VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Arti në zi, ndërron jetë kompozitori i njohur italian, Ennio Morricone

By | July 6, 2020

Komentet

Më 18 shtator 1970 u ndaj nga jeta Jimi Hendrix, kitaristi më i madh elektrik i të gjitha kohërave

VOAL – James Marshall Hendrix, i lindur më 27 nëntor 1942 në Seattle, u konsiderua unanimisht kitaristi më i madh elektrik i të gjitha kohërave. Nga instrumenti i tij i zgjedhur ai ishte në gjendje të nxirrte një sasi të panumërt të efekteve të ndryshme timbrale, madje duke e luajtur atë me dhëmbët, me bërrylin ose me boshtin e mikrofonit, në një mënyrë që përputhet me karakterin instiktiv dhe ekzibicionistik të koncerteve të tij.

Rezultati i një kryqëzimi midis gjakut indian Cherooke, të zi dhe meksikan, muzikanti i shkëlqyer jeton vitet e tij të para të jetës të zhytur në një situatë familjare që nuk është më e lumtura. Për vite me radhë ai jeton me gjyshen e tij (një Cherooke indiane e cila e afron edhe më shumë me rrënjët e tij indiane dhe rebele), ndërsa babai dhe nëna kalojnë në një mijë punë.

Në moshën vetëm dymbëdhjetë vjeç ai mori kitarën e tij të parë elektrike si një dhuratë, të quajtur me dashuri “Al” prej tij, një instrument i vogël me të cilin ai filloi përvojat e tij të para muzikore si një autodidakt.

Problemet fillojnë menjëherë pas kësaj. Nëna e tij vdiq kur Jimi ishte vetëm pesëmbëdhjetë dhe në moshën gjashtëmbëdhjetë vjeç ai u përjashtua nga shkolla, ndoshta për arsye racore (ne jemi në Amerikën Puritane dhe të McCarthyt të viteve 1950). Në fakt, ai fillon të endet, duke fituar jetesën me bende ritmi dhe blu dhe rock’n’roll. Pasi të ketë shërbyer në ushtri si parashutist, në moshën njëzet e një vjeç ai bëhet artit të klubeve, domethënë atyre që paguhen nga pjesa për shfaqjet e tyre muzikore.

Falë aftësive të tij të jashtëzakonshme, në një kohë të shkurtër ai u bë kitarist i askujt tjetër përveç personaliteteve si Little Richard, Wilson Pickett, Tina Turner dhe King Curtis, disa nga yjet e firmës rock të kohës.

Në vitin 1965 në Greenwich Village ai formoi ansamblin e tij të parë të përhershëm, duke marrë një kontratë për të performuar rregullisht. Me një situatë më të sigurt pas tij, ai ka mundësinë të përqendrohet edhe më shumë në studimin e teknikës së lojës, në të cilën ai arrin lartësi të vështira për t’u afruar – jo aq për vetë teknikën, por për aftësitë e arritura në trajtimin e tingullit ose notës së vetme: në këtë afrim, megjithëse intuitivisht, në zbarkimet e muzikës së kulturuar të shekullit XX.

Stili inovativ i Hendrix për të kombinuar shtrembërime torturuese, të mbushura me dhimbje me një venë të pastër blues, në të vërtetë krijon një formë të re muzikore, e cila përdor të gjithë teknologjinë që lidhet me instrumentin – nga marrja e gishtave te wah-wah, nga zgjedhja te pedalet, nga reagimet te efekti Larsen, nga kontrollet e tonit deri te shtrembërimet. Në “mbretërimin” e tij të shkurtër katër vjeçar, Jimi Hendrix zgjeron fjalorin e kitarës elektrike rock më shumë se kushdo tjetër. Hendrix bëhet një mjeshtër në të qenit në gjendje të nxjerrë tinguj që nuk janë dëgjuar më parë; shpesh me eksperimente amplifikimi që i çojnë aftësitë e pajisjeve të përdorura deri në kufi, nëse jo më tej.

Shfaqjet e tij dallohen nga energjia e egër e lojës së tij dhe ngarkesa e papërmbajtshme seksuale e qëndrimeve të tij (të gjitha, gjithashtu të kaluara me acide dhe substanca psikotrope).

Gjithsesi, po të mos ishte për kujdesin e duhur të Chas Chandler, ish-Animals, menaxher në Nju Jork në kërkim të talenteve të reja, mbase Hendrix do të ishte vetëm një nga shumë emrat që qarkullojnë në botë, i lënë në hije nga talentet e reja të bardha në të cilave opinioni publik dhe media në përgjithësi i kushtoi kaq shumë vëmendje.

Në vend të kësaj Chandler e merr me vete në Londër ku i jep një sektor ritmi: Banda e re e Jimi, e quajtur në mënyrë të konsiderueshme “The Jimi Hendrix Experience” (formuar nga bateristi Mitch Mitchell dhe basisti Noel Redding), shpejt bëhet subjekt i biseda kryesore në Londër në ditët e mbylljes së 1966. Për më tepër, single i parë i Experiencës, “Hey Joe”, mbeti në top listat e MB për dhjetë javë, duke arritur kulmin në numrin gjashtë në fund të vitit 1967. Single debutuese u pasua shpejt nga lëshimi i ‘LP “A jeni me përvojë?”, Një përmbledhje psikedelike plot me himne gjeneratash. Nuk është për t’u habitur, që LP mbetet një nga albumet më të njohura rock të të gjitha kohërave, me këngë të pavdekshme si “Purple Haze”, “The Wind Cries Mary”, “Foxy Lady”, “Fire” dhe “Are You Experience?”.

Përkundër suksesit dërrmues të Hendrix Experience në Angli, vetëm kur u kthye në Amerikë në Qershor 1967, duke ndezur mirëfilli turmën e Festivalit Ndërkombëtar të Popit në Monterey, ata u bënë banda më e popullarizuar në botë. Në fund të performancës së tij rraskapitëse (me një version demonik të “Wild Thing”), pasi i vuri flakën kitarës, Jimi mbledh një ovacion të pafund.

LP-ja tjetër e realizuar nga bendet është “Axis: Bold As Love” ndërsa, pasi mori kontrollin total të bendit dhe kaloi shumë kohë në tastierë në studio, më 1968 ishte radha e “Electric Ladyland”, një kryevepër e historisë së rock (edhe pse Jimi Hendrix “i vërtetë” është i dëgjueshëm, është mirë ta mbash mend atë, vetëm përmes regjistrimeve të drejtpërdrejta).

Por rënia fizike, morale dhe artistike e Hendrix filloi në 1968. Gjatë atij viti fatal, kërkesat e ngutshme për koncerte dhe regjistrime në studio e nervozuan shumë fibrën e grupit, aq sa më 1969 grupi u shkri, mbase edhe nën presionin e lëvizjes së zezë të “Black Panther”, së cilës Hendrix ishte bashkuar, i cili përçmoi anëtarësimin e Hendrix në një treshe të bardhë.

Në gusht ai triumfon në Woodstock, si dhe me performancën e zakonshme të përflakur, gjithashtu me një version delir të himnit amerikan (“Star spangled bander”), një tallje që është bërë e famshme. Me kitarën e tij Hendrix jo vetëm që shtrembëroi melodinë e famshme, por, në përputhje me pacifizmin dhe protestat e kohës, imitoi tingullin e armëve dhe bombardimeve, duke i kujtuar të gjithëve se Lufta tragjike e Vietnamit ishte në zhvillim e sipër.

Më 1969 fillon me një bashkëpunim të ri midis Jimi, Billy Cox dhe bateristit Buddy Miles (të gjithë muzikantë zezakë), të cilët i japin jetë “Bandës së Gypsys”. Të tre ndërmarrin një seri performancash yjore në ditët midis 31 dhjetorit 1969 dhe 1 janarit 1970. Regjistrimet e këtyre koncerteve bëhen dhe më pas dalin në treg duke filluar nga mesi i viteve 70 në një album të vetëm.

Më vonë Jimi rikontaktoi bateristin Mitch Mitchell dhe, së bashku me basistin Billy Cox, e vendosën Jimi Hendrix Experience përsëri në këmbë. Në studio, grupi regjistron shumë këngë për një tjetër LP, me titull paraprakisht “First Rays Of The New Rising Sun”.

Fatkeqësisht Hendrix nuk do të jetë në gjendje të shohë këtë vepër të re të botuar: një muaj më vonë, në moshën 28 ​​vjeç, ai gjendet i vdekur në Londër në shtratin e tij në një dhomë në hotelin Samarkand, duke u mbytur në të vjellat e tij nga një mbidozë barbituratesh. Është 18 shtator 1970.

Që nga ajo kohë ka qenë një varg homazhesh për kujtesën e tij, por edhe të insinuatave për vdekjen e tij, të konsideruara si “misterioze”, pak si të gjithë yjet e rokut që vdiqën para kohe. Në mënyrë të parashikueshme, një grindje e mosmarrëveshjeve ligjore dhe operacioneve spekulative janë lëshuar rreth pasurive të Hendrix.

Si në jetë, edhe pas vdekjes së tij kitaristi i madh i zi u manipulua nga sipërmarrës të paskrupullt. Hendrix ishte padyshim një nga artistët më të shfrytëzuar në industrinë e diskografisë, i cili nuk hezitoi (dhe ende nuk heziton) të botonte gjithçka që luante.

Askush nuk e di se si do të kishte evoluar ylli i Hendrix, dhe as se çfarë rruge do të ndiqte shëmbëlltyra e tij. I vlerësuar nga të gjithë muzikantët e vërtetë, pak para vdekjes së tij po qarkullonin zëra për bashkëpunimin e tij të mundshëm me një gjeni tjetër: Miles Davis.

Siç shkruan kritiku Paolo Galori, Hendrix i fundit është “një muzikant i vetmuar dhe vizionar, i gatshëm të fluturojë edhe më lart, për të djegur krahët, i shkatërruar nga tepricat në një përpjekje të dëshpëruar për të mos replikuar përpara atyre që e pyesin atë. Dëshmi e hyjnisë së tij “./Elida Buçpapaj

Më 18 shtator 1905 lindi hyjnorja Greta Garbo

VOAL – Greta Lovisa Gustafsson, emri i vërtetë i Greta Garbo, lindi më 18 shtator 1905 në Stokholm. Një fëmijë i ndrojtur dhe i ndrojtur, ajo preferon vetminë dhe, megjithëse e integruar dhe plot miq, preferon të fantazojë me mendjen e saj, aq sa disa betohen se e kishin dëgjuar duke thënë që tashmë në moshë të re, se  të fantazonte ishte “shumë më e rëndësishme sesa të luante”. Ajo vetë më vonë deklaroi: “Një moment isha e lumtur dhe tjetrin shumë e dëshpëruar; nuk mbaj mend të isha fëmijë me të vërtetë si shumë bashkëmoshatarët e tjerë. Por loja ime e preferuar ishte teatri: aktrimi, organizimi i shfaqjeve në kuzhinë në shtëpisë, grimi, vishja rroba ose lecka të vjetra dhe imagjinoja drama dhe komedi “.

Katërmbëdhjetë vjeçe, Greta e vogël detyrohet të braktisë shkollën për shkak të një sëmundjeje të rëndë që kishte prekur babain e saj. Në vitin 1920, pak para vdekjes së prindit, Greta e shoqëron atë në spital për ta shtruar. Këtu ajo është e detyruar t’i nënshtrohet një serie lodhëse pyetjesh dhe kontrollesh, që synojnë të konstatojnë nëse familja ishte në gjendje të paguante qëndrimin në spital. Një episod që shkakton shkëndijën e ambicies tek ajo. Në një bisedë me dramaturgun S. N. Bherman, në fakt, ajo rrëfeu: “Që nga ai moment vendosa që duhej të fitoja aq shumë para sa që nuk do t’i nënshtrohesha kurrë më një poshtërimi të tillë”.

Pas vdekjes së babait të saj, aktorja e re e gjen veten në gjendje të rëndë financiare. Në mënyrë që të mbijetojë, ajo  bën pak nga gjithçka, duke pranuar atë që ndodh. Ajo punon në një dyqan berberësh, një punë tipike mashkullore, por nuk reziston shumë. Pasi doli nga dyqani, ajo gjen një punë si nëpunëse në departamentin e dyqaneve “PUB” në Stokholm ku, për të thënë, Fati i saj ishte duke fjetur.

Në verën e vitit 1922, regjisori Erik Petschler hyn në departamentin e fabrikës për të blerë kapele për filmin e tij të ardhshëm. Vetë Greta i shërben. Falë mënyrave të mira dhe të dobishme të Garbos, të dy menjëherë bien në një mendje dhe bëhen miq. Është e panevojshme të thuhet, Garbo menjëherë kërkoi të ishte në gjendje të merrte pjesë në ndonjë mënyrë në një nga filmat e regjisorit, duke marrë miratimin e papritur. Kështu, ajo kërkon nga menaxhmenti i “PUB” -it një paradhënie pushimesh e cila megjithatë mohohet; atëherë ajo vendos të heq dorë nga puna, vetëm për të ndjekur ëndrrën e saj.

Sigurisht, fillimet nuk janë emocionuese. Pas një serie fotografish reklamuese, paraqitja e saj e parë në film e sheh atë në një pjesë modeste të “bukurisë së banjës” në filmin “Peter vagabondi”, duke kaluar praktikisht pa u vënë re. Por Garbo nuk dorëzohet. Përkundrazi, ajo shkon në Akademinë Mbretërore të Norvegjisë me shpresën për të kaluar provimin e vështirë të pranimit që i lejon asaj të studiojë dramaturgji dhe të aktrojë për tre vjet falas.

Audicioni ka sukses, hyn në Akademi dhe pas semestrit të parë zgjidhet për një audicion me Mauritz Stiller, regjisori suedez më i shkëlqyer dhe i famshëm i momentit. Mrekullueshëm çuditshëm dhe transgresiv, Stiller do të jetë mësuesi dhe mentori, pygmalioni i vërtetë që do të afirmojë Garbon, duke ushtruar një ndikim të thellë dhe një shtrëngim emocional po aq të thellë mbi të. Shpjegimi gjithashtu qëndron në ndryshimin e moshës, gati njëzet vjet. Aktorja e re është në të vërtetë pak më shumë se tetëmbëdhjetë vjeç, ndërsa Stiller është mbi dyzet. Ndër të tjera, ndryshimi në emrin e aktores daton që nga kjo periudhë dhe, nën presionin e Stiller, ajo braktisi mbiemrin e vështirë Lovisa Gustafsson për t’u bërë përfundimisht Greta Garbo.

Me pseudonimin e ri ajo u prezantua në Stokholm për premierën botërore të “Saga e Gosta Berlinit”, një shfaqje e bazuar në romanin e Selma Lagendorf, një shfaqje që mori një vlerësim të mirë nga publiku, por jo aq nga kritikët. Stilleri i zakonshëm, vullkanik, nuk heq dorë.

Ai vendos të bëjë një shfaqje të parë edhe në Berlin, ku më në fund mbledh pëlqimin unanim.

Në Berlin Greta vlerësohet nga Pabst i cili është gati për të xhiruar “Rruga pa gëzim”. Regjisori i famshëm i ofron asaj një pjesë, e cila përfaqëson hapin përfundimtar në cilësi: filmi do të bëhet një nga klasikët antologjikë të kinemasë dhe, në fakt, projekton Garbon drejt Hollywood-it.

Sapo të zbresë në Amerikë, megjithatë, një mekanizëm pervers do të vihet në lëvizje, i nxitur mbi të gjitha nga filmat e parë, të cilët do të tentojnë ta etiketojnë atë si një “femër fatale” dhe të vendosin personalitetin e saj në skema tepër të ngurta. Nga ana e saj, aktorja u bëri thirrje producentëve që të lirohen nga imazhi reduktues, duke kërkuar role si një heroinë pozitive, për shembull, duke takuar kundërshtim të ngurtë dhe sarkastik nga manjatët e Hollivudit. Ata ishin të bindur se imazhi i një “vajze të mirë” nuk i shkonte për shtat Garbo-s, por mbi të gjitha nuk i shkonte për shtat arritjes (një heroinë pozitive, sipas mendimeve të tyre, nuk do të tërhiqte publikun).

Nga 1927 deri më 1937, pra, Garbo luan rreth njëzet filma në të cilët ajo përfaqëson një joshëse të destinuar për një fund tragjik: spiune ruse, agjente e dyfishtë dhe vrasëse në “Gruaja misterioze”, magjepsëse aristokratike, e rrënuar që përfundon duke vrarë veten në “Fati” , grua e parezistueshme dhe grua e pabesë në “Wild Orchid”, ose “Puthja”. Përsëri, një prostitutë në “Anne Christie” dhe një e përdalë luksoze në “Courtesan” dhe “Camille” (në të cilën ajo luan karakterin e famshëm dhe fatal të Margherita Gauthier). Ajo përfundon vetëvrasëse në “Anna Karenina”, e qëlluar si një spiune dhe tradhtare e rrezikshme në “Mata Hari”. Ato janë role të joshëses fatale, misterioze, krenare dhe të paarritshme dhe ato kontribuojnë në një mënyrë vendimtare në krijimin e mitit të “Hyjnores”.

Në çdo rast, krijimi i legjendës së saj u formua gjithashtu falë disa qëndrimeve të mbajtura nga vetë aktorja dhe të mbështetur, nëse jo të nxitur, nga mentori Stiller. Sheshxhirimi, për shembull, ishte jashtëzakonisht i mbrojtur, i paarritshëm për këdo (me justifikimin e mbrojtjes nga vojarizmat dhe thashethemet), përveç operatorit dhe aktorëve që duhej të merrnin pjesë në skenë. Stiller shkoi aq larg sa e mbylli sheshxhirimin me një perde të errët.

Këto masa mbrojtëse do të mirëmbahen dhe kërkohen gjithmonë nga Garbo. Regjisorët zakonisht preferonin të punonin para kamerës dhe jo pas kamerës, por Garbo kërkoi që ata të ishin të fshehur mirë pas kamerës.

As emra të mëdhenj të kohës ose udhëheqës të produksionit nuk u lejuan në vendet e xhirimit. Për më tepër, posa vuri re se një i huaj po e shikonte, ajo ndaloi së vepruari dhe u strehua në dhomën e zhveshjes. Ajo sigurisht nuk mund ta duronte “Star System”, ndaj të cilit nuk do të përkulej kurrë. Ajo e urrente reklamën, i urrente intervistat dhe e urrente jetën e kësaj bote. Me fjalë të tjera, ajo ishte në gjendje të mbrojë me kokëfortësi jetën e saj private deri në fund. Privatësia e saj, ajo diçka misterioze që e rrethoi dhe bukuria e saj e përjetshme, lindi legjendën e Garbos.

Më 6 tetor 1927 në Winter Garden Theatre në New York kinemaja, e cila deri atëherë kishte qenë memece, prezanton zërin. Filmi që shfaqet atë mbrëmje është “The Jazz Singer”. Profetët e zakonshëm të dënimit profetizojnë se filmi me zë nuk do të zgjasë, aq më pak Garbo. Në fakt, pas ardhjes së zërit, Garbo do të luajë ende shtatë filma memecë, sepse regjisori i Metro ishte një armiqësor konservator ndaj futjes së teknologjive të reja, dhe për këtë arsye armiqësor edhe ndaj filmave me zë.

Sidoqoftë, “Divina” vazhdon ende të studiojë anglisht dhe të përmirësojë theksin e saj, si dhe të pasurojë fjalorin e saj.

Më në fund, ajo shfaqet në “Anna Cristie” (nga një dramë e O’Neill), në vitin 1929, filmi i saj i parë me zë; thuhet se kur në skenën e famshme, Greta / Anna hyn në lokalin e fshehtë të portit, e lodhur dhe duke mbajtur lart një valixhe rrëmbyese, duke shqiptuar frazën historike “… Jimmy, një uiski me xhenxhefil mënjanë. Dhe mos u tregoni koprrac , bejbi … “, të gjithë mbanin frymën, përfshirë elektricistët dhe makinistët, e tillë ishte aura joshëse e misterit që mbështolli” Divinën “.

Në vitin 1939 regjisori Lubitsch, duke u përpjekur ta përmirësonte atë më shumë në nivelin artistik, i besoi asaj rolin e protagonistit në “Ninotchka”, një film i bukur në të cilin, ndër të tjera, aktorja qesh për herë të parë në ekran (filmi në fakt është nisur me shkronja të mëdha në tabela duke premtuar “Udhëtim me La Garbo”). Kur shpërtheu lufta, dështimi i “Mos më tradhto” (1941) i Cukor bëri që, në moshën 36 vjeç, të braktiste kinemanë përgjithmonë, ku ajo kujtohet ende si prototipi legjendar i divës dhe si një fenomen i jashtëzakonshëm i modës.

Pasi kishte deri në atë moment në fshehtësi absolute dhe në distancë totale nga bota, Greta Garbo vdiq në Nju Jork më 15 Prill 1990, në moshën 85 vjeçe.

Vlen të përmendet eseja e paharrueshme e semiologut Roland Barthes kushtuar fytyrës së Greta Garbos, përfshirë në përmbledhjene tij të shkrimeve “Mitet e sotme”, një nga zbulimet e para dhe më akute të asaj që qëndron pas simboleve, miteve dhe fetisheve të ndërtuara nga dhe për media (dhe më gjerë)./Elida Buçpapaj

I Film di Greta Garbo:

Gosta Berlin Saga.(Saga e Gosta Berlinit) 1924, memec. Regjia Mauritz Stiller

Die Freudlose gasse (Rruga pa gëzim) 1925, memec. Regjia G. Wilhelm Pabst

The Torrent (Il torrente) 1926, memec. Regjia Monta Bell

The Temptress (Tunduesje) 1920, memec. Regjia Fred Niblo

Flesh and the Devil (Mishi dhe djalli) 1927, memec. Regjia Clarence Brown

Love (Dashuri) 1927, memec. Regjia Edmund Goulding

The Divine Woman (Gruaja hyjnore) 1928, memec. Regjia Victor Siostrom (humbur)

The Mysterious Lady (Gruaja misterioze) 1928, memec. Regjia  Fred Niblo

A Woman of Affairs (Një afariste) 1929, memec. Regjia Clarence Brown

Wild Orchids (Orkideja e egër) 1929, memec. Regjia Sidney Franklin

The Single Standard (Standardi i singles) 1929, memec. Regjia Jonh S. Robertson

The Kiss (Puthja) 1929, memec. Regjia Jacques Feyder

Anna Christie 1930, me zë. Regjia Clarence Brown; Versioni gjerman, Regjia J. Feyder

Romance (Romancë) 1930, me zë. Regjia  Clarence Brown

Inspiration (Frymëzimi) 1931, me zë. Regjia Clarence Brown

Susan Lenox, her Fall and Rise (Suzanë Lenoks, shkëlqimi dhe rënia) 1931, me zë. Regjia Robert Z. Leonard

Mata Hari 1932, me zë. Regjia George Fitzmaurice

Grand Hotel 1932,me zë. Regji Edmund Goulding

As You Desire Me (Si të më duash ti) 1932, me zë. Regjia George Fitzmaurice

Queen Cristina (Mbretëresha Kristina) 1933, me zë. Regjia Rouben Mamoulian

The Painted Veil (Velloja e pikturuar) 1934, me zë. Regjia Richard Boleslawski

Anna Karenina 1935, me zë. Regjia Clarence Brown

Camille (Margherita Gauthier) 1937, me zë. Regjia George Cukor

Conquest (Maria Waleska) 1937, me zë. Regjia Clarence Brown

Ninotchka 1939, me zë. Regjia Ernest Lubitsch

Two Faced Woman (Gruaja dyfytyrëshe) 1941, me zë. Regjia George Cukor

Vajza që zbukuron muret e qytetit të Shkodrës

Pëllumb Sulo

Nermin Shurdha është me profesion ekonomiste, por pasioni i saj është piktura murale. Prej disa vitesh ajo pikturon në muret e vjetra të qytetit të saj, Shkodrës, duke i shndërruar ato, por edhe duke përcjellë mesazhe. Nermini banonon në një nga pallatet e zakonshme të periudhës së komunizmit, ndaj një ditë vendosi të shdërrojë pamjen e hyrjes së pallatit duke pikturuar dhjetra libra, shumica prej të cilëve të ndaluar gjatë periudhës së komunizmit.

“Ka rreth 40 vite që janë ndërtu këto apartamente të kohës së komunizmit dhe, faktikisht, kishte pak mundësi pikturimi sepse vende-vende është i dëmtum si mur. Duhet me lujt me ngjyrat shumë për me tërhek vemendjen tek ngjyrat dhe për të shmangë difektet e murit. Zgjodha këtë pjesën e librave sepse ka variancion ngjyrash dhe temash dhe sepse çdo libër ka një motiv të ndryshëm. Dhe, normalisht, librat janë një ndër gjanat e mija të preferume.”

Edhe lapidarian e periudhës së komunizmit, që gjendet para shkollës “28 Nëntori” të qytetit, Nermini e shndërroi në një tabllo plot ngjyra dhe lule, karakteristike këto për Shkodrën.

Pikturat murale të Nermin Shurdhës nuk kanë vetëm ndriçimin e ngjyrave, por ato përcjellin edhe mesazhe të rëndësishëm për bashkqytetarët dhe vizitorët, mesazhe të cilat ajo i përzgjedh vetë. Disa prej pikturave te saj janë frymëzuar nga piktorë të mëdhej të artit botëror, siç është piktura murale në qendrën turistike të Shirokës.

“Mundohem që një përson, kur të shikojë një murale, të thotë paska dal bukur dhe të sjellin edhe një emocion. Për muralen e Shirokës, është piktura e famshme “Nata me yje” e Van Gogut, e cila është përshtatë për vendim ku është realizu. Aty ka kenë një mur rreth 15 metër prej betoni gri. Poshtë murales ka Taraboshin, Liqenin e Shkodrës, disa fusha, kalanë. Je duke pa një pjesë të Shkodrës, por tek një pikturë shumë e famshme, që e njeh e gjithë bota. Fakti që atë e shohin si shqiptarët, ashtu edhe të huajt, trasmeton edhe emocionin se këtu ka edhe elementë të Shkodrës.”

Pikturat murale të Nermin Shurdhës kanë histori të ndryshme. E tillë është edhe historia se si lindi idea e pikturës murale që paraqet krahët e një shqiponje me plot motive të traditës, e cila është pikturuar në faqen e murit, pranë një hosteli në qendër të qytetit. Pronarja e hostelit, Alma Bazhdari, thotë se pikturat murale të Nerminit përcjellin ide.

“Historia është e tillë. Nermini më tha se donte të më dhuronte diçka në hostel, një pikturë në një faqe muri. Dhe unë i thashë se po bajmë diçka ndryshe. Po ja dhurojmë Shkodrës. Kam vu re se njerëzit këtu vijnë e bajnë fotografi. Pra, kanë një motiv me ardhë në këtë qoshe, mbrapa pallatit ku ndoshta nuk do të kishin ardhë kurrë. Dhe mesazhet janë të thella. Përdor edhe motive shqiptare të folklorit dhe po i ndryshon monotoninë qytetit duke ngjyrosë muret e mundshme, pa i prishë punë kujt, duke i ba me një ide, me një qëllim.”

Si për të gjithë artistët, periudha e pandemisë ka vështirësuar krijimtarinë e Nerminit. Megjithatë, ajo thotë se ka mundur të realizojë një numër të madh pikturash murale, jo vetëm nëpër rrugët e qytetit, por edhe në mjedise të tjera private dhe publike.

Piktura murale vazhdon të jetë pak e përhapur në Shqipëri, kryesisht në Tiranë dhe së fundmi edhe në Shkodër. Nermini thote se shumë vende të botës zhvillojnë festivelin e pikturës murale, një festival që ajo dëshiron të zhvillohet edhe në Shqipëri.

Më 13 shtator 1985 u nda nga jeta Odhise Paskali, skulptor i shquar shqiptar

Odhise Paskali, (Përmet, 22 dhjetor 1903 – Tiranë, 13 shtator 1985) ishte skulptor shqiptar. Cilësohet si themeluesi i skulpturës shqiptare dhe një nga personalitetet më të rëndësishme të artit shqiptar.
Biografia

U lind në Përmet, i biri i Paskal Thanasit dhe Kaliopesë së Lami Papadhimitrit. I ati në fillim qe sekretar në administratën turke të duhanit në Dishkatë e Kozhan dhe më pas prift në Koblarë, Miçan, Frashër, Zavalan e Soropull të Dangëllisë, në Lipe e Leusë pranë qytetit të Përmetit dhe në Bënjë të Shqerisë. në hapësirën e viteve 1903 – 1919, ka jetuar e qëndruar pranë familjes, me prindërit, Paskalin e Kaliopin, si dhe me tri motrat, me Uraninë, me Angjeliqinë dhe me Elpiniqin, në qytetin e Përmetit (1903 – 1910, 1914 – 1919, me disa muaj qëndrimi larg qytetit gjatë vitit 1916), në Koblarë (1911 – 1914) dhe në Frashër (nga maj deri në shtator apo tetor 1916). Më 1919 ai shkoi në Itali, ku më 1923 kreu Liceun dhe u regjistrua në Fakultetin e Letërsisë e të Filozofisë në Torino, ku më 1927 mbrojti diplomën në fushën e historisë së artit.

Më vonë, në 1931 krijoi shoqërinë “Miqtë e artit”. Në periudhën 1932-1937, në disa qytete të Shqipërisë, u ngritën disa monumente skulpturore, punime të autorit. Ai u bë nismëtar për krijimin e shoqërisë “Studenti shqiptar” në Torino dhe për botimin e revistës së studentëve shqiptarë të atjeshëm në vitet ‘20. Ndërsa në vitet ‘30 e shohim nismëtar të shoqatës “Miqt e Arbrit”; si organizator të së parës ekspozitë të arteve figurative dhe të çeljes së Shkollës së Vizatimit në Tiranë.

Hapat e para të karrierës së Odhisesë janë në fushën e publicistikës. Ai u shqua në estetikë dhe kritikë arti. Shkroi artikuj të ndryshëm me mendime e meditime për artin në mjaft organe shtypi të vendit apo të huaja. Nëse mund t’u hedhësh një sy artikujve të tij të viteve ‘20, mund të vësh re aktualitetin e tyre edhe sot. Sikur këto shkrime të autorit të mblidheshin, mund të bëhej një botim i veçantë mbi publicistikën e tij. Odhisea dinte t’u përshtatej me shumë zgjuarsi situatave në çdo kohë. Duke gjykuar se vendi në vitet ‘20-‘30 kishte mungesë skulptorësh, me të mbaruar fakultetin dhe studimet për artin, i përvishet punimeve plastike, pra artit të skulpturës pranë ateliesë së një skuptori italian realist e monumentalist të Torinos. Kështu ai bëhet skulptori i parë profesionist shqiptar. Me pushtimin fashist të vendit, Odhisea si erudit në fushën e artit, caktohet anëtar i Institutit të Studimeve të atëhershme, por në mungesë edhe të porosive të mjaftueshme, për ngritje shtatoresh, detyrohet të çelë një punishte për përgatitje shkumësash për nevojat e shkollave të vendit. Me çlirimin e Shqipërisë nga pushtuesit nazifashistë, krahas vazhdimit të krijimeve skulpturore për figurat e rilindasve, në tematikën e punimeve të tij zënë vend edhe heronjtë e popullit dhe dëshmorët e Luftës Antifashiste Nacionalçlirimtare. Edhe pse Odhisea jetoi në Përmet vetëm 14 vjet dhe shumicën e jetës 82-vjeçare e kaloi në Itali dhe në Tiranë, ai ishte i lidhur me vendlindjen. Përveç ecejakeve të herëpashershme pranë familjes në periudha të ndryshme para djegies së shtëpisë së tij në korrik të vitit 1943 nga fashistët, ai krijoi në vendlindje një sërë veprash, midis të cilave skulpturën e “Partizantit Çlirimtar”, punën e grupit skulpturor “Shokët” në varrezat e dëshmorëve të Përmetit; bustin e Naimit; të Nonda Bulkës dhe të Fanjo Çiçakos në qytet; bustet e vëllezërve Frashëri në sheshin para Shtëpisë Muze në Frashër, bustin e dr. Refat Frashërit, etj. Kompleksin e varrezave të dëshmorëve të Përmetit, ai e plotësoi me tri figura për të përjetësuar edhe tre kushërinjtë e tij të parë (Harallamb Papa, Gaqi Vinjau e Foti Adhami). Në shtëpinë e piktorit të merituar Aristotel Papa, që ka më shumë se një vit që është ndarë nga jeta, ndodhet edhe një bust i vëllait të tij, dëshmorit Harallamb Papa, punuar e dhuruar nga Odhisea vite më parë. Ndoshta ky bust mund të mos jetë evidentuar nga Galeria Kombëtare e Arteve Figurative. Odhisea, duke iu kushtuar kryekëput krijimtarisë së tij, nuk ishte i prerë për çështje administrative. Kur u emërua drejtor i Galerisë së Arteve aty nga vitet ‘60, ai nuk kishte dëshirë as t’i vinin telefon në zyrë, pasi zilja e tij e shqetësonte dhe nuk e linte të punonte. Përveç punimeve konkrete, ai mbante shpesh shënime në formë ditari, qoftë për meditime mbi artin qoftë edhe kujtime historike, gjë që bëri të mundur, që një vit pas vdekjes së tij më 1986, të botohej libri “Gjurmë jete”, një material në fakt i shkurtuar e i cunguar.

Veprat artistike

Skulptori i Popullit është i njohur për rreth 600 vepra në skulpturë, por mbi të gjitha në krijimtarinë e vet të larmishme janë të njohura veprat:

“I urituri”,
“KETI”,
“Malësori”,
“Luftëtari Kombëtar”, në Korçë
“Themistokli Gërmenji”, në Korçë;
“Ushtari i panjohur”,
“Partizani fitimtar” (Mathauzen, Austri) 1968;
“Naum Veqilharxhi”, bust në bronx , në Korçë;
“Monumenti i Skënderbeut në Tiranë” me bashkautorë, 1968;
“Gjergj Kastrioti (Skënderbeu)”
“Isa Boletini”
“Fan Noli”
“Onufri”
“Jeronim De Rada”, në Tiranë
“Pashko Vasa”
“Zef Skiroi”
“Çerçiz Topulli”
“Naim Frashëri”
“Vojo Kushi”
“Migjeni”
“Enver Hoxha”
“Idriz Seferi”
“Ahmet Zogu”

 

“The Voice Kids” në Belgjikë e fiton Gala Aliaj bën krenarë shqiptarët dhe mahnit Belgjikën – Në gisht mban unazë me shqiponjën dykrenare

voal.ch – Vajza e artistit shqiptar, Robert Aliaj, Gala, ka shkëlqyer mbrëmjen e kaluar në “The Voice Kids” në Belgjikë, duke u shpallur fituese e këtij kompeticioni.

Këngët që i dhanë fitoren mbrëmjen e së premtes ishin ‘Goodbye Yellow Brick Road’ nga Elton John dhe ‘Make You Feel My Love’ nga Adele.

Ndërkohë përveç talentit si këngëtare, Gala është edhe shumë patriote.

Këtë e ka shprehur më së miri, ku në këtë natë të madhe për të në dorë mbante një unazë me shqiponjë.

Ajo arriti të fitonte zemrat e të gjithë publikut dhe jurisë që në audicionet e fshehta.

Gala konkuroi me këngën “Don’t know why” të Norah James dhe bëri që të katërt antarët e jurisë të kthenin karriget që në notat e para muzikore.

”Beteja mes katër trajnerëve për një talent nuk ka qenë kurrë kaq e fortë”, thuhej në mediat belge.

Dhe në fund The Winner is: Gala Aliaj!

 

 

Një letër për miken time Zhuliana Jorganxhi në 74 vjetorin e ditëlindjes! – Nga GAZMEND MULLAHI

……..
Zhuliana e dashur.
Ti je pjese biografie jo vetem e imja ne planin personal por ti je pjese jete tek çdo njeri diku me pak e diku me shume qe ka degjuar muziken apo vargjet e kengeve nepermjet Radios apo Televizionit, si buka ne tryezen e cdo shqiptari per gjate dekadash. Jemi perpjekur diku mire e diku per keq bashkarisht te mbushim jeten shpirterore nepermjet artit njerezve, tua bejme diten me te lehte e me te bukur.
Bashkarisht dhe me kolege te cmuar tonet nje pjese e tyre edhe si kemi me ne jete, te bejme me te miren per aq sa na lane te bejme. Kemi percjelle kulture, kemi promovuar artiste , kengetare e poete. U kemi qendruar shpesh konseguente edhe bindjeve tona nganjehere dhe te rrezikeshme per administraten dhe sigurisht bilanci eshte se jemi perpjekur te bejme dicka me vlere dhe qe ka mbetur dhe mendoj se ja kemi arritur.
Kemi qene konseguente per nivele te larta kerkesash profesionale duke afruar ajken e artisteve , krijuesve, titullare artiste qe ishin dhe prinin vijen e pare te nivelit kulturor dhe artistik te perfaqesimit.
Kemi qene gjithashtu krejt mbeshtetes dhe inkurajues per te rinjte dhe amatoret artdashes te cilet i kemi trajtuar fale edhe nje politike perkrahese me plot delikatese dhe dashuri. Shpesh duke i vene e krahasuar plot guxim me profesioniste kariere. Emra nuk eshte rasti te permend por ato jane shume dhe sejcili prej tyre di te deshmoje vete.
I deshperuar jam i detyruar te them se sot kujdesi dhe vemendja per artin dhe artistet eshte deshperimisht gati mjerane. Deshperimisht sot mungon “standarti zyrtar” i nivelit dhe cilesise artistike ne te gjitha zhanret e artit . Mburemi me ndonje “shkendi” tek tuk instrumentist apo solist operistik qe ndjek karieren brilante personale jashte vendit por kjo nuk eshte gjithshka dhe nuk ploteson asgje. Sigurisht dhe perpjekje individuale krijuesish por perseri mbetet e zbehte dhe nuk le shenje.
Niveli krijimtarise artistike ajo qe duhet te mbetet, betonohet , arkivohet dhe themelohet per sot e mot eshte shume me here e zbehte se dekada me pare dhe gjasat jane te shkoje edhe me keq!
Dhe sigurisht shkaqet dihen dhe ma mer mendja i di gjithkush per me teper ato qe jetojne e meren me art !
Artisti sot per sot perben shtresen me te varfer te shoqerise sone. Mjaftojne investimet qe behen artit , pagat, burimet e jeteses qe jane pak me mire se lemosha. Krijimtaria e cila duhet te jete baza e kultures eshte e cunguar dhe fale ndonje perpjekje individuale dhe vullneti idealist te ndonje krijuesi mbahet akoma …sot krijimtaria artistike eshte ne rastin me te mire eshte perqendruar nga “facebook-istet” dhe ne rastin me te diskutueshem dhe qe han debat ne “podiumet komerciale” qe dhe si produkt perdoret arti i prodhuar komercial.
Sa per titujt dhe pensionet e posacme , shperblimi se paku per krijimtarine artistike te prodhuar gjer me sot, as qe behet fjale te kete nje raport te drejte , qytetar, i bazuar mbi vlera e kontribute, duket si problem i huaj . Sot , thene me pak fjale , “veterane artiste” akoma ne jete qe “frymojne” me shume ne saje te respektit masiv qe gezojne nga shoqeria e civilizuar shqiptare , struken nen te “shtatin” apo te “tetin” dekade mbi supe me ato pensione qesharake. I rezistojne fale energjise dhe mirnjohjes qe shoqeria jone ua dhuron si bonus cdo dite. Ndersa “administrata” indiferente ndoshta dhe me sarkazem tallet dhe i percmon plot indiferentizem duke pritur te shfaqet ne funeralet e tyre plot hipokrizi dhe aty “lajne duart”.
Fatkeqesisht jemi nje brez qe po rrallohemi cdo dite e me shume . Mosha dhe koha ben te sajen madje nuk thuhet kot se ne jemi tashme ne “zbritje” dhe gjithmone zbritjet behen me shpejt , madje dhe me motor te fikur !
Solidarizohem dhe une me thirrjet e zeshme dhe te nenzeshme te gjithe artisteve te kesaj kategorie si me siper. I bej thirrje dhe une “Administrates shteterore “ dhe solidarizohem me opinionin e kolegeve te mij artiste i te gjitha zhanreve te kene me shume vemendje duke vleresuar mundin , perpjekjet, jeten e shpenzuar artit e kultures ne menyre te vecante “Artisteve veterane” akoma ne jete. Prioritet ndaj tyre ne menyre te vecante me “pensionet speciale” artisteve cilesore qe aktualisht ndodhen pertej fundit te limiteve te moshes mesatare. Sa per titujt, dekoratat, urdherat qe shpesh jane shperndare si “Sperkatje qe u behet vreshtave nga ajri” spo i ze me goje !
Le te mbidhet nje komision ndoshta dhe ne rrang ministror me njerez serioze dhe luajale dhe te shqyrtojne dhenien e “Shperblimete posacme” per artistet por dhe njerez te shquar qe kane kontribute ne fusha te tjera dhe me seriozitet dhe aspak duke gjykuar me sentimentalizem apo bamiresi prej “bablokesh” ne pushtet.
Nuk behet fjale per lemosha , nuk eshte rasti as te
leshojme ndonje pike loti pa dashje neper ekrane. Fundja eshte nje e drejte qe i takon cdo kontribuesi qe i ka falur ketij vendi vlera dhe se me te drejten kushtetuese dhe ligjet e ketij vendi ia njeh kete lloj vleresimi.
Ti e dashur Zhuliana, meriton me plot te drejte, “Shperblimin e posaçem” te fituar me aftesine tende, perpjekjet e tua , performancen tende brilante, krijimtarine tende mbetur dhe betonuar ne fondin me te mire te kultures tone dhene tere jeten tende.
Ne kete pervjetor te 74 -te tendin eshte nje rast mjaft i mire ndonese me shume vonese ta pranosh duke tu afruar besoj afer.
Me siguri do e perdoresh per ta “zbukuruar” sado pak jeten ekonomike mbetur tenden por dhe per te bere te mundur botimin e librit qe ke gati me poezi nga me te mirat e krijuara nga ti te kengeve te muzikes se lehte , mbetur akoma pa e nxjerre ne drite !
Te pershendes fort me dashuri ish kolegu yt qe prej 35 vitesh pune sebashku.
Gazmend Mullahi
3 Shtator 2020
Ne foto ne nje nga kujtimet me mikun tone te paharruar poetin Gjok Beci .

Më 25 shtator albumi recital “Anima Rara” i sopranos me famë botërore Ermonela Jaho

voal.ch – Prej 25 shtatorit del për publikun Albumi Recital “Anima Rara” – “Shpirti i rrallë” i sopranos shqiptare me famë botërore Ermonela Jaho

“Eshtë diçka e lehtë të vlerësosh diçka të shumë mirë vlerësuar e provuar para publikut, por kërkon vizion artistik për t’i kërkuar audiencës që të hedh një vështrim të ri në një vepër arti që ka humbur në mjegullat e kohës.  Ky është vizioni i Opera Rara dhe është ajo që unë e ndaj me pasion. Repertori që kemi regjistruar këtu është i larmishëm, por ajo që e bashkon është e vërteta emocionale, ‘shpirtin’ që e gjejmë në muzikë ”. (Ermonela Jaho)

Këto fjalë i thotë Ermonela për shtëpinë muzikore britanike të regjistrimit Opera Rara, që merret me promovimin e veprave të mëdha të epokës të belkantos të harruara.

Albumi recital i sporanos shqiptare sjell pikërisht kryeveprat e epokës të belkantos me zërin e një artisteje me format botëror.

“Anima Rara, albumi debutues recital i Ermonela Jaho, eksploron muzikën e Rosina Storchio, një nga sopranot lirike më karizmatike të epokës së verizmo. Jaho këndon arie nga opera duke përfshirë Madama Butterfly të Puçinit, La bohème të Leoncavallo, Siberinë e Giordano, Lodoletta të Mascagni dhe La traviata të Verdit e shoqëruar nga Orquestra de la Comunitat Valenciana e udhëhequr nga dirigjenti i ri italian Andrea Battistoni. E njohur për performancat me intensitet të lartë dhe emocional, Jaho është përshkruar si s sopranoja më e vlerësuar në botë ’(The Economist) dhe‘ një nga interpretueset më të mëdhaja të verizmit (The Guardian) (Verizmi është traditë operistike postromantike e kompozitorëve italianë Pietro Mascagni, Ruggero Leoncavallo, Umberto Giordano, Francesco Cilea e Giacomo Puccini’’(Shpjegimi i voal.ch) (The Guardian).

Voal.ch shfrytëzon rastin t’a urojë sopranon shqiptare për këtë sukses botëror të rradhës.

  • 1Madama Butterfly: “Un bel dì vedremo”

    Giacomo Puccini – Andrea Battistoni, Orquestra de la Comunitat Valenciana & Ermonela Jaho 4:32

  • 2La bohème: “Musette svaria sulla bocca viva”

    Ruggero Leoncavallo – Andrea Battistoni, Orquestra de la Comunitat Valenciana & Ermonela Jaho 2:01

  • 3Iris: “Un di, ero piccina”

    Pietro Mascagni – Andrea Battistoni, Orquestra de la Comunitat Valenciana & Ermonela Jaho 3:43

  • 4Sapho: “Ces gens que je connais…Pendant un an je fus ta femme”

    Jules Massenet – Andrea Battistoni, Orquestra de la Comunitat Valenciana & Ermonela Jaho 3:26

  • 5Mefistofele: “L’altra notte in fondo al mare”

    Arrigo Boito – Andrea Battistoni, Orquestra de la Comunitat Valenciana & Ermonela Jaho 7:01

  • 6Lodoletta: “Ah! Il suo nome!… Flammen perdonami…”

    Pietro Mascagni – Andrea Battistoni, Orquestra de la Comunitat Valenciana & Ermonela Jaho 12:08

  • 7 Manon: “Allons! Il le faut… Adieu, notre petite table”

    Jules Massenet – Andrea Battistoni, Orquestra de la Comunitat Valenciana & Ermonela Jaho 4:19

  • 8 Siberia: “No! Se un pensier… Nel suo amore rianimata”

    Umberto Giordano – Andrea Battistoni, Orquestra de la Comunitat Valenciana & Ermonela Jaho 2:49

  • 9 La traviata: “Teneste la promessa… Addio, del passato”

    Giuseppe Verdi – Andrea Battistoni, Orquestra de la Comunitat Valenciana & Ermonela Jaho 8:18

  • 10 L’amico Fritz: “Son pochi fiori”

    Pietro Mascagni – Andrea Battistoni, Orquestra de la Comunitat Valenciana & Ermonela Jaho 3:11

  • 11 La Wally: “Ebben? Ne andro lontana”

    Alfredo Catalani – Andrea Battistoni, Orquestra de la Comunitat Valenciana & Ermonela Jaho 4:15

  • 12 La bohème: “Mimi Pinson, la biondinetta”

    Ruggero Leoncavallo – Andrea Battistoni, Orquestra de la Comunitat Valenciana & Ermonela Jaho 2:13

  • 13 Sapho: Prelude and “Demain je partirai”

    Jules Massenet – Andrea Battistoni, Orquestra de la Comunitat Valenciana & Ermonela Jaho 9:19

  • 14 Madama Butterfly: “Con onor muore… Tu? Tu? Piccolo Iddio”

    Giacomo Puccini – Andrea Battistoni, Orquestra de la Comunitat Valenciana & Ermonela Jaho 2 :47

 

Huzri Hoxha, piktori i poetikës së thellësive trazuese… – Nga Dukagjin HATA

“Tek brendësia e shpirtit, thotë piktori, gjenden modelet e artit të vërtetë”

Në këtë kohë të vështirë pandemie, kur raportet mes të vërtetës dhe fiksionit janë shkrirë dhe nuk dihet se ku nis njëra e ku mbaron tjetri, duket se jemi bërë më të ndjeshëm dhe më reflektues ndaj të bukurës, prej ngado që ajo vjen dhe na qaset, si një mundësi për të shijuar gravitetin emocional të diçkaje përtej të zakonshmes.

Piktura është një oaz çlodhës e “kurativ”, një mundësi për t’u ballfaquar me realitete të transfiguruara dhe që jetojnë përtej cakut të një përditshmërie të rëndomtë.

Dihet se se procesi i krijimit dhe lindjes së veprës artistike, është një proces transhendent e thuajse hyjnor, kompleks dhe i sofistikuar, i vështirë deri në komplikim dhe magjik deri në pamundësi për t’u rrokur nga shqisat dhe perceptimi normal njerëzor. Ajo që nuk e lë artistin të qetë, ajo vuajtje e brendshme e thellësive shpirtërore, vjen e konkretizohet si protestë e brendshme e unit, në formë tingujsh, ngjyrash, fjalësh, notash, duke na përcjellë ndjenjat, emoocionet dhe gjendjet emocionale të krijuesve.

Këto po përsillja ndër mend teksa vështroja pikturat e Huzri Hoxhës, në studion e tij, piktor me origjinë dibrane, që jeton në Tiranë, i cili vjen nga fusha e ekonomisë, por për shkak të pasionit për pikturën, në moshën pesëdhetëvjeçare ka mbaruar me nota të shkëlqyera Akademinë e Arteve.

Huzri Hoxha, ish deputet në legjislaturën e parë të Kuvendit pluralist të Shqipërisë, një nga piktorët më të sukseshëm të brezit të tij, rrëfen për dashurinë e tij të parë dhe të vetme, pikturën, e cila e lidhi me miq e shokë në të gjithë hapësirën e botës shqiptare, por edhe në Gjermani, Rusi, AngIi, Arabi, Amerikë e deri në Kinën e largët. Ndjekës i shkollës së ekspresionizmit dhe babait të të saj Van Gog, Hoxha vizaton me dorë të lirë realitete psiko-hapësinore konkrete, të cilat i transfiguron me anë të një metafore universale.

Me origjinë nga Dibra, nga një trevë piktorekse që e mbart pikturën brenda vetes, ai sjell në punimet e tij ëndrrën e kulluar, një natyrë psikofizike të rikrijuar, që e fsheh në thellësi natyrën fillestare.

Pikturat e tij flasin me gjuhën e simbolikave të thyera dhe polivalente, një polisemi trajtash dhe kumtesh, që tentojnë të na “zgjojnë” nga gjumi utopik ku na kanë vënë “baballarët eunukë”, me shtampat e tyre agjitative në çdo lëmë të artit dhe letrave.

Në pikturën e Huzriut lëvizin dritëhijet e një realiteti historik dhe përditshmërie të dyzuar, ku me anë të një simbolike impresionuese përcillen gjendje dhe mesazhe, që iu flasin të gjitha kohëve dhe brezave.

Edhe tek figura historike, si bie fjala ajo e Gjergj Kastriotit Skënderbeu, piktori gjen kodin e çmitizimit dhe e vendos Kryeprijsin e Arbërit në një rrafsh krejt njerëzor, të prekshëm dhe komunkues me kohët dhe brezat.

Piktura e tij përmban poetikën e thellësive, trazimet e unit, sofistikimin e shpirtit dhe psikikës njerëzore, kërkimin e modaliteteve që e çojnë njeriun dhe shoqërinë drejt një stadi më të emancipuar dhe më të përsosur.

Ekspozita e tij e hapur para disa vitesh në Muzeun Historik Kombëtar, “Udhë drejt vetes” u përcoll me vlerësime nga kritikët më të njohur të artit jo vetëm në Shqipëri, Kosovë e viset e Shqipërisë Lindore nën Maqedoni, por dhe më gjërë…

Kritiku i shquar i artit Adriatik Kallulli, e ka quajtur pikturën e Huzri Hoxhës, “një depërtim në psikologjinë e thellësive të qenies njerëzore, duke zbuluar realitete të panjohura, dritëhije dhe enigma të shpirtërave të vetmuar”. Kallulli shton se pikturat e Huzri Hoxhës janë “drita të hapura të mendjes” për të vështruar përtej asaj që duket, në ato hapësira ku shpirti dhe mendja drithërohen dhe përftohen ndjesitë e larta shpirtërore.

“Piktura, thotë Huzriu, më ka dhënë atë që s’ma jepte as politika, as ndonjë veprimtari tjetër intelektuale a biznesi, të pasurit e shumë miqve jo vetëm në Shqipëri, por dhe në botë, të cilët i kanë punët e mia në shtëpitë e tyre”.

Ishte fëmijë, aty rreth moshës  5-6 vjeçare, kur bota e vizatimeve nga më të çuditshmet iu shfaq si një flakë që digjej në heshtje brenda tij. Ai mendon se dhuntia e krijimit është e zbritshme. Nuk ka një moment kur ti thua: Unë di të pikturoj. Këtë dhunti e ke të brendshme, të njohur nga vetvetja, që kur dallon gjërat e para të botës. Njerëzit me besim e dinë se dhuntinë e krijimit e ka vetëm Perendia. Gjithçka që bëjnë njerëzit me kërkimet shkencore, me hulumtimet, përvojat etj., nuk bëjnë gjë tjetë veçse zbulojnë ligjësi, raporte, lidhje të parapërcaktuara e të krijuara më parë.

Kjo është filozofia e tij jetësore, por dhe filozofia e kërkimit estetik, në hapësirat pa limite të së bukurës, në rrekjen për të na dhënë një pikturë emocionuese, shijimi i të cilës bëhet gradualisht, pjesë pjesë ose tërësisht, (sipas rastit), duke na dhënë të plotë magjinë e shijimit të një krijimi original, që flet me çdo detaj të tij…

Piktori flet me gjuhën e ngjyrave dhe linjave, duke na dhënë ikjet nga ferri dhe mbërritjet në “Tokën e premtuar”, zhvendosjen e ëndrrave në realitete imagjinare, kompleksin frojdian që vë në lëvizje “libidon” dhe intelektualitetin. Është një botë e trazuar ndjesishë dhe përfytyrimesh, shtysash dhe motivesh, që e çojnë piktorin drejt zbulimit të akuareleve mbresëlënës jo vetëm të natyrës, por mbi të gjitha të psikikës dhe shpirtit njerëzor.

Në këtë pikë, piktura e tij jo vetëm merr funksionin e një shpalljeje të një mesazhi etik, filozofik, aq të prekshëm dhe komunikues, por dhe na ndihmon të rizbulojmë emocionalisht personazhe e figura historike, të çmitizojmë mitogjitë e stisura dhe të mitizojmë brendësinë e unit, si një nga cilësitë e impresionizmit, shkollën e të cilit ndjek, në mjaft nga punët e tij, piktori Hoxha.

Ai udhëton shumë dhe i pasuruar me pamje dhe impresione që nuk mund t’i mbajë përbrenda, merr penelin dhe vizaton, duke riudhëtuar tashmë drejt thellësive të unit dhe duke na përcjellë trazimet e tij dhe të epokës në të cilën jeton dhe pikturon.

Piktura e Huzri Hoxhës shpreh poetikën dramatike të ngjyrave dhe linjave, ku brenda tyre, përgjatë  vijave dhe kontrasteve, rrezaton e tashmja e kaluar, dhe e djeshmja e ardhshme.

Natyra e transfiguruar në asimetrinë impresioniste, portreti dhe peisazhi gjithashtu të transfiguruara kësisoj, janë shtysat, motivet dhe frymëzimet në shpirtin e piktorit.

“Çdo akumulim gjërash, unë e përcjell përmes penelit, si një shtytje e fortë që më udhëheq në krijimin e disa punëve, të cilat më çojnë në një komunikim intensiv drejt të brendshmes, pasi vetëm tek brendësia e shpirtit gjenden modelet e artit të vërtetë”, thotë piktori.

Albumi i Piktorit – Nazmi Hoxha: Portreti i Nënë Terezës

VOAL – Piktori i shquar Nazmi Hoxha ka realizuar portretin e Nënë Terezës, nga një këndvështrim të ndryshëm nga ato të aq shumë portretistëve, tashmë në çaste të komunikimit të brendshëm hyjnor të shenjtores shqiptare, kur ajo e mban shikimin tek Zoti, por pa e shkëputur nga njerëzimi për të cilin ajo e kushtoi jetën, e frymëzuar nga Zoti.

Këtë portretpo e sjellim me kënaqësi të veçantë për lexuesit e VOAL.

Kulla e Sahatit, monumenti simbol i Tiranës

FATJON CUKA

Kryeqyteti i Shqipërisë, Tirana, edhe pse është metropol modern që transformohet çdo ditë, bashkëjeton edhe me historinë, trashëgiminë e pasur kulturore, monumentet historike dhe ndërtesat karakteristike tiranase të periudhave të ndryshme historike.

Sot qyteti ka disa monumente të karakterit historik, përfshirë edhe ato të ndërtuara sidomos gjatë periudhës osmane, si Xhamia Et’hem Beu, Kulla e Sahatit, një pjesë e Kalasë së Tiranës, Tyrbeja e Kapllan Pashës, Ura e Tabakëve dhe disa nga shtëpitë e vjetra karakteristike që janë monumente kulture, duke krijuar një mozaik monumentesh që mbrohen nga shteti.

Kryeqyteti i Shqipërisë, Tirana, edhe pse është metropol modern që transformohet çdo ditë, bashkëjeton edhe me historinë, trashëgiminë e pasur kulturore, monumentet historike dhe ndërtesat karakteristike tiranase të periudhave të ndryshme historike. Sot qyteti ka disa monumente të karakterit historik, përfshirë edhe ato të ndërtuara sidomos gjatë periudhës osmane, si Xhamia Et’hem Beu, Kulla e Sahatit, Kalaja e Tiranës, Tyrbeja e Kapllan Pashës, Ura e Tabakëve dhe disa nga shtëpitë e vjetra karakteristike që janë monumente kulture, duke krijuar një mozaik monumentesh që mbrohen nga shteti. ( Olsi Shehu – Anadolu Agency )

Në mesin e këtyre monumenteve, Kulla e Sahatit mbetet një nga më të njohurat dhe simbol i trashëgimisë së vjetër të Tiranës, e cila ndodhet shumë pranë Xhamisë Et’hem Beu, në qendër të kryeqytetit të Shqipërisë, e ndërtuar gjatë periudhës osmane.

Sipas të dhënave zyrtare nga Bashkia e Tiranës, Kulla e Sahatit, e cila ka statusin e monumentit të kulturës së kategorisë së parë, filloi të ndërtohej nga Haxhi Et’hem Beu në vitin 1822. Punimet vazhduan deri në vitin 1830, duke përfunduar me kontributin e familjeve të pasura të Tiranës, me një lartësi fillimisht 30 metra.

Arkitektura e saj është e përzier, pasi pjesa e gdhendur dhe punuar në gurë e kullës është e stilit osman, ndërkohë që me ndërhyrjet restauruese në vitin 1928, kullës iu shtuan pesë metra lartësi, një ballkon dhe iu vendos një çati e tipit venecian.

Ajo aktualisht është e gjatë 35 metra, ndërsa shkallët e saj prej druri pas disa restaurimeve në kohë të ndryshme janë zëvendësuar me shkallë metalike dhe në ambientet brenda kulla është e veshur me gurë.

Kulla në lartësi të ndryshme është e pajisur me frëngji të vogla, që kishin funksion mbrojtës dhe të ajrosjes, ndriçues, dhe në majën e saj e pajisur me orë në 4 pozicione. Çdo vizitor mund të sodisë pamjet e Tiranës nga maja e kullës, duke përshkruar 90 shkallët e saj në formë spiraleje.

Si një monomet simbol, kulla përveç vlerave historike mbart edhe rëndësinë për turizëm, pasi tërheq kureshtjen për shtetas të huaj nga vende të ndryshme që vizitojnë Tiranën për qëllime turistike, ku vizitojnë edhe ambientet brenda saj.

Të shumtë janë turistët që përveçse vizitojnë ambientet e kullës, shijojnë në lartësinë e saj edhe pamjet e qendrës së Tiranës dhe Sheshit “Skënderbeu”, ku “dëshmojnë” disa periudha të historisë me ndërtesat karakteristike të tyre, siç është Xhamia Et’hem Beu e periudhës osmane, ndërtesat e ministrive që i përkasin periudhës së Mbretit Zog, si dhe Muzeu Historik Kombëtar dhe Pallati i Kulturës të periudhës së komunizmit.

Kulla e Sahatit është edhe simbol i emblemës së Bashkisë së Tiranës dhe së bashku me Xhaminë Et’hem Beu, e cila kjo e fundit po restaurohet me kontributin e Agjencisë Turke për Bashkëpunim dhe Koordinim (TIKA), formojnë një “mozaik unik” arkitekturor, që për shumë vizitorë nuk ndahen nga njëra-tjetra, edhe për shkak të afërsisë ku ndodhen.

Si rezultat i vlerave historike dhe arkitekturore që ka Kulla e Sahatit në Tiranë, me vendim të posaçëm të Bashkisë së Tiranës është shpallur qendër e vizitueshme, ndërkohë që çdo turist që viziton kryeqytetin shikon monumentin simbol rreth 200-vjeçar.

Monumentet, përfshirë edhe Kullën e Sahatit, iu kanë rezistuar periudhave historike, por edhe luftërave, dhe sot janë dëshmi e Tiranës së dikurshme, e historisë dhe kulturës së saj, që i sjellin kryeqytetit të Shqipërisë përveçse turistë të shumtë, edhe një identitet historik.

Albumi i Piktorit – NAZMI HOXHA: Poet and lake (Poeti dhe liqeni)

VOAL – Nga galeria e portreteve të realizuara nga piktori i shquar Nazmi Hoxha, po iu sjellim lexuesve tanë portretin kushtuar poetit të madh shqiptar Lasgush Poradeci, me titullin “Poet and lake” (Poeti dhe liqeni).

Nazmi Hoxha e identifikon poetin me liqenin, të cilit poeti i ka kushtuar poezi kryevepra. Kështu vetvetiu arti i magjisë poetike të Lasgush Poradecit është identifikuar me artin e magjisë së penelit të piktorit Nazmi Hoxha.

Më 19 gusht 1883 lindi Gabrielle Chanel, e quajtur “Coco”, një nga stilistet më të mëdha të botës

VOAL – Lindur në Saumur, Francë, më 19 gusht 1883, Gabrielle Chanel, e quajtur “Coco”, kishte një fëmijëri shumë të përulur dhe të trishtuar, kaloi kryesisht në një jetimore, vetëm për t’u bërë një nga dizajnerët më të vlerësuar të modës të shekullit të kaluar. Me stilin që lançoi, ajo përfaqësoi modelin e ri femër të viteve 1900, që është një lloj gruaje e përkushtuar për punë, në një jetë dinamike, sportive, pa etiketa dhe me vetë-ironi, duke i ofruar këtij modeli mënyrën më të përshtatshme për t’u veshur.

Ajo filloi karrierën e saj duke dizajnuar kapele, së pari në Paris në 1908 dhe më pas në Deauville. Në këto qytete, më 1914, ajo hapi dyqanet e saj të para, e ndjekur më 1916 nga një sallon haute couture në Biarritz. Suksesi i jashtëzakonshëm i erdhi në të njëzetat, kur ajo hapi dyert e njërës prej zyrave të saj në rue de Cambon n.31 në Paris dhe kur, menjëherë pas kësaj, ajo u konsiderua një simbol i vërtetë i atij brezi. Sidoqoftë, sipas kritikëve dhe njohësve të modës, kulmi i krijimtarisë së saj duhet t’iu atribuohet të tridhjetave, kur, pavarësisht se ka shpikur “kostumin” e saj të famshëm dhe revolucionar (i përbërë nga një xhaketë mashkuli dhe pantallona të gjera të drejta ose me pantallona, ​​të cilat deri atëherë i përkisnin burrit), vendosi një stil të matur dhe elegant me një pullë të pakuptueshme.

Në thelb, mund të thuhet se Chanel zëvendësoi veshjen jopraktike të belle époque me një modë të lirshme dhe të rehatshme. Më 1916, për shembull, Chanel zgjeroi përdorimin e trikos (një material i thurur shumë fleksibël), nga përdorimi i tij ekskluziv për veshje deri në një larmi të gjerë të llojeve të veshjeve, duke përfshirë veshjet e thjeshta në gri dhe blu të errët. Kjo risi ishte aq e suksesshme sa “Coco” filloi të zhvillojë modelet e saj të famshme për pëlhura triko.

Futja e trikos së punuar me dorë dhe më pas industrialisht e paketuar, në fakt, mbetet një nga risitë më të bujshme të propozuar nga Chanel. Përveç kësaj, xhevahiret e kostumeve të perlave, zinxhirët e gjatë të artë, montimi i gurëve të vërtetë me gurë të çmuar të rremë, kristalet që kanë pamjen e diamanteve janë pajisje të domosdoshme të veshjeve Chanel dhe shenja të njohura të markës së saj.

Ekspertët argumentojnë: “Shumë shpesh kemi biseduar për Tailleur-in e saj të famshëm sikur të ishte shpikja e saj; në realitet, Chanel prodhoi veshje tradicionale që shpesh merrte sugjerimin e saj nga veshjet e meshkujve dhe që nuk bëheshin jashtë modës me ndryshimin e secilit sezon të ri. Ngjyrat më të zakonshme të Chanel ishin blu të errët, gri dhe bezhë. Theksi në detaje dhe përdorimi i gjerë i xhevahireve të kostumeve, me kombinime revolucionare të gurëve të vërtetë dhe të rremë, të aglomeruar dhe kristaleve, si dhe perlat janë shumë tregues të stilit të Chanel. Në moshën 71 vjeç, Chanel rivendosi “kostumin Chanel” i cili përbëhej nga disa pjesë: një xhaketë në stil cardigan, duke përfshirë zinxhirin tipik të stisur në brenda, një skaj i thjeshtë dhe i rehatshëm, me një bluzë, pëlhura e së cilës ishte e koordinuar me pëlhurën brenda kostumit. Këtë herë, skajet ishin prerë më të shkurtër dhe kostumet ishin bërë nga një pëlhurë e përpunuar mirë. Chanel është unike në revolucionarizimin e industrinë e modës dhe ndihmon në rrugën e grave drejt emancipimit “.

Sidoqoftë, shpërthimi i Luftës së Dytë Botërore detyroi një kthim të papritur. Coco detyrohet të mbyllë zyrën e rue de Cambon, duke lënë të hapur vetëm dyqanin e parfumeve. Më ’54, kur ajo u kthye në botën e modës, Chanel ishte 71 vjeç.

Dizajnerja kishte punuar nga viti 1921 deri në 1970 në bashkëpunim të ngushtë me të ashtuquajturit kompozitorë parfumesh, Ernest Beaux dhe Henri Robert. Chanel i famshëm N ° 5 u krijua më 1921 nga Ernest Beaux, dhe sipas indikacioneve të Coco duhej të mishëronte një koncept të feminitetit të përjetshëm, unik dhe tërheqës. N ° 5 nuk ishte vetëm inovative për strukturën e aromës, por për risinë e emrit dhe thelbësinë e shisheve. Chanel gjeti emrat qesharakë antikë të parfumeve të kohës, aq shumë sa që vendosi ta thërriste aromën e saj me një numër, sepse korrespondonte me propozimin e pestë të nuhatjes që Ernest i kishte bërë asaj.

E paharrueshme atëherë, deklarata e famshme e Marylin Monroes e cila, u detyrua të rrëfejë se si dhe në cilën veshje shkonte në shtrat, rrëfeu: “Me vetëm dy pika të Chanel N.5”, duke projektuar në këtë mënyrë, më tej, emrin e stilistes dhe të parfumit të saj.

Shishja, absolutisht avangardë, u bë e famshme për strukturën e saj thelbësore dhe kapakun e prerë si një smerald. Ky “profil” ishte aq i suksesshëm sa që, nga viti 1959, shishja është ekspozuar në Muzeun e Artit Modern në New York.

N.5 legjendare u pasua nga shumë të tjerë, si N.22 në vitin 1922, “Gardénia” në ’25, “Bois des iles” në ’26, “Cuir de Russie” në ’27, “Sycomore”, “ Une idée “në ’30,” Jasmin “në ’32 dhe” Pour Monsieur “në ’55. Numri tjetër i madh i Chanel është N ° 19, krijuar në vitin 1970 nga Henri Robert, për të përkujtuar datën e lindjes së Coco (19 Gusht, në fakt).


Si përmbledhje, ngulitja stilistike e Chanel bazohet në përsëritjen e dukshme të modeleve themelore. Variantet përbëhen nga dizajni i pëlhurave dhe detajet, duke konfirmuar besimin e stilistes, shprehur në një shaka të famshme se “moda kalon, stili mbetet”.
Kur ndërroi jetë kjo stilist e shkëlqyeshme e shekullit 20, çka ndodhi më 10 janar 1971, Maison u drejtua nga asistentët e saj, Gaston Berthelot dhe Ramon Esparza, dhe nga bashkëpunëtorët e tyre, Yvonne Dudel dhe Jean Cazaubon, në përpjekje për ta nderuar atë emrin dhe për të ruajtur prestigjin e saj./Elida Buçpapaj


Send this to a friend