VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

ASGJË MË SHUMË – Poezi nga AMÉRICO FERRARI – Përktheu FASLLI HALITI

By | June 11, 2019

Komentet

Poetja izraelite Hava Pinhas Cohen: Një nder i madh të jem në çmimin “Azem Shkreli” në Kosovë

Laureatja e disa prej çmimeve më prestigjioze të Izraelit dhe disa çmimeve ndërkombëtare flet posaçërisht për gazetën online “Izraeli Sot”

Prej 17 vjetësh, Peja është kthyer në një qytet të kulturës evropiane dhe asaj botërore, falë Takimeve Ndërkombëtare Letrare “Azem Shkreli”, të cilat i kanë sjellë Kosovës, personalitete të letërsisë botërore dhe asaj shqiptare, dhe kësaj herë e ftuar është dhe poetja izraelite, Hava Pinhas CohenPërmes këtij manifestimi ndërkombëtar, Kosova ka shpalosur vlerat e humanitetit, parimet universale të lirisë, duke dëshmuar trashëgiminë kulturore jo vetëm letrare por edhe atë historike të shqiptarëve.

“Jam shumë kurioze të jem dhe të përjetoj festivalin në Kosovë. Dhe sidomos për çmimin e aktivitetit, “Azem Shkreli. Është një nder i madh të jem këtu”, tha poetja izraelite për gazetën online “Izraeli Sot”.

“Letërsia dhe përkthimet janë urë më e mirë ndërmjet gjuhëve dhe kombeve, kjo është mënyra më e mirë për të njohur njëri tjetrin dhe për të respektuar njëri-tjetrin në një mënyrë shumë të ndershme”, shton autorja e përkthyer dhe botuar në Shqipëri (nga Entela Kasi), në Angli, Francë, Gjermani, Holandë, Bullgari, Serbi, Kinë, Turqi, Slloveni dhe Maqedoni.

Ky Manifestim i cili mban emrin e poetit Azem Shkreli, një prej majave të letërsisë shqipe, mbetet i një rëndësie të veçantë, dhe njëkohësisht një urë lidhëse midis Kosovës, rajonit të Ballkanit, Evropës dhe botës. Emmanuel Pierrat, shkrimtar, Kryetar i PEN Francës, njëkohësisht edhe Kryetar i Komitetit të Shkrimtarëve për Paqe të PEN International, do jetë i pranishëm në këtë Manifestim. Gjithashtu marrin pjesë Sylvestre Clancier, Antonio Della Rocca dhe Rafaël Newman. Mes emrave të 18 autorëve shqiptarë, në Takimet Ndërkombëtare Letrare Azem Shkreli, do të jenë për publikun në orën qëndrore të Manifestimit, Aleksandër Çipa, Rozafa Shpuza, Naime Beqiraj, Arjan Kallço, Flamur Shala, Xhevat Latifi, Irena Gjoni, Lindita Ramushi Dushku, Rami Kamberi, e shumë autorë të tjerë shqiptarë nga hapësirat mbarë shqiptare.

Hava Pinhas Cohen është laureate e disa prej çmimeve më prestigjioze të Izraelit dhe disa çmimeve ndërkombëtare. Poetja izraelite tregon një respekt të madh për letërsinë shqiptare.

“Shumë shkrimtarë shqiptarë janë përkthyer në hebraisht dhe ne e vlerësojmë letërsinë shqipe. Personalisht, më pëlqen shumë poezia dhe kam përkthyer disa”, thekson Hava Pinhas Cohen, e cila vetë është autore e shumë librave me poezi, dhe autore e librave me studime për letërsinë, gjuhën, artet, kulturën hebraike.

Hava Pinhas Cohen është studiuese dhe kërkuese shkencore në Universitetin Bar Ilhan, prej vitit 2012. Themeluese dhe drejtuese e revistës “ Dinooy”, prej vitit 1989.

Ajo e njeh mjaft mirë historinë dhe lidhjet historike midis shqiptarëve dhe hebrenjve, dhe veçanërisht shpëtimin e tyre gjatë Luftës së Dytë Botërore, gjatë Holokaustit të tmerrshëm që solli vdekjen e të paktën 6 milionë hebrenjve.

“Ne e dimë në Izrael se gjatë Luftës së Dytë Botërore shqiptarët ishin midis disa që shpëtuan dhe ndihmuan për të shpëtuar më shumë se 3000 hebrenj nga gjermanët”, thotë me krenari poetja izraelite,

Nuk mungon edhe një kompliment për Entela Kasin, presidenten e PEN Albania, bashkorganizatore e Takimeve Ndërkombëtare Letrare “Azem Shkreli”, së bashku me PEN Kosovën.

Poetja izraelite, Hava Pinhas Cohen

POETJA IZRAELITE HAVA PINHAS COHEN

Poete, botuese, lektore e arteve në Jerusalem. Studiuese dhe kërkuese shkencore në Universitetin Bar Ilhan, prej vitit 2012. Themeluese dhe drejtuese e revistës “ Dinooy”, prej vitit 1989.

Është autore e shumë librave me poezi, dhe autore e librave me studime për letërsinë, gjuhën, artet, kulturën hebraike. Ndër temat e saj kërkimore janë për shtrirjen e kulturës hebraike në Ballkan, prej periudhës së shekullit të xv deri në luftën e dytë botërore dhe Holokaustin.

Është përkthyer dhe botuar në shumë gjuhë dhe vende të botës. Ndër librat e saj të fundit, kritika ka çmuar ‘ Të bashkosh të ndarët’ , botuar nga Siracuse University Press, 2016 dhe libri me biseda titulluar , ‘Shkolla e njeriut’, me poetin Israel Eilzar.

Është laureate e disa prej çmimeve më prestigjioze të Izraelit dhe disa çmimeve ndërkombëtare. Është botuar në Angli, Francë, Gjermani, Holandë, Bullgari, Serbi, Kinë, Turqi, Slloveni, Maqedoni. Është përkthyer në gjuhën shqipe nga Entela Kasi.

***

POEZI NGA HAVA PINHAS COHEN

URË PËR TË NDARËT

Dhe Abrahami u zgjua herët
Pa ditur se po ecte kodrave të Jerusalemit
Ndërsa binte dielli në kodrat e Moabit
Shkëmbinjve të kuqerremtë të artë
Dhe era e ftohtë e vjeshtës
Hyrë në eshtra
Nën lëkurë dridhej
Në tokën mbetur pas shkëmbinjve
Mbolla dadofil dhe anemene
Perime të dimrit për supë të gjelbër
Ndryshe nga ati nuk mbolla
Fruta ose pisha
Shegë, portokaj, ullinj
Sikur
Të gjitha së bashku
Të mund të kthenin
Dashurinë

(Përktheu Entela Kasi)

Përkthyesja dhe presidentja e PEN Albania, Entela Kasi

JACK HIRSCHMAN, POET I KUQ – Përgatiti dhe përktheu FASLLI HALITI

 

Jack Hirschman është një djalosh tetëdhjetë e katër vjeçar.Është  ndër zërat më të lartë dhe më luftarakë i kundër-kulturës amerikane. Poet, shkrimtar, artist dhe gjithëpërfshirës, poetika e tij është një rrugë e gjatë dhe koherente, e pamundur për t’u ndarë nga jeta e tij e përditshme: midis fjalës dhe jetës, në fakt, ai nuk shënon asnjë distancë, në kërkimin e ethshëm të asaj që ai e përcakton

” e vërteta e të qenit “.  Lindur në Nju Jork, në Bronx, në rininë e tij ai mësoi në UCLA të Los Anxhelos (midis studentëve tij figuronte  gjithashtu një Jim Morrison i caktuar, pastaj kreu i The Doors), nga ku u dëbua për aktivizmin e tij politik kundër luftës: promovonte me maksimumin e votave studentët e mundshëm për t’u regjistruar,  për t’iu shmangur atyre largimin për në Vietnam.

 

                  

 

Edhe pse një mik i shumë poetëve të gjeneratës së Beat, Hirschman ndryshonte politikisht nga një lëvizje letrare që ai e quajti një “revolucion borgjez”, edhe një “biznes letrar”, ndërsa ai ishte afër poetëve të tillë si Amiri Baraka dhe lëvizjet radikale si Black Panther Party. Në një intervistë ai vëren se Gjenerimi Beat nuk është një pararojë. Avangarda e vërtetë është e aftë të luftojë kundër padrejtësisë dhe është afër nevojave të të varfërve në botë. Kjo është përgjegjësia e poetëve të vërtetë. Dhe  pse i bojkotuar nga tregu botues amerikan, Hirschman ka botuar mbi njëqind libra dhe bëri përkthimet të panumërta, nga nëntë gjuhë të ndryshme, nga autorë si Majakovski, Dalton, Pasolini, Scotellaro, Laraque, Celan, Heidegger, Neruda dhe shumë të tjerë. Duke folur për Pasolinin, në një intervistë të fundit Hirschman deklaroi:

 

Mendoj se tragjedia më e madhe e poezisë së shekullit të njëzetë ishte vrasja e saj. Pas Pasolinit ekziston një hendek i madh, një gropë gjigante. Shumë në Shtetet e Bashkuara e njihnin atë për filmat e tij, por ai ishte poeti deri në fund. Kinemaja, për më tepër, ishte një vazhdim i poezisë me forma e

Ndryshme ekspresive. Vdekja e tij ishte një tragjedi e madhe. Frymëzimi i tij komunist e ka çuar atë gjithmonë në anën e të fundit, midis të varfërve, të pastrehëve, emigrantëve dhe të burgosurve të margjinalizuar. Në fakt, ideja e poezisë së Hirschman-it është larg nga sallonet letrare dhe nga akademitë, në fakt zonat e saj natyrore janë rrugët, sheshet, teatrot, qendrat sociale, shkollat, burgjet dhe periferitë. Aktivizmi i tij militant i kushtoi disa arrestime në Shtetet e Bashkuara, gjë që është vështirë të imagjinohet për një poet ose shkrimtar italian. Shkrimi për të nuk duhet të jetë një gjuhë “e padëmshme”, teorike dhe retorike, por gjithashtu duhet të jetojë materialisht jashtë kontejnerëve në të cilët fjalët janë mbyllur, rregulluar në një rresht të bukur në faqet e heshtura. Zëri i saj i fuqishëm, e ndërthurur shpesh me shtigje të shëndosha dhe ritmike, është një përvojë që ata që kanë pasur shans   in dhe pasurinë të jetojnë nuk mund ta harrojnë. Epic është leximi i tij në San Francisko, qyteti ku ai jeton dhe prej të cilit ai u emërua “Poeta Laureato”, të cilën ai ia dedikoi të pastrehëve, duke shpallur vargje të nxehta para një audience prej shtatëqind të pastrehëve.

 

                             

 

Por angazhimi i tij më i madh ka qenë gjithmonë ai kundër luftës: Unë kam lindur gjatë Luftës së Dytë Botërore, kur thuhej “vrisni nazistët”. Unë njoh përvojën e luftës në Vietnam, e luftës në Kore dhe të gjitha luftërat. Dhe luftërat janë një përvojë që nuk duhet përsëritur, favorizuar apo ndihmuar. Kurrë! Në Itali Hirschman ka një bashkëpunim historik me Shtëpinë Poezisë Baronissi (Salerno) dhe librat e tij janë përkthyer nga Raffaella Marzano dhe publikuar nga Botimet Multimedia, gjatë leximeve të tij të shpeshta italiane, realizuar në gjalljen  e strukturës shoqërore, janë promovuar dhe organizuar nga Sergio Iagulli, burri i Marzanos. Që nga viti 1992 Sergio dhe Raffaella janë bërë praktikisht familja e tij italiane. Personalisht kam punuar me Hirschman në disa raste, në shkolla, në burgje, në periferi, me lexime të shoqëruara me ndërveprimit muzikore; por ne kemi punuar edhe në projekte editoriale dhe vëllime, ku të njëjtët të burgosur dhe të burgosura, si SHBA dhe Italia, janë bërë protagonistët kryesorë. Në vitin 2009, së bashku me Sarah Menefee, Bobby Coleman dhe Cathleen Willams, Hirschman themeloi Brigadën Revolucionare të Poetëve. Bëhet fjalë për një organizatë ndërkombëtare të poetëve të angazhuar politikisht dhe shoqërisht, e cila tani ka grupe në qytete të ndryshme: Los Angeles, Albuquerque, Chicago, Burlington, Paris, por edhe Roma, Bari, Pesaro dhe në shumë qytete të tjera italiane. Edhe një grup i të burgosurve dhe të burgosurave formuan një grup në Marche.

 

 

 

 

 

Shpesh në mbarë botën, bashkë me gruan e tij Agneta Falk (gjithashtu artiste dhe poete), më 13 dhjetor, Hirschman do të jetë në Baronissi (Komunë italiane  e cila  në vitin 2008, i ka dhënë  titullin  “Qytetar  nderi”), ku do të festojë 85 –vjetorin e lindjes  e “Poetit të Kuq”, një titull tjetër që iu dha atij atij. Me këtë rast, së bashku me të, do të jenë autorë, shkrimtarë, artistë, poetë, miq dhe mike nga e gjithë bota, të cilët do të festojnë humanizmin dhe angazhimin e një njeriu, i cili, megjithëse fajësisht injorohet nga qarqet e mëdha letrare një shenjë e thellë kjo dhe e pashlyeshme në historinë dhe poezinë e këtij shekulli.

 

JACK HIRSCHMAN

Jack Hirschman (në të majtë) me përkthyesin Janusz

Zalewski al City Lights Bookstore Beats Festival 

(San Francisco, 2007).

 

Në vitin 1972 Jack Hirschman filloi të shkruante poezitë e tij të gjata, Arcanes, të cilat ai i përshkruan si vepra alkimike.

Jack Hirschman me gruan e tij Agneta Falk (gjithashtu

artiste dhe poete), fotografuar  në Kaffè Trieste të 

                  San Franciscos, korrik  2013

 

NE JEMI NË RRITJE

 

poezi

 

“Ne jemi në rritje, ata nuk janë asgjë,

ne premtojmë solemnisht besnikëri

popujve të botës që ngrihen me ne, për të shkatërruar

oktapodin fashist të ushqyer nga Shtetet e Bashkuara».

 

 

***

Gjatë 32 viteve të fundit ai ka shkruar më shumë se 120, dhe mbeti kryesisht i pabotuar deri në publikimin e volumit monumental “The Arcanes“, botuar nga Multimedia editions / Shtëpia e poezisë në anglisht.

 

 

DO TË NDALEM  VETËM…

             (poezi)

 

“Do të ndalem së shkruari dhe së pikturuari vetëm

do të ndalem së pikturuari dhe së kënduari vetëm

do të ndalem së kënduari dhe do të rri ulur vetëm

do të ndalem së ndenjuri ulur dhe të marr frymë vetëm

Do ta ndal frymëmarrjen dhe do të vdes vetëm

do të ndalem së vdekuri dhe do të dashuroj vetëm

do të ndalem së dashuruari dhe do të shkruaj vetëm »

 

(nga “Doja që ta njihje)

 

 

POEZI:

 

 

SHTEG U

 

Shko me zemrën tënde të thyer.

Nëse mendon se s’e ke një, siguroje.

Për ta siguruar, ji i sinqertë.

Mëso sinqeritetin duke lënë qëllimin

të hyjë jeta, sepse nuk mund, vërtet,

të bësh ndryshe.

Edhe ndërsa  përpiqesh të shkosh, më lër të të marr

dhe të tëleckosur

si një letër të postuar

si një sentencë në  kuadër

që prisje  gjatë gjithë jetës tënde

edhe nëse nuk ke kryer asgjë.

Më lër që të shpie. Lejomë të  të thyej, zemrën.

Që të kesh zemrën të thyer është fillimi

për çdo mirëpritje të vërtetë.

Veshi i përulësisë dëgjon përtej portave.

Shiko portat që hapen.

Ndje duart e tua mbi ijët e tua,

goja jote që hapet si një mitër

duke i dhënë jetë zërit tënd për herë të parë.

Shko duke kënduar, duke u rrotulluar  për lavdi

që të jetë estetikisht e thjeshtë.

Shkruaj poezi.

 

 

Përgatiti e përktheu Faslli Haliti

***

SHËNIM

Në prill të vitit 1998, isha i ftuar edhe unë në Fstivalin poetik të Salernos  mes poetëve të tjerë nga bota.  Pikërisht këtu, 20 vite më parë, gjatë deklamimit të poezive, unë u njoha me poetin Jek Hirshman.Ai, sapo

mësoi që unë isha nga Shqipëria, më tha se kishte përkthye poezi nga Kadare, Agolli dhe se kishte në plan të përkthente edhe disa poetë të tjerë shqiptarë të cilët i kishte lezuar e i kishin pëlqyer.

Kur u ndamë Hirshmani më dhuroi librin e tij “Soglia infinita”, (angl. Endless

 threshold )  përkthyer  italisht nga Bruno Gulli dhe botuar nga Multimedia.

 

 

                       

 

 

I dhurova dhe unë tre librat e mi. Pas  një muaji Hirshmani më dërgoi  gazetën ku ai kishte botuar një poezi të shkurtër timen, përkthyer nga vetë Hirshmani të cilën unë e ruaj në arkivin tim

Nga ky libër përktheva dhe unë disa cikle poetike,të cilat edhe  i kam botuar në gazetën “Drita”, “Zëri i popullit”, “Republika” e në ndonjë gazetë tjetër.

13 dhjetor, Hirschmani do të jetë në Baronissi, Komunë italiane, ku do të festojë 85 –vjetorin e lindjes  me një titull tjetër “Poetit të Kuq”, dhënë atij  për këtë datë jubilare.

 

I uroj përjetësi Poetit të kuq Jek Hirshman.

AVENTURË NË THETH! Skicë udhëtimi nga KADRI TARELLI

Ora 22.00 e natës. Një zile telefoni në këtë orë të vonë. Një zë si komandë ushtarake: – Nesër në ora 07.00, të mëngjesit, të jesh tek Stacioni i Trenit, pasi do nisemi për në Theth. Kemi sajuar makinë dhe bëhemi shtatë vet, me gjithë shoferin.

Pa pritur përgjigjen time telefoni u mbyll. Ishte zëri i Shpendit. Nuk më la as t’i them do të vij apo jo, as të pyes se kush janë shokët e tjerë.

– Epo kjo pikë e zezë, – thashë me vete. – Pse në këtë orë njoftohet, pa pritur e pa kujtuar? Po afron mesi i natës! Nuk më tha, as se ç’do të marrim me vete, kur dihet se jemi grup shokësh, sepse për udhë të largët duhen ca gjëra.

????????????????????????????????????

Megjithatë vendosa të shkoj. Le të dalë ku të dalë! – thashë me vete, – ndonëse më kishin thënë, se një pjesë e rrugës është shumë e keqe dhe tepër e vështirë për makinat e vogla. S’kam ç’ t’i bëj pasionit të hershëm për udhëtime. Nuk më mban vendi kur kalon një kohë e gjatë pa udhëtuar, aq më shumë, kur bëhet fjalë për një vend, që e kisha ëndërruar, por që s’ më ishte dhënë mundësia. Ishte ftesë e pa pritur, që më ngacmonte, për t’u hedhur edhe në Alpe, në këtë territor tepër të njohur për bukuritë e rralla të natyrës shqiptare.

Megjithëse është fillim qershori, – mendova, – duhet të marr një triko për ta pasur në çantë, pasi Thethi është në zemër të Alpeve Shqiptare dhe temperaturat nuk janë si këtu në Durrës. – Po marr me vete edhe një shishe raki, mbase ndonjëri është sarahosh dhe e do kafen me raki shtëpie. Qesha me vete, me këto mendime të pa pritura.

U takuam tek Stacioni Trenit, sipas njoftimit. Në timon Hënor Libohova, ndërsa ne të tjerët “turista”, Gëzim Agasi, Shpendi Topollaj, Luan Jaupi, Përparim Mane, unë Kadri Tarelli dhe sebepçiu, humoristi i  njohur shkodran Mond Halilaj, tashmë banor i Durrësit, i cili pikërisht më: 05, të Qershorit, 2019, festonte ditëlindjen. Pas përshëndetjes së rastit, pyetëm njëri tjetrin: A keni marrë çadra me vete, pasi qielli duket pak i mbushur. Shpendi dhe Luani, si më trimat u përgjigjën: mos u trembni, se nuk ka shi. A thua ata kishin në dorë rubinetin e reshjeve, që Alpet tona i kanë të zakonshme edhe në mes të gushtit. Për fat, asnjëri nga ne nuk kishte qenë në Theth, pra nuk e njihnin rrugën dhe të pa priturat e saj. Më mirë kështu, pasi mund të na e prishte qejfin që në fillim. Kështu udhëtimi nisi me shaka, që nuk na u ndanë gjatë gjithë udhëtimit.

Një ndalesë në lokalin “Legjenda”, në rrëzë të kalasë së Rozafës, në hyrje të Shkodrës. Muhabeti dhe fotografitë nuk kishin të sosur në këtë mjedis të bukur, çlodhës e mikpritës, siç dinë të presin shkodranët, që e kanë humorin në majë të gjuhës.

Makina ecte për bukuri, pasi rruga, megjithëse e ngushtë, ishte e mirë, pavarësisht se, që nga Kopliku, gjithnjë ishim në ngjitje. Në krye të Luginës së Bogës, vende-vende, kishte borë të pa shkrirë, midis atij gjelbërimi të harlisur, madje të ndezur. Nuk ndaluam, pasi Luani na tha, se kur të kthehemi do të jemi më të ngeshëm, për të ndaluar më gjatë. Ishte një këshillë e mirë. Çuditërisht edhe bisedat ndaluan. Secili kthente kokën, për të parë nga xhamat e makinës, atë bukuri të egër e madhështore të maleve shkëmborë, që prekni  qiellin, por ne na dukej sikur i kishim fare pranë, aq sa mund t’i preknim me dorë.

Kur filloi zbritja, apo tatëpjeta, siç i thonë shoferët, mbaroi asfalti dhe filloi rruga e shtruar me gurë, por me gropa të shumta dhe aspak e mirëmbajtur. Edhe qielli u mbush me re. Ne po udhëtonim në mesë të reve. Shikimi humbi. Filloi edhe një shi i imët dhe i butë. Ndaluam për pak çaste tek disa gurë të ngritur anës rrugës, ku shquhej një gur i gdhendur në formë medaljoni, me fytyrën e Miss Durham në mes, të njohur në popull si “Zonja e Inglizit”. Ku shkruhej: “E. DURHAM – KRALICA E MALËSORËVE – POPULLI I SHALËS”. Ishte një vepër arti punuar bukur. Një nderim i merituar për atë mike të shqiptarëve, në ato ditë të vështira të historisë sonë të trazuar e të rënduar, para, gjatë dhe pas Luftës së Parë Botërore. Ne bëmë fotografi, mbase kështu veprojnë të gjithë vizitorët, që udhëtojnë atyre anëve, për t’i pasur në kujtesë të një udhëtimi të bukur, por të vështirë, që dikush e quajti aventurë. Nuk di sa të vërtetë ka në këto fjalë, por gjatë rrugës, ndeshëm shumë turistë me çanta në shpinë dhe me nga një shkop në dorë, që ecnin qetësisht në këmbë dhe që nuk qaheshin as nga lodhja, as nga mjegulla e shiu dhe as nga rruga gjatë dhe e rrezikshme për makinat.

Hipëm në makinë dhe biseda nisi, si ankesë për shiun. E ku jeni ju trima, që na trimëruat se nuk do të ketë shi. Ja ku e kemi. Tani çdo të bëni? Unë ndërhyra, me ton si më i dituri në këto punë, por në të vërtetë ja futa kot: Mos u mërzitni, se kur të zbresim poshtë në luginë do të kemi diellin mbi kokë. Nuk zgjati shumë, dhe pasi kaluam “Shtegun e dhenve”, një toponim shumë i  njohur jo vetëm për vendasit, një dërrasë e vjetruar, e anosur gati për t’u rrëzuar, u duk se dolëm në dritë. Dielli shkëlqente dhe ne na jepej mundësia të shikojmë pamje magjike të luginës, ndërtesave karakteristike dhe malet madhështore që e rrethojnë.

Nisi muhabeti përsëri me shumë shaka, por vetiu kaloi tek problemi i rrugës që po na shqetësonte, duke sharë qeverinë, duhet thënë qeveritë, që s’e kanë vënë ujin në zjarr për këtë copë udhe, me shumë interes turistik. Vetëm shofer Nori (Hënori), ishte i qeshur dhe na jepte qetësi, me qëndrimin e tij në timon. Kaluam edhe kataraktin (ujëvarën), që na ndërpreu udhën dhe ju afruam lumit të Shalës, ku ishte edhe fundi i udhëtimit tonë. Këto 17 km. rrugë malore në zbritje, i bëmë për një orë e gjysmë, mbase më shpejt do të zbrisnim në këmbë.

Na pritën mirë, madje na prisnin, pasi ishin lajmëruar më parë. Pas një copë here, pritje dhe qetësimi, u ulëm për drekë, me gatime të shijshme. Dikush nga ne porositi ujë me shishe, njësoj si të ishim në Durrës, duke harruar se uji i malit është ku e ku më i mirë dhe më i shëndetshëm. Dreka vazhdoi gjatë, rreth tre orë, me shaka dhe copëza historish gazmore, ku më i papërmbajturi ishte vetë Mondi, që gëzonte më shumë, sepse nga sot, u bë “Më i rritur, më i fortë dhe më i mençur”. U ngritën dolli për shëndet të tij dhe tonin natyrisht. Nuk ngopeshim me ujë. Nuk e di e kishim nga mishi apo nga vetë uji i malit, sepse pinim dhe nuk e ndjenim fare.

Kaluam shumë bukur. Lodhja sikur na iku si me magji. Mbase ishte freskia, uji dhe ajri i pastër. Ndjeheshim të lehtësuar. Bëmë shumë foto, duke lakmuar peizazhin e jashtëzakonshëm që na rrethonte. Vendosëm që të ktheheshim po atë ditë. Sytë i drejtuam te shofer Nori, i cili ishte i gatshëm të hipte në timon. Edhe ne ishim të qetë, se udha do të kalonte po aq mirë sikur që erdhëm.

Sapo u rehatuam në makinë, nisi përsëri muhabeti me shumë qyfyre dhe shaka. Mondi, si artist dhe me kujtesë të shkëlqyer, gjente copëza gazmore. Edhe unë, që nuk shquhem për gjetje humori, recitova (lexova dy poezi të mia, të krijuara kohët e fundit: “Faji u bë qyrk” dhe Për inat të sime vjehrre, shkoj e fle me mullixhinë”. Nuk e di sa u pëlqyen, por më duartrokitën, mbase ma bënë qejfin.

Bash aty, në vendin ku qëndronte e shtrembëruar tabela “Shtegu i dhenve”, u ça goma e makinës. Zbritëm dhe u përpoqëm të ndihmojmë për ta ndërruar gomën. Si për qejfin e vet, filloi përsëri një shi i imët dhe i shtruar, gati i njëjtë si kur erdhëm. Me dy çadrat që kishim, mbronim edhe shokët. Megjithëse po lageshim nga këmbët, çuditërisht askush nuk shfaqi shenja mërzitje apo hutimi, aq më pak shoferi ynë trim. Kjo punë na harxhoi ca kohë, por u nisëm përsëri me po aq gaz sa edhe më parë, duke i thënë shoferit, kujdes nga gurët e mprehtë, se mos na çahet përsëri goma dhe …….. !

Ashtu siç e kishim lënë që në ngjitje, në vendet ku kishte borë të pa shkrirë, ndaluam. Shikonim të habitur, si është e mundur që, si një përrua bore, me trashësi rreth një metër, qëndronte përbri dy shpateve të gjelbëruar. Kishte pamjen e një akullnaje. Poshtë saj rridhte ujë i pastër kristal. Bëmë shumë foto.

Një kafe në Koplik, më pas edhe në të dalë të Shkodrës, ku ndaluam për ta parë e rregulluar më mirë gomën e makinës, na qetësoi dhe na hoqi lodhjen. Gëzimi si me shaka më pyeti:

– Hë! Si t’u duk ky udhëtim paksa i gjatë?

– Të them të drejtën u kënaqa pasi nuk kisha qenë asnjëherë në Theth, dhe e kisha si peng që nuk po më jepej mundësia. Tani e përmbusha dëshirën time. Veçse aty lart, ku e kaluam atë rrugë të vështirë, plot kthesa, ku humnerave nuk u dukej fundi dhe kur na u ça goma, nuk u tremba fare. Tani që jemi këtu në fushë, në rrugë të gjerë, ndjej një lloj emocioni, si të thash një lloj frike: Ishte vërtet një aventurë, por kur mbaron mirë dhe pa shqetësime, e quaj aventurë e bukur! Nuk e di, por mbase janë këto ndjesi suksesi në përballje më vështirësitë, që i shtyjnë ata qindra turistë, nga anë e anës, që të ndërmarrin udhëtime të tilla. E dëgjove si tha guzhineri i lokalit, Ben Halilaj (Vëllai i Mond Halilajt): “Vetëm tavolina juaj është me shqiptarë, të gjithë këta janë të huaj, madje edhe nga Japonia”.

U ndamë me dëshirë dhe premtim se do të bëjmë edhe udhëtime të tjera nëpër Shqipëri. Tani qe provuam një “aventurë” të vogël, besoj se u mësuam.

Kadri Tarelli

Durrës më: 08, fillim vere, 2019.

Tri poezi nga ALEN BOSKE – Përktheu FASLLI HALITI

 

   (Alain Bosquet)

     1919 – 1998

Anatole Bisk, i quajtur Alain Bosquet, lindi në Odesë (Ukrainë) më 28 mars 1919 dhe vdiq në Paris, më 8 mars 1998, është një shkrimtar francez me origjinë russe.

 

 

NJË FËMIJË MË THA

 

Një fëmijë më tha:

“Guri është bretkosë.”

Një tjetër fëmijë më tha:

“Qielli është mëndafsh i brishtë”.

Një fëmijë i tretë më tha:

“Oqeani, kur ka frikë, qan”.

Unë s’i them asgjë, unë buzëqesh.

Ëndrra e fëmijës, është ligj.

Pastaj unë e di se guri, me të vërtetë

Është bretkosë,

Por në vend që të shkojë për të fjetur

Ai më shikon mua.

 

PEMA

 

Ti je më e shkathët se zebra.

Ti kërcen më mirë se ekuatori.

Nën lëvozhgën tënde të vertebrave

bën një koncert zogu përqeshës.

Unë do të lajmëroj gjithë poetët:

s’duhet të prekni frutat;

ky është vendi ku flinin kometat,

dhe vendi ku rindërtohet oqeani.

Ti je e lehtë si një tropik.

Ti je e mençur si një peshk.

Në çdo fletë një replikë

është rezervë për këngën time.

Sapo dikush drejton fjalën,

rreth teje ngrihet një mur.

Ti  godet degët, ti fluturon larg:

je ti ajo që do të ndëshkosh kaltërsinë.

 

MUAJT E VITIT

 

Janari për t’i thënë vitit «tungjatjeta»

Shkurti për t’i thenë dëborës «duhet të shkrish»

Marsi për t’i thënë zogut shtegtar «mirardhsh»

Prilli për t’i thënë lules « çil »

Maji për t’i thënë «punëtorëve, miqtë tanë»

Qershori për t’i thënë detit «na ço larg»

Korriku për t’i thënë diellit «ky është sezoni yt»

Gushti për të thënë : «njeriu është i lumtur që është njeri»

Shtatori për t’i thënë grurit «kthehu – në ar»

Tetori për të thënë «shokë, liria»

Nëntori për të thënë pemëve «zhvishuni»

Dhjetori për t’i thënë vitit «lamtumirë, paç fat»

Dhe dymbëdhjetë muaj plus një

Djali im

Për të të thënë se unë të dua.

 

 

Përktheu: Fall Haliti

“RRUPUPLIKA E SHQYPEVE” TË DARDANISË – Poemë satirike nga Sinan KAMBERAJ

1.

Kur e zë Magjia e Zezë –
‘Rrupuplikën’ e Dardanisë
Seç ushtojnë Lugjet e Saj
Nga Deliri i ‘Shpëtimtarëve’ –
Yshtur nga Demonët e Tyre
Për Lavdi!
E Histori!

Ne jemi Çlirimtarë!
Të tjerët – Tradhëtarë!

2.

Kryedjalli e ‘magjeps’ të Parin –
‘Kryeçlirimtarin’ –
Më të Madhin nga të Tretë
Dhe, Atij i mbushet mendja
Se është Kryeheroi – Vetë!

Pokështu, të Dytit e të Tretit
Dy Djajtë e Tyre u thonë:
Kapni, gjithë ç’ju sheh syri!
E mos lëshoni gjë nga dora –
Në ‘Rrupuplikën’ Tonë!

Ara, Fusha e Fabrika
RTV e Mullinj Guri
Livadhe e Gazeta
Gjykata e Hamame,
Gurëthyes e Banka
Shtalla e Spitale
Institute e Bastore
Autostrada e Përroje
Kazino e Fakultete
Shpella e Prokurori
Polici e Agjenci
Dogana e Hotele
Sh’pi Publike – Motele
Pompa benzine e Varreza
Kolektorë Ujërash të Zeza
Të gjitha – me Tendere!
Truste, Kullosa e Pyje
Dhe, mos o Zot –
Edhe pjesë Qielli me Yje!

Pushteti Juaj shtrihet
Mbi çdo gjë që preket e shihet!
Në ‘Rrupuplikën’ e Tregut t’Çlirë
Gjithçka – shitet e blihet!

Fundja –
Kush bëri më shumë se Ju?
Për kët’ Dhé –
Që e keni si Fé, e si Atdhé!

3.

Netëve –
Kryetrimat tanë ‘Legjendarë’
Mbas seancash të zjarrëta
Bëhen kaps në darka –
Në ‘’Tifanny” e “Zanzibar”
Ndaj, Qoftëlargët e Tyre kujdestarë –
I kapin të Tretë – bashkë!
– Mjaft, ore, mjaft! – u thonë
Dhe i nxjerrin – jashtë!

Dhe – për t’ua zbutur zemërimin
I çojnë te Kisha e Deviqit
I mburrin se janë t’një rodi …
… stërnipa të Milesh Kopilit –
Të Kopiliqit!

(Heroi Ynë mesjetar –
Vra ma kish’ Muratin e Parë
Se i kish’ ngrehë çadrat e Luftës
Në një Betejë Ballkanike –
Në prona t’Familjes së Mileshit
N’Miniera të sotme t’Thëngjillit
Nga Mazgiti – n’Shipitullë
E gjithandej – Goleshit!)

Zihen fytas – i ç’Fisi ishte
– Nga Imi! – thotë i Pari
Dy të Tjerët e kundërshtojnë:
– Jo, nga Yti, as nga i Këtij!
Ai ishte nga Fisi Im!
Këtë e dijnë të Gjashtë Feudet –
Llap, Gallap, Anamoravë
Drenicë, Shalë e Dukagjin!

Dhe, për t’i çliruar nga xanxa
Djajtë i shalojnë bythëprapë –
Si kuaj të harlisur – pup!
– S’dini gjë Ju për Mesjetën!
Po, kqyrni çka ju ka falë Zoti –
O, bufë të marrë e halldupë!

Në mbrëmje i ulin bashkë –
Mu në Grykë të Gërmisë
Pas vrapit maratonik –
Arave – nëpër Vetërnik!
Shpatijeve të Hajvalisë!

I mburrin për vilat magjike
Me nj’atë super-arkitekturë
Në Prevallë e në Brezovicë
Që –
Syni i keq mos i paftë kurrë!

*
Të nesërmen i çojnë –
Drejt – në Kadastër!
Ç’të shohësh – Tapi të Vjetra!
Secila, më e ‘ruajtur’ se tjetra!
Mbeshtjellë me lëkurë dosash
Të tharqeve t’thive t’Uzhicës
Me Standarde të UNMIK-ut
‘Made in Belgrad’ – përpunu’
Kthy’ në Agjenci t’Privatizimit –
Në ‘Mahallë të Kacallarëve’
Me ndërmjetësim të BE-së –
Përfaqësueses speciale:
Hanëmshyhret Mogherinit!

Aty i keni – të gjitha:
Nga Vakt i Sulltan Salepit
Tanzimatit dhe Hyrrjetit
T’Austrisë e të Gjermanit –
Pastaj të Kohës së Gazepit –
Dy kralëve të Zi serbë –
Aleksandrit e Petrit!

(Tokave të ‘Zadrugave’ t’Titos
U bëhet çarja n’Gjykata tona
Për to gjinden dëshmitarë –
Pleq – që i ka harru’ Exheli:
‘Polarë’, ‘poreznikë’ e ‘shumarë’!

Tani ato, që nga Sot –
Kanë pronarë e – Zot!

U mbetet t’i riskanoni
Dhe – t’i trashëgoni!
Me nipa, kunata e tezakë
Me dhëndurë e baxhanakë
Me kucë e me macë! –
(Le t’plasin ata që s’u rreshtuan
Krahas nesh në ‘Llogore Lufte’ –
N’ballkone t’Hoteleve t’Tiranës!
Po, ikën – në Kukës e n’Bllacë)!

Tuajat janë!
Besa-Besë!
O, Ju ‘Trima Luftëtarë’!
‘Shqype të Alpeve Shqiptare’ –
‘Heronj të Gjallë – Çlirimtarë’!

(Të Treve u rrjedhin lotë –
Për një çast mbesin pa gojë:
– Sa e Shtrenjtë paska qenë
Liria!
Sa Fisnike e Madhe – Zojë!)

4.

Kryedjalli, pastaj – Kryeparin
Sërish e lavdëron!
Por –
Diçka … fësh-fësh – në vesh
I kujton …

… Atyre që u pate premtu’ –
‘Finalen‘ – do ta kërkojnë!
Je, a s’je – Njeriu i Parë?
Më i Madhi, nga të Tretë –
Më i Miri për ‘Aksham-Pazar’!

Vetëm pak …
Bjeshkëve të Shalës –
Zik-zak …
Teposhtë Luginës s’Bistricës …
Nëpër Zhazhë e Vllahi …
Kah Ujmani – n’anën tjetër!
Ko-rri-gjim!
Pra … vetëm dy-tri Komuna
Që jua pat dhënë me “zor”
Ai Qenbirqeni i Zi –
Rankoviqi – n’vakt të Tij!

Tash, o burra –
Shfaqni pak fisnikëri!
Është koha t’i hiqni qafe!
T’ia ktheni fqinjës Serbi
Dhe, bashkë me to –
Edhe ‘Gropat’ e Trepçës
Mbetur shkret –
Qe tridhjetë vjet!

Ju kujtohen ‘fjalët e buta’
Në Mitrovicë, aty te Ura –
Kur flisnit disi … me gishta
Nëpër tym …
“Parlé-vous-français” ?
O, oui! O, oui!
Atë mëngjes …
… fjalë me bishta –
Tako – Jes! Ovako – Jes”!

Bashkë me Atë Tjetrin ‘Trim’
Që dukej e zhdukej si Hije!
Qëlluat, papritur Aty –
Apo Ju kish’ çu’ Dreqi –
Dorëzanë – ‘allash-vereshi’?
Ec e dije!
Sot e at’ ditë – s’i ra kush n’fije!

Hë, pra … s’Ju kujtohet?!
Te Harqet e Urës së Ibrit –
Kur ‘mbinin’ do Gurë me kryqa …
Diçka – si biçim Kufini!
Aty ku e vendosët më vonë
Mbi një Plato graniti –
Burrin me dy kobure në brez –
Heroin – Isa Boletini!

Ju duhet Shtatorja, Ju duhet!
Jo veç për Fushata zgjedhore
Kur hidhni Valle rreth saj –
Me Tupanxhi’ e Defatore
Po dhe për t’jua hequr frikën
Ai Burrë!
Kur e ‘zbatoni’ Taksën –
Të ‘më të mirës’ Qyveri
‘Qind për Qyl’ –
Nën Urë!

Dhe –
Djalli vazhdon t’i flasë
Atij që e ‘meriton’ Lavdinë:
– Po e arrite ‘Gjithëpërfshirësen’
Për Ty do të këndohen
Këngë epike – me sharki!
Ti – si Sulltan me shallvare
Do ta zësh ballin e Vendit -Këmbëkryq – në “Histori”!

*
Në çast, na i kujtohet ‘loja’ –
“Fluturon – fluturon!”
Në atë tjetrin ‘Kualicion’ –
Për t’parin Demarkacion
Kur ve klluçe e bombola –
(Fshehur, mender jush –
në Zona midis … ‘kulesh’
Të Zonjave opozitare)
Binin mbi Koka të zgjedhura –
Nga dy milete votuesish
Në Parlament – Koalicion
Tym e gas – ‘batare’!

Pastaj –
Pastaj na i kujtohen
Çadrat e Ballaban Pashës
Në strehë të Pallatit t’Madh
Për ‘Kauzë’ që u bë Tërkuzë!
Kur pihej si “çaj rusi” rakia
Jehonin e alternonin
Lirikja e heroikja –
‘Kah po shkon, moj Zanë’?
Dhe –
‘Ah, Kosovë, mos thu’j marova’! –
Që të Dyja – n’çiftelia!

Ah, kjo ishte ‘zemërplasje’ –
Kundër Hartave t’Komisionit
Të Demarkacionit –
Heu, atij na i raftë pika!
Kur qenë betuar Trimat –
Se, fjalët luajnë – po jo Guri!
Pa u faru’ në Qafë t’Çakorrit –
Djem e Çika!

(I Pari, nga Mahalla e Madhe
Po edhe Dy të Tjerët –
Nga Dy Mahallët e Tjera
E dinin se Fjalët e Mëdha –
Si në ‘Lojë Kapuçash’
Porsi po*dhët i merr Era!)

5.

Një mbrëmje
Djajtë i bëjnë bashkë
E i çojnë diku, symbyllur
‘Jashtë’ –
Biçim Komisioni Shtetëror
Në trajnim për bisedime
Me Serbinë –
Të Tretë
Me Katërdhjetë ‘Trima’ të Tjerë –
Dr. e Mr. shkencash –
Tèt-à-tèt!

– Ku jemi?, – pyesin njëzëri
Prapë na kthyet në Hotel?
N’atë Hotelin me Pesë Yje –
Xixa-xixa – në Bruxel ?!

– Jo, jo, s’jeni në Bruxel!
Po, në Çubrel!
Te Përroni i Keq!
Të mos u bie kush mësysh
Para ‘Marrëveshjes’ që ju pret –
U thotë më i Madhi Dreq!

6.

Mesnatë është …
I Pari majëgishtash ngrihet
Dhe niset …
– Ku shkon, ore ku shkon?
O, Komisar Gjarpush!
E ke harru’ këngën e vjetër:
Se, ‘Veç ndërgjegjes sate –
Prapa – nuk të ndjek kush’ ?!

Dhe, Ai, pa një pa dy –
Në ’TV- Tupan’ shkon!
Aty, në ‘Zonën B.’
Si në Oda, shtru’ me cerga –
Shkencërisht –
Këmbëkryq shpjegon:
Ç’do të thotë fjala Këmbim
E ç’është – Demarkacion!

Dhe, në fund, i thotë miletit
Se, për të siguruar –
Njohjen e Pavarësisë
E bën pak ‘synet’ kufirin
Pa i dhënë ‘asgjë’ Serbisë!

Dhe, për atë që s’e jep
Kosova e Tij fiton –
(Kur palët të jenë marrë vesh)
Një Shllungë të Madhe –
Lesh!

7.

Mëngjesi gëdhin
Dhe i Madhi zgjohet
Pa shti gjumë në sy –
Si t’ia mbyllë mirë at’ gojë –
Me ‘Asociacioninin e Ri’
Të mos bëjë ‘bela të reja’
Fqinja faqezezë – Serbi?!

Në mëngjes –
Me një vendim ‘Yrysh-Siklet’
Nis Ministrin e Përjashtëm –
Dr. Rrumpallë Tyxharin
Me Ajrrupllanin e vet –
Në Ujëdhesa të Paqësorit:
Gaga-K’hu e Kaka-Dadhë
Për t’i prevenuar ç’Njohjet!
Gjashtë –
Që i kishin ra pishman –
Me radhë!

Sakaq –
E gjen në prag të derës
Një Pako t’Madhe – Dhuratë!
‘Projekt 2. Aneks-Marrëveshje’ –
Nga Karaministri Shalëgjatë
I Nânëmadhes Shqypëri –
Hartu’ me Homologun … vić
(Mbas kthimit nga Beligradi)
Vëllain ideologjik të Tij!
Paketu’ – me shije Piktori
Lidh’ me fjongo – ‘Kuq-e-zi’!

Kuq-e-zi ?!
“E zeza u raftë mbi kry”!
Mallkojnë plakat –
Në Cerajë e Mazhiq –
Mbi Zveçan!
Kur i shohin në TV –
Dy B*thëkuqët Shejtan’
Me seli:
Njëri – n’Bunker në Surrel
Tjetri – në Kalamegdan!

Eh, kush janë Ata, kush janë!
Ustallarë – lëkurërrjepës janë!
Që mbajnë diçka mbrapa shpine
Dhe shtirën si babaxhanë!

Po, ç’duan ata, ç’punë kanë?!
E, po –
Duan t’i bien kurrizit t’Kosovës
Mespërmes me gërshanë –
Gjoja – njëfarë korrigjim kufiri
Për t’i bërë ‘Dy Nënat’ e Tyre:
Serbinë e Shqipërinë – Taman’!

8.

Në mbrëmje –
I Pari nga të Tretë
E lë Kryekullën e shkon –
Në Vendlindje t’Anekdotave
Ku shpirti shtetkriju’s
E shtetndërtu’s
I pushon!

Se, rrafsh qe 20 vjet –
Plaka Del Ponte – si hije
Me Burrneshën Ashton
E kanë lodhur aq shumë!
– Flej, flej! – i thonë ato
Po, në terr i shfaqet D. Marty –
Shtrigani që e lë pa gjumë!

Në ag, pa le Dielli –
‘Bariu Ynë’ me shkop në dorë
Arrin majë Mali në Qyqavicë!
Kope t’bardha sheh q’andej …
Që i duken –
Herë si votues besnikë
Herë si dele –
Q’u prin Ogiçi zevzek –
Në livadhe e zabele!

Sakaq, na i kujtohet
“Bagëti e Bujqësia” –
E prek fyellin në brez
Dhe –
Me tërë fuqinë thërret:
– Kullotni, ore kullotni!
Ju, o delet e mia!

Ju bekoftë Perëndia!

Muzgu bie …
Ai, teposhtë Malit –
Tërthoreve ngadalë zbret!
Vetja i duket Barí i Urtë –
Kur e kujton Kopenë!
Po, kur e kap Delir’i Lavdisë –
Ai është më i Madhi – Mbret!

*
Mbret?
Po, ç’Mbret, ore ç’Mbret?!
Zoti e ruajtë ‘Grigjën’ e Tij! –
Q’e kanë tremb’ e ‘kapur’ keq
Çobanë mizorë e batakçinj!

Ata –
Nuk e kanë hallin e ‘Vathës’ –
As ‘Ujqit’ nuk janë më – Halli!
Ata janë Halli – vetë!
Shpirtzinj të shitur te Djalli!

9.

Ç’e gjeti, ore, ç’bela e gjeti –
Këtë të ziun – Vilajet?!
Q’i kanë hypur mbi kurriz
Brigada – Deputetë!
Një Batalion Ministra –
E Zëvendësministra
E Ndihmëszëvendës të Tyre
Divizione Zyrtarësh –
Nëpër Zyra të Punëve të Kota –
Deri në ‘Zgjedhje të Reja’
Për t’i mbushë ‘Kofinët’ – Vota!

Ju – kaq!
Ne – paq!

Ditën ‘shahen’ n’Parlament –
Shoqisho’jt ia ‘nxjerrin’ sytë’!
Në mbrëmje djersiten – duet
Trimërishte me çifteli –
Njëri nis – tjetri ia pret
N’avuj çoftesh e suxhuku –
Jo më – me rasoj laknash!
Po – me whisky e raki!

Bini djem, bini Tavanit!
Nga d’rrasat e Trapazanit:
Bam – bam – bam!
Lum’ si Ju – për ‘Rrupuplikën’!
Të Tjerët që s’ia dinë Lezetin –
Le t’kërkojnë tjetër Vatan!
_____________
*) Djajtë janë Alteregoja e Kryeheronjve të kësaj kënge
_________
Qershor 2019

Fragment nga libri, “NJERIU ‘PA’ VENDLINDJE”, i cili para pak kohësh doli nga shtypi – Nga Sejdi BERISHA

VARRIMI I BABAIT M’I NGJANTE SIKUR TOKA PO E KËRKONTE ATË ME TË CILIN KISHIN QENË PËRGJITHMONË TË LIDHUR ME MISH E ME SHPIRT

 

-Eh, djali im, me fat puna dhe të uroj sukses! Ruaje dhe respektoje punën, kontribuo për atë që e derdhë djersën; për familje, për kombin edhe për atdheun! Ruaji dhe respektoji shokët dhe kolegët,… Ruaji dhe duaji njerëzit. Tash jam me shpirt e trup të qetë…!

___________

 

Babëloku im, shoku im i shpirtit, gjithmonë më thoshte se ka dëshirë të ndërronte jetë në ditën e premte. Ngase, kishte dëshirë që para se të përcillej për në shtëpinë e përhershme, trupi i tij të vendosej në hapësirat e xhamisë, e cila edhe gjendej në lagjen ku jetonim, dhe pas faljes së namazit të xhumasë, të nisej për në varrezat e qytetit.

Dhe, si koincidencë. Ai, ndërroi jetë në ditën e enjte, kurse, të nesërmen, tamam ashtu siç kishte pasur dëshirë, trupi i tij-shembull i qëndresës, në ditën e premte, pas namazit të xhumasë, nga Xhamia e Hamamit nga shumë qytetarë u përcoll për në shtëpinë e tij tani të përhershme, pasi i kishte rrumbullakuar nëntëdhjetë e një vjet rrugëtim jete, që nuk ka libër që mund ta kapërthejë.

 

 

Tash, jeta e tij, puna dhe vepra, urtia, madhështia njerëzore dhe edukata e tij u forcuan edhe më shumë si bazament dhe udhë rrëfim i punës dhe i dëlirësisë familjare. Mos të harroj. Kur e kisha pyetur njëherë për varrin e tij se çfarë mendonte ai se si do të dukej, më pat thënë: i thjeshtë, por më një mermer tek koka ku do të shkruhej vetëm emri dhe mbiemri im, viti i lindjes dhe ai i vdekjes.

Prandaj, edhe ashtu ndodhi. Mbi varrin e tij qëndron pllaka prej mermeri, në të cilin është skalitur me shkronja me ngjyrë prej ari: Bajram Çaka BERISHA (1882-1973).

Siç edhe kam theksuar, tani krijimtaria letrare kishte zënë rrënjë në mua që në klasën e shtatë të shkollës fillore. Andaj, babai ishte dhe mbetët pjesë e rrugëtimit tim jetësor dhe krijues. Kam shkruar shumë poezi, por edhe impresione e tregime për këtë burrë të rrallë. Dhe, ja një nga poezitë e shumta kushtuar plakut tim, po ua sjell edhe tani.

BABAI, NË GRUSHT MBANTE LOTËT E MI…!

 

1.

Një ditë

Tash krejt vonë

U ula pranë varrit të babait

Duke iu përkulur madhështisë së tij

Më përcëlluan shekujt

 

2.

Tek varri i babait

E dija pse kam ardhur

Falje t’i kërkoj

Se ndoshta ndonjëherë 

Nuk e kam kuptuar jetën e tij

 

3.

U përkula dhe putha varrin:

Më fal o babai im

Se

Ndoshta pa e ditur

Kam bërë ndonjë mëkat

Atëherë nuk i kuptoja

Ndonjë prej këshillave tuaja

 

4.

Më fal

Nëse kam gabuar diçka

Se gabimet e tilla janë të rënda

Si mëkate ndaj Zotit

Më fal të lutëm

Se sot më mundon llahtaria

E moteve tuaja

E shekujve gënjeshtarë

Që mallin ma bëjnë peshë

Qielli e toke

 

5.

Baba

Zëri yt edhe sot sa i ëmbël

Tash po e kuptoj

Atë shikimin tënd tej maleve

Sipër qiellit e nën palët e tokës

Por pusho i qetë në tokë, baba

Se fort ke qenë i lidhur me te

 

6.

E putha edhe njëherë varrin

Derisa

Loti im e dogji barin

Gjer ke eshtrat e babait depërtoi

Atje thellë në varr

Për këtë mëkat të lotit tim

Barin e djegur e ledhatova

Dhe, m’u bë se shpirti m’u lehtësua

Me përkuljen pranë varrit

Tempull përjetësie në jetën time

 

7.

Pasi u përshëndetem

Sikur shpina m’u shndërrua në sy

U zgjua babai im

Në grusht mbante lotët e mi:

Merri këta

Se unë lotin tënd nuk e dua

Por, biri im

Ruaje tokën

Përqafoje njeriun

Këputi hallkat e burgjeve

Dhe të inateve të botës

Të mendjes së ligë të njeriut

 

8.

Sikur i mora ata lot

Nga grushti i babait

I piva

Si një gotë me ujë shërues

Atëherë drita kaploi qiellin

Babai pushonte aty ku e lash

Unë ika në rrugëtimin tim të çmendur

Nuk di për kënd dhe për çfarë

 

Pra, kujtimi dhe pesha për babanë, gjithnjë e përgjithmonë në mua bëhet lapidar i praruar i përjetësisë së tij. Për këtë, asnjëherë dhe kurrë nuk harrohet vepra e këtij njeriu të urtë e madhështor. Kështu, një nga shumë shkrimet si përkujtim, e rreshtova dhe e nxora nga brendia e mendjes dhe zemrës për ta përkujtuar dyzetetre vjetorin që kur iku në lartësitë e yjeve, të cilin shkrim po ua sjell edhe tash:

 

Plaku im, simbol i jetës dhe i dritës…(Ditë përkujtimi për babanë tim)

 

Sot, (e premte, 15 shkurt 2019) u bën plot dyzetë e gjashtë vite që shkove në amshim, o plaku im, dhe asnjëherë nuk mu hoqe qafet, nuk mu ç’kape nga mendja e zemra. E sot, edhe damarët e gjakut m’i trazon dhe në të njëjtën kohë m’i ëmbëlson me madhështinë tënde, me këshillat më njerëzore…

Sot, kujtimin ma ktheve pak më ndryshe: ishe diku në sosje të momenteve të fundit të jetës, kur të pashë duke e pushuar trupin në barin që e kishe kositur. Sfidë e madhe ishte, sepse, edhe në ato momente doje të fitoje pak lekë për kafshatën e familjes.

Ngadalë t’u afrova dhe t’i putha faqet plot rrudha. Hape sytë, me shikove e të shikova gjatë… Dhe, të dyve lotët na tradhtuan, të cilët thanë e shprehen shumëçka!

Pastaj, ma vure dorën në faqe dhe më pate thënë: “Biri im, më është kalbur trupi,… nuk e do më…”!

Tash e dyzetë e tri vite, pas frymës së fundit, që ishe në duart e mia që m’i përcëllonte malli, filloi të binte shi,… edhe bubullonte! Po, po. Kjo është e vërtetë, që është rast i rrallë që në shkurt të bubullojë nga moti i lig…!

Or plaku im, edhe sot, beso shi po bie,… Edhe sot të kujtoj, dhe kudo që preku trupin tim, has në fuqinë tënde dhe që ma ke dhuruar… Më pate thënë, atëherë: Fjala e ëmbël është dukat, ruaje dhe shpërndaje… kurse, barin kosite mirë, se i riu pastaj mbinë më me sukses dhe është më i shëndosh… Edhe tokën ruaje e kultivoje, se bima, në te merr krahë bereqeti…

Më pate thënë edhe shumë gjëra të tjera, që i ruaj me fanatizëm si thesarin e paparë…!

Plaku im me plisin e bardhë, edhe pas dyzetë e tri vjetësh, sot e përgjithmonë jemi bashkë duke biseduar, dhe, athua prej atëherë a ka ndërruar diç në etjen tënde e në shkrumbin tim?!…

Po, sa fortë jemi të lidhur, o babi im, edhe pse, sot ndryshe ta puthi ballin, i cili lartë të qëndron! T’i puthi sytë, që shikimin ma kthjellojnë e mendjen ma shndërrojnë në fjalë të dëlirtë e të ëmbël, në mendim të mprehtë për fatin e njeriut, të kombit dhe të njerëzimit…!

O, plaku im! Sot pas dyzetë e tri vitesh në amshim, duke të përkujtuar e duke të përqafuar, nuk do të derdhim lot, por dhembjen bashkë do ta bëjmë këngë, o flokëthinjuri im, sepse, Ti vetëm kështu kishe dëshirë.

Pra, eja te të puth dhe krahëhapur të ecim tutje, edhe pse të dytë me thinja kohe,… por me histori të ndritur mbi supe dhe me krenari në zemër e në shpirt…!

Babi im, Ti përjetësisht rron në ne dhe me ne!

Kaq bisedoi me Ty djali yt, Sejdi BERISHA

(Pejë, e premte, 15 shkurt 2019)

SHUMICA E NJERËZVE KANË DASHURI PËR SHKRIMTARIN, POR KJO ËSHTË E PABUJSHME Nga Ismail Kadare

Ti e di mirë se kudo në botë çdo shkrimtar a artist i shquar krijon vetvetiu kundërshtarë. Me arsye, pa arsye, me kinse arsye. Në qoftë se kjo është një e vërtetë botërore, gjitheuropiane, mendo se ç’trajta groteske merr në Ballkan, e sidomos në vendin tonë të dashur.

Të marrin inat njerëzit për gjëra që s’të vete mendja: për kapelën që ke vënë, ose nuk e ke vënë, për ecjen, për të fejuarën, për kanapenë, për romanin, për një Zot e di çfarë. Më kujtohet se ty të merrnin inat pse rrije i pikëlluar në kafene. Madje, më ke thënë se ta kanë përmendur edhe në hetuesi.

Këto gjëra unë i di prej kohësh dhe nuk më shqetësojnë. Nuk më shqetësojnë, sepse di gjë tjetër: që shumica dërrmuese e njerëzve kanë dashuri për shkrimtarin. Por kjo shumicë, ndryshe nga zhgani tjetër, është e pabujshme. Madje, kjo dashuri e shumicës shkakton nervozizëm te disa. Të tillët fillojnë të mos të duan pikërisht se të duan të tjerët.

Meqenëse e zbuluam se jemi në një ngecje e zvarritje kafkiane, më lejo të të tregoj një ngjarje që lidhet me dashurinë për letërsinë.

Më 1995, në Luksemburg u themelua Akademia e Poezisë. Ceremonia ishte luksoze. Kishte shkrimtarë e poetë të njohur nga gjithë bota. Unë mbajta fjalën e hapjes.

Ditën e tretë në mbrëmje, pak përpara darkës së lamtumirës, më thanë se te hyrja e hotelit më kërkonin. Ishin një grup shqiptarësh, rreth 30 veta, të gjithë mërgues në viset përreth. Shumica kosovarë. Kishin marrë vesh në TV praninë time dhe deshën thjesht të më takonin. Ndonëse ishin të ndrojtur e fjalëpakë, qëndruam rreth një orë bashkë. Pastaj u thashë se duhej të shkoja në darkën e mbylljes. U ngritëm të gjithë dhe më kërkuan leje të më shoqëronin gjer te ndërtesa ku bëhej darka. Kaluam kështu mespërmes parkut. Kur iu afruam sallës, pas qelqeve të së cilës rrezëllinin dritat, ngadalësuam hapat. Kështu, unë përpara, ata pas, iu afruam hyrjes. Aty u thashë natën e mirë dhe ngjita shkallët. Kur ktheva kryet pashë se rrinin ende aty, si një mur i heshtur, në këmbë, me sytë nga qelqet e sallës. Ndërkaq, shumë të ftuar ishin bërë kureshtarë për ta dhe ishin afruar te qelqet për të marrë vesh se ç’ndodhte. Organizatorët e darkës gjithashtu. U thashë se ishin shqiptarë refugjatë, shumica nga Kosova, ndaj dukeshin aq të zymtë.

Po mbërrinin të ftuarit e fundit, pritej Dukesha e madhe që do të kryesonte darkën. Te qelqet ndërkaq ishin shtuar poetët që vështronin përjashta grumbullin e shqiptarëve. Ishin krejt të mahnitur nga ajo pamje epike, nga ai seriozitet, nga ajo përzitje madhështore. E kishin ëndërruar, siç më thanë pas pak, një lidhje të tillë me lexonjësit e tyre. Një marrëdhënie të tillë, që ngjante e rrezikshme dhe funebre, ngaqë poezia përzihej me lirinë ose, më saktë, me mungesën e saj.

Kështu, për njëfarë kohe të dyja palët vështruan njëra-tjetrën, të ndarë nga qelqet e mëdha. Kur i pashë të largoheshin, ashtu si një mur i errët, i huaj për këtë botë, moskuptues, antik, mendova se ky ishte muri i popullit tim, që një ditë mund të më zinte nën vete e unë kësaj as do të mundja e as do të doja t’i shmangesha.

Ta tregova këtë që të më kuptosh se përse unë nuk u jap rëndësi më shumë seç duhet xhuxhëve dhe spiunëve. Janë këto qoka (referenca) të mëdha që na kanë mbajtur gjallë. Ndryshe prej xhuxhëve mund të çmendeshim. Ose të bëheshim edhe ne xhuxhër, si ata.

Është kjo arsyeja që unë kam falur shumë gjëra. Ti më njeh, unë s’jam natyrë e butë. Veç kësaj, vij nga një qytet që ka qenë shquar për mëritë e gjata. E megjithatë, është falja ajo që më ka kthjelluar shpirtin./ExLibris

ECI NE SHI Nga Aida Meti

Eci duke u kapërcyer me pikat e shiut
dhe
mendime ,
s’dua të më lag kujtimet dhe ëndrrat,
por kur shqetësimet më lag, si një gjethe peme,
atëherë aorta ime,

si aortë hëne, qetë e qetë
më merr, si në lojë fëmije dhe shtruar më nxit tutje horizontesh .
Eci në shi, nuk ndalem, edhe pse ai më lag,
më shfaqet një dritëz hënore e në atë hedh spirancat,
e di që diçka do nis e harrohet
dhe diçka e bukur e kohës do lind e zbukurohet.
Eci, nuk ndaloj, jam natyrë sfidanteje,
s’dua qytet të zbrazët, por kap me shumë shije hapësirat

e shesheve, plazheve…

dhe bulevardet,
ato mbushin mallë secilin

, i cytin vetëbesimin
që të fluturojnë lartësive dhe largësive, si dallëndyshet.
Ka shumë momente që dhe e dua shiun,
prandaj,
si një bredh

feste mbuluar me ngjyra, drita shumë,
m’është çasti kur ngjitur meje pikas mikun e cmuar
ai , si partitura e buzëqeshjeve më hidhet në krah,
më …shfaq mallë dhe brengë., gjurmë që nuk i shqit lehtë..

e unë mbushem me shi dhe më tepër,
por… mos bjerë, o shi, ndal!
Ndalo tek cep i ngrysjeve të shpirtrave,
fatet e asnjeriu mos rëndo!
Sytë e saj të mbushur… Jo! Këto pamje në jetë
dua të përfundojnë. Ah, mik i dashur!
Dhe shpirti im është renduar nga njerëz që shoh e si njoh
si ky shi me ujët e qetë e të rrëmbyer kristali!
Bie shi e mendimet patjetër në fillin e në finalen e tyre
me çojnë gjithmone tek ti,
por, bjerë o shi, mos ndal, bjerë!
Simfoninë e tij dëgjoj me kujdes
notat e tastieres lagin shpirtin tim
me pika të bekuara
e pamje nga larg fushash…
plot lule jasemini….te shtruara si lendine .

Bjer o shi lotet e mi

dergoj ..si nje liqen ,

Ku ngrire nga akujt artaktides
kan vite,
duan shkrirje nga vullkane zjarresh .
Bjere e mos ndalo ..o shi ..kujtimet
i shtroj ne ujrat e detit Jon .

Bjere e mos ndalo o shi ..lotesh !

Aida Meti

NË ËNDËRR – Poezi nga ANNA AKHMATOVA – Përktheu FASLLI HALITI

Shkëputje e zezë dhe e rëndë
të cilën unë e duroj baras me ty.
Pse qan? Ma jep dorën me të mirë,
premtomë se do të kthehesh në ëndërr.
Ne jemi si dy male …
s’do të takohemi më në këtë botë,
Nëse ,veҫ, kur t’arrijë mesnata

të më dërgojë  një përshëndetje me yjet …

 

E KAPITUR – Poezi nga ANNA AKHMATOVA – Përktheu FASLLI HALITI

E kapitur nga nga vështrimet e tua të gjata,
Unë vetë mësova të vuaj.
E krijuar nga një brinjë jotja,
Si mund mos të të dua?

Të  qenit motër e ndjeshme
lidhur me një fakt të lashtë,
dhe unë u bëra dinake, lakmitare,
skllavja jote e ëmbël.

Por kur, shpirtbutët më braktisin
mbi gjoksin tënd më të bardhë se bora,
sa gëzon dhe bëhet e urtë zemra jote,
diell i vendit tim!

1921

Më 23 qershor 1889 lindi Anna Achmatova (Ana Ahmatova), poete e shquar ruse

«Lë shtëpinë e bardhë dhe kopshtin e heshtur.
Jeta do të jetë e braktisur dhe e ndritshme»

VOAL – Anna Andreevna Achmatova, pseudonim i Anna Andreevna Gorenko (Bol’soj Fontan, 23 qershor 1889 – Moskë, 5 mars 1966) është poete e shquar ruse.

Vajza e Andrej Antonoviç Gorenko, zyrtar publik, dhe e Inna Erazmovna Stogova, të dy nga familje fisnike, ishte në vitet 1910-1918 bashkëshorte e Nikolaj Gumilëv, nga i cili kishte djalin Lev. Ajo ishte anëtare e Shoqatës së Poetëve, një grup i mrekullueshëm i themeluar dhe i udhëhequr nga bashkëshorti i saj. Ajo krijoi veprën e parë, Mbrëmja, në vitin 1912, e cila u pasua nga Rruzari në vitin 1914, të dy karakterizohen nga një delikatesë intime. Grumbulli i bardhë (1917), Plantacioni (1921), Anno Domini MCMXXI (1922) janë përmbledhje të vargjeve të frymëzuara nga kujtimi nostalgjik i përvojës biografike, të cilat shpesh marrin pothuajse ritmin e një lutjeje.

Pas vrasjes së burrit të saj të parë, Nikolaj, në vitin 1921, pasoi një pauzë e gjatë e shkaktuar nga censura, të cilën poetja e shpërtheu në vitin 1940 me Shelgu dhe nga gjashtë libra të tjerë, përmbledhje nga të cilat del një dhimbje që rrjedh nga kërkimi i vazhdueshëm për mirësinë e njerëzve. Djali i saj Lev u burgos midis viteve 1935 dhe 1940 gjatë periudhës së spastrimeve të mëdha staliniste.

E përjashtuar nga Unioni i Shkrimtarëve Sovjetik në vitin 1946, me akuza për estetizëm dhe mosmarrëveshje politike, ajo megjithatë arriti të rehabilitohej në vitin 1955, duke botuar në vitin 1962 një vepër që e kishte punuar që nga viti 1942, Poema pa hero, kujtesa nostalgjike e së kaluarës ruse, ripërpunuar përmes dramës që sjell vizioni i ri i historisë dhe përmes një shpërfytyrimi të hapësirës dhe kohës në një koncept të qëllimit të pastër.

Ajo u ndikua shumë nga vepra e Dante Alighierit, siç dëshmoi edhe filozofi Vladimir Kantor: “Kur e pyetën Anna Achmatovën, matriarken e poezisë ruse,” A e lexon Danten? “, ajo u përgjigj: “Unë nuk bëj asgjë përveçse lexoj Danten”.

kur du me ulurit poezi nga elida buçpapaj

kur du me ulurit
po s’kam kujt
se njerëzit janë
me sy t’shurdhumë
shkruaj poezi
e nxjerr vnerin
dufin
shfryj
çfryhem
sikur shpohet
barku i qiellit
me heshtën e
një vetëtime
që e zbraz shiun
mbi kokat
e qyteteve

poezitë
i shkruj
për të vdekunit
ose për ata që ende
s’kanë lindë
që ende nuk ua kanë
dhanë barin
me i kthy
në dordolecë

këta që janë
gjallë
janë me gojë
qorre
nuk muj me thanë
se janë si
bagtija
sipas zoolatrisë
asht e shejtë
në pjesën
tjetër të botës
lopët
janë
sisët e
njerëzisë

nëse don me sha
dikand
me ia thanë
të tana
me i thanë
të fundit fjalë
thuaji
je shqiptar
dhe e ke shajt
me gjithçka
se s’ka ma
t’zinj sa
janë shqiptarët
per veten e tyne
s’ka pushtues
ma t’urryer
sa ata
që pushtojnë
veten
dhe i nanshtrohen
llumit
të farës