VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Më 7 qershor 1848 lindi piktori gjenial francez Paul Gaugain

By | June 7, 2019

Komentet

KU JE, NAZ HOXHA!? – Nga YLLI XHAFERRI

Ylli Xhaferri

Sprovë

Teksa kalova Liqenin e Xhemës dhe bëja drejt mullirit për në Valbonë, një kope dhish mbushi rrugën. Një dhi e bardhë, ndali në mes të asfaltit dhe plot hijeshi, pozonte drejt meje, sikur të nusëronte, ndërsa dhitë e tjera i mbanin ison. Sixhadet e alpeve ishin një dekor madhështor pas saj. Ku e kam parë këtë!?- vrisja mendjen, por bariu i grafi dhe kopeja e bukur u hodh në korijen në krah të rrugës.

Diku më poshtë, pa arritur në Fushën e Gjësë, një aradhë kuajsh all, të zinj e ciklaloshë, ishte hedhur në revan, shkonin drejt një kulle hijerëndë me frengji që drejtëpeshonte krenare mes horizonteve të egra, saqë pyetja e fillimit m’u ngrit përsëri thellësive të vetvetes. Ku i kam parë, që më bëhen kaq të njohura!?

Diku rrjedha shkumëbardhë dhe e kaltër e Valbonës gurgullonte gëzueshëm, si të shkriheshin në të zërat e Fatime Sokolit, Gëzim Nikës, Fatmira Breçanit, ku disa vashëza freskonin duart e fytyrat e bardha e plot shëndet, mbi të cilat në qiellin blu lëvarej si shami e bardhë ëndrrash një hënë si vetull e hollë dhe e rrallë. Përsëri thashë me vete, ku, ku i kam parë!?

Ngado hidhja sytë, më dilte diçka e parë, e njohur, mrekulluese, madhështore. Befas, thirra me sa kisha në kokë: Ku je, Naz Hoxha!?- duke i çuditur familjarët e mi. Tablot e tij ishin ndehur horizonteve, apo horizontet i kishte pikturuar ai!? Ku je, Naz Hoxha!? – përsërita për të kushedi satën herë.

Dil, mor burrë i dheut, mos u fshih! Miku im i shquar, Naz Hoxha, me të cilin na lidhte një miqësi e hershme prej dy miqëve të mi, të ndjerit Abdulla Tafa dhe Halit Shamatës, emruar në Tropojë në fund të viteve ‘70, më bëhej se ishte ngado. Ja, mbi Shkelzen, në dëborën e përjetshme, në ajrin me kundërmime parajsore, në gurrat ku kishte pirë ujë e ishte freskuar për në betejën e re me shkjaun, vetë Muj me çetën e tij të agëve…Ishe dashuria e Nazit për vendin që fjollëzonte e kaltëronte me lot muzike.

Kështu pra, Naz Hoxha, je kudo. Shpirti yt i bukur ndehet hapësirave që i more me vete larg, përtej oqeanit, në Amerikë, por ia ktheve vendlindjes me artin tënd të madh, pasi viset e saj madhështore i nise nëpër njohje të reja anembanë globit. Është dashuria jote, që nuk di përse, Bashkia e Tropojës, nuk hap një ekspozitë a sallon arti, ku t’i afishojë si hajmali pikturat e tua. Se, patjetër që më shumë do të frekuentohet Valbona, Tropoja, pse jo edhe Shqipëria.

Prandaj thirra përsëri e përsëri me të madhe: Ku je, Naz Hoxha!? M’u përgjigjën njëzëri, jehona e Valbonës, kreshtat përreth, pisha e ograja, ahe e gështenja…Naz Hoxha, jemi ne!

Përsiatje për krijimtarinë e mikut tim, piktorit të talentuar, Nazmi Hoxha

Nazmiu, nuk ka nënshkruar armëpushimin midis luftës dhe paqes shoqërore, por ka nënshkruar dashurinë njerëzore. Peizazhet e tij natyrore dhe trupi femëror është lufta dhe paqa humane, lufta dhe paqa midis burrit dhe gruas, të bukurës dhe të paarritshmes, dëshirës për ndjesinë dhe kontrollit të epshit. Piktura e tij, ështe nje pikturë para së cilës duhet të gjunjëzohesh me respekt dhe veneracion, pa dallim seski dhe moshe. Nudoja e Naz Hoxhës pozon pafajësisht, lakimi i trupit, lidhja e duarve, ekspozimi i gjoksit dhe pjesëve intime, të ftojnë në meditim, në dëshirim, në respekt; asgjë ne kete tablo nuk të shtie në ngasje për seks apo epsh. Ai trup femëror është një shenjtëri, një Ave Maria, një përdëllim. Ngjyrat, përmasat, raportet, harmonia, janë përzgjedhur mrekullisht. Kjo përbën një veçanti përfaqësuese. Jo vetëm si formë, por edhe si përmbajtje, në mesazhin elitar që i përcjell botës nepsqare. Ajo është një afashim i argjendë dhe se ç’krijon një qetësi të lëvizshme, dielleshtë, hënore, një gurgullimë Valbone që çan përmes brigjeve të kuqërreme nga vjeshtimi i gorricave, gështenjave dhe ahishteve. Pse jo, një fragment nga bulevardet magjike ku piktori shkel. Janë hapa, gjurmë të shndërritshme që njeriu krijues lë pas.

Vepra e Nazit është një harmonizim i fantastikes me realen, i imazheve të siluetave të muzgjeve të fëmijërisë me ngjyrat transparente që luajnë simfoninë e ylbereve nëpër bjeshkët magjike të heronjve mitologjikë.

Imazhe FANTASTIKE të kullës së vendlindjes. Djep epik dhe lirizëm i hollë

Këto ndjesi ngjyrimesh mund t’i artikulojë vetëm peneli yt, mik. E kafta e murrme, aty ku fillojnë thuprat e kaltëra dhe të zeza, dendësia zbutet, zbardhet, ndërsa midis dy skajeve një e bardh argjendore, fal prehjen e ëmbël edhe pse të shkurtër. Këto tablo, me një pikëllim të qelqtë, të pushtuara nga çrregullësia, enden midis pohimit sipëror dhe mohimit fundor. Loja midis simetrisë dhe asimetrisë, ngjyrës së kaltër dhe një të kuqerremeje si në vjollcë, shprehin nota kaltërsie. Një sprucim vjeshtimi duket, por dimensionet e fashove fosforeshente dhe shiritave prerës krijojnë një simbolike, unë ti, por edhe ai ose ajo. Pra një familjarizim motivesh, njerëzish, idesh, në një dekor grishës. Ndonjëherë mendoja me vete, mos vallë, është imazhi i mbetur në skutat e nënvetëdijes tende, i Valbonës, gjatë perëndimeve. Janë vorbullat e saj shpërthyese që rrezet i ngjyejnë herë në të kaltër e herë në vjollcë, sipas hapit të valëzimit të saj rendës. Do të hamendësoja plot fanepsje të tilla, por ajo që mbetet, nuk është fjala ime, por mrekullia e duarve të tua.

Ky qiell, ky trëndafil qiellor, iu faneps Dante Aligerit kur bëri arkitekturën e Parajsës në “Komedine Hyjnore”. Dodona, Orakulli i saj i mençur dhe Dante Aligeri, projektuesi i Ferrit, Purgatorit dhe Parajsës. Një blu për t’u pasur zili edhe nga vetë Pikaso! Një blu që mendon thellë. Gurrë mendimi. Manushaqim apo vjollcim horizontesh nuk mund ta them, por që vetëm dora e një mjeshtri të penelit si jotja, mund ta bëjë, këtë e them me bindje të plotë. Mrekullim etern, hyjnorja bëhet thjesht. Shfaqet, qartësohet lindja, fillimi i ditës së re. Një zgjedhje dhe zgjidhje marramendase e objekteve qiellorë, qiellit vetë dhe përshkëndritjes së dritës, një shkumim i dëshiruar përmbi tokën që nuk ta rrok syri. Një tablo e lakmuar, ku mjeshtri luan vetveten, botën e pafundme të ndjesive, ngjyrave, dritës dhe kthjelltësisë.

Për Adamin dhe Evën ka një pafundësi portretesh dhe pikturash. Punimi yt më zgjon diçka të veçantë, origjinale. Ngjyrat e trupit të zhveshur dhe vesimi vjollcë që spërkat lehtë Evën harmonizohen thekshëm. Nuk ka sensualitet, por mendim, pjellori, ardhmëri.Trajtim delikat dhe gati-gati hyjnor të femrës, që që të gjitha janë nga pak Eva. Kozmosi yt nuk është një vend i ftohtë, steril apo pavetor dhe pa kuptim, në të çdo gjë evoluoi nga vetvetja. Nga Eva dhe Adami. Po të nis disa vargje për këtë pikturë: Dielli u mbyll me hënën në dashuri / një natë zgjat epshi qiellor / burri me gruan shtratin e ngrohtë / për djalin dhe nusen braktisin / e kështu përherë / Eva dhe Adamë të tjerë. Thellësia e mendimit në brishtësinë e trupit femëror, ku ngjyrat luajnë kukafshehtasi me hiret femërore.

Ah, ky pylli yt që të rrjedh nëpër damarë. Të mahnit, të duket vetja degëz e tij. Prilli në pishnajë, ku aty-këtu gështenjat dhe ahet kryqëzohen si në parajsë. Një mrekulli të tillë vetëm Ju, miku im, që e keni parë dhe shijuar nga afër, mund ta realizonit me kaq forcë dhe mahni. Vërtetë emocionuese kjo pamje, kryqëzimi dhe ngallmimi me gozhdë në kryq, d.m.th, kryqëzimi i Krishtit, është i vonë, shumë i vonë. Kjo tablo dëshmon së i pari kryqëzim human, domethëni i njeriut është mëkati i Evës me Adamin, kryqëzimi në trupin e njeri-tjetrit, kryqëzim pse jo edhe me spërkatje të gjakut të virgjërisë. Duhen mijëra faqe për ta zbërthyer këtë enigmë mrekullie!

Drejkëndor, njëtrajtësi njerëzish që shullëhen “në fort po shndrin ai Diell / e pak po xeh”. Njolla të blerta si oaze shkretije, përqark e kaltër e hapur paqësore për shpirtrat e vetmuar si zogj shtegtarë, që duan t’i shpëtojnë zvetnimit. Piktura juaj më kujton një rrëfenjë të bukur nga Shqipëria e Mesme. Është për të Bukurën e Dheu që fshihej thellë në pus, ku shijonte freskimë, kthjelltësinë, syrin e dritës, magjinë e të pamundshmes, të pakapshmes, etj. Cilido sy që e shquante Bukuradheun në fundin e pusit, verbohej, ngaqë binte në dashurinë fatale me të. Kështu dhe piktura jote, një pus i thellë mendimesh, mesazezh, gjendjesh, fsheh të bukurën dhe thellësinë, mjeshtërisht. Bukuradheu është pas atij grilëzimi etern që ju e thurni me mozaik shpirti.

Gjurmë të bardha verbuese-drithëruese gjer në palcë, e kuqe flakadan, nga katet e nëndheshme të shpirtit të mekur, të kaltra të akullta, bornajë shtanguese ylberore, zezonë orligë prapa vetes e kemi prore, nëse nga vetja nuk flijojmë diçka të shtrenjtë, të çmuar, që të shpëtojmë nga lebetia e mallkuar. Tabloja juaj paraqet një mendim të thelle, një filozofi moderne jetësore, me një realizim drithërues. Përtej verbërisë gjethon limfa e një livadhi, gjelbëron deti i së nesërmes së shpresës. Midis së verdhës pikëlon një jeshile që flet, të shplodh, të fut në mendim. Besoj se cilido nga ne kështu e sheh fatin tonë të përmbysur. Pas një vërdhelleme që kërkon të përthajë vadat e shpresës. Por jo, gjelbërimi tek ty, ngrihet.

Dy fasha poshtë e lart të ngushta dhe një rrip i gjerë midis kurmit, ngjyrë të kuqe që sa vjen e zbehet, kërkon një pështjellak kaltërosh për me u mbuluar. E kaltra jote vetëm këtu mund të gjindet e plotë dhe rrëzëllitëse. Kam një varg të një poezie që i shkon përshtat kësaj kryevepre: …E kaltra qan me lot muzike. Nazmi, një fshehje me elegancë dhe finesë e turpit. Lakuriqësia e tundon femrën, të bukur apo e shëmtuar qoftë. Ato hekura nuk kanë kryqëzuar vetëm Krishtin, por edhe të bukurën, dashurinë, ndjenjën e dashurisë që në anët tona ishte gjithmonë e anatemuar: “nga muri do të ngjitem, ta di se edhe të vritem”. Kjo i thotë të gjitha. Një bukuri e turpshme, me kanun e paprekshme se shijohet si pamje nga pas hekurave të frëngjisë. Thjesht një ëndërr. Zanë apo Njeri?

Në tablotë e tua hasen mirazhe kullash të bardha në lartësitë e bjeshkëve të Shkëlzenit që reflektojnë mbi ujërat kristal në Valbonë e Drin. Kulla që ndizen si shandanë të një jete të pastër, tronditëse, si realizim figurativ, por edhe si mesazhe, si filozofi. Nuk di mik se nga ç’qiej ka rënë ky mirazh tek ty, nga trëndafili qiellor apo nga imazhet e reve nëpër qiellin mbi bjeshkët e fëmijërisë. Veç di, që ke realizuar një ëndërrim misterioz ku jeta, gëzimi, dasma, gjama, hidhërimi dhe vdekja sikur marrin forma alla-Goja. Një kec duket se ka marrë arratinë qiejve të bukur deri në prishamendje që duken sikur blegërijnë, blegërijnë vërtetë. Gjuha e simboleve në këtë telajo është shumëdimensionale. Pak nga lirizmi i Tanushës, një fërgëllimë fisnikerie nga dhimbja e Ajkunës, diçka nga dielli që shndriti gjakun e Omerit që u kthye në vjellca. Peneli jot, miku im, sa vjen e bëhet pushtetplotë deri në frymëkëputje. Një mëngjez. Mendoj se e ke marrë me vete, ky mëngjez ka kalëruar me ty hapësirave përtej oqeanit, për t’u shfaqur potencialisht në këtë telajo. Kujtesa, thellësitë e saj jepen përmes atyre grilave boreale, argjendore, netëve të bardha të fëmijërisë nëpër dimrat me borë. Ndërsa sprucimi diellor, fluorishent, i ëndërrt, spërkatur me ngjyrën e mishit, që nuk formëson pjesë trupore, por imazh, siluete dhe prezencë lirizmi njerëzor, krijojnë shpresën, që doemos do të lindë. Shpresa jonë, pastë fatin e kësaj tabloje, që ti e shpërthen plot emocion dhe besim në këtë mëngjez të paharruar.

Një siluetë femërore sa eterne, misterioze, po aq dhe reale, prej mishi, gjaku dhe ndjenje. Një vegim i dëshiruar, një realizim magjik. Nuk di por se ç’ më kujton një varg brilant të Homerit tek Iliada: “…gisht trëndafilja Era nga shtrati prej bryme po ngrihej…”. Vetëm ky kushtim Homerik i shkon kësaj mrekullie të ngrirë në telajon tënde. Edhe pse është i njëjti trup, e njëjta bukuri, raporte përmasash dhe linjash magjike, janë aq të ndryshme nga njera-tjetra saqë të befasojne. Je mjeshtër i ngjyrës, dritës, formës, herë provokuese e herë pozante të trupit të dëshiruar, që ndonjëherë i hedh përsipër një tis pëlhure që e bën gati-gati hyjnore. Këto nudo, janë shprehëse të ndjenjës deri në detajet më të imta, edhe pse u mungon fytyra, që është pjesa më komunikuese e trupit njerëzor. Nudot e tua flasin me një gjuhë të ndershme.

Piktura jote, më mirë se sa çdo gjë tjetër zbërthen misterin e orakullit të Dodonës, ku fatet e perëndive të Olimpit dhe të njerëzve në tokë pasqyroheshin në lisat e lashtë, në rrathet e trungjeve, si dhe fëshëriminën e gjetheve. Ato rrathë dëshmojnë filozofinë antike, lashtësinë tonë. Ky Cirkuiti yt është plot diell, shprese, jete, lëvizje, besim në të ardhmen. Është një vezë e mbarsur me mirësinë, ngjyrat e diellta, shpresat e ngrohta, besimet solide. Veza e së ardhmes që pluskon në një atmosferë ngjyrash të ngrohta, dy skajet e së cilës një kaltërim magjik i përshkon si bula vese. Mendim i thellë, realizuar me mjeshtri.

Cilido piktor do të të kishte zili, për mendimin, filozofinë dhe krijimin monumental. Dodona ilire, lisi me rrathët e mençurisë, lashtësisë, përjetësisë, dhe kthjelltësisë. Ai ndriçim kaltërisht magjepsës, si syu i qiellit që pasqyrohet në Liqenin e Xhemës. Misterin e Dodonës e ke sjellë të thjeshtëzuar më shqip se sa vetë Dodona pellazgjike. Pellazgët flisnin ilirisht, ndërsa ilirët flasin shqip, mendojnë albanologët gjermanë. Dodona jote është plot ditë, me miseter të ndriçuar, me simbol të qartë. Ato tre silueta, në gjeratoren e siluetave njerëzore, janë ati, shpirti, biri.

Një tablo divine. Një sprucim i paktë drite ku jeta gjallon mes një kaltërsiimi magjik. Qoftë i bekuar ai imazh fëminor që mbeti gjatë tek ju derisa na e dhuruat me këtë krijim. Me pikturën tënde po na fton të bëhemi më të mençur, më kërkues dhe hulumtues, që të kuptojmë thelbin filozofik të gjërave. Ato meridianë krijojne x-in, misterin, enigmën që heroina jote merr përsipër ta ndriçojë, zgjidhë dhe vendos rendin e ri të botës, ku femra, djepi i jetës, të ketë në dorë edhe levën e Arkimedit për ta drejtpeshuar përkrah të mirës, paqes, brishtësisë dhe delikatesës.

Këtë thurje apo endje, nuk mundet ta realizojë askush, përveç atij që ka parë nënën duke tjerr dhe thurur leshin e bardhë si fijëzim ëndrrash në furkë, veç ai që nëpër pishnaja apo koriet e gështenjave ka para mëndafshin e merimangave që pikëlonte vesimin e artë të mëngjezit. Eh, kjo është bota, një rrjetë gjigande, një pëlhurë jo nga Penelopa, por nga fati. Ti atë e ke parë, ndjerë dhe realizuar mjeshtërisht. Nëpër atë hallakamë fatesh njerëzore, në atë vorbull njerëzish, herë bashkë dhe hera-herës të ndarë apo fare të vetmuar, ti ke krijuar vetë jetën, që thur fate njerëzish, popujsh dhe kombesh. Në thurjen tënde luajnë të gjitha ngjyrat, i gjithë regjistri i emocioneve njerëzore. Përsosmëri ngjyrash, raporte elegante përmasash, formë femërore që të detyron ta shohësh, respektosh dhe duash. Aty gjen pjellorinë, jo vetëm fizike, por edhe filozofike, gjirin që mëkon botën, të renë, ardhmërinë. Meridianët mbushur me jetë njerëzore në lëvizje. Ngjyrë gjaku, lindje të reja, i profetizon kjo tablo. Një arkitekturë e re drite, një formësim i mirëpritur i ditës, stinës së vjeshtës, verdhullimit të saj pjellor e plot bollëk. Një qiell që mbushet me vjeshtë.

Ky dimër dhe kjo hënë në pamje të parë sikur krijojne idenë e një paradoksi. Një gjysmëhënë që çelet nën gështenja. Mbizotëron e bardha e platintë, borë e mjegull, krahneze. Tablo të prera nga dora e një mjeshtri të madh, nëpër rimat e Eposit të Kreshnikëve, skenës mitike dhe dekorit të Mujit dhe Halilit. Një hënë e tillë gjendet vetëm në anët tona, mik. Në Valbonë, në Jutbinë, etj. Ajo nuk është Hëna por Plisi i bardhë i Omerit. Po, Nazmi, kjo hënë e rënë nga qielli, dëshmon një të vërtetë të madhe, mallkimin që i bëri Ajkuna, pse Hëna nuk i çoi fjalë për vdekjen e të birit. Por drita e Hënës tënde rrëzëllin, nuk shkimet, por ndriçon falë talentit Tuaj. Kjo hënë e ngrënë mbi gështejnajë. Një jeshile me keq vlug jete, rrallë mund të gjesh mbi kanavacë, miku im. Të gjitha sixhadet e rejave të veriut sikur të kanë ndjekur pas me të ngjyer penelin, ëndrrën, frymëzimin dhe mendimin.

Një kulminacion i artit pamor, sa estetik, po aq edhe filozofik. Ka një frymë eterne, mistike dhe hyjnore, që ia japin shkëlqimet boreale, magjia e të gjelbrës me manushaqen. Pastaj udhët e globit plot mëkatarë, të lindur nga kryemekati i siluetave të paidentifikuara. Mjafton simboli, ai flet, jo fytyrat e tyre, që nga piktura botërore i njohim si të zymta, pikëllimtare ngaqë pësuan dëbimin nga Kopështi i Edenit. Tjetër gjë është Eva dhe Adami jot, ato janë të lumtur, shprehin energji, gati-gati i gërhushen hapësirave qiellore, pse jo, duket një lloj proteste dhe rebelimi. Dritat, rrezet, karvanet e njerëzve dalin nga shtrati i tyre, ku kapërthehen gjysmëtrupat, rrezet, meridianët dhe paralelet. Ky është në sytë e botës moderne Adami me Evën.

E bukur kjo hëna jote, si në gjetjen e formës, vendin që zë në qiellin tënd, ngjyrave që luajnë me nuancimet bardhë, blu dhe manushaqe. Një hënë e ngrënë, këtë vetullim qiellor e ke dëgjuar herët në të paktat lirika dashurie dhe eposin e kreshnikëve. Kjo hënë sikur nusëron, derdhet si elegancë në atllas.

Dielli, miku im, shndrit për të gjithë. Ai ngjit kudo, çelet në çdo vend. Çdokush në këtë bote ka hisen e diellit të tij. Edhe kjo krijesë jotja, ka hisen e diellit të saj. Në eposin tonë ka një motiv, djali dhe vajza që lindin me diell. Me të ardhme. Bukur, një siluete vajzërore e dielluar, madje në gjymtyrën e bukurisë së dëshirueshme. Pra diellin e ndez e bukura, e dëshirueshmja, trupi i ëndërruar. Bukuria, thonte Teokriti, është fatkeqësia e gozhduar në kockën e elefantit. Bukuria tek ty, është diellimi në trupin pjellor të femrës. Ai diell që ti trupezon, i ka të gjitha ngjyrat.

VEPRA JOTE, MIK, KA NJË DIELL TË BRENDSHËM

Herë të dukshëm dhe hera-herës të ndjeshem, por gjithmonë rrëzëllitës.

Poetike dhe filozofike kjo tablo. Një vjeshtë rrëzëllitese që frymëmerr pas verbërisë. Prapa një syri që nuk sheh, ose nuk do të shohë, se nuk e ndjen të bukurën, ia vret sytë, dhe shpirtin e mysët, përmbysur. Pas të verdhës, fshihet helmi, helmi i mosshikimit, i ndryrjes në terr, në natë, në zemërim, në njëtrajtshmëri. Bukuria është e pasur, rrezaton, të fton. Të magjeps, pse jo të çart. E vrau bukuria, si me thënë, e vrau reja. Pas resë së verbërisë frymëmerr bjeshka, rudina, koriet, gështejnajat, mrizet. Vërtet, bukurinë e ndezin hyjnisht në vjeshtë, ku dimri, verbimi i shpejtë, do t’i shuaj ngjyrat, do t’i djegë.

Vizatimi yt i pastër dhe i saktë gati-gati me rreptësi, glorifikon dhe ekzalton figurën femërore, delikatesën dhe brishtësinë e saj. Mungesa e fytyrës është e përligjur artistikisht, ngaqë me plot hijeshi, mendim, ndjenjë dhe dëshirim, ti nxjerr në pah elegancën e kurmit, delikatesën e vetmisë së trupit vajzëror, fshehjen e trupit me disa fasha transparente që më shumë të ndjellin t’i eksplorosh ato forma simetrike. Shprehësinë ti nuk e jep me anë të fytyrës, por trupit, kurmit ndjellës, me një thjeshtësi depërtuese. Raportet e kurmit dhe ngjyrat janë në harmoni me të tërën. Shprehësia është universale, pak dëshirë, shumë përmbajtje dhe turpërim, delikatesë e përsosur, ekspozim i së bukurës, që asesi nuk duhet të rrijë e fshehur. Liria e së bukurës, ose himni i antiburgimit të saj.

Peizazh yt të ndjell vetiu në kohë, realitet, d.m.th, jashtë vetes, por edhe të hedh kryengulthi thellukave të brendshme, unit, ndërgjegjes. Ato pllanga në telajon tënde, se ç’më krijojne simetri me pusin e Namazgjasë në Elbasan, pus që lahet vetë. Netëve mbushet dhe derdh papastërtitë. Kështu dhe tabloja jote, me larushi ngjyrash, simbolesh, njollash, s’është tjetër por jeta, realiteti, ndërgjegja, uni ynë që hera-herës reflekton atë çka koha ngjit në të. Kjo kanavacë brenda saj ka ndryrë një dramë, një dramë që zhvillohet në xham, aq transparente nusëron plot hire.

Trupi femëror ka qenë dhe mbetet objekt studimi, pikturë, përshkrimi, dashurimi dhe poseidimi në të gjithë koherat dhe drejtimit letrare apo të pikturës, madje dhe skulpturës. Ajo është parë dhe konceptuar si rrezatim, ndjellje, respekt deri në veneracion, pse jo himnizim i së bukurës. Para saj jemi mekur dhe vazhdojmë të mekemi të gjithë, dje, sot dhe nesër. Lakuriqësia e gruas, që ti ke përshkëndritur në telajo, është thjesht dhe vetëm jeta. E gjallë, ndjellëse, frymëkëputëse, e dëshirueshme. Para saj nuk ka moshë, nuk ka ofiqe, nuk ka hierarki postesh, vlera pasurore. Ajo është dhe mbetet dëshirë, epsh, vazhdimësi, pjellori, vetpërtëritje. Trupi që ti ke dhënë mik, i thotë të gjitha këto. Ai nuk është befasi që çdo kush ta sulmojë si ushtari kurbatkën. Jo, piktura jote, miku im, të frenon, ta shohësh, ëndërrosh, poseidosh. Ta bësh tënden, jo me dhunë dhe epsh, por me zemër dhe ndjenje. Ekuilibre të tillë, ke mundur t’i drejtëpeshosh me elegancë. Nudot e tua nuk kanë asgjë sensuale. Ato janë të pastra, gati-gati kristalinë për nga ndjenjat, ato nuk të ngjallin për në mëkatin e mishit, ato të bëjnë të mendosh, meditosh, të ndjesh respektin, dashurinë dhe veneracionin për femrën, trupin e saj pjellor që lind dhe përkund jetën, vazhdimësinë, ardhmërinë. Këto trupa femrash janë himne të jetës, ekzaltime të bukurisë femërore, pa të cilën jeta do të ishte monotone, e mërzitshme, e nëmur më keq se sa mallkimi. Në vendin tim dhe vendin tënd, mik, në Shqipërinë e Kanunit, bukurisë femërore iu ka kënduar mjeshtërisht. SYRIT, LËKURËS, HUNDËS, VETULLËS, GJOKSIT, SHTATIT, BUKURIVE TË FSHEHTA…Kanuni s’kishte asnjë lidhje me nudizmin, por me moralin e rreptë shqiptar, nderin, kryekëngën morale shqiptare. Nudot e tua, janë të pranueshme…

Mençuri, guxim krijues. Simbolikë eterne. Duhet parë përtej, përtej trendafilit si lule. Është tjetër trëndafil, trendafili që mbars, lind dhe përkëdhel jetën. Tejet femërore ajo tablo për të patur një emër mashkullor: Trëndafili. Aty petalojnë ëndrra, dëshira, dashuri, epshe, dashuri të plleshme, të ndershme, që i lan me dritë ajo bardhësi hyjnore. Vazhdon cikli i Mrekullive. Stile ambicioze të pikturimit modern. Kompozim me elementin fillestar të sferës, globit, por që na ndjell në fantazinë e gjoksit femëror, gjirit, mëkuesit të jetës. Ngjyra e ngrohtë pikëzohert përreth një oazi që më shumë se sa me çdo gjë tjetër simbolizon pjellorinë femërore. Ai qumështim që zbardhëllon zgjon nga thellësitë e legjendës Rozafën. Ti miku im pohon me tablon tënde se çdo femër është nga pak Rozafë. Mëkon me jetë, mëkon me kënaqësinë e dashurisë. Mëkon përjetësinë, por dhe përjetëson dashurinë. Piktura jote mik nuk të ndjell në epsh. Të kthjellon në mendime të thella, të ëmbla, rrëzëllitëse. Na bën më të dashur me tokën, femrën dhe jetën. Një qiell magjik. Diellëzim, Bardhëzim. Kaltrim. Një imazh drite që zbret si ëndërr. Nuk di se ç’siluetë femërore ke pasur si fanepsje hyjnore atë çast fatlum, kur ngjize këtë toblo, por mendoj se femëroren Shqipëri, elegancën dhe delikatesën e trupit të saj që shtrihet provokuese dhe ndjellëse në harta. Po aq e dashur sa një siluetë divine femërore, për të gjithë ne, shqiptarët. Patriotizmi është si feminiteti mik, duam dheun, Demetrën, Gjean, Pjellorinë, Mëmëdheun, Femrën. Piktura jote shpërfaq forma dhe mendime përshëndritëse. Një tablo para së cilës dilemat të luajne kukafshehtas në vetëdije. Veti këto të një arti të madh. Një simbiozë mbresëlënëse. Gjëagjezë e mistershme që të mbush me dritë. Një trup inkandeshent, plotësisht prej mishi dhe gjaku, pas të cilit kapërthehet simbolika e ylbertë, ku siluetat njerëzore në larushi ngjyrash, pozicionesh dhe formash shprehin marrëdhënien Njeri-Bukuri. Jetë-Para, Mister-Lakuriqësi, Dashuri-Frikë, Transparencë-Fshehtësi.Kohë e lirë-Argëtim. Monumentale dhe Antologjike.

Kjo botë hojesh të cilat mbajnë edhe bletën, që japin ëmbëlsi, por që rrisin dhe grerëzën që djeg e skep vuajtje të vazhdueshme, përballohet me sukses nga heronjtë lirikë, të cilët vallëzojnë jetën vetë, ashtu siç u jepet. Herë e lumtur dhe hera-herës mes dhimbjesh të pashërueshme. Ngjyrat plot optimizëm reflektojnë filozofinë tonë, në jetë duhen parë të mirat, qofshin dhe ëndrrat, që ti aq bukur i jep në vallëzimin tënd lirik mbi globin tonë, të vogël sa një zgjua blete, pse jo një hoj i saj.

Politika jonë na e bën ferrin të gëzuar. Shih se si sulemi drejte Ferrit, si në tablonë e Kole Idromenos: “Dy rrugët”. Rruga në parajsë ishte bosh, kurse rruga për ferr me njerëz e djaj duke u rënë ahengjeve. Fushatë, mik, ahengje për në ferrin tonë të përditshëm. Ti vuan fisnikërisht për ne, por vallë, a e meritojmë? Kjo vorbull, gjeratore apo imazh spiraleje, nuk është gjë tjetër, por kjo botë, kjo jetë, kjo ditë. Ato silueta njerëzore që ti i katëzon si në lojën kala dibranshe, jemi ne, herë në dritë, herë në gjysmëdritë, herë gëzuar, herë në trishtim. Vërtitemi mundimshëm brendashkruar globit, por edhe përreth tij. Pse jo përvijojmë dy lloj fatesh, një palë fatesh që zbresin drejt ngjyrës që sa vjen e mbyllet, pra nga Purgatori për në Ferr, ndërsa një palë fate me peshë sizifiane të jetës ngjiten drejt ngjyrave që çelen, livadheve të Parajsës. Nuk e di, por piktura jote më bën poet, pse jo dhe më zgjon trillin filozofik

E bukur, si krahneza. Ai lëmsh ngjyrash është imazhi i bukurisë, lumturisë, mundimi sizifian i njeriut për ta arritur dhe sunduar. Ato figurina eterne, me një bardhësi virgjine, ato silueta njerëzore të panjolla, të pafaja, që mbushin telajon, jemi ne, në kërkim të së paarritshmes. Telajo jote ia arrin mik. Një Rrugë Qumështi përvijuar me art, Rruga e Lumturisë, rruga e mundimshme drejt njohjes së lumturisë.

Në tablon tënde janë të gjitha ndjesitë, për femrën dhe jetën. Jeta vetë është një femër e dëshiruar, por që të mundon, të nëpërkëmb, herë të shyp, herë të përkëdhel, dikë e mbyt në thellësinë e dallgëve të pamëshirshme, dike e nxjerrë në breg, madje pa lagur fare. Te kjo turbulltirë e dëshirueshme, është ajo, femra, sfinksi i jetës, konturet e saj ndjellëse. Ai trup i brishtë, me atë pozicionim të duarve flet shumë, sikur kërkon të mbahet, të mbrohet, të lumturohet. Ngjyrimi me njolla sikur konkretizon dhimbjen e madhe të femrës, por asaj shqiptare në veçanti, sipër kokës së të cilës qëndronte shpata e Demokleut, Kanuni. Është një trup femëror që nuk të fton ta shijosh, por të meditosh, mendosh, filozofosh dhe respektosh.

Tablo të piktorit Nazmi Hoxha

“Sokoleshë për kundërpeshë”, Bujar Kapexhiu ilustron me karikaturën e fundit sulmin e Topallit ndaj Bashës

Bujar Kapexhiu, ka sjellë një tjetër punim të tij, duke ilustruar aktualitetin politik, dhe zhurmën e madhe të krijuar këto ditë për rastin e Shkodrës dhe Valdrin Pjetrit.

Në këtë karikaturë të Kapexhiut, ilustrohet tentativa e kreut të opozitës Lulzim Basha, për të rrëzuar kryeministrin Edi Rama, ndërsa në krahun tjetër “të mbajtjes në pushtet të tij”, qëndron ish-kryeparlamentarja Jozefina Topalli, karikaturë kjo e titulluar: Sokoleshë për kundërpeshë.

 

Kujtojmë së fundmi Basha dhe Topalli kanë pasur një përplasje sa i takon deklaratave për Valdrin Pjetrin, ndërsa ky i fundit dha dorëheqjen nga marrja e detyrës si kryebashkiak i Shkodrës.

Pas akuzave të bëra fillimisht nga PD, rezultoi se Pjetri nuk kishte deklaruar në formularin e dekriminalizimit, dënimin që kishte marrë në Itali para disa viteve.

Në Pietrasanta, artisti Italo-Shqiptar, Milot, hap ekspozitën e tij Personale “Mes botës Aziatike e Europiane“

Galeristi fiorentino Niccolò Raugei e Milot

Ne qytetin e Pietrasantes ne Gallerine Spazio Dinamico Arte, artisti Italo-Shqiptar , Milot, keto dite ka hapur ekspoziten e tij Personale, “Mes botes Aziatike e Europiane “ kuruar nga Niccolò Raugei me tekstin kritik te Francesco Creta. Milot prezenton veprat e tij te fundit si ne pikture dhe ne skulpture , ku spikat si gjithmone stili i tij i vecante me “Çelësat e Milotit”. Ne telajot e tij jane pikturuar skulpturat tona te mesdheut dhe ato Aziatike . Alfred Milot Mirashi jeton ne Firenze dhe ka me shume se 3 vjet qe eshte emeruar Profesor ne Universitetin e Arte&Design ne Jinan , Shandong, Kine .
Artisti Milot jep mesazhin e tij ne keto vepra qe duhet te njohim me shume kulturen tone shekullore , sepse jemi shume INDIFERENT, kundrejt se kaluar tone mesdhjetare, ku e njejta gje eshte dhe ne azi.
Galleria Spazio Dinamico Arte sapo kishte mbyllyr ekspoziten 1 mujore “ Mjeshtrat e Shekullit 900” ku kishte ekspozuar veprat e Pikasos , Miro, Dali, De Chirico, Burri , Christo e shume te tjere. , tani ne kete qytet qe quhet “Athina e vogel “ sepse eshte e mbushur komplet me galleri arti e me studio artistesh e fonderi Ku derdh en skulpturat ne bronx, artistet nga gjithe bota.
Ekspozita do te qendroj e hapur deri me dt 31 gusht 2019.

Albine Shkreli , Firenze

LEKË PERVIZI – Pluku, punishtja e një artisti në internim

Fatmira Nikolli



I pashë fotot e Plukut. Ish-banesa është paraqitur mirë me gjithë rrugën, siç ishte, por jo e shtruar. Pavarësisht se kishte shtesa e rregullime. Ndërsa në atë punishten kam punuar një vit e pak, sepse me hoqën nga ajo punë e me çuen në bujqësi”. Ky është një ndër emailet që Ardita Repishti nga Autoriteti i Dosjeve shkëmben me Lek Pervizin, artistin që shkoi jetën në kampet komuniste në internimit. Konferencat shkencore që përgatiten kanë nevojë për bazën e rrëfimeve të atyre që i jetuan ato kohë, duke njohur Shqipërinë tjetër, atë burgun e ashpër të burgut të madh. Mes shumë rrëfimtarëve, Lek Pervizi, dallon për ravijëzimet që u shton rrëfimeve, ai i lustron për të sjellë imazhet që nuk i pamë e nuk i ditëm, të vendeve e kampeve që sot, janë shkatërruar. Ai sjell dëshmitë e ngjarjeve që pa të nuk do t’ua njihnin skenat. “Punishtja e vjetër ishte si barakë e rrethuar me llamarina, mbuluar me katrama. Aty kam punuar rreth 15 vjet. Ajo mund të quhet punishtja ime. Po çoj një skicë të shpejtë që të formohet ideja, në ç’kushte punoja, ku për ndihmës kisha Prof. Dr. Lazër Radin, që pastaj e hoqën e më sollën një djalë nga Pluku, që më vonë më zëvendësoi, (në punishten e fotos) kur më çuan në bujqësi, më 1979 e deri kur dola në pension më 1983”, shkruan Pervizi. Ai thotë se imazhet e mbërritura, e bënë të kthehej prapa në ato vite, “kur jeta jonë ishte e kufizuar në punë të detyruar, në kushte të këqija e të trajtuar si armiq, pavarësisht se ma kishin nevojën, sepse punës që bëja unë s’i dilte zot askush, e s’bënte dot njeri”. Ai kujton se edhe kur e hoqën dhe e çuan në bujqësi, u detyruan ta merrnin për punë ku s’vinte dorë askush. “Kur dola në pension, refuzova çdo lloj pune që kërkonin të me ngarkonin, deri më 1990 kur u larguam në Belgjike. T’i tregova këto, për të formuar idenë lidhur me fotot që më çove”, thotë Pervizi, duke nisur edhe një skicë të shpejte e punishtes së vërtetë  me kondita primitive.

Në kuadër të 23 gushtit, Ditës Europiane të Viktimave të Regjimeve Totalitare dhe 30 gushtit, Ditës Ndërkombëtare të të Zhdukurve, Autoriteti për Informim mbi Dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit, në bashkëpunim me Bashkinë e Lushnjës, Institutin për Integrimin e të Përndjekurve, Shoqatën Antikomuniste e të Përndjekurve Politikë dhe Kujto.al, të mbijetuar, institucione dhe shoqëri civile aktive, kthejnë vëmendjen në ish-kampet dhe vendet e internimit në Lushnjë, me aktivitetet “Dinjiteti përballë totalitarizmit, gusht 2019”. Me ç’rast, sjellim në kujtesë dëshmi të të mbijetuarve në kampe.

FAMILJA PERVIZI

Fisi i vjetër e fisnik i Pervizit të Skurajve të Kurbinit, ishte një fis i njohur e shumë i rëndësishëm. Rrënjët e tij dallohen qartë që nga koha e qëndresës heroike kundër pushtuesit turk, në periudhën e Gjergj Kastriotit, të cilit i ndejti përkrah gjithë kohën e luftërave. Gjeneral Prenk Pervizi kreu shkollën e mesme në Shkodër më 1914, dhe Akademinë Ushtarake në Vjenë më 1918, dhe hyri në shërbim të ushtrisë shqiptare si komandant operacionesh për dëbimin e serbëve dhe qetësimin e vendit nga bandat grabitëse dhe rebelizmi politik. Dallohet në të gjitha detyrat e ngarkuara. Përkrahu Zogun, me të cilin kishte lidhë miqësi qysh në Vjenë, dhe i qëndroi Mbretit Zog pranë që nga fillimi deri në fund të Mbretërisë. Kur sulmoi Italia fashiste, i pa njoftuar nga askush veç nga radiot e huaja, vendosi të organizojë luftën popullore. Por i doli detyrë të mbrojë e të përcjellë Mbretin në Greqi, e me urdhër të cilit u rikthye në Shqipëri. Në kohën e pushtimit qëndroi në dispozicion. Kur ushtria shqiptare u përfshi në Luftën Italo- Greke, mori qëndrim dhe urdhëroi braktisjen e frontit nga ushtria shqiptare, nga i cili veprim italianët pësuan një disfatë të madhe, dhe më pas, nga frika e incidentëve të tjerë më të rrezikshme, e hoqën ushtrinë shqiptare nga fronti, kurse Prenk Pervizin e izoluan në Pukë. U gradua gjeneral me qëllim të zbutjes së acarimit për shkak të frontit grek, gradim formal pa rol komandues. Nuk e njohu lëvizjen e ashtuquajtur nacional-çlirimtare, duke e ditur se udhëhiqej nga komunistë të lidhur me politikën e jugosllave e ruse. Në shtator 1946, u arratis në Greqi. Pjesëtarë të familjes që u dënuan me burgje e internime, ku disa vdiqën dhe të tjerët e kaluan gjithë jetën në dënime. Shuma e përgjithshme e dënimeve, për gjithë familjen dhe fisin e Gjeneral Prenk Pervizit arrin në 750 vjet, shtatë shekuj e gjysmë!

Lek Pervizi, djali i vogël i Gjeneral Prenk Pervizit, i mbijetuar, sot 89 vjeç, në kuadrin e njohjes së krimeve të komunizmit dhe krimet e bëra mbi familjet e mëdha të Shqipërisë, ndër të cilat ajo e Pervizit është ndër më të masakruarat.

Lek Pervizi është nga dëshmitarët e rrallë, është piktori që vuajti internimin në kampin e Tepelenës dhe që me talentin e tij, skicoi planimetrinë e kampit të Tepelenës, tablo-skica të mjedisit të brendshëm të kampit dhe të të internuarve, disa tablo për ngjarjet e rënda të ndodhura në kamp realizuar drejtpërdrejt aty, duke i kthyer ato në një instrument të së vërtetës së hidhur të krimit komunist të mbuluar për vite e vite në Tepelenë. Ky fakt, që piktori ka qenë i pranishëm, pra, bashkëvuajtës dhe që skicat-tablo janë realizuar drejtpërdrejtë kur ka ndodhur ngjarja, ka vlerë të jashtëzakonshme, sepse ato luajnë rolin e fotografisë së kronikës apo filmimit që nuk mund të ishin të pranishëm. Tablotë -skica të piktorit Lek Previzi janë një dokument unikal në shkallë kombëtare e ndërkombëtare, që nxorën në dritë kampin e tmerrshëm të Tepelenës. Pasi përfundoi mbylljen në kampe, ai vijoi internimin në fushat e Myzeqesë, në Pluk të Lushnjës, ku u martua, në 1965, me një vajzë gjithashtu të internuar, Gjuliana Malaj, nga Vermoshi, ish fëmijë- foshnje e kampit të Tepelenës, të cilën, për faktin se shpëtoi për mrekulli nga vdekja, e mbiquajtën dhe vazhduan ta thërresin Beba,- ndër të rrallat bebe që i shpëtoi vdekjes që kositi njëherësh shumë foshnje të tjera. Të gjitha këto shënime janë marrë nga rrëfimi që ka dhënë Lek Pervizi, për botimin “Kampi i Tepelenës. Dëshmitë e të mbijetuarve”.

Lek Pervizi, 40 vjet burg internim, djali i vogël i Preng Pervizit, mbaruar shkollën fillore e të mesme në Romë në periudhën 1936-1944; i dëbuar më 1945-50. Internuar në Porto Palermo, Tepelenë, Lushnje, 1950-1954; izoluar në Shtyllas të Fierit e Kuç të Vlorës, 1954-1958; internuar në Gradishtë e Pluk të Lushnjës, 1958-1990. I përfshirë që në moshën 15 vjeçare në valën e terrorit komunist, fillimisht mbeti në Tiranë. I përjashtuar nga të gjitha shkollat, me prishjen me Jugosllavinë, arriti të futet me konkurs në Liceun artistik, më 1948, ku menjëherë u dallua për talentin e tij të spikatur. Por, kështu nuk mendonte as partia e as qeveria dhe më 1950 arrestohet, e pasi kalon birucat e sigurimit degdiset e mbyllet me gjithë vëllanë e madh, Valentinin, në burgun-kala të Porto Palermos. Pastaj në kampin e Tepelenës dhe në Kuç të Kurveleshit, ku ishin izoluar elita e mbetur gjallë e intelektualëve të fundit shqiptarë të para luftës. Kaloi gjithë jetën në internim deri më 1990, duke u shquar për qëndresë, dallohet, ndonëse i dënuar, si piktor e poet i ndaluar.

Grafisti i shquar Avni Delvina fokusohet kësaj here tek Bujar Kapexhiu dhe Kreshnik Çollaku ne shkollen e kercimit oriental!

Grafisti i shquar Avni Delvina fokusohet kësaj here tek Bujar Kapexhiu dhe Kreshnik Çollaku, që ishin të pranishëm në inaugurimin e memorialit turk në mes të Tiranës!

Delvina shkruan: “Grafike nga cikli “Te qeshim nje cike” Bujari dhe Kreshniku ne shkollen e kercimit oriental.

Liria në barrikada – kryevepra e piktorit francez Eugène Delacroix

Liria në barrikada  

Liria që udhëheq njerëzit (La Liberté guidant le peuple) është një pikturë vaji në kanavacë (260×325 cm) nga piktori francez Eugène Delacroix (Euzhen Delakrua), e bërë në vitin 1830 dhe e ruajtur në muzeun e Luvrit në Paris.

Më 1829 mbreti i Francës, Charles X i Bourbon – pasardhësi i Louis XVIII – thirri në pushtet Jules de Polignac, kreun e Kongregacionit, duke i besuar udhëheqjen e një qeverie kleriko-reaksionare. Kjo qeveri e re miratoi një politikë të qartë autoritare, duke nxjerrë një seri masash legjislative me të cilat u rivendos censura, Dhoma u shpërbë dhe një ligj i ri zgjedhor u miratua në favor të aristokracisë së tokës. Këto disponime shkaktuan zemërimin e parizianëve që, nga 27 deri më 29 korrik 1830 (të ashtuquajturat “Tre ditë të lavdishme”) u rebeluan kundër autoritetit mbretëror dhe ngritën barrikadat në rrugët e Parisit: me triumfin e kryengritjes, Carlo X u detyrua të shkarkojë ministrat e tij, të revokojë ordinancat e lëshuara dhe – më në fund – të ikë dhe të strehohet në Angli.

Ky ishte pikërisht episodi që Eugène Delacroix dëshironte të pavdekonte në pikturën e tij, të quajtur La Liberté guida le peuple [Liria që udhëheq popullin] dhe përfundoi në vjeshtën e 1830.

“Fillova një temë moderne, një barrikadë … dhe, nëse nuk do të luftoja për vendin tim, të paktën do të pikturoja për të …”
(Eugène Delacroix në një letër drejtuar vëllait të tij duke iu referuar La Libertà që i drejton njerëzit [2])

Kanavacë, e ekspozuar në Sallonin e 1831, u ble për shumën e gjobë prej 3 000 franga nga qeveria franceze, e cila dëshironte ta shfaqte atë në dhomën e fronit të pallatit Luksemburg, si një paralajmërim për “Mbretin Borgjez” Louis Philippe, i cili u ngjit në fronin francez pas arratisjes së Charles X. Puna, sidoqoftë, u konsiderua tepër e rrezikshme dhe “revolucionare” dhe, për këtë arsye, ajo u mbyll në një papafingo, duke u zhytur në harresë. Nga ai vit e tutje ajo u ekspozua vetëm më 1848, me rastin e Revolucionit (por vetëm për disa javë), dhe më 1855 në Ekspozitën Universale në Paris, me lejen e perandorit të ri Napoleon III. Megjithatë që nga viti 1874, vepra është pjesë e koleksioneve të muzeut të Luvrit, ku është ende e ekspozuar.

 

Liria që udhëheq njerëzit përfaqëson të gjitha klasat shoqërore të bashkuara në luftë kundër shtypësit, të udhëhequr nga personifikimi i Francës, Marianne, e cila në këtë punë ngrihet si një simbol i Lirisë. Marianne është kapur në momentin kur përparon me siguri në barrikadë, duke tundur trengjyrëshin francez me dorën e djathtë (duke kujtuar me dëshmi vlerat e revolucionit të vitit 1789) dhe duke mbajtur një pushkë me bajonetë me dorën e saj të majtë, duke sugjeruar pjesëmarrjen e saj të drejtpërdrejtë në betejë. Ai vesh rroba bashkëkohore dhe madje edhe një kapak Phrygian, të marrë si një simbol të idesë republikane nga revolucionarët qysh në vitin 1789, ajo ka gjinj dhe këmbë të zhveshura dhe është realiste deri në momentin e flokëve, një detaj që nuk u vlerësua nga bashkëkohësit. Në pozën e saj monumentale dhe impulsive, Liria i nxit njerëzit të ndjekin atë dhe të rebelohen kundër politikës reaksionare të Charles X.

Liria rrethohet nga një turmë tronditëse, ku Delacroix ka mbledhur njerëz të të gjitha moshave dhe klasave shoqërore. Në të djathtë të gruas gjejmë një djalë të armatosur me pistoleta, një simbol i guximit dhe luftës së të rinjve kundër padrejtësisë së monarkisë absolute. Në të majtë, në vend të kësaj, një intelektual borgjez është i dukshëm me një cilindër elegant në kokë dhe një armë zjarri me dy shufra në dorë (tradicionalisht konsiderohej një autoportret i artistit, por ndoshta është një portret i mikut të tij të fëmijërisë, Félix Guillemardet) . Në rrëzë të Libertà, në vend të kësaj, ne gjejmë një punëtor të ri me një platformë lëkure, e cila shikon vajzën plot shpresë, sikur të ishte e vetmja e aftë për të rikthyer dinjitetin e kombit francez.

Pas këtyre personazheve ikonikë shpaloset një masë e pacaktuar njerëzish, armë dhe shpata: beteja, ndër të tjera, nuk është pa viktimat e saj. Në bazë të pikturës, në të vërtetë, qëndrojnë tre kufoma: në të majtë ka një kryengritës nga trupi gjysmë i zhveshur, me makabrin e veçantë të çorapit të zbrazur, ndërsa në të djathtë gjejmë një cuirassier dhe një roje zvicerane, që i përkiste rojes mbretërore që luftoi revolucionin e atyre ditë. Pas tymit të zjarreve dhe të shtënave dhe batanijes së pluhurit të ngritur nga revolucionarët, për më tepër, mund të shihen kullat binjake të katedrales së Notre-Dame, të cilat sugjerojnë vendndodhjen e saktë gjeografike të episodit, përkatësisht Parisin.

Liria që drejton popullin, “kuadri i parë politik në historinë e pikturës moderne” sipas Arganit, ka patur menjëherë një jehonë të madhe për shkak të përmbajtjes së saj akut simbolike dhe festive të lirisë, atdhetarizmit dhe qendrës së popullit në ndërtimi i fatit të një kombi. Sipas Delacroix, në të vërtetë, njerëzit janë në gjendje të mishërojnë një ideal suprem dhe të bëhen protagonist të historisë: është në këtë mënyrë që piktura nuk është më e populluar ekskluzivisht nga figura mitologjike, heroike ose alegorike, por edhe nga punëtorë, punëtorë, artizanë , fëmijë dhe “mashtrues”, siç tha një komentues i veprës në lidhje me djalin me dy pistoletat.

Thuhet se Victor Hugo, në përshkrimin e figurës së Gavroche në Les Miserables, u frymëzua pikërisht nga piktura e Delacroix, pikërisht nga çunaku që shfaqet në të djathtë të Lirisë: edhe Auguste Bartholdi është thellësisht borxh ndaj Lirisë që prin njerëzit për tek Statuja e Lirisë.

Imazhi i Lirisë, në veçanti, është bërë gradualisht një simbol i të drejtave të njeriut. Më 1944, pas çlirimit të Francës nga zgjedha naziste, ai u shfaq në posterat që festonin kthimin e vendit në liri. Charles de Gaulle bëri një përdorim thjesht politik të tij, duke e përfshirë atë në fletëpalosjet e tij për të shtyrë elektoratin për të votuar, ashtu si François Mitterrand, i cili e përdori atë në 1981 për të festuar zgjedhjet e tij si President i Republikës. Liria që drejton njerëzit, në çdo rast, është e rrënjosur thellë në imagjinatën kolektive, aq sa shfaqet në kopertinën e një albumi Coldplay (Viva la vida ose Vdekja dhe të gjithë miqtë e tij), në kartëmonedhën 100 franga, dhe nga të zgjidhet si një imazh simbolik i protestës studentore franceze të vitit 1968, e lëvizjes së të drejtave të grave dhe e fraksionit republikan gjatë luftës civile spanjolle./VOAL/Wikipedia

Më 13 gusht 1863 u nda nga jeta piktori i shquar francez Eugène Delacroix

VOAL – Ferdinand Victor Eugène Delacroix, artist dhe piktor francez, lindi në 26 Prill 1798 në Charenton-Saint-Maurice, Francë, në departamentin e Luginës së Marne, jo larg nga Parisi. Ai mbaroi studimet e para, duke u bërë i dashur për klasikët e leximit, në shkollën e mesme Louis-le-Grand, ndërsa në 1815 filloi mësimin e tij me Pierre-Narcisse Guérin, duke admiruar Zhak-Louis David dhe stilin e tij neoklasik.

Më 1819 atij  iu porosit një pikturë me temë fetare, “Virgjëresha e Mesisë”, në të cilën mund të shihet një ndikim rafaelian, ndërsa nja dy vjet më vonë daton “Virgjëresha e Zemrës së Shenjtë”. I interesuar për stilin shumëngjyrësh dhe të hijshëm të Pieter Paul Rubens, ai është shumë i mahnitur nga “Rrapi i Meduzës” nga miku i tij Théodore Géricault, i cili e çon atë të bëjë “Varka e Dantes”, veprën e tij të parë të shkëlqyeshme që do të pranohet, më 1822, në Sallonin e Parisit: piktura Delacroix bën bujë dhe nuk vlerësohet nga bota akademike, pavarësisht se është blerë nga Galeria e Luksemburgut.

Më 1825 Eugène Delacroix bëri një udhëtim në Britaninë e Madhe, ku ai ishte në gjendje të vizitonte Richard Bonington dhe Thomas Lawrence: gjatë kësaj përvoje ai zbuloi me kuriozitet përdorimin e ngjyrës tipike të artit britanik të asaj periudhe, që e çoi atë të hartojë dhe përfundojë “Portretin e Louis-Auguste Schwiter”, portreti i vetëm i dimensioneve imponuese të jetës së tij.

Ndërkohë, ai iu përkushtua edhe bërjes së litografive që përshkruanin vepra nga William Shakespeare dhe vizatimin frymëzues nga “Faust” i Goethe; temat e dhunshme dhe sensuale shfaqen në “Lufta e Gjaurit dhe Hasanit” dhe në “Gruaja me papagall”, përfunduar në mes 1826 dhe 1827. Menjëherë pas kësaj, piktura “Vdekja e Sardanapalus” portretizon mbretin e famshëm të rrethuar Asir, ndërsa ai vëzhgon ushtarët që vrasin konkubinat e tij dhe shërbëtorët e tij.

Më 1829 Eugène Delacroix pikturoi “Vrasja e Peshkopit të Liège”, një përqëndrim i temave romantike të frymëzuara nga Walter Scott në të cilin përfaqësohet vrasja e Louis of Bourbon.

 

Piktura më e famshme nga Eugène Delacroix

Një vit tjetër, në vend të kësaj, ai përfundon atë që do të konsiderohet njëzëri, puna e tij më e rëndësishme, përkatësisht “Liria që udhëheq popullin”; në pikturën e tij më të famshme, parizianët shihen në krah ndërsa marshojnë duke mbajtur flamurin francez trengjyrësh: në plan të parë shtrihen kufomat e ushtarëve që veprojnë si kundërpeshë ndaj gruas që përfaqëson pavarësinë dhe lirinë.

Piktura është blerë nga qeveria franceze, megjithëse konsiderohet tepër revolucionare nga disa zyrtarë që, rrjedhimisht, parandalojnë shfaqjen e saj publike.

Udhëtimi për në Afrikën e Veriut

Më 1832 Delacroix, pas pushtimit francez të Algjerisë, shkoi në Afrikën e Veriut pasi kishte kaluar nga Spanja, duke qenë pjesë e një misioni diplomatik në Marok: këtu ai nuk iu përkushtua shumë studimit të artit vendor, por më thjeshtë, ai ka mundësinë që të shkëputet nga mjedisi shtypës parizian, ndërsa gëzon mundësinë për të rënë në kontakt me një kulturë të lashtë.

I frymëzuar dhe i lirë, gjatë këtij udhëtimi ai përfundon më shumë se njëqind vizatime dhe piktura të ndikuara nga popullsia vendase, prej nga ai mbetet i futur. Në Algjer, për shembull, ai portretizon disa gra pa u zbuluar (është piktura “Gratë e Algjerisë në banesat e tyre”), por padyshim se ai duhet të merret me vështirësitë në gjetjen e grave myslimane në dispozicion për t’u shfaqur. Në Tangier, në vend të kësaj, ai krijon disa skica të qytetit.

Kthimi në Paris

Nga viti 1833 e tutje artisti francez ishte marrësi i një numri të madh projektesh që synonin të dekoronin ndërtesa të ndryshme publike në qytetin e Parisit: në atë kohë ai filloi të punojë në Dhomën e Deputetëve të Palazzo Borbone, në Salon du Roi, dhe më vonë ai gjithashtu merret me afreskimin e bibliotekës së Palazzo del Lussemburgo dhe atë të Palazzo Borbone.

Më 1834 ai përshëndeti Jeanne-Marie le Guillou, qeveria e cila do të kujdeset për të për pjesën tjetër të ditëve të tij, duke kontribuar në mbrojtjen e intimitetit të tij me respekt dhe përkushtim. Më 1838 ai ekspozoi në Sallonin “Furia e Medeas”, duke shkaktuar një ndjesi të thellë: të përfaqësohesh është një skenë e marrë nga mitologjia Greke, në të cilën njeriu e sheh Medejën në aktin e grabitjes së fëmijëve të saj për t’i vrarë ata me një kamë që është e pangopur dhe duke marrë hak, në këtë mënyrë, ndaj braktisjes së Jasonit.

Gjithashtu kjo pikturë është blerë nga Shteti, që më pas do të dërgohet në Lille, në Muzeun e Arteve të Bukura (megjithëse Eugène Delacroix do të preferonte që ajo të ekspozohej, së bashku me “Masakrën e Scio” dhe “Varkën e Dantes”) në Galerinë e Luksemburg).

Dekori i Kishës së Saint-Denis del Santo Sacramento daton që nga 1843, duke përfshirë një “Mëshira” të madhe; në fund të viteve 1940 Delacroix punoi në tavanin e galerisë Apollo në Louvre: ndërkohë, përveç shtëpisë së tij pariziane, piktori kishte filluar të frekuentonte një vilë në fshatin Champrsay, ku mund të pushonte larg nga mundi i qytetit.

Vitet e fundit

Duke filluar nga 1857 ai është i përkushtuar për Kapelën e Agnes në Saint-Sulpice. Në ndërkohë, ai duhet të përballet me gjedjen shëndetësore, të përkeqësuar nga angazhimi i rëndë që sjell kjo lloj pune. Më 1862 Delacroix merr pjesë në krijimin e Société Nationale des Beaux-Arts, nga të cilat bëhet mik i tij Théophile Gautier: në komitet ka edhe Puvis de Chavannes dhe Carrier-Belleuse, ndërsa lista e ekspozuesve përfshin, ndër të tjera, Gustave Doré dhe Léon Bonnat.

Eugène Delacroix vdiq më 13 gusht 1863 në Paris: trupi i tij u varros në varrezat Père Lachaise.

Piktori i njohur Avni Delvina fshikullon si zakonisht: Kësaj here rreth memorialit turk në mes të Tiranës!

Ja si shkruan piktori i shquar Avni Delvina rreth grafikës së tij të rradhës:

“Lexova shume kritika e verejtje per memorialin e viktimave te grushtit te shtetit ne Turqi te vendosur ne Tirane….

Ky veprim eshte thjesht nje qoke mirnjohje ndaj miqve tane turq, te cilet kane vene Monumentin e Partizanit te Panjohur ne nje nder parqet me te bukura te Stambollit”

 

Përparim Kabo: Arben Bajo ky mjeshter i skulptures e ka sjellë te gjalle Vaçen tonë

Artisti Arben Bajo sapo ka përfunduar skulpturën e të madhes Vaçe Zela. Vepra duket e mrekullueshme.

Ka reaguar menjëherë filozofi Përparim Kabo që shkruan si më poshtë:

“Arben Bajo ky mjeshter i skulptures e ka sjellë te gjalle Vaçen tonë…sa monumentale aq edhe fine e delikate…Kjo grua ka ndertuar shume nga historite tona sepse na hynte ne shpirt si liria…Arben Bajo ju jeni nje mjeshter qe e ribëni metalin në trajten e butë të shpirtit njerezor. Mirënjohje…!
pkabo 11 gusht 2019”

I urojmë Artistit punime të tilla të shkëlqyera!

 

 

Më 10 gusht 1793 Maximilian Robespierre përuroi Muzeun e Luvrit

Nga Simona Crucioli

Mauzoleumi i kultit të gjallë të artit, Louvre ua tregon shpirtin e botës atyre që vendosin të ecin në sallat e tij të mëdha që, metër me metër, e ekspozojnë vizitorin në një ndjenjë artistike të vjetër mijëra vjeç, por në të njëjtën kohë të re dhe të pavdekshme.


Në një udhëtim shumëvjeçar kohor, muzeu ju lejon të vlerësoni më të mirën e gjenisë njerëzore dhe madhështinë e krijuesve të tij, në një itinerar që lidh epokat dhe artistët dhe që nuk anashkalon lidhjen e fortë që bashkon historinë e muzeut me historinë e Francës: që nga shekulli i gjashtëmbëdhjetë e tutje, misioni për të zgjeruar muzeun parizian nuk ka përfunduar kurrë, thesaret e tij janë zgjeruar dhe teknikat e mbrojtjes dhe konservimit janë optimizuar.



Një foto e fundit e Luvrit, një nga muzetë më të famshëm në botë

Një modernitet në lashtësi dhe antikitet në modernitet, në një dialog të vazhdueshëm me botën, ku Luvri nuk merr formë vetëm si një institucion i qetë dhe i mbyllur brenda kufijve të kufijve të vet, por i hapet botës duke pranuar nevojën për një art të ri dhe lëvizës, si në rastin e Lens Louvre dhe Louvre Abu Dhabi.

 

Nga kala në pallat

Mbreti i Francës, Philip Augustus (1165 – 1223), përpara se të niste kryqëzatën e tretë kundër myslimanëve, siguroi epërsinë e Parisit duke ndërtuar një universitet prestigjioz në Sorbonne dhe duke ndërtuar një kështjellë mbrojtëse jashtë mureve të qytetit. Kalaja ishte e pajisur me një mur, kullat rrethore dhe një burg pesëmbëdhjetë metra.
Ishte falë Francesco I di Valois (1494 – 1547) që, në shekullin XVI, kalaja u bë një rezidencë mbretërore: veprat e rindërtimit të kalasë iu besuan arkitektit Pierre Lescot (1500/1515 – 1578) dhe skulptorit Jean Goujon (1510 – 1568).

Pallati u rivendos në një stil tërësisht të Rilindjes: elementët arkitekturorë klasikë të Romës antike të harmonizuara me shijen moderne të dritareve të mëdha dhe kulmeve të larta.
Pallati ishte i banuar gjatë shekullit nga mbreti i Francës Henry II i Valois (1519 -1559) dhe nga bashkëshortja e tij Catherine de Medici (1519 – 1589) e cila, në 1564, kishte një kopsht dhe ndërtesën e famshme të ndërtuar përpara pallatit Tuileries tribuna e karyatids e Jean Goujon i cili, i frymëzuar nga Erechtheum i Akropolit të Athinës.

Në shekullin e 16-të, Henry IV i Bourbon (1553 – 1610), me qëllim lidhjen e pallatit mbretëror me kopshtet Tuileries, aneksoi një “Grande Gallerie” në pallat.
“Puna vazhdoi nën Louis XIII dhe më pas me Mbretin e Diellit, i cili, megjithëse e solli në gjykatë dhe jetën e Versajës, amplinë dhe e bëri atë selinë e administratës, si dhe vendbanimin e detyrimit për shumicën e fisnikërisë së zbutur pas Fronde “(Davenport).

   «Unë e urrej Versajën sepse çdo njeri duket i parëndësishëm. Unë e dua Parisin sepse e bën të rëndësishëm çdo njeri. “(Montesquieu)

Me transferimin e vendbanimit mbretëror në Versajë, “dëshmia e dukshme e projektit të tij ambicioz absolut (Luigi XIV)”, pallati mbretëror u bë selia e akademive të shkencave, arkitekturës, skulpturës dhe pikturës, duke e përshkruar veten si një bërthamë të rëndësishme artistike.
Palais du Luxemburg, porositur nga Maria de Medici (1575 – 1642) për djalin Louis XIII të Bourbon (1601 – 1643), vendosur në 1723 më shumë se njëqind prej veprave që i përkisnin koleksioneve mbretërore të cilat u ekspozuan së bashku me ciklin e pikturave nga Pieter Paul Rubens (1577 – 1640) në Galleria de Medici, deri në restaurimin e pallatit ndaj vëllait të mbretit, kur koleksionet u çmontuan.

Më 1725 u inagurua “Salon Carré”, në të cilën u ekspozuan pikturat që i përkisnin Akademisë Mbretërore të pikturës dhe skulpturës.
Pas Revolucionit Francez, Louvre u kthye për të zënë një vend të spikatur midis aristokracisë: në 1793 sallat e pallatit, të pasura jashtëzakonisht të pasuruara pas konfiskimeve Napoleonike, u hapën për herë të parë për publikun.

Nga pallat në muze

Me vdekjen e Louis XVI “Louvre u inagurua nga vetë Robespierre (1758 – 1794) si një muze i hapur për citojens, saktësisht një vit pas depozitimit, 10 gusht 1793” (DAVERIO).

I detyrohemi Charles Claude Flahaut të La Billarderie (1730 – 1809), numëroni d’Angiviller, mbikëqyrësi i fundit i fabrikave të mbretit, shumë nga rinovimet që e bënë Louvre të shkëlqyeshme: duke bashkuar në Grande Gallerie koleksionet mbretërore të ndara midis rezidencave të ndryshme të Luigjit XVI, llogaritja, u kujdes për shpërndarjen e tyre dhe ekspozimin e tyre sipas parimeve racionale dhe konsistente.

Maximilien de Robespierre përuroi Luvrin më 10 gusht 1793

Më 10 gusht 1793 Louvre u përurua me emrin “Musée Français”, muzeu i parë i Republikës, ku më shumë se gjashtëqind vepra u kthyen në mënyrë simbolike te njerëzit.

Muzeu i ri kombëtar paraqiti shumë aspekte novatore: çdo vepër u shoqërua me një kartë që tregonte titullin dhe autorin, dhe gjithashtu ishte e mundur të përdorte udhëzimin e një eksperti dhe një katalogu me çmime të ulëta.

Më 1796 fluksi i madh i vizitorëve e bëri të domosdoshëm të kryejë punë të gjera restaurimi në “Grande Gallerie”, një sjellje që përfshinte ndryshimin e emrit nga “Musée Français” në “Musée central des art”.

Muzeu u pasurua shumë shpejt me kryevepra të mëdha evropiane, shumë prej të cilave ishin kërkesa në kombet e pushtuara nga ushtria franceze, siç është “Polipych i qengjit mistik” nga Jan van Eyck (1390 – 1441) në Gent, “Laocoon” dhe “Apollo del Belvedere” nga koleksionet papale.

Shkalla e konsiderueshme e punimeve detyroi kuratorët e muzeut të riorganizonin ekspozitën.
Pas restaurimit të shekullit XIX muzeu mori emrin “Musée Napoleon”, në 1802.

Në fillim të shekullit XX u inagurua “Grand Louvre” i cili, i porositur nga François Mitterrand, shoqëroi ekzekutimin e piramidës së qelqit të vlerësuar nga Ming Pei, në 1989.


Louvre – Piramida
Paris, Muzeu Louvre: piramida e qelqit u ndërtua në vitin 1989 nga arkitekti kinez Ieoh Ming Pei. Në vitet më të fundit ajo pati një shikueshmëri të madhe falë filmit të Ron Howard “Kodi Da Vinci” (2006) bazuar në romanin më të shitur nga Dan Brown, në të cilin komploti rrotullohet rreth Luvrit, piramidës, simboleve dhe veprave të tij art.

Në vitin 2012 departamenti i arteve islamike u përurua në “Cour Visconti”, i projektuar nga arkitekti milanez Mario Bellini dhe nga francezi Rudy Ricciotti.

 

Luvri i ri

Lens Louvre është një seksion i shkëputur i muzeut, i cili, 200 km në veri të kryeqytetit, revolucionarizoi vetë konceptin e përvojës muze me një seri ekspozitash, kurrë të përhershme, të veprave që i përkasin periudhave të ndryshme.

Një shembull tjetër interesant i shkeljes së muzeut përfaqësohet nga Louvre Abu Dhabi, krijuar nga arkitekti Jean Nouvel, pas një marrëveshjeje tridhjetë vjeçare midis emirateve arabe dhe qeverisë franceze, mbledh punimet e dymbëdhjetë muzeve kryesore franceze, duke dëshmuar, në fakt, maksimumin dialogu midis artit perëndimor dhe lindor.

 

Dominique Vivant Denon ishte drejtori i parë i Luvrit, dhe një diplomat, shkrimtar i shquar, arkeolog, hartues dhe koleksionist i shkëlqyeshëm. Karriera e tij diplomatike u zhvillua nën sovranitetin e Louis XV dhe Louis XVI, për këtë arsye ai u hoq nga të gjitha pronat e tij pas revolucionit të 1789.

Falë miqësisë së tij me Zhak-Louis David (1748 – 1825) ai arriti të hyjë në oborrin e Robespierre dhe të hyjë në hiret e Giuseppina di Beauharnais (1763 – 1814), i cili e futi në Napoleon (1769 – 1821).

Në 1798 ai ndoqi Bonaparte në fushatën egjiptiane, duke krijuar reportazhin e famshëm të njohur si “Basse et haunte Egypte” dhe duke kontribuar në fushatën propagandistike në favor të perandorit, Vivant, i cili shërbeu si këshilltar për zgjedhjen e kryeveprave që do të kërkoheshin. në fushat e betejës, duke detyruar përfshirjen e veprave të artit në klauzolat e traktatit të paqes.

Dominique Vivant Denon favorizoi “piktorët primitivë” si Giotto dhe Masaccio: më 25 korrik 1814 ai ngriti koleksionin e parë të “primitive”, një pjesë e të cilit u kthye në vendet origjinale, përveç Dukatit të Madh të Toscana, i cili pas një marrëveshje i dha kryeveprat e tij në Luvër.

Koleksioni i Luvrit

Antikitetet orientale përbëjnë bërthamën e parë të një koleksioni të gjerë, duke mbledhur të gjitha ato gjetje arkeologjike që vijnë nga Lindja e Afërt dhe Lindja e Mesme, për një hark të kohës që shkon nga 10000 para Krishtit. deri në ardhjen e Islamit. Koleksioni përmban ekspozita të nivelit më të lartë, të tilla si relievet e pallatit të Sargon II të Khorsabad ose dekorimet e pallatit të Akaemenids të Suzës.

Më 1826 u krijua koleksioni antik i antikiteteve Egjiptiane i cili, duke siguruar një pamje shumë të plotë të civilizimeve nilotike midis 4000 para Krishtit deri në epokën e krishterë, ajo ruan shumë nga gjetjet e gjetura në gërmimet e Abu Roach, Assiut, Bawit, Medamud dhe Deir el Medina, së bashku me koleksionet e Clot, Tyszkiwics, Delaporte, Curtis.

Antikitetet Greke, Etruske dhe Romake janë njësoj të dukshme: dëshmi e manifestimeve të para artistike të botës helene të lidhura me mjedisin izolues të Cikladave dhe Kretës, ata mburren me ekzemplarë si thesari i Boscoreale, një grup copash argjendi dhe stoli nga një cisternë Roman.

Koleksioni i pikturave italiane daton në kohërat e Francis I i cili “ra në dashuri me artin italian, bleu vepra nga Michelangelo dhe Raphael dhe ftoi Leonardo dhe artistë të tjerë të punojnë me të”: përveç “Gioconda”, simbol i muzeut, është e mundur admironi kryeveprat e Giotto, Mantegna, Botticelli, Tiziano, Caravaggio.

Seksioni kushtuar pikturës franceze është padyshim më thelbësore, me një përparim të kryeveprave nga origjina mesjetare në Delacroix.

Pas revolucionit të vitit 1789 u ndërtua Musée du Luxemburg, muzeu i parë i vërtetë i artit bashkëkohor; pas rritjes së numrit të pikturave franceze, u krijua Musée d’Orsay, ku, në vitin 1986, veprat para vitit 1848 u transferuan.

Piktura Evropiane gjen hapësirë ​​të bollshme brenda koleksionit, përfshirë vepra spanjolle, flamane, holandeze, gjermane dhe angleze, me piktorë si Bartolomé Esteban Pérez Murillo (1618 – 1682), Jan Vermeer (1632 – 1675), Rembrandt Harmenszoon van Rijn ( 1606 – 1669), Lucas Cranach (1472 – 1553) dhe William Turner (1775 – 1851).

 


Dashuria dhe Psika


Ndër skulpturat e pranishme në muzeun e Luvrit, “Amore e Psiche” nga Antonio Canova është një nga më të famshmet dhe të admiruarit

Departamenti kushtuar skulpturës ekspozon vepra që datojnë nga periudha mesjetare deri në shekullin XIX, duke mbledhur vepra arti italiane, gjermane dhe angleze. Skulptura italiane ka ndër përfaqësuesit e saj më të mëdhenj veprat e Donatello (1386 – 1466), Michelangelo Buonarroti (1475 – 1564), Benvenuto Cellini (1500 – 1571), Gian Lorenzo Bernini (1598 – 1680) dhe Antonio Canova (1757 – 1822) . Veçanërisht të përmendshëm janë skulpturat e “Skllavit që po vdes dhe skllevër” nga Michelangelo, “Ninfa” nga Cellini, “Bust of Cardinal Richelieu” nga Bernini dhe “Amore e Psiche” nga Canova./VOAL

 

 

Më 6 gusht 1928 lindi Andy Warhol, një nga gjenitë më të mëdhenj artistikë të shekullit XX

VOAL – Andy Warhol, i konsideruar si një nga gjenitë më të mëdhenj artistikë të shekullit të tij, lindi në Pittsburgh (Pensilvani) më 6 gusht 1928: djali i emigrantëve sllovakë të etnisë Rutena, emri i tij i vërtetë është Andrew Warhola. Midis 1945 dhe 1949 ai studioi në Institutin e Teknologjisë Carnegie në qytetin e tij. Ai më pas u transferua në New York, ku punoi si stilist grafik për disa revista: “Vogue”, “Harper’s Bazar”, “Glamour”. Ai gjithashtu punon si një dollap me dritare dhe bën reklamat e tij të para për fabrikën e këpucëve I. Miller.


Ekspozitat e para

Në vitin 1952 ai hapi ekspozitën e tij të parë personale në Galerinë Hugo në New York. Ai gjithashtu harton skenografi. Më 1956 ai ekspozoi disa vizatime në Bodley Gallery dhe prezantoi Këpucët e tij të Arta në Madison Avenue. Ai më pas udhëton në Evropë dhe Azi.

Vitet ’60

Rreth vitit 1960 Warhol filloi të bënte pikturat e para bazuar në komiksa dhe imazhe reklamuese. Punimet e tij përfshijnë Dick Tracy, Popeye, Superman dhe shishet e para të Coca Cola.

Ai filloi të përdorë teknikën e shtypjes të përdorur në serigrafi në vitin 1962, duke e kthyer vëmendjen e tij në riprodhimin e imazheve të zakonshme, të denja për titullin e “ikonave simbolike” të kohës së tij, përfshirë kanaçe supash. Ajo gjithashtu merret me tema të ngarkuara nga tensioni, të tilla si Car Crash (Incidenti automobilistik) e Electric Chair (karrikja elektrike). Nga stili i tij “neutral” dhe banal lindi i ashtuquajturi Pop-art.

Në vitet në vijim ai vendosi të përqafojë një projekt më të madh, duke e propozuar veten si një sipërmarrës të avangardës masive krijuese. Për këtë ai themeloi “Fabrika”, e cila mund të konsiderohet një lloj dyqani i punës kolektive. Fillojnë marrëdhëniet e punës me Leo Castelli.

Në vitin 1963 ai filloi t’i përkushtohej kinemasë dhe prodhoi dy filma artistikë: “Gjumi” dhe “Perandoria” (1964). Në vitin 1964 ai ekspozoi në Galerie Sonnabend në Paris dhe nga Leo Castelli në New York. Ai bëri Thirteen Most Wanted Men (trembëdhjetë burrat më të kërkuar) për pavijonin amerikan në Panairin e Nju Jorkut. Një vit më pas ai ekspozoi në Institutin e Artit Bashkëkohor në Filadelfia.

Bashkëpunimet artistike

Përpjekja për të gjetur një grup muzikor me La Monte Young dhe Walter de Maria (dy nga kompozitorët më të famshëm avangardë të periudhës) dështoi, në vitin 1967 ai u bashkua me grupin rok Velvet Underground (nga Lou Reed), nga i cili ai financoi të parin disk. Gjithashtu mbulesa e shënimit të diskut, një banane e thjeshtë e verdhë në një sfond të bardhë, është e tij.

Atentati

Në vitin 1968 rreziku i vdekjes, brenda Fabrikës, për shkak të sulmit të një personi të pabalancuar, Valerie Solanas, anëtar i vetëm i S.C.U.M. (kompani që synon të eleminojë burrat). Ai ekspozoi në Muzeun Moderna në Stokholm. Ai boton romanin “A: një roman” dhe prodhon filmin e parë në bashkëpunim me Paul Morissey. Bëhet fjalë për “Flash”, i ndjekur nga “Trash”, në 1970, dhe “Heat”, në 1972.

Vitet ’70

Në vitin 1969 ai themeloi revistën “Intervistë”, e cila nga një instrument reflektimi i kinemasë shtron temat e saj në modë, art, kulturë dhe jetën shoqërore. Duke filluar nga kjo datë, deri në vitin 1972, ai kreu portrete, në komision dhe jo. Ai gjithashtu shkruan një libër: “Filozofia e Andy Warhol (Nga A në B dhe mbrapa)”, botuar në 1975. Një vit më pas ai ekspozoi në Stuttgart, Dyseldorf, Mynih, Berlin dhe Vjenë. Më 1978 në Zyrih. Më 1979 Muzeu Whitney i New York organizoi një ekspozitë me portrete të Warhol, me titull “Andy Warhol: Portrete të viteve 70”.

Vitet ’80

Më 1980 ai u bë producent i TV Andy Warhol. Më 1982 ai ndoqi Documenta 5 në Kassel. Në vitin 1983 ai ekspozoi në Muzeun e Historisë Natyrore në Cleveland dhe u porosit me një poster përkujtimor për njëqindvjetorin e Urës së Bruklinit. Në vitin 1986 ai iu përkushtua portreteve të Leninit dhe disa vetë-portreteve. Vitet e fundit ai është marrë me rishikimin e veprave nga mjeshtrit e mëdhenj të Rilindjes: Paolo Uccello, Piero della Francesca, dhe mbi të gjitha Leonardo da Vinci, nga i cili ai tërhoqi ciklin “Darka e Fundit”. Ai bëri edhe disa vepra me shumë duar me Francesco Clemente dhe Jean-Michel Basquiat, “të mallkuarit” e skenës së artit në New York.

Vdekja

Andy Warhol vdiq në New York më 22 shkurt 1987 gjatë një operacioni të thjeshtë kirurgjikal.

Në pranverën e vitit 1988, 10000 objekte që ai zotëronte u shitën në ankand në Sotheby për të financuar fondacionin Andy Warhol për Artet Pamore. Në vitin 1989 Muzeu i Artit Modern në New York i kushtoi një retrospektivë madhështore.

Punimet e Andy Warhol

Më poshtë janë disa nga veprat më domethënëse të karrierës së artistit amerikan, të cilat ne i kemi eksploruar individualisht me artikuj të dedikuar.

  • Gold Marilyn Monroe (1962)
  • Diptik për Marilyn (Marilyn Diptych, 1962)
  • Do It Yourself (Landscape) (1962)
  • 192 One Dollar Bills (1962)
  • Big Campbell’s Soup Can, 19 cents (1962)
  • 100 Cans (1962)
  • Triple Elvis (1962)
  • Liz (1963)
  • Marilyn (1967)

 

Piktori i shquar Avni Delvina fshikullon aktualitetin shqiptar: Grafikë nga cikli për Teatrin Kombëtar “Shpirtërat ju ndjekin deri në fund”

Piktori i shquar Avni Delvina fshikëllon aktualitetin shqiptar: Grafike nga cikli për Teatrin Kombëtar “Shpirterat ju ndjekin deri ne fund”

Sa nervoz behen e tallen rilindasit kur ju kujton se ne kete Teater eshte denuar dhe nje pjese e ajkes se kombit…Teatri pervec tradites dhe kultures, eshte dhe nje deshmi e memorial i Olokaustos shqiptare te bere nga antishqiptaret….Ne grafike jane shpirterat e atyre qe u varen dhe u vrane, se bashku me memorialin e Olokaustos ne Berlin…