografinë e tij me titull “Vaçe Zela- magjia e këngës shqiptare” ndër të tjera shprehet: « Vaçe Zela ishte një nga këngëtaret më në zë të gjysmës së dytë të shekullit që shkoi,e cila pushtoi skenën shqiptare : fillimisht me këngën popullore dhe, krahas saj, në vazhdimësi, edhe me këngën e muzikës së lehtë. Në të dy këto zhanre muzikore, ajo arriti një kulm që nuk do të shlyhet nga kujtesa artistike. Një yllësi që ndriçoi mendjen muzikore shqiptare për afër dyzet vjet radhazi me zërin e saj aq të ngrohtë e të gjithpushtetshëm. Dy zëra në kohë të ndryshme të fenomenit Vaçe : në të parën, adoleshente dhe në të dytën, madhore. Mes tyre një periudhë e gjatë, e shtrirë në kohë dhe në hapësirë mes dy caqeve nga ku nisi dhe arriti zenithin këngëtarja jonë e shquar. Një lëvizje drejtvizore, e pangjashme me atë të tokës rreth vetes dhe diellit, por me një trajektore më të gjatë, do të thoja kozmike. Në kufijtë e kësaj trajektoreje ne përjetuam zërin e saj të magjishëm”.
“Interpetim brilant”, “talent i lindur”, “vokal i shkëlqyer”, “Këngëtare e rrallë”, “mahnitëse” janë disa nga vlerësimet për interpretimin artistik të Vaçe Zelës…Një pasdite ajo hapi letrat e shumta që merrte çdo ditë. Ishin letra edhe nga njerëz të panjohur që shprehnin çiltër ato që ndjejnë kur dëgjojnë akoma këngët e saj të rregjistruara. Takimet me njerëzit janë emocionuese, direkte dhe të sinqerta për Vaçen. Një personalitet i tillë shumë i respektuar, fliste me modesti për veten, e më tepër flet për të tjerët. Ato shpesh përmbajnë një rrëfim, duke patur parasysh klimën e intimitetit që krijohet nga vetë ajo, besimit, duke i lënë shpesh përgjegjësinë intervistuesit, pa dashur të rishikojë përsëri tekstin që ai ka shkruar. Shpesh, fjalët e Pjetrit dhe Irmës japin mundësi të thellohesh më tepër në personalitetin e pasur dhe kompleks të këngëtares sonë të shquar.
Megjithëse ishtë e rrethuar nga bashkëshorti, e bija dhe të afërm që i kishin ardhur me rastin  e 70 Vjetorit të lindjes, ajo shprehej me mall për vendlindjen. Ka tre vëllezër dhe dy motra që jetojnë në Tiranë. Ajo ka qenë e lidhur shumë me familjen. Ishte më e madhja dhe gjithmonë ka patur dëshirë t’i kishte pranë ata. Dhe ashtu i mbajti deri sa jetoi në Shqipëri…
Shprehej me emocion dhe mirënjohje për shpalljen e saj si “Personaliteti i Vitit 2009”, bashkë me poetin Lasgush Poradeci dhe skulptorin Odhise Paskali.  Për çdo 28 Nëntor flamuri shqiptar shpalosej në shtëpinë e këngëtares sonë me zemër të madhe në Bazel. Ashtu siç valëvitej ai me rastin e Ditës së Pavarësisë së Kosovës. Me këto kremtime tashmë ishin mësuar edhe fqinjët zviceranë, të cilët vinin dhe e uronin familjen e saj. Ashtu siç admironin ata dhe ne lulet e saj të shumta dhe shumëngjyrëshe, pasioni i hershëm qysh në vogëli, por edhe më vonë në Tiranë e në Bazel.

Në Bazel të Zvicrës, fotografia e Vaçes qëndron e varur në mur, me buzëqeshjen e saj karakteristike. Ndoshta, në një ditë të afërme, këto fjalët tona, do t’i mbledhim sëbashku në një libër-kujtim për t’ja lënë brezave të ardhëshëm për të mos harruar kurrë Vaçen me zërin e saj të ëmbël që ka ngritur peshë artdashësit në Shqipëri, Kosovë e Diasporë. Dhe fotografinë e saj do ta ruajmë si një ikonë, ashtu siç i kanë ruajtur breza të tërë…

Zvicër, më 7 prill 2019

Vaçe Zela dhe disa vlerësime për të

7 prill 2009
Presidenti i Republikës, Prof. Dr. Bamir Topi, nëpërmjet një telefonate të ngrohtë e të përzemërt, i shprehu sot urimet më të përzemërta Artistes së Popullit dhe Nderit të Kombit, këngëtares së madhe shqiptare, Vaçe Zela, me rastin e 70-vjetorit të lindjes.
Presidenti Topi, duke vlerësuar interpretimin e jashtëzakonshëm të këngëve të muzikës së lehtë e popullore shqiptare së këngëtares Vaçe Zela, që me zërin e jashtëzakonshëm mbushte me energji skenat shqiptare me këngët që edhe sot mbeten tepër të preferuara nga publiku, i uroi ikonës së shenjtë të muzikës shqiptare shëndet dhe jetë të gjatë.
Presidenti i Republikës theksoi se figurat e shquara kombëtare, perlat e muzikës shqiptare, gjithnjë do të jenë në vëmendjen e shtetit shqiptar dhe do të kenë mbështetjen e duhur për kontributin e dhënë në evidentimin e vlerave të artit e të kulturës shqiptare.
Këngëtarja e madhe dhe e papërsëritshme e muzikës, talenti i rrallë dhe i spikatur i së cilës e ka vendosur në panteonin e artistëve të kombit tonë, Vaçe Zela e falenderoi Presidentin Topi përzemërsisht për urimet, por sidomos për kujdesin e veçantë e të vazhdueshëm që tregon për figurat e shquara të artit, duke i uruar edhe atij suksese në krye të shtetit shqiptar.
Sonte në darkë, në Pallatin e Kongreseve, nën kujdesin e Zonjës së Parë, Teuta Topi do të zhvillohet një mbrëmje “Gala” për nder të këngëtares së madhe: “Vaçe Zela, një grua, një mit”. Ky koncert, i cili gëzon vëmendjen e veçantë të Zonjës së Parë, Teuta Topi është i pari i këtij lloji kushtuar këngëtares së shquar në 70-vjetorin e lindjes së saj dhe në të do të këndohen rreth 15 këngë nga artistë të ndryshëm si Qemal Kërtusha, Irma Libohova, Myfarete Laze, Sidrit Bejleri , Vikena Kamenica, etj.
***

April 5, 2008
The President of the Republic, Bamir Topi called today and wished today a Happy Birthday to the great Albanian singer, the People’s Artist and Nation’s Honor, Vaçe Zela.
President Topi expressed the most heartfelt and best wishes on the occasion of her sixty-nine birthday to the holy icon of the Albanian music – the extraordinary performer of the Albanian popular easy listening and folk songs by wishing at the same time good health and a long life.
Mrs. Zela wholeheartedly thanked the Head of state about the wishes and the interest he continuously pays to the distinguished national figures and especially to those of the arts and culture fields.
***

Po japim më poshtë tekstin në anglisht me rastin e Diskut të Artë në vitin 1999, për Vaçe Zelën, nga Instituti Amerikan i Biografive , ABI

Vaçe Hasan Zela
Mrs. Vaçe Hasan Zela was born 7 April 1938 in Lushnje, Albania. She married Pjetër Daniel Rodiqi, with whom she has one child, Irma, who was born on 19 February 1969. Educated at the Lyceum of Fine Arts and the Academy of Arts, she was a solist at the Assembly of the Military Army, Variety Theatre and the Assembly of Folk Music and Dancing. She has also done several readings. Named an Honored Artist in 1973 and a People’s Artist in 1977, she received the Grand Prize for her career in 1966. Her hobbies are gardening, watching films, reading literature, and playing the guitar.
• Shënim: Libri në të cilin përfshihen 500 njerëzit më të shquar të botës. Kopje të këtij edicioni dërgohen në bibliotekat më prestigjioze të SHBA-së e në vende të tjera, si dhe në Bibliotekën e Kongresit Amerikan në Washington DC. Hulumtimet për këto personazhe bëhen nga një Bord këshilltarësh që i kapërcen të 10 000 vetë.
***

Gazeta Metropol
Nga Blerina Goce
07/04/2009
Vitet bëjnë të vetën. Shpesh sytë lagen më tepër dhe mendimet rrugëtojnë në të shkuarën. Shpirti bëhet i ndjeshëm, thuajse i brishtë si prej fëmije dhe dashuria të prek deri në deje… Për Vaçe Zelën ky përvjetor do të thotë shumë… Urime pa fund dhe dhurata thellësisht njerëzore. Mes tyre shumë të njohur, miq, por jo vetëm kaq. Vendi i saj nuk e ka harruar asnjëherë.
Një mikrofon i larë në ar, posaçërisht për 70-vjetorin e artistes, në pllakatin e të cilit shkruhet: “Vaçe Zelës si një grua, si një zë, si një mit”. Kjo është dhurata që Presidenti i Republikës Bamir Topi dhe Zonja e Parë Teuta Topi i kanë dhënë këngëtares në këtë përvjetor të saj. Bashkëngjitur me këtë “të gjithë shqiptarët” i nisën një urim të gdhendur në dru, ku i shkruanin: “Perlës së muzikës shqiptare nga të gjithë shqiptarët”. Edhe kjo “letër“ ishte e nënshkruar nga çifti Topi…
– Si e vlerësoni organizimin e një mbrëmjeje gala për ju? Çfarë emocionesh përjetoni, duke pasur parasysh se 2009-a kulturore mban edhe emrin tuaj?
– Që viti 2009 mban emrin “Vaçe Zela”, për mua kjo do të thotë shumë. Aq shumë, sa e kam vërtet të vështirë ta përmbledh në fjalë. Nga ana tjetër, dëshira fisnike për të kremtuar përvjetorin tim të shtatëdhjetë më ka prekur shumë. Ju faleminderit të gjithëve për urimet!
– Publiku shqiptar, por dhe më gjerë ju vlerëson thuajse si një legjendë, si një mit. Si ndiheni para të tilla cilësimeve?
– Gëzohem me gjithë shpirt. Këto janë çaste që mund të them se më shtojnë jetën.
– Me kë dhe ku do të donit ti ndanit këto çaste? Ju mungon publiku shqiptar, Shqipëria?
– Do të doja të isha atje, në Shqipëri me ju. Por… më mirë mos më pyetni, sepse prekem shumë. Kjo është ëndrra ime më e madhe. Lus Zotin që kjo një ditë të bëhet realitet. Më ka marrë malli aq shumë për Shqipërinë, më mungon gjithçka prej saj!… Ai vend më ka dhuruar një jetë plot emocione. Ai vend më bëri këtë që ju thoni se unë vazhdoj të jem për ju.
– Do të donit të këndonit edhe një herë në skenë? Çfarë mendoni kur dëgjoni këngët tuaja të këndohen edhe sot?
– Eh!… Do të doja të ngjitesha në skenë, pa dyshim, por tani kjo është e kotë! Jam e lumtur që ato këngë vazhdojnë ti mbijetojnë kohës.
– Në fund të rrugëtimit të tij artistik është normale që çdokush të bëjë bilancin e vet. Në këtë retrospektivë që i bëni aktivitetit tuaj, si i shihni ato që keni arritur? Ju ka mbetur diçka peng nga e gjithë jeta juaj?
– Ndoshta po të më kishit pyetur dikur, kur isha ende aktive në jetën artistike, edhe mund tju kisha thënë diçka. Sot i kam harruar të gjitha këto. Ajo që më ka mbetur thellë në kujtesë është dashuria e pafund që më ka dhënë dhe vazhdon të më japë edhe sot publiku shqiptar.
Këngëtarja, mbrëmje gala për 70-vjetorin
Për të mund të flitet si për një mit. Artistët e mëdhenj gjithmonë ushtrojnë një tërheqje të tillë, gati mbinatyrore tek të tjerët. Por më shumë sesa të flitet për Vaçe Zelën mund të ndihet: në zërin e saj, në këngët që për vite i dhuroi publikut dhe… në melodinë e zemrës. Këngëtarja e njohur feston sot 70-vjetorin e lindjes dhe, edhe pse prej kohësh larg Tiranës, e vendosur në Zvicër bashkë me të bijën, duket se do të jetë e pranishme pranë atyre që e duan dhe shpesh i merr malli për të.
“Vaçe Zela, një grua, një zë, një mit” titullohet koncerti, i pari i këtij lloji për nder të saj. Një mbrëmje gala, përgatitjet për të cilën kanë filluar më se një vit më parë, 15 këngë, më të mirat e Vaçe Zelës, mes të cilave “Valsi i lumturisë”, “Natën vonë”, “Mesnatë”, “Nënave shqiptare”, “Rrjedh në këngë e ligjërime”, “Nuk e fshehim dashurinë”, “Flakë e borë” etj. do të sillen live gërshetuar me kujtime kolegësh e miqsh. Të orkestruara nga Adrian Hila, ato do të interpretohen nga emra të njohur të muzikës, si Qemal Kërtusha, Myfarete Laze, Irma dhe Eranda Libohova, Juliana Pasha, Vikena Kamenica, Sidrit Bejleri etj., ndërsa nga Kosova është ftuar këngëtari Naim Krasniqi.
Në një monitor gjigant për të pranishmit do të shfaqen pamje nga festivalet dhe koncertet ku ka marrë pjesë Vaçe Zela, si dhe intervista të saj. Koncerti mbështetet nga Ministria e Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve, e cila vitin 2009 e ka shpallur edhe si “Viti Vaçe Zela”, Radiotelevizioni Publik Shqiptar etj.
E lindur më 7 prill 1939 në Lushnjë, Artistja e Popullit Vaçe Zela është pjesë e librit të 500 personaliteteve me më shumë influencë në botë, e vetmja shqiptare që mori këtë çmim nga Instituti i Biografive në Amerikë. Në Paris, e krahasuar me këngëtaren e madhe franceze Edit Piaf, ndërsa në Itali me të madhen Mina. Talenti i saj u zbulua qysh në fëmijërinë e hershme dhe më pas ajo do të ishte pjesë festivaleve të muzikës, që në fillimet e tyre në vitin 1962 e deri në vitin 1981, kur u largua nga skena si fituese e çmimit të parë. Fituese e shumë çmimeve në festivale, mund të përmendim shumë këngë të saj, si “Çelu si mimoza”, “Djaloshi dhe shiu”, “E dua vendin tim”, “Ëndrra ime”, “Lemza”, “Nënave shqiptare”, “O diell i ri”, “Sot mbusha 20 vjet”, “Të lumtur të dua” etj. I janë akorduar një sërë titujsh, si “Artiste e Merituar”, “Artiste e Popullit”, “Mjeshtre e Madhe e Punës”, “Qytetare Nderi e Lushnjës”, “Qytetare Nderi e Qarkut të Fierit” apo “Nderi i Kombit”.
Zela ka marrë “Diskun e artë” nga Amerika për kontribut në shoqëri. Në vitin 97 është zgjedhur gruaja e vitit 97-98 në Kembrixh të Anglisë “Mikrofoni i artë”, nga Ministria e Kulturës e Kosovës “Çmimi i karrierës” e shumë të tjera. Ndërsa Instituti Biografik Amerikan e rreshton në botimin e tij ndër 500 njerëzit më me influencë. Viti 1991 do të shënonte ngjitjen e fundit në skenë për të, pikërisht në Zvicër në një koncert për shqiptarët që jetonin atje. E larguar prej vitesh në Zvicër, Vaçe Zela jeton me bashkëshortin e saj, Pjetër Rodiqin, dhe vajzën Irma.
***

Gazeta Tirana Observer
5 prill 2009. Megjithë gjendjen shëndetësore jo të mirë aktualisht, ajo pranoi me kënaqësi të japë këtë intervistë për gazetën « Tirana Observer », duke shprehur në të njëjtën kohë me modesti se nuk ka bërë ndonjë gjë të madhe gjatë jetës së saj, vetëm ka dhënë një mesazh modest nëpërmjet muzikës popullit të vet mirëdashës dhe fisnik. Kjo modesti e ka karakterizuar dhe e karakterizon gjithmonë Vaçen tonë kombëtare, çdo herë që flet me të.

Mendohet që presidenti Topi do të bëjë një dekorim special, a i vlerësoni këto dekorata që ju bëjnë personalitetet?
Natyrisht. E kam të vështirë t’jua shpreh me fjalë, se ç’do të thotë kjo për mua. Unë  jam larguar prej skenës shqiptare gati një çerek shekulli më parë, prandaj çdo vlerësim që më bëhet në këto kushte, merr një domethënie të veçantë. Kjo më lumturon, madje është pak të them, dhe nuk e teproj aspak se m’a shton jetën, në kuptimin e mirëfilltë të kësaj fjale : më shton jetën. Dhe mua pra nuk më mbetet gjë tjetër veçse të ritheksoj me sinqeritetin tim më të madh,  nga thellësia e zemrës mirënjohëse. Mund ta konsideroja një  dukuri të çuditshme faktin që ndonëse kam marrë një numër « të madh » vlerësimesh (po e them me modesti), megjithatë çdo konsideratë e tillë shoqërohet gjithnjë me emocione të veçanta tek unë. Veçanërisht tani në kushtet e sëmundjes, këto rriten me progresion gjeometrik. Për shembull, vitin e kaluar, pikërisht presidenti Bamir Topi, më uroi midis shumë të tjerëve për ditëlindjen. Këtë e vlerësoj tepër dhe me mirënjohje të thellë.
A jeni në dijeni që edhe brezi i ri e ka mësuar tashmë që këngëtarja më e madhe e të gjitha kohërave për muzikën shqipe quhet Vaçe Zela?
Është e vërtetë. Dhe kjo më lumturon. Përmes shtypit, për të cilin, nëpërmjet Internetit, më vëne në dijeni bashkëshorti Pjetër dhe vajza Irma. e kam ndjerë vërtetësinë e këtij pohimi. Megjithatë, shpresoj që  të jetë kështu si thoni ju, sepse këtu gjej, veç të tjerash, jo vetëm një vlerësim të ndihmesës sime modeste, por edhe të dashurisë që kanë njerëzit për vlerat e mirëfillta të motiveve muzikore që kanë frymëzuar edhe kompozitorët e brezit tim. Gëzohem me gjithë shpirt për këtë.
Cili është pengu yt gjatë gjithë karrierës?
Nuk jam në gjendje t’u jap një përgjigje të saktë për ato emocione që unë kam përjetuar në skenën shqiptare dhe siç thashë edhe më lart, vazhdoj të përjetoj dhe të ndjej edhe sot e kësaj dite, dashurinë dhe afërsinë njerëzore që më dhurojnë vlerësimi, ndoshta edhe i tepruar, i arritjeve të mija lëmin e këngës.  Publiku shqiptar më kanë dhënë dhe s’rresht të më japë emocione të pakrahasueshme, që vetëm bashkëkombasit kudo që janë në Atdhe apo Diasporë, janë në gjendje t’i dhurojnë.
Cila është ajo këngë e re e muzikës shqipe që ju ka lënë mbresa?

Për fat të keq, për shkak të gjëndjes sime jo të mirë shëndetsore, më duhet të pohoj, për të qënë thellesisht e sinqertë, se të paktën gjatë dhjetëvjeçarit të fundit nuk kam qënë në gjendje të ndjej në vazhdimësi arritjet e muzikës së sotme shqipe.
***
Kur duartrokitej Vaçe Zela
« Tirana Observer »
shkruar nga Naun Kule
E shtunë, 4 prill 2009. I ulur mes sekretarit të parë dhe kryetarit të komitetit, udhëheqësi dukej i hareshëm, me sy të përngulur në podium, me buzëqeshjen babaxhane dhe aq dashamirëse sa e ngopte me gëzim dhe lumturi gjithë popullin  e Krutjes, i cili kishte fatin e madh ta shihte  mes tij, t’i gëzohej  duke i shprehur dashuri  dhe  mirëseardhje.
Dhe, për t’i rrëfyer komandantit sa lumturisht jetonin kooperativistët myzeqarë, pas gjithë punëve aty, mbledhjes me kuadro, takime dhe vizita, në fund ishte koncerti artistik. Përcjellja e udhëheqësit do bëhej me këngë dhe valle. Ndaj përkujdesja e partisë në rreth për koncertin, kishte qenë aq e madhe. Vizita e udhëheqësit në kooperativën e dalluar të Krutjes ishte historike, ishte nder i madh, por…

Megjithatë, gjer tani, gjithçka mirë. Ja edhe koncerti dhe…shoku Leko numëronte minutat dhe ora  i  dukej muaj. Ta soste edhe koncertin, ta përcillte  udhëheqësin kështu, të qeshur. Mirëpo, tek ky djallo koncert e kishte një hall. E kishte një kleçkë ky që…Se, me këta të mëdhenjtë kur merr të vësh vetulla, nxjerrë  sytë, ngul një gozhdë si punë e breshkës, që të kryqëzon si Krishtin. Dy herë kishte debatuar me ata të komisionit  miratues të koncertit. Në fund e bindën se s’kishte gjë për t’u shqetësuar.

Këndon Vaçe Zela”! – tha konferencierja. Aq i fortë iu duk ky zë, sa lëvizi vetiu apo u hodh nga karrigia? Duartrokitjet e turmës që mbushte oborrin e shkollës dhe fushën e sportit, thirrjet “Vaçe-Vaçe”, e bënë t’i uturinte më shumë koka me mendjen degë më degë.
Herë shihte njerëzit përballë, herë me bisht të syrit, fytyrën e udhëheqësit në krah, e cila qeshej e i gëzohej këngëtares së re; një çupë e hajthme kjo, veshur si me ngjyrat e fushës, me një trike gjysmëgolf ngjyrë tatlle. Nën jakat e bardha të bluzës, një rreth rruazash ia zbukuronte gushën. Këndonte e qetë dhe e sigurt, me një lirshmëri skenike të admirueshme për moshën dhe vendin.

Por shoku Leko as dëgjonte këngë, as shihte këngëtare. Mendjen dhe frikën e kishte këtu, në krah. Vëngëronte sytë majtas dhe, paçka brohorive të turmës që duartrokiste nën ritmet e këngës, asgjë s’i hynte në sy. Asgjë s’i dukej  më e mirë dhe më e bukur se ajo…buzëqeshja miratuese e burrit në krah. Ky, ballas podit dhe këngëtares, ulur rehatshëm këmbë përmbi këmbë në kolltukët e sjellë enkas nga qyteti, përcillte ritmet e këngës duke i shoqëruar me  lëvizjet   poshtë-lartë të gishtave të dorës mbi gju, si të orkestronte që aty gjithë festën, turmën e njerëzve dhe këngëtaren atje!
Eh, këngëtarja! Po sikur t’i shkrepej e të pyeste për…?!
Thirrjet “Vaçe-Vaçe” dilnin mbi brohorimë. Shokut Leko po i digjnin veshët dhe shihte burrin në krah  për t’i marrë ndonjë mendim, për mirë a për keq. Gjak ngrirë nga thirrjet horaz të emrit të këngëtares së re (sikur t’ia bënin për inat), rikujtoi prapë çka kishin thënë  ata të komisionit miratues dhe u ndje i penduar. Dy nga pjesëtarët aty kundërshtuan rreptë. Po, po! Kot nuk i dëgjoi!
“Kënga para udhëheqësit të partisë është historike, shokë, nuk mund ta këndoj kushdo! Nderi që po na bënë partia dhe udhëheqësi ynë me vizitën mes nesh, duhet t’ia shpërblejmë. Por, me  njerëz të devotshëm, shokë,  me njerëz të partisë. Se, edhe fukarallëk rrëfejmë kësisoj, apo jo? Nuk paska Lushnja  këngëtarë tjetër, por këngë pas kënge vetëm Vaçen?!

Megjithatë, sekretari i kulturës  me ca të tjerë  ia zbutën të keqen dhe e bindën. Për mirë a për keq? Ndoshta për të keqen time. Qe kthyer nga shkolla në Tiranë se  nuk kishte fituar, thoshin. Ca thoshin se  këndonte këngë të huaja, madje  me kitarë dhe  pas orarit të gjumit. E pastaj? Një  çupë e re, në shkollë të mesme…

Duartrokitjet shpërthyen sërish. Këngëtarja përkulej me dorën në zemër, ndërsa ky, burri në krah,  u ngrit paksa, duartrokiste me fytyrën e mbuluar nga e qeshura dhe xheç këmbeu  kokë më kokë me kryetarin në krahun tjetër.
Shoku Leko u ftoh. “Ç’po i thotë? Po ai, ç’i mollois”?
Njerëzit, gjithnjë e më fortë thërrisnin: “Bis-bis-bis…Kitarën, kitarën…me kitarë”!
“Çfarë thonë, mo Leko, ç’duan”?
“Kitarën, komandant…I thonë të marrë kitarën…Vaçja këndon me kitarë”.
“Po  ta marrë, mo Leko! Pse të mos e marrë  qitharën? Ta marrë dhe…”.
“Po, po! Do ta marrë doemos, ja…”.
Por tani shoku Leko e humbi krejt. Nuk ishte më aty, s’e mbante më vendi. E dinte ai, Vaçja me kitarë dyfishohej! Harronte kush e dëgjonte dhe kë kishte përballë. Mirëpo, shqelmat e burrit këtu s’i njeh Vaçja. Këto i ha unë. Apo nuk e di  shqelmin e këtij?…
Prapë vëngëroi sytë në krah.
Udhëheqësi po duartrokiste. Gishtërinjtë e tij uleshin e ngriheshin mbi  këmbën përmbi gju, tek shoqëronin melodinë dhe zërin e bukur të Vaçes. Apo tiktakun e zemrës së shokut Leko?
“Nga është kjo çupë, shoku  Leko, të vendit e…”
“Po, komandant, nga Lushnja”!  Sekretari nuk e njohu zërin e vet. Ndërkohë vuri re se tjetri s’e fshehu kënaqësinë për këngëtaren e re.
“E shikon, mo Leko, ç’ka bërë partia tonë!? Ja, këndojnë e kërcejnë fshatshe çupat tona, me qitharë  e çifteli.
Me shokë e shoqe, me djem e burra! Po nesër? Më shumë e më mirë. Se, më thuaj, shoku Leko, ka kënduar ndonjëherë kështu vajza dhe gruaja myzeqare, ëëë? Kurrë, shoku Leko, asnjëherë! Vetëm beu dhe  agai  këndonte  e  gëzonte  këtyre  anëve”.
“Po.! Tani shoku…” – i erdhi zëri Lekos.
“Ndaj ta ndihim rininë, shoku Leko! Ta udhëheqim. Të shkollohet dhe kalitet rinia tonë!  Këtej do dalin artistët e këngëtarët”.
Në pod përsëri  Vaçja, prapë me kitarë. Përsëri buçimë zërash dhe duartrokitje. Përsëri udhëheqësi u përngul, e la bisedën dhe përsëri zuri t’i përcillte ulje-ngritjet e melodisë me këmbën mbi këmbë. Pushteti i artit kishte bërë të vetën! Shoku Leko mori zemër.
“Në shkollë e kemi, shoku…në Tiranë”.
“Shumë mirë, shoku Leko, t’i mbajmë afër talentet. Ata janë ndihmësit tanë.
Kaq u desh që  sekretari të ngrohet, t’i  shkrijë gjaku. Tani ishte i tëri, e hodhi lumin.
Vet  arti dhe këngëtarja e re Vaçe Zela e nxorën nga ngërçi që e mbante ftohtë dhe gjakngrirë. Magjia e artit,  meloditë dhe mesazhi që përcillte artistja e re nga ajo skenë e improvizuar e këtij fshati myzeqar, ia “hiqte spaletat” çdo komandanti e udhëheqësi, tek ngrinte në piedestalin e muzës pikërisht të pavdekshmit, artin dhe artistin, për të cilët, e gjithë njerëzia aty brohorisnin në kor këngën e kësaj goce të re, veshur e zbukuruar me ngjyrat e fushës, me emrin Vaçe!
***

Gazeta AMC-Press Zvicër
E papërsëritshmja Vaçe Zela
Nga Elida Buçpapaj
E mërkurë, 8 prill 2009
Ajo është mbretëresha e këngës shqiptare, ikona, ylli, fenomemi, e jashtëzakonshmja që edhe sot, kur i ka mbushur 70 vjet, mbetet e papërsëritshme. Edhe sikur të gjitha fjalët të shterohen, edhe sikur të gjitha epitetet të përmenden, edhe sikur të gjitha metaforat të thirren në ndihmë, nuk do të mjaftonin për të përshkruar mrekullinë hyjnore të zërit të Vaçe Zelës. Prej një gjysmë shekulli ky zë vazhdon t’i pasurojë e t’i kthjellojë papushim shpirtërat e shqiptarëve. Në shekuj, ky zë do t’i shoqërojë breznitë e shqiptarëve e përherë do t’i fisnikërojë ata.
Ajo shënon atë lartësi, të cilën të gjitha këngëtaret duan ta arrijnë, por asnjera nuk e arrin dot. Të gjitha i këndojnë këngët e saj, por kjo nuk i bën t’i afrohen asaj, por kurrë nuk mund ta kenë spontaneitetin e saj. Sepse që të jesh një këngëtare e madhe duhet të kesh një sensibilitet të madh, që nuk ka lidhje me etjen e sotme të këngëtareve për të fituar para dhe me para ta blejnë famën. Fama nuk blihet, fama fitohet, duke ia rëmbyer zemrën publikut. Publiku është sovrani më i padiskutueshëm, që shkon atje ku e çon kënga e vërtetë, të cilën e përcjell zëri parajsor i Vaçe Zelës. Ai zë e bën këngëtaren të ketë autoritetin e një perëndeshe, edhe kur ka vite të gjatë që i mungon skenës shqiptare. Sot shqiptarët që janë të lirë më tepër se kurrë të shprehin vullnetin e tyre, i kthejnë sytë nga Vaçe Zela. Sot kur muzika prodhohet si një industri e vërtetë, sytë e publikut qëndrojnë të fiksuar tek Vaçe Zela.
Sot kur shqiptarët e kanë përmbysur diktaturën dhe, me anëtarësimin në NATO, janë më pranë se kurrë me Perëndimin, e shohinVaçe Zelën si mishërimin e kultivuar të popullit shqiptar, si shprehjen më autentike të gjenisë së tyre. Me zërin e saj, me gjestikulacionin e saj, me natyrshmërinë e saj, me interpretimin e saj si një aktore e madhe, i ngrinte në këmbë si një uragan i vërtetë zemrat shqiptare, dhe i bënte të besonin dhe të besojnë se shqiptarët janë një komb i madh.
Sot kur Vaçja ka ditëlindjen, sa çeli dita dhe hapa televizionin satelitor, menjëherë pashë me kënaqësi se Shqipëria e kishte si kryelajm nderimin e artistes së madhe, e cila jeton në Zvicër me vajzën dhe bashkëshortin e saj. Pastaj dëgjova zërin e mallëngjyer të Vaçes, të cilën kur gazetari e pyeti se ku donte ta festonte këto ditë, ajo u përgjigj natyrshëm me dy fjalë „në Shqipëri“. Vaçja do me gjithë shpirt që ta festojë ditëlindjen e saj në Shqipëri, kurse e gjithë Shqipëria kërkon që të vijë në Zvicër për t’ia uruar asaj një jetë të gjatë.
Ndërsa ne shqiptarët që jetojmë në Zvicër, patëm fatin e madh që në emër të gjithë shqiptarëve anembanë botës, në Shqipëri, Kosovë, Maqedoni, Malin e Zi, Luginën e Preshevës dhe Diasporë ta përqafojmë dhe t’ia urojmë ditëlindjen duke ia shtrënguar duart dhe duke u parë sy më sy me të papërsëritshmen këngëtare shqiptare, e cila këto përmasa i gëzon falë ndjeshmërisë së saj dhe dashurisë së madhe ndaj tokës e qiellit shqiptar, falë të cilit ajo është kjo që është sot“.
***

Gazeta Panorama
Nga Alma Mile
07.04.2009. Sa herë ka shpresuar se do të bëhej më mirë dhe do të mund të merrte avionin e të kthehej në Tiranë. E ka pritur me padurim këtë moment dhe nuk e fsheh dot mallëngjimin, kur e pyet se kur do të kthehet sërish në Shqipëri. Këngëtarja e madhe shqiptare, Vaçe Zela mbush sot 70 vjeç. Me këtë rast qindra urime i kanë shkuar këngëtares nga çdo kënd i globit, ku ka shqiptarë dhe adhurojnë këngët e saj. Ajo është e mallëngjyer dhe i sëmbon në zemër që këtë 70-vjetor nuk do të mund ta festojë dot në vendin e saj. Është lumturuar pa fund, kur një përfaqësi nga Radio Televizioni Shqiptar dhe presidenca shqiptare, i kanë shkuar në shtëpinë e së bijës, ku jeton prej vitesh, dhe i kanë çuar urimet dhe dhuratat për ditëlindje. Përmes së bijës, këngëtarja na sjell emocionet në këtë përvjetor larg vendit të saj.
Zonja Vaçe, duke ju uruar fillimisht jetë të gjatë, do të donim të dinim, si e pritët idenë për të organizuar një mbrëmje “Gala” për nderin tuaj në Tiranë?
Ju faleminderit për urimet. Dëshira fisnike për të kremtuar përvjetorin tim të shtatëdhjetë më ka prekur shumë.
Ky vit kulturor në Tiranë mban emrin tuaj, çdo të thotë kjo për ju?
Aq shumë, sa e kam të vështirë ta përmbledh në fjalë.
Vazhdoni të mbeteni zonja e skenës shqiptare, keni marrë shumë çmime, po ka ndonjë gjë që ju ka mbetur peng, që nuk e realizuat dot?
Ndoshta po të më kishit pyetur dikur, kur isha akoma aktive në jetën artistike, edhe mund t’ju kisha thënë diçka. Sot i kam harruar të gjitha këto. Ajo që më ka mbetur thellë në kujtesë është dashuria e pafund që më ka dhënë dhe vazhdon të më japë edhe sot publiku shqiptar.
Në dhuratën që ju erdhi nga Presidenca shkruhej “mitit shqiptar”, si ju duket kur ju thonë kështu?
Gëzohem me gjithë shpirt. Këto janë momente që s’është pak të them që më shtojnë jetën.
Çfarë ju mungon më shumë nga Tirana?
Gjithçka. Më ka marrë malli aq shumë për Shqipërinë. Ai vend më ka dhuruar një jetë plot emocione. Ai vend më bëri këtë që ju thoni se unë vazhdoj të jem për ju.
Do të donit të vinit?
Oh më mirë mos më pyesni, sepse prekem shumë. Kjo është ëndrra ime më e madhe. Lus Zotin që kjo një ditë të bëhet realitet.
Si ju duket kur dëgjoni këngët tuaja të interpretuara nga këngëtarë të tjerë?
Jam e lumtur që ato këngë vazhdojnë t’i mbijetojnë kohës.
Koncerti
Sot në orën 20:30 në Pallatin e Kongreseve, organizohet mbrëmja “Gala”, “Vaçe Zela, një grua, një zë, një mit”, për nder të këngëtares së madhe. Koncerti është organizuar nga radio televizioni Publik Shqiptar, nën kujdesin e veçantë të zonjës së parë, Teuta Topi. Koncerti është menduar në formën e një spektakli, ku këngët më të mira të këngëtares, të interpretuara nga të tjerë zëra, do të ndërthuren me kujtime miqsh dhe kolegësh. Ndërkaq, këngëtarja do të jetë e pranishme përmes pamjeve arkivore, që do të shfaqen në një monitor të madh.
Këngët
Nga fondi i pasur i këngëve të kënduara nga Vaçe Zela, janë përzgjedhur 15 më të mirat, mes të cilave shumë fituese çmimesh të para. Të orkestruara nga Adrian Hila, këngët do të vijnë nën interpretimin e këngëtarëve më të mirë të skenës shqiptare si Myfarete Laze, Irma dhe Eranda Libohova, Vikena Kamenica, Sidrit Bejleri, Juliana Pasha, Endri dhe Stefi, Qemal Kërtusha, etj., si dhe Naim Krasniqi, si i ftuar i veçantë i mbrëmjes.
Dhuratat për ditëlindje
Një mikrofon i larë në ar, i punuar me kujdes të veçantë, ishte një nga dhuratat që Presidenti i Republikës i bëri këngëtares Vaçe Zela, për ditëlindje. Në pllakatin e tij shkruhej “Vaçe Zelës si një grua, si një zë, si një mit. Nga Presidenti i Republikës, Bamir Topi dhe Zonja e parë Teuta Topi”. Ndërsa dhurata e dytë ishte një letër e gdhendur në dru, ku shkruhej: “Perlës së muzikës shqiptare nga të gjithë shqiptarët”.
***

Gazeta Shqiptare
Nga Anila Basha
7 prill 2009. “Isha nëntë vjeç dhe më hipën në një karrige, më veshën një fustan nuseje. E vetmja gjë që nuk gjetën dot ishin një palë këpucë, kështu që herën e parë kam kënduar zbathur”… Në 70- vjetorin e saj, Vaçe Zela rrëfen ekskluzivisht për Gazetën Shqiptare rrugën e saj drejt skenës… Në qytetin e saj të lindjes ajo ishte një talent, por nuk u pranua në Liceun Artistik. Madje u quajt e paaftë… Për hir të kësaj gjëje, ajo zgjodhi të studionte për dramë e jo për kanto… Por më tej vjen suksesi, çmimet dhe dashuria e publikut. Sot në Tiranë do të festohet ditëlindja e saj. Gjest që e emocionon dhe e përlot. E pamundur për të qenë mes popullit të saj, ajo shpreh mirënjohjen për njerëzit, që e kanë bërë më të lumturën…
Si ndiheni që në 70-vjetorin tuaj Ansamblii Këngëve dhe Valleve Popullore do të sjellë këngët tuaja në një koncert vetëm për respekt të ditëlindjes suaj?
Ky është një nder shumë i madh që më bëhet. Jam shumë e prekur nga ky gjest fisnik.
Si e kuptoi Vaçja që ishte një këngëtare e lindur? Kur filloi të këndojë për herë të parë? A është e vërtetë se kjo ka nisur pikërisht ditën kur Vaçja po shkonte të mbushte ujë?
Unë rrjedh nga një familje që e ka dashur shumë këngën. Nëna ime ka pasur zë të bukur, kështu që edhe unë jam rritur me dashurinë për këngën dhe si fëmijë këndoja jo vetëm në shtëpi por edhe kur shkoja të mbushja ujë. Gratë e lagjes që mbushnin ujë në çezmë, kanë qenë për herë të parë publiku im.
Ju keni filluar të këndoni që e vogël. Si mundej Vaçja të arrinte në mikrofon?
Isha nëntë vjeçe dhe më hipën në një karrige, më veshën një fustan nuseje. E vetmja gjë që nuk gjetën dot ishin një palë këpucë, kështu që herën e parë kam kënduar zbathur.
Por nuk u kuptua, sepse i leva këmbët me shkumës. Edhe sot qesh kur më kujtohet ajo ditë.
Për herë të parë ju nuk jeni pranuar n ë  Liceun Artistik, me argumentin se nuk kishit m b ushur moshën për në Lice. A u zhgënjyet nga kjo, kur të gjithë e dinin dhe njihnin tashmë zërin tuaj?
Më falni, por më duhet t’ju korrigjoj. Argumenti nuk ka qenë mosha. Thjesht më quajtën të paaftë. Natyrisht që u zhgënjeva jashtë mase. Atëherë në Tiranë nuk më njihnin, por Lushnja mbeti po aq e zhgënjyer sa edhe unë. Ata të gjithë krenoheshin me mua dhe nuk arrinin ta besonin që më quajtën të paaftë.
Le të ndalemi pak në vitet tuaja si mësuese muzike pas gjimnazit. Pse e pranuat atë detyrë? Nuk gjetët vend në skenat e Tiranës?
Punova një vit si mësuese muzike, deri sa më doli e drejta e studimit për në Akademinë e Arteve.
Si shpjegohet që ju nuk ndoqët degën e kantos, por u regjistruat në shkollën e lartë për dramë?
Sepse mendova që përsëri nuk do të më pranonin, por megjithatë doja me çdo kusht të bëhesha artiste.
Pse i braktisët studimet për dramë në vitin e tretë të shkollës?
Sepse qëllimi im nuk ishte të bëhesha aktore dhe atëherë sapo fillova punën në Estradën e Ushtarit, dhe prandaj e pata të pamundur të vazhdoja më tej studimet.
Kur ka qenë rroga juaj e parë dhe çfarë keni bërë me të?
Kur fillova punë në Estradën e Ushtarit, dhe me të i bleva një xhaketë lëkure babit.
Si mundët ju me ato këngë, tek të cilat dukshëm shiheshin edhe nota që nuk i shkonin përshtat regjimit, të vazhdonit të këndonit duke fituar respektin e publikut?
Ndoshta sepse publiku e ka ndjerë që unë kam dashur çdo këngë që kam kënduar. Unë nuk i këndoja këngët që “s’më ngjisnin“ dhe jo rrallë kompozitorët dhe poetët kalonin net të tëra pa gjumë derisa përmbushnin kërkesat e mia. Por ata ma falnin mundin që u krijoja, pasi edhe ata vetë në fund bindeshin që kisha pasur të drejtë.
Cila është dita më e bukur e jetës suaj?
Dita kur jam bërë nënë.
Le të flasim pak për ikjen tuaj drejt Zvicrës? E dëshiruar, e vlerësuar, e kërkuar gjithandej në Shqipëri. Pse zgjodhët Zvicrën?
Nuk mund ta quaj zgjedhje. Unë erdha së bashku me bashkëshortin tim për të vizituar vajzën, e cila jeton në Zvicër. Pastaj u sëmura dhe mbeta këtu.
Cila është gjendja juaj shëndetësore tani?
Natyrisht nuk jam më ajo që isha, por nuk dua të ankohem. Pas asaj sëmundjeje të rëndë që kalova, më duhet të them se është një mrekulli që vazhdoj të jetoj.
Sot nuk doni të dilni para kamerave. Po festoni 70-vjetorin? Pse, çfarë e mundon Vaçen?
Unë kam qenë një jetë të tërë para kamerave dhe dua që publiku të më mbajë mend si kam qenë, dhe jo si jam sot.
Çfarë do të donit t’i thoshit publikut shqiptar, dhe të jeni të bindur se të gjithë presin fjalën tuaj….
Publikut shqiptar do të doja t’i thosha që më ka dhuruar një jetë plot emocione, që më ka bërë të ndjehem njeriu më i lumtur. Jua them me gjithë shpirt, se askund në botë nuk mund të gjesh një publik të tillë si ai yni, që vazhdon të më dojë edhe pas një çerek shekulli që i jam larguar skenës, që më bën të ndjehem aq krenare që jam shqiptare. Ju jam thellësisht mirënjohëse!
***
E martë, 07 prill 20009 Koha Jonë
Nga Ben Andoni
Sic ndodh rendom, kur afron nje pervjetor, te gjithe rendin. “Kundershtaret”, qe te tregojne se aksh institucion nuk e kujtoi dhe te tjeret, ata panegjiriket, qe per fat te keq, Shqiperia i shumon pafund, qe flasin me patetizma. Ne rastin e Vaçe Zeles, qe sot me 7 prill ploteson 70 vitet e saj, eshte krejt ndryshe. Perpjekjet e dy paleve jane te humbura. Vaçe Zela eshte ne mendjet e njerezve dhe e ruajtur njesoj ne kujtesen e tyre si ne ditet e saj me te mira, kur interpretonte. Ndaj, edhe meritoi me te drejte 11 cmime rresht ne festivalet kombetare. Askush nuk e paragjykoi, cmimin e saj. U largua nje dite, per te mos u kthyer me ne skene, por duke lene pas kujtesen e timbrit te saj dhe te vokalit te jashtezakonshem. Ajo, vete, gjate ketyre 25 viteve te fundit, nuk ka rendur qe te marre lavderime. Vaçe Zela ka gjetur paqen me talentin e saj. E ka nderuar ate, ashtu si talenti e ka nderuar ate, duke mos e lene kurre ne balte.
Nderimi
I tille nderim do te jete dhe sot ne Pallatin e Kongreseve, kur nen patronazhin e Zonjes se Pare, Teuta Topi, do te zhvillohet nje mbremje “Gala”, per nder te kengetares. “Vaçe Zela, nje grua, nje ze, nje mit”, e kane titulluar koncertin organizatoret e saj, qe eshte i pari i ketij lloji kushtuar kengetares dhe qe eshte bere fale Ministrise se Kultures dhe TVSH-se. Jane 15 kenge, te cilat te orkestruara nga Adrian Hila, do te interpretohen nga Qemal Kertusha, Myfarete Laze, Irma dhe Eranda Libohova, Vikena Kamenica, Sidrit Bejleri, Juliana Pasha, Endri dhe Stefi, etj. Disa nga kenget qe do te kendohen jane “Valsi i lumturise”, “Naten vone”, “Mesnate”, “Nenave shqiptare”, “Rrjedh ne kenge e ligjerime”, “Nuk e fshehim dashurine”, “Flake e bore”, etj. Nderim per kengetaren do te jete dhe ne faktin qe te gjitha kenget do te jene “live”, sipas koordinatores se aktivitetit Alma Hoti. Por, ne Zvicer, ku jeton prej kohesh kengetarja e njohur, ka marre edhe disa dhurata nga ana e Presidentit Shqiptar Bamir Topi dhe bashkeshortja e tij Teuta. Nje prej dhuratave ishte nje mikrofon i lare ne ar, i punuar enkas per pervjetorin. Ne pllakatin e tij shkruhej: “Vaçe Zeles si nje grua, si nje ze, si nje mit- Nga Presidenti i Republikes, Bamir Topi dhe Zonja e pare Teuta Topi”. Ndersa dhurata e dyte ka qene nje “leter”, pergatitur ne forme papirusi dhe e gdhendur ne dru, ku shkruhej: “Perles se muzikes shqiptare nga te gjithe shqiptaret”. Thjesht.
Pas Vaçes
Por, per gjithe shqiptaret, historia qe vjen pas Vaçes nuk eshte më ndonje histori e madhe kengetaresh. Ka pasur nje bum emrash, por shumë pak e kanë vendosur stekën në lartesite, ku gjendej normalisht Vaçe Zela. Ne vend te kesaj gjendje, muzika e lehte shqiptare ka vuajtur nje tranzicion te veshtire dhe pershtatjen me kohet e reja. Tekstet, muzika dhe zerat me tonalitetet e munguara kane bere nje kulture, qe e ka zvetenuar shume traditen e muzikes se lehte shqiptare. Ndaj kur permendet emri i Vaçe Zeles, me shume se nderim per vete kengetaren eshte homazh per vleren e vertete te muzikes shqiptare, qe e ka mbajtur nje perfaqesues si ajo.
Retrospektive
“Vaçja ka patur nje vokal te shkelqyer, te qarte, te pastert, te deshiruar per t’u imituar. Kishte nje shtrirje te zerit prej nje oktave deri ne kuinte (‘do’ natyral ne ‘re’ kaluese). Kjo varej nga trajtimi qe i bente kenges. Ka kenduar ne te gjitha menyrat, kryesisht me ze gjoksi, por (me rralle) dhe me importim (ne notat lart), me ze koke ( i cili eshte me i kthyeshem teknikisht), te cilet i kombinonte me shume inteligjence, cka varej nga materiali muzikor. Kjo i jepte mundesi ta zgjeronte diapazonin. Zeteronte mjete shprehese teknike, qe e conin ne konturime temelosit, me vibrime te shkelqyera te zerit: me glisandot, postamentin, ngjyrimet dhe levizjet kolovature te zerit ku me ndjeshmeri, ne gjysme zeri, e ka perdorur dhe kantilenen ( si shprehje te embelsise se tingullit). Kantilena (nepermjet vibrimeve te ngrohta), si element teknik, e bente kengetaren te degjohej ndjeshem (lehte) ne salle; ajo i vinte per shkak te lidjeve te frazes, linjes vokale etj., me boten shpirterore” (Cituar nga Vaçe Zela..magjia e kenges shqiptare-shkruar nga As.Prof. Nexhat Agolli).

Nuk ka me Vaçe. Tani ka ne mase kinse kengetare, qe fale studiove moderne te regjistrimit, te duken aq te talentuar. Vajza te bukura, gjysme te zhveshura dhe pseudo. Pafund te tille. Per fat te keq, nuk ka me Vaçe. Dhe, s’ka talente si Vaçja- qe te besonim ne ato pak gjera te mira, qe e kane mbajtur te paprekur cilesine e vleres ne Shqiperi.
***

Kur kishim nevojë për këngët e Vaçes
Gazeta « Standard »
Nga Suela Furriku

Kompozitorë, këngëtarë, regjisorë dhe miq të këngëtares, sonte në një koncert gala në Pallatin e Kongreseve, do të risjellin gjatë 120 minutave krijimtarinë 50-vjeçare të Vaçe Zelës. Edhe 70-vjetori i ditëlindjes së këngëtares festohet pa praninë e saj. Shëndeti jo i mirë i ka ndalur rikthimin e saj në Shqipëri. Këngëtare të njohura ndër vite si: Myfarete Laze, Irma dhe Eranda Libohova, si dhe këngëtarët Qemal Kërtusha, Gaqo Çako, Sidri Bejleri etj., do të interpretojnë këngë nga repertori i zgjedhur i Vaçe Zelës
Pse këngëtarja i ka “kthyer” kurrizin Shqipërisë qysh në ’90-ën, askush nuk e ka një përgjigje. Sot ajo mbush 70 vjeç dhe dy projekte në kryeqytet ishin menduar në një ditë, por vetëm njëri, koncerti që do të mbahet në Pallatin e Kongreseve do të manifestojë madhështinë e Vaçe Zelës. As kjo veprimtari që organizohet nga Ministria e Kulturës dhe as ajo që u hodh në shtyp para disa muajsh nga qendra metropolitan (që tani rezulton o dështim, o marrëveshje) nuk mundën të sillnin në Tiranë këngëtaren. Rikthimi i saj po, do të ishte një ngjarje e përmasave kulturore për shqiptarët që tani e kujtojnë si legjendë që talenti iu izolua përdhunshëm në diktaturë. Mit për 40 vjet, ku zëri i saj ishte drita në fund të tunelit komunist. Simbol i fuqisë së lirisë, me aq sa mundej, mund të thuhet për këngëtaren Vaçe Zela që mbush 70 vjet nga lindja. Ajo kishte shkallën më të lartë të frymëzimit artistik, është përcaktimi më ideal që i ka bërë kompozitori Ferdinand Deda. Ndërsa për një brez tjetër, Vaçe Zela u bë mit në mënyrë të vetëdijshme, për të realizuar nevojën e komunikimit ngjeshur pas trupit të një radioje. Duket sikur këngëtarja, pavarësisht rrethanave, kishte vendosur të matej me përsosmërinë. Pas viteve ’90 heshtja e saj u lidh emigrimin. E gjendur prej vitesh në Zvicër, Vaçe Zela ka marrë titullin “Nderi i kombit”, nderuar nga Presidenti Aleksandër Moisiu, e cila është konsideruar tashmë nga të gjithë brezat si meteori i fatit që i ra për pjesë Shqipërisë, në vitet e zymta të diktaturës. Ndërsa koncerti i sotëm do të shënojë të vetmen veprimtari më me rëndësi që është mbajtur në këto vite për këngëtaren, pas stimulit moral që ka marrë në festivalin maratonë të “Këngëve të shekullit”, ku këngëtarja ndonëse e ftuar, nuk ka pasur mundësi të vijë, duke përshëndetur publikun shqiptar në lidhje të drejtpërdrejtë me telefon.
Kompozitorë, këngëtarë, regjisorë dhe miq të këngëtares do të risjellin gjatë 120 minutave të këtij aktiviteti copëza nga krijimtaria e saj 50–vjeçare, nga jeta e saj familjare dhe shoqërore. Disa nga këngëtaret më të njohura të vendit ndër vite dhe sot si; Myfarete Laze, Irma dhe Eranda Libohova, Qemal Kërtusha, Gaqo Çako, Sidri Bejleri etj., do interpretojnë këngë nga repertori i zgjedhur i këngëtares. Ideatore e këtij aktiviteti është Nevila Hoxha, skenaristë dhe regjisorë janë vëllezërit Laço, ndërsa skenograf është Joni Kraja. Ikja nga Shqipëria është një përjetim jo i zakontë për këngëtaren që kaloi kulmin e saj nën diktaturë: “E mbaj mend si tani. Ishte diell. Atje të gjithë ditët kishin diell dhe unë e kujtoj gjithmonë Shqipërinë, si një vend me shumë dritë”. Viti 1991 është e hera e fundit e momenteve me skenën që mban mend këngëtarja kur një grup artistësh nga Shqipëria shkuan në Zvicër. “Kënduam për shqiptarët dhe nuk mund t’i harroj ato duartrokitje të fundit. Më therin në zemër, ngaqë e di se ika nga skena atëherë kur njerëzit kishin nevojë për këngët e mia”, – ka treguar emocionet e saj Vaçe Zela në një intervistë.

Përgatitur nga Alfred Papuçiu

Britney Spears shtrohet në spitalin e shëndetit mendor

VOAL – Britney Spears u shtrua në spital në një qendër të shëndetit mendor. Tmz shkruan se ylli 37-vjeçar pop është e mërzitur për gjendjen e babait të saj për shkak të sëmundjes së tij. Jamie Spears ka pasur tashmë dy operacione të zorrës, por pas atij të fundit ai pati komplikime. Problemet e tij filluan vitin e kaluar kur zorra e trashë iu shqye në mënyrë spontane. Jo shumë kohë më parë Britney kishte njoftuar pezullimin e shfaqjeve të saj në Las Vegas vetëm për t’u kujdesur për të atin e saj, por sipas burimeve ajo ka vështirësi të konsiderueshme. Në një postim në Instagram, Britney Spears shkroi: “Kujdesuni për veten, mendjen, trupin, shpirtin” dhe “Ne të gjithë kemi nevojë për një kohë për veten tonë”. ansa

Dua Lipa bën këngën e serisë së re të James Bond

Dua Lipa thuhet se do ta xhirojë videon muzikore për kolonën zanore të filmit të ardhshëm për James Bondin.

Ka kohë që po spekulohet se këngëtarja shqiptare do të përfshihet në listë e yjeve që kanë interpretuar këngën kryesore në filmat ikonikë për agjentin sekret.

“Do të doja ta bëja, por nuk jam duke e incizuar… deri më tani”, ishte përgjigjur 23-vjeçarja kur është pyetur për këtë temë, transmeton NME.

Ndërsa tash, SassiLive raporton se xhirimet e klipit të Duas për këngën e filmit për ‘007’ do të bëhen në Itali në muajin gusht.

Ky njoftim vjen pas lajmit se filmi i 25-të me radhë për James Bondin (që do të jetë i fundit për Daniel Craigun në rolin e agjentit sekret) do të xhirohet Matera, në jug të Italisë.

Më 3 prill 1897 u nda nga jeta kompozitori i shquar gjerman Johannes Brahms

Johannes Brahms (gjermanisht: [johanəs bʁaːms], 7 maj 1833 – 3 prill 1897) ishte kompozitor dhe pianist gjerman i periudhës romantike. Lindur në Hamburg në një familje lutherane, Brahms kaloi pjesën më të madhe të jetës së tij profesionale në Vjenë, Austri. Reputacioni dhe statusi i tij si kompozitor është i tillë që ndonjëherë është i grupuar me Johann Sebastian Bach dhe Ludwig van Beethoven si një nga “Tre Bs” të muzikës, një koment i bërë fillimisht nga dirigjenti i shekullit të nëntëmbëdhjetë, Hans von Bülow.

Brahms përbëhet nga orkestra simfonike, ansamblet e dhomave, piano, organi, zëri dhe kori. Një pianist virtuoz, ai shfaqi shumë nga veprat e tij. Ai punoi me disa nga interpretuesit kryesorë të kohës së tij, përfshirë pianistën Clara Schumann dhe violinistin Joseph Joachim (të tre ishin miq të ngushtë). Shumë nga veprat e tij janë bërë elemente të repertorit modern të koncerteve. Një perfekcionist i pakompromis, Brahms shkatërroi disa nga veprat e tij dhe i la të tjerat të pabotuara.

Brahms është konsideruar nga bashkëkohësit dhe shkrimtarët e më vonshëm si tradicionalist dhe novator. Muzika e tij është rrënjosur fort në strukturat dhe teknikat kompozuese të Masters klasike. Ndërsa shumë bashkëkohës gjetën muzikën e tij në një kontept shumë akademik, kontributi dhe mjeshtëria e tij janë admiruar nga figura të njëpasnjëshme të ndryshme si Arnold Schoenberg dhe Edward Elgar. Natyra e zellshme, e ndërtuar shumë e veprave të Brahmsit ishte një pikë fillimi dhe një frymëzim për një brez të kompozitorëve. Gjithsesi, të ngulitura brenda strukturave të tij të përpiktë janë motive thellësisht romantike.

Jeta
Vitet e hershme (1833-1850)

Fotografia nga 1891 e ndërtesës në Hamburg ku Brahms ka lindur. Ndërtesa u shkatërrua nga Bombardimi i Hamburgut në Luftën e Dytë Botërore në vitin 1943.

Babai i Brahms, Johann Jakob Brahms (1806-72), ishte nga qyteti Heide në Holstein. Emri i familjes gjithashtu u shkrua edhe si ‘Brahmst’ ose ‘Brams’, dhe rrjedh nga ‘Bram’, fjala gjermane për fshin shkurre.[1] Kundër vullnetit të familjes, Johann Jakob ndoqi një karrierë në muzikë, duke arritur në Hamburg në 1826, ku gjeti punë si muzikant më të mirë dhe një lojtar me tela dhe erë. Në 1830, ai u martua me Johanna Henrika Christiane Nissen (1789-1865), një rrobaqepëse 17 vjet më e vjetër se ai. Në të njëjtin vit ai u emërua si një lojtar bri në milicinë e Hamburgut.[2] Përfundimisht ai u bë një lojtar i dyfishtë në Stadttheater i Hamburgut dhe në Shoqërinë Filarmonike të Hamburgut. Ndërsa Johann Jakob përparonte, familja u zhvendos gjatë viteve për strehim gjithnjë e më të mirë në Hamburg.[3] Johannes Brahms u lind në 1833; motra e tij Elisabeth (Elise) ka lindur në 1831 dhe ai kishte poashtu një vëlla të vogël Fritz Friedrich (Fritz) i cili ka lindur në 1835.[4] Fritz gjithashtu u bë pianist; i lënë në hije nga vëllai i tij emigroi në Karakas më 1867 dhe më vonë u kthye në Hamburg si mësues.[5]

Johan Jakobi i dha djalit të tij stërvitjen e tij të parë muzikore; Johannes gjithashtu mësoi të luante violinë dhe bazat e të kënduarit të violonçelës. Nga 1840 ai studioi piano me Otto Friedrich Willibald Cossel (1813-1865). Cossel u ankua në 1842 se Brahms “mund të jetë një lojtar i tillë i mirë, por ai nuk do të ndalojë kompozimin e tij të pafund”. Në moshën 10-vjeçare, Brahms bëri debutimin e tij si interpretues në një koncert privat, përfshirë Quintetin e Beethovenit për piano dhe erërat Op. 16 dhe një kuartet piano nga Mozart. Ai gjithashtu luajti në një punë soliste në një ambient të Henri Herz. Nga 1845 ai kishte shkruar një sonate piano në G minor.[6] Prindërit e Brahms nuk miratuan përpjekjet e tyre të hershme si kompozitor, duke ndjerë se ai kishte një perspektivë më të mirë karriere si interpretues.[7]

Nga 1845 deri në 1848 Brahms studioi me mësuesin e Cossel, pianist dhe kompozitor Eduard Marxsen (1806-1887). Marxsen kishte qenë një njohjës personal i Beethovenit dhe Schubertit, admirues i veprave të Mozartit dhe Haydnit, dhe ishte një përkushtues i muzikës së J. S. Bach. Marxsen i përcolli Brahmsit traditën e këtyre kompozitorëve dhe siguroi që kompozimet e Brahms ishin të bazuara në atë traditë.[8] Në 1847 Brahms bëri paraqitjen e tij të parë publike si pianist solo në Hamburg, duke luajtur një Fantasy nga Sigismund Thalberg. Regjistrimi i parë i tij i plotë i pianos, në 1848, përfshinte një fugë nga Bach, si dhe veprat e Marxsen dhe virtuoza bashkëkohore si Jacob Rosenhain. Një recital i dytë në prill 1849 përfshinte Sonata Waldstein të Beethovenit dhe një fantazi valteri të përbërjes së tij, dhe mblodhi komente të favorshme nga kritikët dhe gazetat.[9]

Përbërjet e Brahms në këtë periudhë njihen të kenë përfshirë muzikën e pianos, muzikën e dhomës dhe veprat për korin e zërit të meshkujve. Nën pseudonimin ‘G.W. Marks ‘disa marrëveshje piano dhe fantazitë janë botuar nga firma Hamburg e Cranz në 1849.Veprat më të hershme të Brahms që ai pranoi (Scherzo e tij 4 dhe kënga Heimkehr Op. 7 nr.6) datojnë nga 1851. Megjithatë Brahms ishte më vonë i zellshëm në eliminimin e të gjitha veprave të tij të hershme; madje deri në vitin 1880 ai i shkroi shokut të tij Elise Giesemann që t’i dërgonte dorëshkrimet e tij të muzikës korale në mënyrë që të shkatërroheshin.[10]

Historitë e ashpra të adoleshentit të varfër Brahms që luajnë në bare dhe në bordela kanë vetëm origjinë anekdotike, dhe dijetarët bashkëkohorë i hedhin poshtë; familja Brahms ishte relativisht e begatë, dhe legjislacioni i Hamburgut në çdo rast ndaloi rreptësisht muzikë në ose pranimin e të miturve në shtëpitë publike.[11][12]

Karriera e hershme (1850-1862)

Në 1850 Brahms u takua me violinistin hungarez Ede Reményi dhe e shoqëroi atë në një numër të recitaleve gjatë disa viteve të ardhshme. Ky ishte hyrja e Brahms në muzikë të stilit “cigane” të tilla si czardas, e cila më vonë do të provonte themelet e kompozimeve të tij më fitimprurëse dhe të njohura, dy grupet e vallëzimeve hungareze (1869 dhe 1880). 1850 gjithashtu shënoi kontaktin e parë të Brahms (ndonëse i dështuar) me Robert Schumann; Gjatë vizitës së Schumanit në Hamburg atë vit, miqtë e bindën Brahmsin që të dërgonte ish-disa nga kompozimet e tij, por paketa u kthye e pa hapur.[13]

Në 1853 Brahms shkoi në një koncert turne me Reményin. Në fund të majit të dy vizituan violinistin dhe kompozitorin Jozef Joakim në Hanover. Brahms kishte dëgjuar më parë Joachim duke luajtur solo në koncertin violinë të Beethovenit dhe ishte thellësisht i impresionuar.[14] Brahms luajti disa nga pjesët e tij piano për Joachim, të cilët kujtoheshin pesëdhjetë vjet më vonë: “Kurrë në jetën e artistit tim nuk kam qenë më shumë i zhytur plotësisht”.[15] Ky ishte fillimi i një miqësie e cila ishte e përjetshme, edhe pse përkohësisht u përplas kur Brahms mori anën e gruas së Joakut në procedurat e tyre të divorcit të vitit 1883.[16] Brahms e admironin edhe Joakimin si kompozitor, dhe në vitin 1856 ata duhej të nisnin një stërvitje të ndërsjellë për të përmirësuar aftësitë e tyre (në fjalët e Brahmsit) “kontradiktë të dyfishtë, kanonikë, fugues, preludë apo çfarëdo”[17] Bozarth vë në dukje se “produktet e studimit të kundërvënies dhe të muzikës së hershme të Brahms gjatë viteve të ardhshme përfshinin” pjesë valle, preludë dhe fugues për organ, dhe vepra korale neo-rinore dhe neo-barok “.[18]

Pas takimit me Joakimin, Brahms dhe Reményi vizituan Weimarin, ku Brahms takoi Franz Lisztin, Piter Cornelius dhe Joachim Raff dhe ku Liszt performoi Op. 4 Scherzo në shikim. Reményi pohoi që Brahms më pas flinte gjatë performancës së Lisztit të Sonatës së tij në B minor; kjo dhe mosmarrëveshje të tjera e çuan Remenyin dhe Brahmsin në një kompani të caktuar.[19]

Brahms vizitoi Dyzeldorfin në tetor 1853, dhe me një letër hyrjeje nga Joakimi[20] u mirëprit nga Schumann dhe gruaja e tij Clara. Schumann, shumë i impresionuar dhe i kënaqur nga talenti i 20-vjeçarit, botoi një artikull të titulluar “Neue Bahne” (“Rrugët e reja”) në botimin e 28 tetorit të revistës Neue Zeitschrift für Musik, duke emëruar Brahms si një që ishte ” shprehni herë në mënyrën më të lartë dhe më ideale “.[21] Ky lavdërim mund të ketë përkeqësuar standardet vetëkritike të Brahms për përsosmëri dhe të dëmtojë besimin e tij. Ai i shkroi Schumann-it në nëntor 1853 se lëvdata e tij “do të ngjallte pritjet e tilla të jashtëzakonshme nga publiku se unë nuk e di se si unë mund t’i filloj t’i përmbush ato” [22] Derisa në Dyzeldorf, Brahms mori pjesë me Schumanin dhe nxënësin e Schumann Albert Dietrich, duke shkruar një lëvizje secili prej një Sonate të violinës për Joakimin, “FAA Sonata”, letrat që përfaqësonin inicialet e motoja personale të Joachimit Frei aber einsam (“Falas por vetëm”) .[23]

Shpërblimi i Schumanit çoi në botimin e parë të veprave të Brahmsit nën emrin e tij. Brahms shkoi në Lajpcig ku Breitkopf & Härtel publikoi Opp. 1-4 (Sonatas Piano 1 dhe 2, Gjashtë Këngët Op. 3, dhe Scherzo Op. 4), ndërsa Bartholf Senff botoi Piano Sonatanën e Tretë Op. 5 dhe Gjashtë Këngët Op. 6. Në Leipzig, ai dha recitale përfshirë dy sonatat e para të piano, dhe u takua mes të tjerash Ferdinand David, Ignaz Moscheles dhe Hector Berlioz.[18][24]

Pas vetëvrasjes së tentuar të Schumann dhe mbylljes së mëvonshme në një sanatorium mendor pranë Bonit në shkurt të vitit 1854 (ku ai do të vdiste nga pneumonia në 1856), Brahms u vendos në Düsseldorf, ku mbështeti familjen dhe merrej me çështjet e biznesit në emër të Clarit. Clara nuk u lejua të vizitonte Robertin dy ditë para vdekjes së tij, por Brahms ishte në gjendje ta vizitonte atë dhe të vepronte si një ndërmjetës. Brahms filloi të ndihej thellësisht për Clara, i cili atij përfaqësonte një ideal të gruas. Marrëdhënia e tyre intensive emocionale, e cila megjithatë nuk duket se ka kaluar përtej miqësisë së ngushtë, do të zgjaste deri në vdekjen e Clarës. Në qershor 1854 Brahms kushtuar Clara tij Op. 9, Ndryshimet në një Theme të Schumanit.[18] Clara vazhdoi të mbështeste karrierën e Brahmsit duke programuar muzikën e tij në recitimet e saj.[25]

Pas botimit të Op. 10 Ballades për piano, Brahms nuk botoi vepra të tjera deri në 1860. Projekti i tij kryesor i kësaj periudhe ishte Koncerti i Piano në D minor, të cilin ai kishte filluar si një punë për dy pianona në 1854, por së shpejti e kuptoi nevojën e një formati në shkallë më të gjerë. Bazuar në Hamburg, në këtë kohë, me mbështetjen e Clarit, fitoi një pozicion si muzikant në oborrin e vogël të Detmoldit, kryeqytetit të Principatës së Lippës, ku kaloi dimrin e vitit 1857 deri në 1860 dhe për të cilin ai shkruajti dy serenatet e tij (1858 dhe 1859, Opp 11 dhe 16). Në Hamburg ai krijoi një kor të grave për të cilin ai shkroi muzikë dhe drejtoi. Në këtë periudhë i përkasin edhe dy Quartet e tij të Parë (Op. 25 dhe Op 26) dhe lëvizja e parë e Kuartetit të Katërt të Pianos, i cili përfundimisht u shfaq në 1875.[18]

Fundi i dekadës solli pengesa profesionale për Brahmsin. Premiera e Koncertit të Parë të Piano në Hamburg më 22 janar 1859, me kompozitorin si solist, u prit dobët. Brahms i shkroi Joakimit se performanca ishte një “dështim i shkëlqyeshëm dhe vendimtar” … [i] detyron një njeri të përqendrojë mendimet e veta dhe ta shtojë guximin e tij … Por tallja ishte shumë e mirë … “[26] Në një shfaqje të dytë, reagimi i audiencës ishte kaq armiqësor që Brahms duhej të ishte i përmbajtur të dilte nga skena pas lëvizjes së parë.[27] Si pasojë e këtyre reagimeve, Breitkopf dhe Härtel refuzuan të merrnin kompozimet e tij të reja. Prandaj, Brahms krijoi një marrëdhënie me botuesit e tjerë, përfshirë Simrockin, i cili përfundimisht u bë partner i tij kryesor botues.[18] Brahms më tej bëri një ndërhyrje në vitin 1860 në debatin për të ardhmen e muzikës gjermane, e cila u keqtrajtua seriozisht. Së bashku me Joakimin dhe të tjerët, ai përgatiti një sulm ndaj ndjekësve të Lisztit, të ashtuquajturës “Shkolla e Re Gjermane” (edhe pse vetë Brahms ishte simpatizues me muzikën e Richard Wagner, drita kryesore e Shkollës). Në veçanti, ata kundërshtonin refuzimin e formave tradicionale muzikore dhe “gradave, barërat e këqija të mjerueshme që rriteshin nga fantazi të ngjashme me Lisztin”. Një drapër u zbulua në shtyp dhe Neue Zeitschrift für Musik publikoi një parodi që tallur Brahms dhe bashkëpunëtorët e tij si të prapambetur. Brahms kurrë nuk u kthye përsëri më në polemika publike muzikore.[28]

Jeta personale e Brahmsit ishte gjithashtu e shqetësuar. Në 1859 ai u angazhua me Agathe von Siebold. Angazhimi u shpërbë shpejt, por edhe pasi Brahms i shkroi asaj: “Unë të dua, unë duhet të të shoh përsëri, por unë jam i paaftë të mbaj lidhës … Ju lutem më shkruani … nëse … Mund të vij përsëri të të shtyjë në krahët e mi, të të puth dhe të them që të dua “. Ata kurrë nuk e panë njëri-tjetrin dhe Brahms më vonë i konfirmoi një shoku se Agatha ishte “dashuria e fundit” e tij.[29]

Pjekuria (1862–1876)

Johannes Brahms, fotografuar 1872

Eduard Hanslick duke ofruar temjan Brahms; karikaturë nga revista vieneze ‘Figaro’, 1890

Johann Strauss II (majtas) dhe Brahms, fotografuar në Vjenë

Brahms kishte shpresuar që ti jepet posti si dirigjent i Filarmonisë së Hamburgut, por në vitin 1862 ky post i ishte dhënë baritonit Julius Stockhausen. (Brahms vazhdoi të shpresonte për postin, por kur atij më në fund ju ofroi drejtoria në vitin 1893, ai e kundërshtoi pasi ai “u habit me idenë e të shkuarit përgjatë shtigjeve të tjera”.)[30] Në vjeshtën e 1862-s, Brahms bëri vizitën e parë në Vjenë, duke qëndruar atje gjatë tërë dimrit. Atje ai u bë bashkëpunëtor i dy anëtarëve të afërt të rrethit të Wagnerit, mikut të tij më të hershëm Peter Korneliusit dhe Karl Tausigut dhe të Joseph Hellmesberger Sr dhe Julius Epstein, respektivisht drejtorit dhe kreut të studimeve të violinës dhe kreut të studimeve në pianos, Konservatorin e Vjenës. Rrethimi i Brahms u përfshi tek kritiku i shquar (dhe kundërshtari i ‘Shkollës së Re Gjermane’) Eduard Hanslick, dirigjenti Hermann Levi dhe kirurgu Theodor Billroth, të cilët do të bëheshin ndër avokatët e tij më të mëdhenj.[31][32]

Në janar të 1863 erdhi takimi i parë i Brahmsit me Richard Wagnerin, për të cilin ai luajti Variantet e tij Handel Op. 24, të cilën ai e kishte përfunduar vitin e kaluar. Takimi ishte i përzemërt, edhe pse Wagner në vitet e mëvonshme ka bërë komente kritike, madje edhe fyese, mbi muzikën e Brahmsit.[33] Brahms megjithatë ruajti në këtë kohë dhe më vonë një interes të madh për muzikën e Wagnerit, duke ndihmuar me përgatitjet për koncertet e Vagës të Wagner në 1862/63, dhe shpërblehet nga Tausig me një dorëshkrim të një pjese të Tannhäuser Wagner (që Wagner kërkoi përsëri në 1875 ).[34] Vargjet e Handelit gjithashtu paraqiten, së bashku me Kuartetin e Parë të Pianos, në recitalet e para të Vienës, në të cilat performancat e tij ishin më të mira të pranuara nga publiku dhe kritikët sesa muzika e tij.[35]

Megjithëse Brahms argëtonte idenë e marrjes së posteve të tjera, ai u bazua gjithnjë e më shumë në Vjenë dhe së shpejti e bëri atë shtëpinë e tij. Në 1863, ai u emërua dirigjent i Singakademies së Vienës. Ai befasoi audiencën e tij duke programuar shumë punë të zotërinjve të hershëm gjermanë si J. S. Bach dhe Heinrich Schütz dhe kompozitorë të tjerë të hershëm si Giovanni Gabrieli; muzika më e re u përfaqësua nga veprat e Beethovenit dhe Felix Mendelssohnit. Ai gjithashtu shkroi vepra për korin, duke përfshirë edhe veprën e tij Op. 29 “Motet”. Gjetja megjithatë se posti shkelte shumë nga koha që kishte nevojë për kompozimin, ai e la korin në qershor 1864.[36] Nga 1864 deri në 1876 ai kaloi shumë nga verërat e tij në Lichtental, sot pjesë e Baden-Baden, ku Clara Schumann dhe familja e saj gjithashtu kaloi pak kohë. Shtëpia e tij në Lichtental, ku punoi në shumë nga kompozimet e tij kryesore, përfshirë një Requiem gjerman dhe punimet e dhomës së tij të mesme, sot ruhet si një muze.[37]

Në shkurt të vitit 1865, nëna e Brahmsit vdiq dhe ai filloi të shkruante veprën e tij të madhe korale. Një Requiem gjerman Op. 45, prej të cilave gjashtë lëvizje u përfunduan në vitin 1866. Premiera e tre lëvizjeve të para u dhanë në Vjenë, por puna e plotë u dha së pari në Bremen në 1868 e cila u përcoll me brohoritje të mëdha. Një lëvizje e shtatë (solo sopranoja “Ihr habt nun Traurigkeit”) u shtua për një premierë të suksesshme të Leipzig (shkurt 1869) dhe puna vazhdoi të merrte koncert dhe brohoritje kritike në të gjithë Gjermaninë dhe gjithashtu në Angli, Zvicër dhe Rusi, duke shënuar në mënyrë efektive arritjen e Brahms në skenën botërore.[32] Brahms përjetoi gjithashtu në këtë periudhë suksesin popullor me vepra të tilla si grupi i parë i vallëzimeve hungareze (1869), Liebeslieder Walzer, Op. 52, (1868/69), dhe koleksionet e tij të lieder (Opp 43 dhe 46-49).[32] Pas sukseseve të tilla ai përfundoi më në fund një numër veprash që ai kishte luftuar në shumë vite të tilla si kantata Rinaldo (1863-1868), dy të parët e tij të kuarteteve të varura Op. 51 nn. 1 dhe 2 (1865-1873), kuarteti i tretë i pianos (1855-1875), dhe më së shumti simfoninë e tij të parë që u shfaq në 1876, por që ishte nisur që në 1855.[38][39]

Nga 1872 deri në 1875, Brahms ishte drejtor i koncerteve të Vienës Gesellschaft der Musikfreunde. Ai siguroi se orkestra kishte staf vetëm nga profesionistë dhe realizonte një repertor që vinte nga Bach në kompozitorët e shekullit të nëntëmbëdhjetë, të cilët nuk ishin të ‘Shkollës së Re Gjermane’; Këto përfshijnë Beethovenin, Franz Schubertin, Mendelssohnin, Schumann, Joachim, Ferdinand Hiller, Max Bruch dhe vetë (sidomos veprat e tij koralore në shkallë të gjerë, Requiem gjerman, Rapsodi i lartë, Opus 53 dhe Triumfimi patriotik, festoi fitoren e Prusisë në Luftën Franko-Prusiane 1870/71.[39] 1873 pa premierën e Variacioneve të Orkestrës së tij në një Theme nga Haydn, fillimisht i konceptuar për dy piano, e cila është bërë një nga veprat e tij më të njohura.[39][40]
Vitet e famës (1876-1890)[redakto | përpunoni burim]

Simfonia e parë e Brahms, Op. 68, u shfaq në vitin 1876, megjithëse ishte filluar (dhe një version i lëvizjes së parë ishte shpallur nga Brahms në Clara dhe Albert Dietrich) në fillim të viteve 1860. Gjatë dekadës ai u zhvillua gradualisht; finalja nuk mund të ketë filluar konceptimin e saj deri në 1868.[41]Brahms ishte i kujdesshëm dhe zakonisht i vetëshpallur rreth simfonisë gjatë krijimit të saj, duke u shkruar miqve të tij se ishte “e gjatë dhe e vështirë”, “jo tamam simpatike” dhe, në mënyrë të konsiderueshme “e gjatë dhe në C Minor” jashtë, që, siç tregon Richard Taruskin, e bëri të qartë “se Brahms po merrte modelin e modeleve [për një simfoni]: Beethoven’s Fifth”.[42]

Në maj të vitit 1876, Universiteti i Kembrixhit u ofroi dhënien e diplomave të nderit të Doktoratit të Muzikës për të dy Brahmsin dhe Joachimin, me kusht që ato të kompozonin pjesë të reja si “teza” dhe të ishin të pranishme në Kembrixh për të marrë gradën e tyre. Brahms urrente që të udhëtonte në Angli, dhe kërkoi të merrte diplomën ‘në mungesë’, duke ofruar si tezën e tij simfoninë e kryer më parë (1876 nëntor).[43]Por nga të dy, Joachim shkoi vetëm në Angli dhe vetëm atij iu dha një diplomë. Brahms “e pranoi ftesën” duke dhënë rezultatin e dorëshkrimeve dhe pjesët e simfonisë së tij të parë tek Joakimi, i cili udhëhoqi shfaqjen në Kembrixh më 8 mars 1877 (premiera angleze).[44]

Megjithë pritjen e ngrohtë, nga simfonia e parë e marrë, Brahmsi mbeti i pakënaqur dhe ndryshoi gjerësisht lëvizjen e dytë para se të publikohej. Pas kësaj ndoqi një sërë veprash orkestrale të mirëpritura; Simfonia e Dytë Op. 73 (1877), Koncertin e Violinit Op. 77 (1878), i dedikuar Joachit, i cili u konsultua ngushtë gjatë përbërjes së tij dhe Festivali Akademik Overture (shkruar pas dhënies së një diplome nderi nga Universiteti i Breslaut) dhe Overture Tragjike të vitit 1880. Lavdërimi i Brahms nga Breslau si ” udhëheqësi në artin e muzikës serioze në Gjermani sot “, çoi në komentin e Wagnerit në një ese të tij” Për poezinë dhe përbërjen “:” Unë e njoh disa kompozitorë të famshëm, të cilët në koncertin e tyre masakruan maskimin e këngëtarit të rrugës dita, hallelujah periwig e Handel tjetër, veshja e një Czardas-fiddler një herë, dhe pastaj përsëri maskën e një simfoni shumë të respektuar veshur si numër dhjetë “(duke iu referuar Simfonisë së Parë Brahms si një simfoninë e dhjetë e supozuar e Beethovenit ).[45]

Brahms tani u njoh si një figurë e rëndësishme në botën e muzikës. Ai kishte qenë në jurinë e cila i dha çmimin e Shtetit të Vjenës për kompozitorin (pastaj pak të njohur) Antonín Dvořák tri herë, së pari në shkurt 1875, dhe më vonë në 1876 dhe 1877 dhe kishte rekomanduar me sukses Dvořák për botuesin e tij, Simrock. Të dy burrat u takuan për herë të parë në 1877, dhe Dvořák dedikuar për Brahms Quartet e tij String, Op. 44 të atij viti.[46]Ai gjithashtu filloi të jetë marrësi i një shumëllojshmërie nderimesh; Ludwig II i Bavarisë i dha atij Urdhrin Maximilian për Shkencën dhe Artin në 1874 dhe muzika e dashur Duke George nga Meiningen i dha atij në 1881 Kryqi i Komandantit të Rendit të Shtëpisë së Meiningen.[47]

Në këtë kohë, Brahms gjithashtu zgjodhi të ndryshonte imazhin e tij. Duke qenë i pastruar në vitin 1878, ai i befasoi miqtë e tij duke e rritur mjekrën, duke shkruar në shtator për dirigjentin Bernhard Scholz “Po vij me një mjekër të madhe! Përgatitni gruan tuaj për një pamje më të tmerrshme”.[48] Këngëtari George Henschel kujtoi se pas një koncerti “Pashë një njeri të panjohur për mua, mjaft i fortë, me lartësi të mesme, me flokë të gjatë dhe një mjekër të plotë. Në një zë shumë të thellë dhe të zhurmuar ai u prezantua si ‘Musikdirektor Müller’… një çast më vonë, ne të gjithë e gjetëm veten duke qeshur me gjithë zemër në suksesin e përsosur të maskimit të Brahmsit “.Incidenti gjithashtu tregon dashurinë e Brahmsit për shaka praktike.[49]

Në 1882, Brahms kompletoi Piano Concerto No. 2, Op. 83, kushtuar mësuesit të tij Marxsen.[39]Brahms u ftua nga Hans von Bülow për të ndërmarrë një premierë të punës me Orkestrën e Gjykatës në Meiningen; ky ishte fillimi i bashkëpunimit të tij me Meiningen dhe me von me Bülowin, i cili do të klasifikonte Brahmsin si një nga ‘Three Bs’; në një letër për gruan e tij, ai shkroi: “Ti e di atë që mendoj për Brahmsin: pasi Bach dhe Beethoven janë më të mëdhenjtë, më sublime të të gjithë kompozitorëve”.[50] Vitet pasuese patën premiera të Simfonisë së Tretë Op. 90 (1883) dhe Simfoninë e Katërt të tij Op. 98 (1885). Richard Strauss, i cili ishte emëruar asistent i von Bülow në Meiningen dhe kishte qenë i pasigurt në lidhje me muzikën e Brahmsit, u gjet i konvertuar nga Simfonia e Tretë dhe ishte entuziast për të katërtin: “një vepër gjigante, e madhe në koncept dhe shpikje”.[51] Një tjetër, por i kujdesshëm, përkrahës nga brezi i ri ishte Gustav Mahler i cili së pari u takua me Brahmsin në 1884 dhe mbeti një njohje e ngushtë; ai e vlerësoi Brahmsin si superior ndaj Anton Bruckner, por më shumë i lidhur me tokë se Wagner dhe Beethoven.[52]

Në 1889, Theo Wangemann, një përfaqësues i shpikësit amerikan Thomas Edison, vizitoi kompozitorin në Vienë dhe e ftoi atë të bënte një regjistrim eksperimental. Brahms luajti një version të shkurtuar të vallëzimit të tij të parë hungarez dhe të Die Libelle të Josef Strauss në piano. Megjithëse hyrja e folur në një pjesë të shkurtër të muzikës është mjaft e qartë, luajtja e pianos është kryesisht e padëgjueshme për shkak të zhurmës së rëndë të sipërfaqes.[53] Në të njëjtin vit, Brahms u emërua një qytetar nderi i Hamburgut, deri 1948 i vetmi i lindur në Hamburg.[54]

Vitet e fundit (1890-1897)

Varri i Brahmsit në Zentralfriedhof (Varrezat Qendrore), Vjenë

Brahmsi ishte njohur me Johann Strauss II, i cili ishte tetë vjeç i tij i lartë, në vitet 1870, por miqësia e tyre e ngushtë i përket viteve 1889 dhe pas. Brahms admiroi shumë nga muzika e Strauss dhe inkurajoi kompozitorin që të regjistrohej me botuesin e tij Simrock. Në autografimin e një tifoz për gruan e Adës, Strauss, Brahms shkroi shënimet hapëse të valsit të Danubit Blue, duke shtuar fjalët “për fat të keq jo nga Johannes Brahms”.[55]

Pas premierës së suksesshme të Vjenës të Kuintetit të Dytë të Stringit, op. 111, në 1890, Brahms 57-vjeçar erdhi në mendimin se ai mund të tërhiqej nga përbërja, duke i treguar një miku se ai “kishte arritur mjaftueshëm, këtu kisha para meje një moshë të vjetër të lumtur dhe mund ta shijoja në paqe”.[56] Ai gjithashtu filloi të gjejë ngushëllim në shoqërimin e mezzosopranit Alice Barbi dhe mund t’i ketë propozuar asaj (ajo ishte vetëm 28 vjeç).[57] Admirimi i tij për Richard Mühlfeld, klarinetist me orkestrën Meiningen, ringjalli interesin e tij për të kompozuar dhe e udhëhoqi atë për të shkruar klarinetën Trio, Op. 114, Kuanteti i Klarinetit, Op. 115 (1891), dhe të dy Sonatas klarinetë, Op. 120 (1894). Brahms gjithashtu shkroi në këtë kohë ciklet e tij përfundimtare të pianos, Opp. 116-19, “Vier ernste Gesänge” (Katër këngë serioze), Op. 121 (1896) (të cilat u nxitën nga vdekja e Clara Schumann),[58] dhe Eleven Chorale Preludes për organ, Op. 122 (1896). E fundit prej tyre është një mjedis i “O Welt ich muss dich lassen”, (“O botë që duhet të të lë”) dhe janë shënimet e fundit që Brahms shkroi.[59] Shumë nga këto vepra u shkruan në shtëpinë e tij në Bad Ischl, ku Brahms kishte vizituar për herë të parë në 1882 dhe ku kaloi çdo verë nga 1889 e tutje.[60]

Në verën e vitit 1896 Brahms u diagnostikua me verdhëz, por më vonë gjatë vitit, mjeku i tij vjenez diagnostikoi atë si kancer të mëlçisë (nga e cila vdiq babai i tij Jakob)[61] Pamja e fundit publike e Brahmsit ishte më 3 mars 1897, kur ai pa Hans Richter të kryejë Sinfonin e tij Nr. 4. Ishte një ovation pas secilit prej katër lëvizjeve. Ai bëri përpjekje, tri javë para vdekjes së tij, për të marrë pjesë në premierën e operetit të Johann Strauss, Die Göttin der Vernunft (Perëndeshë e arsyes) në mars 1897.[55] Gjendja e tij gradualisht u përkeqësua dhe ai vdiq një muaj më vonë, më 3 prill 1897, në moshën 63 vjeç. Brahms është varrosur në Zentralfriedhof në Vjenë, nën një monument të hartuar nga Victor Horta dhe skulptori Ilse von Twardowski-Conrat.[62]
Referencat[redakto | përpunoni burim]
Citatet[redakto | përpunoni burim]

^ Swafford (1999), f. 7.
^ Hofmann (1999), ff. 3–4.
^ Hofmann (1999), ff. 4–8.
^ Swafford (1999), ff. 14–16.
^ Musgrave (2000), f. 13.
^ Hofmann (1999), ff. 9–11.
^ Hofmann (1999), f. 12.
^ Swafford (1999), f. 26.
^ Hofmann (1999), ff. 17–18.
^ Hofmann (1999), ff. 16, 18–20.
^ Swafford (2001), passim.
^ Hofmann (1999) ff. 12–14.
^ Swafford (1999), ff. 56–57.
^ Swafford (1999), f. 49.
^ Swafford (1999), f. 64.
^ Swafford (1999), ff. 494–95
^ Musgrave (2000), f. 67.
^ a b c d e Bozarth (n.d.), §2: “New Paths”.
^ Swafford (1999), ff. 67, 71
^ Gál (1963), f. 7
^ Schumann (1988), ff. 199–200.
^ Avins (1997), f. 24
^ Swafford (1999), ff. 81–82.
^ Swafford (1999), f. 89
^ Swafford (1999), ff. 180, 182.
^ Swafford (1997), ff. 189–90.
^ Swafford (1997), f. 211
^ Swafford (1997), ff. 206–11.
^ Musgrave (2000), ff. 52–53.
^ Musgrave (2000), ff. 27, 31.
^ Musgrave (1999b), ff. 39–41.
^ a b c Bozarth (n.d.), §3 “Pjekuria e parë”
^ Swafford (1999), ff. 265–69.
^ Swafford (1999), f. 401.
^ Musgrave (1999b), f. 39.
^ Swafford (1999), ff. 277–79, 283.
^ Hofmann (2010), f. 40; “Brahms House”, në faqen e internetit të portalit Schumann, qasur më 22 dhjetor 2016.
^ Becker (1980), ff. 174–79.
^ a b c d Bozarth (n.d.). §4, “Në samit”
^ Swafford (1999), f. 383.
^ Musgrave (1999b), ff. 42–43.
^ Taruskin (2010), f. 694
^ Brahms: Symphony No. 1 / Overture tragjike / Festival Akademik Overture, shënim mëngë nga Robert Pascall të Naxos 8.557428
^ Programme, 1916–1917, ff. 205–06
^ Taruskin (2010), f. 729.
^ Swafford (1999), ff. 444–46
^ Musgrave (1999), f. xv; Musgrave (2000), f. 171; Swafford (1999), f. 467
^ Hofmann (2010), f. 57.
^ Musgrave (2000), ff. 4, 6
^ Swafford (1999), ff. 465–66.
^ Musgrave (2000), f. 252.
^ Musgrave (2000), ff. 253–54.
^ J. Brahms luan ekstraktin e Dance hungareze No. 1 (2:10) në Analistët e YouTube-s dhe studiuesit mbeten të ndarë në të, se zëri që paraqet copa është ai i Wangemanit ose i Brahmsit. Një version “i denoizuar” i regjistrimit u prodhua në Universitetin e Stanfordit. “Brahms at the Piano” nga Jonathan Berger (CCRMA, Universiteti Stanford)
^ Stadt Hamburg Ehrenbürger (në Gjermanisht) Marrë 17 qershor 2008
^ a b Lamb (1975), ff. 869–70
^ Swafford (1997), ff. 568–69.
^ Swafford (1997), f. 569.
^ Swafford (1997), ff. 607–08.
^ Bond (1971), f. 898.
^ Hofmann (2010), f. 42.
^ Swafford (1997), ff. 614–15.
^ Zentralfriedhof group 32a, detalet

Burimet[redakto | përpunoni burim]

Avins, Styra (ed.), (1997). Johannes Brahms: Life and Letters (1997). Translated by Joseph Eisinger and S. Avins. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0198162346
Avins, Styra (2001). “The Young Brahms: Biographical Data Reexamined”. 19th-Century Music. 24 (3): 276–89. :10.1525/ncm.2001.24.3.276. 746931.
(1980). “Brahms, Johannes”, in The New Grove Dictionary of Music and Musicians, ed. Stanley Sadie, vol. 3, pp. 154–90. London: Macmillan. ISBN 0333231112
Bozarth, George S. (n.d.). “Brahms, Johannes” in Grove Music Online. Stampa:Subscription Accessed 7 November 2016.
Chrissochoidis, Ilias (2012). “A Master stands: Rare Brahms Photos in the Library of Congress”, Fontes Artis Musicae 59/1 (January–March 2012), pp. 39–44. Accessed 4 November 2016
Frisch, Walter and Karnes, Kevin C., (eds.), (2009).Brahms and His World (Revised Edition). Princeton: Princeton University Press. ISBN 978-0691143446
Gál, Hans, (1963). Johannes Brahms: His Work and Personality. Tr. Joseph Stein. New York: Alfred A. Knopf
Geiringer, Karl, (1981). Brahms: His Life and Work, Third Ed. New York: Da Capo. ISBN 0-306-80223-6
Hofmann, Kurt, tr. Michael Musgrave (1999). “Brahms the Hamburg musician 1833–1862”. In Musgrave (1999a), pp. 3–30.
Hofmann, Kurt and Renate Hofmann, tr. Trefor Smith (2010). “Brahms Museum Hamburg: Exhibition Guide.” Hamburg: Johannes-Brahms-Gesellschaft.
Lamb, Andrew (1975). “Brahms and Johann Strauss” in The Musical Times vol. 116 no. 1592 (October 1975), pp. 869–71.
Litzmann, Berthold, (1913). Clara Schumann: An Artist’s Life based on Material found in Diaries and Letters, tr. and abridged from the fourth German edition by Grace E. Hadow. 2 vols. London: Macmillan.
Musgrave, Michael (ed.) (1999a). The Cambridge Companion to Brahms. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 9780521485814.
Musgrave, Michael (1999b). “Years of Transition: Brahms and Vienna 1862–1875”. In Musgrave (1999a), pp. 31–50.
Musgrave, Michael (2000). A Brahms Reader. New Haven and London: Yale University Press. ISBN 0300068042.
Programme, Volumes 1916–1917, Boston Symphony Orchestra, pub. 1916
Schumann, Clara, and Brahms, Johannes, ed. Berthold Lutzmann (1927). Briefe aus den Jahren 1853–1896, two vols. Leipzig. (In German)
Schumann, Eugenie, tr. Marie Busch (1991). The Schumanns and Johannes Brahms: The Memoirs of Eugenie Schumann. Lawrence, Mass: Music Book Society. ISBN 1-878156-01-2
Schumann, Robert, tr. and ed. Henry Pleasants (1988). Schumann on Music. New York: Dover Publications. ISBN 0486257487
Swafford, Jan, (1999). Johannes Brahms: A Biography. London: Macmillan. ISBN 9780333725894.
Swafford, Jan (2001). “Did the Young Brahms Play Piano in Waterfront Bars?”. 19th-Century Music. 24 (3): 268–75. :10.1525/ncm.2001.24.3.268. 0148-2076. Marrë më 30 October 2007.
Taruskin, Richard (2010). Music in the Nineteenth Century. Oxford: Oxford University Press. ISBN 9780195384833

Leximi më tej[redakto | përpunoni burim]

Deiters/Newmarch. (1888). Johannes Brahms: A Biographical Sketch. Fisher Unwin (reissued by Cambridge University Press, 2009; ISBN 978-1-108-00479-4)
Charles Rosen discusses a number of Brahms’s imitations of Beethoven in chapter 9 of his Critical Entertainments: Music Old and New (2000; Cambridge, MA: Harvard University Press, ISBN 0-674-17730-4).
Brahms by Malcolm MacDonald is a biography and discussion of virtually everything Brahms composed, along with chapters examining his position in Romantic music, his devotion to Early Music, and his influence on later composers. (Dent ‘Master Musicians’ series, 1990; 2nd edition Oxford, 2001, ISBN 0-19-816484-X)
Late Idyll: The Second Symphony of Johannes Brahms, by Reinhold Brinkmann, translated by Peter Palmer. An analysis of Symphony No. 2 and meditation of its position in Brahms’s career and in relation to 19th century ideas of melancholy. (1995, Harvard, ISBN 0-674-51175-1)
The Music of Brahms, by Michael Musgrave. Oxford, 1985 ISBN 0-19-816401-7

Linqe të jashtme[redakto | përpunoni burim]

Brahms Institut, Lübeck Academy of Music
Texts and translations of vocal music by Brahms at The LiederNet Archive.
Brahms at the Piano. Information about the recording made by Thomas Edison in 1889 of Brahms playing part of his Hungarian Dance No. 1 in G minor.
Johannes Brahms: list of works from http://www.johannesbrahms.org
Listings of live performances at Bachtrack

Muzikë me fletë

Free scores by Johannes Brahms in the Open Music Library
Complete collection of scores at the Brahms Institut in Breitkopf & Härtel or Simrock editions; work details
Brahms’ scores – selection of printable works.
www.kreusch-sheet-music.net Brahms’s piano works
Free scores of Brahms Lieder and orchestral works in GIF format from the Variations Project at Indiana University. Last accessed 14 August 2008.
Free scores Mutopia Project

Fotografët

Ilias Chrissochoidis, “A Master stands: Rare Brahms Photos in the Library of Congress,” Fontes Artis Musicae 59/1 (January–March 2012), 39–44.

Më 3 prill 1924 lindi Marlon Brando, aktori ikonë i kinematografisë botërore

VOAL – Përfaqësuesi maksimal i metodës së re të veprimit të Studio Actor që u krijua në kinemanë amerikane në mesin e viteve ’50 (metoda e famshme “Stanislavsky Method”), Marlon Brando fillimisht u vendos si një aktor me thellësi të konsiderueshme dhe më pas si një aktor i vërtetë ikonë, falë aftësisë së tij për të jetuar karakteret që ai luajti duke zgjeruar impulset e brendshme psikologjike, shpesh të sugjeruara nga skenarët.

I lindur në Omaha, Nebraska më 3 prill 1924, biri i një shitësi udhëtues dhe një aktoreje të dorës së dytë, para se të aktronte, fillimisht nisi një karrierë ushtarake, por, i padisiplinuar dhe intolerant i rregullave hierarkike në fuqi në kazermë, u dëbua nga Akademia Ushtarake e Minesotës. Ai u zhvendos në Nju Jork dhe mori pjesë në një kurs drame që debutoi në vitin 1944 në Broadway. Tre vjet më vonë ai triumfon në teatër me karakterin e Stanley Kowalski, protagonist i dramës prekëse të Tennessee Williams “Një tramvaj i quajtur dëshirë”. Në vitin 1950, nën drejtimin e Elia Kazan, ai ndoqi të famshmen Actor’s Studio, e cila më në fund ia hapi dyert për kinemanë.

Pas stërvitjes së gjatë dhe të lodhshme Marlon Brando debutoi në ekranin e madh në vitin 1950 me filmin “Uomini” nga Fred Zinneman, në të cilin luan një veteran paraplegjik të luftës. Për këtë rol ai mbyllet për një muaj duke studiuar sjelljen e personave me aftësi të kufizuara në një spital të specializuar. Fytyra e tij, magnetizmi i tij, mbetet shumë i impresionuar nga spektatorët që e shohin filmin; Brando mban spektatorët e mbështetur me forcën e tij, shprehjet e tij intensive, si dhe një ndjesi të përhapur të mashkullorësisë që ai arrin të na bëjë ta perceptojmë pothuajse fizikisht.

Megjithatë, suksesi i vërtetë erdhi vitin e ardhshëm, me të njëjtin tekst që e hodhi në teatër: versioni i filmit “Një tramvaj i quajtur dëshirüe” (drejtuar nga Elia Kazan, me Vivien Leigh) e projekton atë direkt në imagjinatën femërore të një brezi të tërë. Në ekran Marlon Brando është me hijeshi të jashtëzakonshme dhe karakteri i tij kombinon karakteristika kontradiktore që, me sa duket, i impresionuan veçanërisht zonjat e kohës: jo vetëm që ai është i bukur në mënyrë çarmatosëse, por është gjithashtu në të njëjtën kohë i vështirë dhe thellësisht i ndjeshëm, rebel dhe jokonformist. Shkurtimisht, një rol që nuk mund të kishte shkuar pa u vënë re në një shoqëri aq të lidhur me rregullat dhe konventat si Amerika e atëhershme.

Për fat të keq, në vitet e ardhshme kësaj hijeshje të madhe do t’i mbetet vetëm hija. Brando, në mënyrë të pashpjegueshme, humbet plotësisht formën madhështore fizike të së kaluarës dhe ndoshta për shkak të problemeve të mëdha që lidhen me familjen e tij (djali i parë vrau të dashurin e motrës së tij Cheyenne dhe u dënua me dënimin maksimal, dhjetë vjet, edhe pse babai i tij dëshmoi në favor të tij, Cheyenne më vonë bëri vetëvrasje duke e varur veten), ai u tërhoq plotësisht. Do të vijë në mbipeshë 160 kg dhe tabloidët do të konkurrojnë në botimin e fotografive të fundit, duke i krahasuar pa mëshirë ato me imazhet e kohës së artë.

Përveç episodit tronditës të djalit të tij, pjesa tjetër e jetës private të Brando nuk ishte tamam si duke marrë një pushim. Jo vetëm që ishte martuar tri herë (me Anna Kashfi, me Movita dhe Tarita), por kishte marrëdhënie të tjera të rëndësishme që përfunduan, në të mirë, me një lamtumirë të dhimbshme. Midis shumë grave të saj, Pina Pellicier kreu vetëvrasje në vitin 1961, ndërsa Rita Moreno u përpoq dy herë pa sukses. Brando gjithashtu ka tetë njohje të atësive për fëmijë jashtë martese.

Jo më pak të shqetësuar janë marrëdhëniet e tij me statujën më të lakmuar nga të gjithë aktorët: pas katër nominimeve të njëpasnjëshme (që nga vitet 1950), më në fund me “Fronte del porto” (1954), drejtuar nga Elia Kazan, merr çmimin e aktorit kryesor më të mirë, me rolin e Terry Malloy. Ai gjithashtu fitoi çmimin më të mirë aktor në Festivalin e Filmit në Kanë.

Gjithashtu në vitin 1954 ai luajti një rebel të ri në “Il Selvaggio” nga Laszlo Benedek dhe u bë simbol i një brezi të shpërndarë dhe të zhgënjyer. Për t’u përgatitur për interpretimin ai frekuenton grupe të mitur si ato të përshkruara në film që vijnë për të përfunduar në burg për një natë.

Vitet 60-të paraqesin një dekadë rënieje për aktorin, të aftë vetëm për të thirrur një sërë veprash mediokre (me përjashtim të drejtimit të tij unik 1961, “Dy fytyrat e hakmarrjes”) dhe të krijimit të një serie të pafund të problemeve në grupet që ai merr pjesë dhe të prodhimeve që e angazhojnë atë (në vitin 1969 ai e ekspozon zakonisht të qetë Gillo Pontecorvo gjatë filmimit të filmit “Queimada”, në mënyrë që regjisori të hedh poshtë filmin).

Në vitet 70 Marlon Brando u ringjall me fjalë: ishte viti 1972 kur ai mendoi një rol që do të mbetet në historinë e interpretimit, atë të Don Vito Corleone në filmin Il Padrino nga Francis Ford Coppola. Gjatë audicionit, Brando improvizoi trukun tani të famshëm për të “bërë” Don Viton: flokët e mbajtura mbrapa me shkëlqim, lustrim i ndritshëm këpucësh në fytyrë dhe ball, Kleenex mbushur faqet. Për rolin merr Oscar, por, me një veprim të papritur, refuzon ta tërheqë atë dhe, për të protestuar kundër mënyrës se si qeveria amerikane i trajton indianët, dërgon një Apache të ri në vendin e vet.

Në të njëjtin vit ai luajti në filmin skandal “Tango e Fundit në Paris” nga Bernardo Bertolucci, një film i cili, ndër disavantazhet e tij, digjet në sheshin publik. Gjithashtu me këtë rast “marka” Brando e bën veten të ndihet dhe stili, qëndrimet arrogante që ai i jep personazhit të tij, do të bëhet emblematike dhe e paimitueshme.


Në vitin 1979 ishte rradha e një tjetër rol të madh, magnetik, të Kolonelit Kurz në “Apokalipsi Tani” nga Francis Ford Coppola. Shfaqja e tij në fazat e fundit të filmit është e trishtuar, e habitshme, aktori duket plotësisht i panjohur. Kritikët qajnë me mrekulli, dikush e përshëndet atë si aktori më i mirë ndonjëherë. Pas përfundimit të kryeveprës së Coppolës, aktori del në skenë për rreth një dekadë: më vonë ai do të shfaqet vetëm në role me kapelë. Ndër filmat e tij më të shquar janë “Don Juan De Marco, mjeshtër i dashurisë” (1994, me Johnny Depp) dhe “The Score” (2001, me Robert De Niro dhe Edward Norton).

Për të kuptuar madhështinë e Brando është një shaka e Al Pacino, e cila më vonë u bë e famshme, i cili luajti me të në “Il padrino”: “Është sikur të aktoresh me Perëndinë”.

Aktori i paharrueshëm vdiq në Los Angeles në moshën 80 vjeç më 2 korrik 2004.

 

FILMOGRAFIA

Superman II:The Richard Donner Cut (2006) (V) si Jor-El
The Godfather (2004) (VG) (zëri) (arkiv i përdorur) si Don Vito Corleone
The Score (2001) si Max
Free Money (1998) si Warden Sven ‘The Swede’ Sorenson
The Brave (1997) si McCarthy
The Island of Dr. Moreau (1996) si Dr. Moreau
Don Juan DeMarco (1995) si Dr. Jack Mickler
Christopher Columbus: The Discovery (1992) si Tomas de Torquemada
The Freshman (1990) si Carmine Sabatini, aka Jimmy The Toucan
A Dry White Season (1989) si Ian McKenzie
Apocalypse Pooh (1987) (V) (archive sound) (pa kredituar) si Eeyore
The Formula (1980) si Adam Steiffel, Chairman Titan Oil
Superman II (1980) si Jor-El
Apocalyps1980)e Now (1979) si Colonel Walter E. Kurtz
Roots: The Next Generations (1979) (mini) TV mini-seri si George Lincoln Rockwell
Superman (1978) si Jor-El
The Godfather: A Novel for Television (1977) (mini) TV mini-seri si Don Vito Corleone
The Missouri Breaks (1976) si Robert E. Lee Clayton
Ultimo tango a Parigi (1972) si Paul
The Godfather (1972) si Don Vito Corleone
The Nightcomers (1972) si Peter Quint
Queimada (1969) si Sir William Walker
The Night of the Following Day (1968) si Chauffeur
Candy (1968) si Grindl
Woman Times Seven (1967) (pa kredituar) si Bob – in Picture, segment ‘Two Against One’
A Countess from Hong Kong (1967) si Ogden Mears
The Appaloosa (1966) si Matt Fletcher
The Chase (1966) si Sheriff Calder
Morituri (1965) si Robert Crain
Bedtime Story (1964) si Freddy Benson
The Ugly American (1963) si Ambassador Harrison Carter MacWhite
Mutiny on the Bounty (1962) si 1st Lt. Fletcher Christian
One-Eyed Jacks (1961) si Rio
The Fugitive Kind (1959) si Valentine ‘Snakeskin’ Xavier
The Young Lions (1958) si Lt. Christian Diestl
Sayonara (1957) si maj. Lloyd ‘Ace’ Gruver – USAF
The Teahouse of the August Moon (1956) si Sakini
Guys and Dolls (1955/I) si Sky Masterson
Omnibus si Stanley Kowalski (1 seri, 1955)
Desirée (1954) si Napoleon Bonaparte
On the Waterfront (1954) si Terry Malloy
The Wild One (1953) si Johnny Strabler/Narrator
Julius Caesar (1953) si Mark Antony
Viva Zapata! (1952) si Emiliano Zapata
A Streetcar Named Desire (1951) si Stanley Kowalski
The Men (1950) si Kenneth ‘Ken’ Wilcheck/’Bud’
Actor’s Studio (1 seri, 1949)

Margarita Xhepa feston 85-vjetorin në spital

Një ditëlindje e festuar në spital, por ama e lumtur. Ashtu si për yllin e knematografisë shqiptare Margarita Xhepa, edhe për të gjithë adhuruesit që e duan prej vitesh artin e saj. Ikona e filmit dhe teatrit shqiptar ka festuar sot 85-vjetorin.

Pas një ndërhyrjeje në këmbë, Xhepa është në gjendje të mirë shëndetësore dhe pritet që së shpejti të dala nga spitali.

Fotografitë janë bërë publike nga Presidenti Ilir Meta, i cili i ka dhuruar një buqetë me lule dhe një tjetër me urime.

“Shumë pranvera të tjera të lumtura për yllin e kinematografisë shqiptare, të papërsëritshmen, Margarita Xhepa. I uroj shërim të shpejtë, besimplotë se do ta shohim sërish në skenë me të tjera role, që do t’i shtojnë freskinë buqetës së saj të jashtëzakonshme artistike”, ka shkruar Meta.

Në 85-vjetorin e lindjes – Margarita Xhepa, margaritari i artit skenik shqiptar

 

Jovan Jano

Margarita Xhepa (Prifti) ka një jetë të tërë në skenën e teatrit dhe të shesh-xhirimeve të filmave. Jeta e saj kaloi nëpërmjet kohës së mjerimit, të ëndrrave dhe zhgënjimeve të mëdha, por ajo gjeti rrugën e bukur e të vështirë të artit. Asgjë nuk është kaq rastësi sa thuhet në këtë botë, çdo njeri i ngjizur, përtej fatit e rrethanave priret të përmbushë një “mision” në jetë, “mision” mbase i pamundur për shumëkënd, por i realizueshëm për disa. Mjafton vetëm dëshira e zjarrtë, vullneti i hekurt dhe…ëndrra të kthehet në realitet.

Margarita ishte 8 vjeçe kur nëna e saj biologjike u nda nga jeta duke lënë pas katër fëmijë: një djalë, Josifin dhe tre vajza: Margaritën, Tikën dhe Anastasinë e vogël. E rritur në një mjedis myzeqar, me njerëz të urtë dhe të gjendur për njëri-tjetrin, por edhe e kalitur që e vogël me vështirësitë, Margarita gëzoi dhe gëzon cilësi të rralla njerëzore.

Mund të themi pa ndrojtje se ajo është shëmbëlltyrë e largët e gjysheve, tetove dhe nenave tona zëmjalta që me fjalët e tyre zbusnin pejsazhin e vrazhdë patriarkal të mjedisit shqiptar. Margarita gëzon një respekt të veçantë tek të gjithë njerëzit, të njohur dhe të panjohur. Bukuria dhe zgjuarësia e lindur, talenti i shprehur në një moshë të njomë, mjedisi ku ajo u rrit, në Lushnje dhe në familjen e Janove, nëLibofshë; fshati, kopshti me gjithfarë pemësh frutorë, pyjet, lumi, njerëzit, cicërimat e zogjve, blegërimat e deleve, festat kishtare dhe mbase pak fat, u gërshetuan për të na dhëne aktoren, nje nga obelisket me te mire e me te bukur te skenes dhe ekranit, Margarita Xhepën.

Vitet e hershme të fëmijërisë së Margaritës përkojnë me një periudhë kur në qytetin e Lushnjes dhe të fshatrave të saj kambanat e kishës binin 3-4 herë në ditë, gjë që do të thotë se vdisnin shumë njerëz.Tuberkulozi dhe malarja bënin kërdinë. Edhe sot po të pyesësh të moshuarit, ata thone se në Myzeqe njerëzit ndaheshin: në të varfër, të mjeruar dhe gjorçinarë, (të gjorët) pra shkalla më e ulët e mjerimit. Vetëm në Stanin e Bobos brenda një jave kanë vdekur nëntë vetë. Ky fakt nuk duhet harruar.

Por manushaqet dhe të gjitha llojet e luleve gjenin terren dhe mjedis për të shpërthyer dhe lulëzuar. Kështu ndodhi edhe me Margaritën.

Që në moshën e fëmijërisë së hershme spikati tek ajo dëshira për të recituar, për të lexuar vargje nga Naim Frashëri, Mjeda, Migjeni dhe Lasgush Poradeci. Recitonte ajo në shkollë ku dallohej nga fëmijët e tjerë, në lagjen e vet në Lushnje, ku thurte ëndërrat e veta me shoqet e saj, Ferial Alibali apo me vajzat e respektuara të familjes Fuga, që i kujton me nostalgji për bujarinë e tyre, kur loznin në atë kalldrëmin e rrugës së lagjes tek Kroi i Krakullit dhe sidomos në Libofshë kur shkonte për pushimet e verës.

Ajo pati tërhequr vëmëndjen e artistëve te talentuar vendas si Ilia Shyti, Kristaq Dhamo, Vangjel Myzeqari etj., se Myzeqeja është trevë artistësh, kujtojmë këtu Vaçe Zelën, njerëzit e shquar të letrave si Jakov Xoxa, Nasho Jorgaqi, Vath Korreshi, Faslli Haliti etj.

Hyri në teatër kur ishte filiz i njomë dhe u rrit me veprat shekspiriane, interpretoi tragjeditë polidimensionale që ishin të mbështetura në antikitetin e lashtë. Kontribuoi në art duke u përballur me lloj lloj mendësish patriarkale.

Në moshën e rinisë së hershme Margarita, duke spikatur me sharmin e saj rinor që rrezatonte mirësi dhe me talentin e saj tërhoqi vëmendjen e artistëve më të rritur e më të shquar të kohës dhe vazhdoi jetën artistike nga Lushnja në Tiranë, ku pas një pune këmbëngulëse dhe fal talentit të saj do të kthehej jo shumë vonë në një ikonë të teatrit dhe kinematografisë shqiptare. Sharmi i saj është sinonim i fisnikërisë, i bukurisë dhe inteligjencës së femrës shqiptare. Jo shpesh qëndrojnë kaq hijëshëm këto tipare njerëzore, se sa tek Margarita.

Statura e saj artistike i jep nder kombit tonë. Ajo është një qytetare dinjitoze shumë e mire, sa edhe një nënë me cilësi të mrekullueshme. Ajo së bashku me bashkëshortin e saj, të ndjerin, artistin dhe aktorin Xhavit Xhepa, lindën dhe edukuan tre djem, të cilët spikasin me punën e tyre në shërbim të detyrës, që kanë. Është i shquar për talentin e tij një nga bijtë e saj, Ndriçim Xhepa, një ndër aktorët më në zë të brezit të vet.

Margarita është shumë e komunikueshme, e papërtuar dhe e thjeshtë. Pallatet e Kulturës së Fierit dhe Lushnjes kushedi sa herë janë dridhur nga duartrokitjet që korrte ajo në skenë. Ajo qysh në moshen e rinise luajti në skenë role mjaft të vështira të cilat i realizoi me dinjitet. Kujtojmë me këtë rast Ofelinë te “Hamleti”, Dezdemonën te tragjedia “Otello”, Klean tek “Dhelpra dhe rrushtë” dhe dhjetëra role në filmat tanë.

Nëse ka një teto Ollgë, ajo është Artistja e Popullit, Violeta Manushi. Nëse ka një Bude, ajo ëshë Artisja e Popullit, Drita Pelingu. Por nëse ka një Ofeli, një Hekubë, ajo, pa dyshim është Artistja e Popullit dhe Mjeshtre e Madhe e Artit, Margarita Xhepa.

Sot Margarita Xhepa është një obelisk i gjallë me 85 vite mbi supe.Deri para disa kohësh, edhe pse në moshë të shtyrë, mori përsipër role të vështira si “Hekuba” e Euripidit, ku mbajti në shpirt gjithë tragjedinë e Trojës, ose “Kënga e Mjelmës”, ku mban për një orë e gjysëm të mbërthyer publikun artdashës.

Margarita ështëklasifikuar si ikona e skenës shqiptare, si kurora e artë në artin shqiptar ose si lulja më e bukur në kopshtin e teatrit popullor.

Ajo është Qytetare Nderi e Fierit dhe Lushnjes, është Artiste e Popullit dhe Mjeshtre e Madhe e Artit.

Margarita është një margaritar në mozaikun e grave artiste, pse jo, edhe të gjithë Shqipërisë.

Me këtë rast më kujtohen ca fjalë të një njeriu të madh ku me të drejtë shkojnëpër Margaritën:Të të dojë familja është gjë e mirë. Të të dojë shoqëria, është mrekulli. Ndërsa të të dojë kombi, është madhështi.

Regjizorja arbëreshe sjell një film për origjinën e saj shqiptare

Regjizorja me origjinë arbëreshe Francesca Olivieri do të sjellë në kinematë e jugut të Italisë një film me titullin “Arbëria”. Në këtë film flitet për origjinën e saj dhe regjizorja na flet për lidhjet e hershme që ajo ka me Shqipërinë, e sesi stërgjyshërit e paraardhësit i kanë ardhur nga ajo që dikur quhej Arbëri, e sot Shqipëri.

Filmi është një dedikim për komunitetin arbëresh, i cili jeton në disa fshatra të bukur dhe të vegjël të Kalabrisë dhe Basilikatës. Ky film do të paraqitet në disa kinema në qytetet italiane, duke pasur mbështetje nga produksioni filmik “Lucana Film e Calabria”, ndërsa si aktore kryesore do të jetë po një kalabreze, e mirënjohura Katerina Misasi.

Regjizorja, nëpërmjet personazhit kryesor në film, Aidas, familja e të cilës ka origjinën në qytetin e vogël të Santa Caterina Albanese, tregon temën e zbulimit të origjinës së saj dhe lidhjeve të ngushta me ‘tokën amë”, Arbërinë ose Shqipërinë e sotme. Gjithçka i dedikohet arbëreshëve, një komunitet në Italinë e Jugut.

Ndahet nga jeta këngëtari i shquar Shyqyri Alushi

Ndahet nga jeta këngëtari i shquar Shyqyri Alushi! Prej më shumë se dy javësh, këngëtari i muzikës popullore qytetare shkodrane Shqyqyri Alushi qëndroi në spitalin e Shkodrës.

Lajmin për ndarjen nga jeta të artistit, e ka bërë publik edhe ish-deputeti i LSI-së, Luan Rama, i cili nga ana tjetër denoncon faktin që asnjë zyrtar nuk denjoi të paktën të interesohej për të. “E lanë të braktisur në labirinthet mes shëndetësisë “falas” dhe indiferencës shtetërore!”, shkruan Luan Rama.

 

“U prehsh në paqe Shyq Alushi i Shkodrës! Le të mbetet kënga jote, përjetësi e emrit dhe mirësisë tënde! Ngushëllime familjes, të afërmve! Ngushëllime Shkodrës që të deshi e të nderoi aq shumë!”