VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Më 4 shkurt 1900 lindi poeti i shquar francez Jacques Prevert

By | February 4, 2019

Komentet

URATË PËR GJYKATËS – Poezi nga NËNË TEREZA

O Zot,

dëgjoje lutjen time për gjyqtarë.

Ata duhet të dëgjojnë shumë ngjarje:

jepju atyre veshë për të dëgjuar të vërtetën e ndershme.

Duhet të gjykojnë drejtësisht

si mbreti Solomoni:

jepju urtinë e nevojshme.

Duhet të dënojnë mizorinë dhe padrejtësinë:

jepju mëshirë dhe fuqi.

Duhet t’ua marrin lirinë

atyre që kanë vepruar keq:

jepju shpresë që mos t’i dëshpërojnë të dënuarit.

 

E ti, o Zot Jezu Krisht,

ti qëje dhe do të jesh, ndër gjyqtarë, më i madhi

për amshim

në ditën e tetë të botës

falna mëkatet tona

dhe udhëheqna lumturisht

në shtëpinë e Atit.

Amen

Pesë sonete nga MUSTAFA V. SPAHIU

 

LOTËT E SONETIT

 

Të dy sytë m’i ngashëren loti,

Loti ka gdhendur vija në dorë,

Për sonete tjera të stis kurorë

Magma ndezi zjarrin që moti

 

E gjeta fjalën diell të çdo stine,

U nisa shtigjeve – ngadhnjimtar

Duke qëmtuar rruaza vese n’bar

Vargjet e para hejbe pas shpine.

 

Të gjorat vargje fare s’di ku vanë,

Kot prita një gjysmë viti të vonë –

As shpresat e vyshkura se thonë;

Ndofta në shportë redaktori ranë!

 

Akacjet pritjen ferrash sëmbonin,

Vallë, pena ime më ka mashtruar,

Estetika stilin e kërkon të latuar

 

Kritere tjera redaktorët kërkonin

Me dekret këngën për ta penguar

Rioshit n’fshat penën vlen’daluar!

 

 

 

RR U G A

 

 

U nisa rrugës me cirkën e hallit,

Me këmbët në tokë sikur Anteut

Lidhur me vargonj t’Prometheut,

Ballit më digjnin xixat e strallit, e

 

Rruga e gjatë m’i këputi gjunjtë,

Rrugës së shkurtë hapat kometa,

Kërkova derë askund nuk e gjeta,

Gjurmëpërgjakur i grisa zhgunjtë.

 

Urtake m’ndali një grua e krehme,

Po t’i them dy-tri fjalë në kalim,e

Ruaje vetveten, peng, o shpirti im!

 

Ke kujdes ec veç rrugës s’rrehme,

Me hirin dhe zjarrin nëpër duar, në

Lakesë të parë je udhëtar i hutuar!

 

PSE JO NË QIELL

 

 

Pse jo qiellit lartë nuk ngjitem?

E njoh vetveten nga dita e parë,

Çfarë ngjyre lumi im ka marrë –

Me hirin nëpër pyje dua t’rritem!

 

Se kam frikë se m’përpin rrufeja,

Mbi pirg rrufepritës me syrin tim,

Kur nuk do gurzohem në gjelb’rim,

Do dal ngadhnjimtar n’për beteja…

 

Vetveten e përkuli nëpër lulishte,

Udhës së Qumështit-shuaj etjen

N’lëndën e humbur e gjejë veten.

 

Lulkuqet vallëzojnë n’dardanishte,

Rrugës tonë flasin eshtrat e reja…

Ardhësit e paftuar i djegët rrufeja!

 

 

 

 

 GJ U M A SH Ë T

 

 

Gjumashët mbulohen me kërshëri,

Engjujtë iu ndriçojnë sall natën,e

Këmishat arnash n’ëndërr uratën

T’shtrirë mbi ujë si në gjithësi, dhe

 

Duart i shtrijnë ‘i çik amshueshëm,

Për t’i stërngjeshur tërë eshtrat, e

Këmbët i zgjasin nga vreshtat, dhe

Qafën e lakojnë mjellmërueshëm…

 

Ata fluturojnë shtigjeve të fatit,

Tevona somnambull të ngritur!

Zgjëndrrës fenix krejt’ papritur.

 

Me çimboskë brinjtë lidh shtratit

– Zgjohen me ofshamë deti, oh –

Gjumashëve gjurma ku iu mbeti?

 

 

 PREJARDHJA E ERËS

 

 

Zogjët nga vetvetja fluturojnë,

Era i bartë ku është ngrohtë…

Krahëlirë s’durojnë të ftohtë –

Kur kthehen n’gëzim këndojnë.

 

Prejardhja erës-mall i pazbuluar,

N’mëri t’rrufes ylberi paska dalë;

Nyjesh kometat bredhin pa fjalë

Zogjët rrin mbi shkëmb t’zgjuar!

 

Era shlyen shputat e përgjakura,

Se kuptoi erën nga ë’ drejtuar, si

Me trëndafilat është dashuruar?

 

Lëvizje shpresash të përflakura;

Prejardhja erës me qerpik t’vrerët,

Kthjellon qiellin – çilet mot’i errët…

 

 

Vjeshtë e parë, 2020, në

Shkup

MË MIRË TË MBETET NË HARRESË – Tregim nga THANI NAQO

Policët që kishin bllokuar hyrjen e klubit, e ndaluan Patokun e Majmë.

-Lereni të hyjë, – u thirri shefi i policisë. – Nuk kemi doktor ligjor.

Patoku i Majmë, infermieri i spitalit, që dukej sa i gjërë aq dhe i gjatë, shkoi ku qenë shtrirë viktimat. U kishin hedhur sipër mbulesa tavolinash me kuadrate. Nje çurrile gjaku, përgjatë kanalit të pllakave, rrezellinte me ndriçim të beftë tmerri dhe për herë të parë ai ndjeu erën e vdekjes.

-Asnjeri mos lëvizë,- u tha shefi klientëve, ngurosur e nemitur nga frika. Patoku zbuloi të vrarët dhe u kontrolloi pulsin. U çua rëndë-rëndë, mbasi barku i qe varur mbi gjunjë. Duke parë shefin në sy tha:

-Kanë marë fund.

Atëherë, banakierja, që ishte edhe pronare e klubit, sikur të qe zgjuar nga gjumi i thellë, u dha vitheve mbrapa dhe gulshoi si pelushe. Leshoi gotat në lavaman dhe kërcitja e qelqeve tërhoqi vëmendjen e të pranishmëve. E panë kur shpleksi flokët me lëvizje të egërsuara krahësh dhe veç fytyra simpatike i rezëllinte mirësi me bukurinë e natyrshme provinciale. Heshtjen e mbetur pezull e gërvishtën frenat e një makine. Ishte hetuesi, Njeriu që Qesh. I shoqeruar nga gazetari i radios lokale, i nofkuari Aziatiku, për shkak të mollzave të kërcyera, flokëve të zinj e të pashtruar dhe syve të stërgjatur horizontalë.  Megjithëse me droje dhe tmerr në sy, ai u erdhi rrotull të vrarëve dhe e shkrepi aparatin fotografik disa herë.

-Nuk dua gazetarë këtu, – e ngriti zërin shefi.

-E solla unë, – iu përgjigj hetuesi. – Na duhen foto për hetimet dhe ekspertizën.

-Ama jo foto për propagandë politike, – i tha shefi gazetarit. Gazetari bëri sikur nuk dëgjoi, ose nuk dëgjoi vërtet, mbasi atë çast i shkoi ndër mend “tërë brezi i këtyre mutër janë.” Shefi u kujtua të fusë pistoletën në këllëf. Pasi tezari  këmishën duke kaluar dy gishtat përgjatë rripit të pantollonave dhe u kthye nga klientët:

-Kush ka dëshirë mund të qëndrojë për të ndihmuar hetimin.

Klientët brofën dhe vërshuan nxitimthi për të dalë nga klubi. Nërkohë Patoku i Majmë kish bashkuar dy tavolina, solli gota dhe një shishe me konjak Metaksa. Shefi u ul përballë hetuesit i cili nxorri nga çanta bllokun e proçesverbaleve dhe filloi të mbushë rreshtat e para.

-Si quhen viktimat, – pyeti hetuesi pa ngritur kokën.

Shefi i dha supit lart e poshtë dhe veshtroi në sy banakieren.  I bëri asaj shenja me sy e buzë, sikur i lutej për ndihmë, pastaj vështroi me dyshim Patokun e Majmë, që atë çast po mbushte gotat. Edhe shefit i shkëlqeu fytyra nga ngazëllimi për të pirë konjak grek.

-Pyeta për emrat e viktimave, – përsëriti hetuesi dhe veshtroi përreth duke qeshur vesh në vesh. Patoku i Majmë, duke u lëkundur si patok, shkoi drejt qoshes se klubit dhe mërmëriti dy a tri herë me zë ledhatar, “ku je fshehur moj thëllëskë e malit.” Aty qe nje grumbull me arka amballazhi dhe mbrapa arkave gjeti kamariere Grifshën, kruspulluar nga tmeri. E kapi për dore, sikur ajo të qe fëmijë, dhe e solli tek tavolina. Grifsha, siç e kishte zakon, u ul në cep të karriges, sepse ishte hollake dhe pa vithe. Shtroi fustanin ngjyrë mjalti me pëllëmbë, sa për të mbuluar gjunjët dhe pastaj pastroi fytyren nga floket e shpupurisura. Që kur ish adoleshente e deri tani, flokët e saj ishin as të verdha e as të bardha, siç kishte dhe lëkurën që nuk ia esmeronte dielli, as e nxehta të behareve dhe as Juga që shkrinte dimrat. Ndërsa shefi mendonte këto për të, ajo kerkoi, me shenja duarsh, t’i sillnin një gotë ujë. Njeri nga policët nxitoi drejt banakut, por ajo klithi me zë të çjerrë:

-Mos prek gotat! I ke duart me gjak!

Polici, një i ri mustaqeporsadirsur, mbeti supembledhur. Duke hetuar pëllëmbët tundëte kokën dhe shpatullat sikur donte të thoshte se duart e tij ishin të pastra dhe nuk i kishte prekur kufomat. Ishte sërish Patoku i Majme, paçka se me vështirësi, penetroi në derushken e ngushtë të rrethakut të banakut. Supengjitur me banakieren, seç i pëshpëriti asaj në vesh, pastaj lau duart me sapun dhe solli nje gotë me ujë.

-Si quhen viktimat, – përsëriti hetuesi. Kësaj here iu drejtua kamariere Grifshës. Ajo nuk ndërpreu pirjen e ujit dhe, njëkohësisht, vështroi vëngër hetuesin dhe shefin. Grifsha vërtet ishte trupvogël, pa gjoks, pa vithe dhe hollake, porse, që pa u martuar, e dinte se zotëronte vetinë magnetike për të thëthirë shikimet e meshkujve; edhe të rinjtë pandehnin se ajo ishte në moshën e tyre. Flokët i mbante të shkurtëra, si çunakët. Por edhe në adoleshencë ajo shoqërohej veç me çunakët e fshatit e nuk zemërohej kur ndonjëri prej tyre e tepronte në lojën kaladibrançe.  “Ç’ma ke këtë trup si filiz pe thane,” – i thoshin, por ajo nuk zemërohej me këtë krahasim. Sepse gjyshja, nga nëna, e qetonte se i ngjiste tëpkë asaj kur kishte qenë e re. “Pasi të martohesh, – i kishte thënë, – do vishesh me tule nusërie e do të të lakmojnë si femër edhe kur të mbetesh një grusht me kocka e lëkurërrudhur.” Por, një gjë e tillë, që të vishej me tule, nuk ndodhi, edhe se Grifsha u martua në qytet e ia sëllonte bukës së grurit, salçiçeve e ëmbësirave, sidomos kulaçkave me sheqer të kristalizuar. I shoqi, minator, qëlloi grindavec e pijanec. Për më të keqen, siç thoshin thashethemet, ishte steril për shkak të alkolit, por përflitej gjithashtu se steriliteti ishte pasojë e Kollës së Bardhë që i kishte prekur organet gjenitale që pa bërë ushtrinë. Megjithatë, edhe pasi mbeti vejushë, Grifsha e mbante veten për më të ndershmen e qytetit, ose, siç thoshte me ironi e krenari, “mund të ketë, si mua, edhe një tjetër në ndonjë fshat të humbur, ku pula ha gurë.” Dhe vërtet, për sa thoshte edhe se mbeti vejushë, nuk guxoi kush t’i avitej, mbasi u përhap thashethemnaja, se gjyshja e sertë i kishte vënë në sëndukun e pajës një kosore për të ruajtur nderin. Pragun e apartamentit të saj e kapërcente veç një mashkull dhe ai ish Dhrahmia Greke, por kjo, siç thoshin, kish të bënte se ish kushëri me të vdekurin. Grifsha kishte zërin e çjerrë, si të grifshave, sy të medhenj, grizo e vetullat si kalli elbi. Mbajti zi veç nëntë muaj dhe më pas nuk u vesh me të zeza e as me pantallona. Në mes të dimrit vishte fustane njëngjyrëshe. I linte gjunjët zbuluar, jo për t’i ndjellur vejanët e hamshorët e klubeve të qytetit, porse që mos pandehnin se qe më shumë mashkull se femër.

Mirëpo sot, bebezat e grizuara, nuk i qenë zmadhuar siç ndodh rëndom në raste të tilla, mbasi i qenë zvogëluar nga tmeri.  Këtë e dalloi veç shefi i policisë. “Sa një kokër kullumbri të janë bërë sytë nga frika, moj Grifshë,”- i pëshpëriti ai kur ajo u ul përkrah tij. Këtë krahasim me kullumbri ai e kishte të dëgjuar ehu, qëkuri, nga që ishin lindur e rritur në të njëjtin fshat. Në adoleshencë e gjersa kishte mbaruar shkollën e mesme, ai e kishte sfilitur veten duke ëndërruar për Grifshën. Edhe më pas, pasi u vesh polic, preferonte të martohej me një femër që të ishte e sertë dhe besnike si ajo. I qe tiposur se, për një polic, ose oficer, që e kalonin jetën në garnizone dhe me shërbime larg shtëpisë, Grifsha, ose një si ajo, do ish nusja ideale. Porse atë ëndërr ia çafërliti gjyshja e saj, e sertë si hithra. Një ditë, e qëlloi dita kur shembën Enverin në Tiranë, ishin këmbyer të dy në rrugë. Ajo përveshi mësallën dhe i tregoi kosorin, me myll prej bri dreri dhe ishte po ai kosor që e mbante në brez, siç mburrej, që kur ishte vajzë. Pastaj i kishte thënë për ta trembur e fyer:

-Mos u kruaj pas time mbese. Çë se u bëre polic, je nga fisi i atyre që barrutin e keni të lagur…

-Duhet të jetë e tmershme kur sheh që therren me thika, – i  tha gazetari hetuesit në vesh, por edhe pas këtyre fjalëve, fytyra e hetuesit sërish mbeti e qeshur dhe e lumtur. Atë mbrëmje, në emisionin e kronikës të vrasjeve, ai do pohonte se sytë e tmeruar të kamariere Grifshës nuk do t’i dilnin nga mendja për gjithe jetën.

-Me thuani emrat e viktimave, – e ngriti zerin hetuesi dhe trokiti stilolapsin mbi tavolinë.

-Na çave veshet, emrat, emrat, emrat, – klithi kamariere Grifsha. -Unë kam harruar emrin tim, ti kerkon nga unë emrat e të tjereve.

-Atëhere, thuani nofkat e tyre, – tha shefi.

-Njëdyshi, – shtoi kamariere Grifsha, – ka qenë oficer në garnizon. Stërviste ushtarët e rinj. Tjetri ishte kambist. Nga që nuk merej me dollarin, as me markën dhe as me liretën, i ngjeshën nofkën Dhrahmia Greke.

-Dreqi e martë Epokën e Nofkave, – tha me mllef Patoku i Majme dhe piu gotën me një gllënjkë. – Njëdyshi është i një moshe me mua, – shtoi. – Kemi qenë mëhallaxhinj. Më pas, në të njëjtin pallat. Po shtrydh trutë të kujtoj emrin e tij, por nuk po e sjell nder mend.

-Çibuk, – tha banakierja.- Njedyshin e thërrisnin edhe Çibuk.

-Jo, – kundërshtoi Patoku i Majmë. – Çibuk nuk është emri i tij. Eshtë nofka e rinisë. Nuk kish lek të blinte cigare dhe rrëmbente vargje me duhan në hangarët e fermës. E grintë duhanin dhe e pinte me çibuk. Edhe se u bë oficer, në njërin xhep të gjimnastorkës mbante lugën dhe hapsen e konservave, kurse në xhepin tjetër kutinë e duhanit, llullën e çakmakun me benzinë.

-Kush tjetër qe ulur me ta në tavolinë, – pyeti hetuesi.

-Vetëm ata të dy, – u përgjigj kamariere Grifsha. Tregoi me dorë për nga vendi ku qenë viktimat, por shpejt mblodhi krahun dhe tmeri ia pushtoi sërish fytyrën.

-Si gjithnjë, ishin klientët e parë qysh në mëngjes, – shtoi banakierja që përtej banakut. – Dhrahmia Greke erdhi e u ngjesh pas ekspresit, mbasi qe lagur nga shiu. Flokët i qenë ngjitur pas rashtës. Fytyrëgëlqerë nga lodhja ose nga pagjumësia. Sot në mengjez mendova: “Dhrahmia Greke eshtë çifut.” Ja pse mendova kështu: kur bisedoje nuk ta ipte syrin. Ama unë e kisha vënë re se i pëlqente të më kundronte edhe prej së largu. Jo veç njëherë më tha, “po qe se i vë drurin asaj, lopës që solla nga fshati, do martohem me ty. Jam më i pasuri i zonës.”  Kur bëra shtesën e klubit më ofroi para me interes të ulët, por nuk pranova të hyj në borxh. Kisha paratë e mia. Tani eshtë i vdekur dhe nuk duhet përfolur, ama, meshkujt qe nuk ta japin syrin, nuk me kanë pelqyer. Janë të pabesë…

-Kaq mjafton, – tha hetuesi dhe pa banakieren drejt në sy. Nuk kuptohej nëse ai i buzëqeshi asaj, apo ish ajo që i buzëqeshi për të nxjerrë në dritë fytyrën e vizatuar me tiparet më simpatike që zotëron një femër që u servir kafe e pije veç meshkujve.

-I përmengjezshem, i përdrekshem dhe i përdarkshëm në klub, – sqaroi Grifsha me zë të shtruar, – nuk mora vesh çfarë ngjyre ishin sytë e tij. Ishte dorëlëshuar. Gjithnjë linte bakshish. Edhe po t’i kërkoje para borxh, të jepte. Mua, – shtoi, m’i mbuloi të gjitha shpenzimet e varrimit të tim shoqi. Njëherë më tha se mund të vinte kandidaturën për deputet, por nuk vendoste mbasi ishte gjaknxehtë dhe mund të bënte ndonjë skandal në parlament. Politika ta ha kokën, më tha një javë më parë dhe, si përfundim, politika ia hëngri kokën…

-Në këto dhjetë vjet, që jam banore e këtij qyteti, – vazhdoi banakierja dhe u nder mbi banak, – i  njoha gati të gjithë meshkujt se nga ç’fis vijnë dhe çfarë huqe kanë. Më të pacipë se Dhrahminë Greke nuk di të ketë. Domethënë, – shtoi ajo me zë ulët dhe tundi kokën e bukur sikur do pohonte thelbin e të thënave të saj e të të pranishmëve, – u pastrua qyteti nga një kurvar e mashtrues profesionist. Keq më vjen për Njëdyshin, ama edhe atij mirë t’i bëhet: Dhrahmia Greke ia shkërdhente të shoqen dhe ai besonte në miqësinë e tij.

-Ju lutem, mos merni nëpër gojë njerëzit…Dy javë pas varrimit lejohen thashethemet, – tha Patoku i Majmë dhe tregoi me kokë të vrarët. Pastaj hodhi konjak në gotat e të gjithëve, por të tijën e mbushi rrafsh.

-Njëdyshi, – vazhdoi Grifsha – çatisi me llullen midis dhëmbëve. Shtëllunga e tymit e ndiqte nga pas. Kishte të lagur vetëm gjysmën e kokës dhe njërin sup. Siç duket kishte ecur nën streheve, ose dikush e pati shoqeruar me ombrellë. Më përshëndeti, si çdo mëngjes, “hë moj, thëllëskë mali”, pa hequr llullën nga goja. I bëri shenjë Dhrahmise Greke të bashkohej me të në tavolinë. Porositën kafe e konjak.

-Dopio konjak?

-Dopio. Më pas kafe dhe përseëri dopio konjak.

-E qartë, – tha hetuesi. – Dy dopio konjak dhe dy kafe.

Shefit nuk i shpeëtoi pa parë pushin e hollë e të verdhellemë, që në moshën adolshente Grifshës i dukej si push i mëndafshtë prej aguliçe.

-Paraja greke, – i kishte thënë Dhrahmia Greke, – është më e lirë në vendin e vet. Me dhanë, në mirëbesim, një shumë të majme, i shita dhe zura sa s’ta prêt mendja. Hajt të pijmë e ta festojme fitoren time, o Njëdysh, – por Grifsha u përmbajt dhe nuk tregoi se ajo e kishte pikasur se Njëdyshi e kishte syrin për sherr.  Duke nxjerrë gjithë frymën, shtoi:

-Dopion e tretë dhe dopion e katërt i porositën pa kafe.

-Po, – tha edhe banakierja. – Dy dopjot e fundit i porositën pa kafe.

Hetuesi mbushte proçesverbalin, gazetari e pati zili shpejtësinë me të cilën ai shkruante. Që kur u njohën i kishte bërë përshtypje fytyra e tij e qeshur në çdo kohë. Pa mbushur javën, i emeruar hetues në këtë qytet të vogël provincial e pranë kufirit,  pati hapur krahët qe larg dhe kish thirrur:

“Më ngjeshen nofkën Njeriu qe Qesh, por dhe ti nuk do shpëtosh nga nofkosja.”

Gazetari vështroi nga xhamlleket e barit. Mendoi se po mugej, ndërsa shpejt u kujtua se ora nuk kishte shkuar akoma nëntë e mëngjesit. Qielli ishtë errësur dhe retë e varura mbi luginë paralajmëronin se shiu do të fillonte sërish.

-Deri në dopion e tretë, – vazhdoi kamariere Grifsha, – paçka se flisnin për politikë, bisedonin qetësisht.

-Çfarë thoshin konkretisht, – pyeti me kurreshtje shefi i policisë.

-Ama pyetje, – ja ktheu Grifsha me inat. – Ato qe flet i gjithë populli. Gjera të ditura. Partitë e reja i quanin “kërpudha pas shiut.” Për partitë e mëdha thoshin: “Kjo parti është e mirë,  e do fitojë se thotë rrëmbeni ç’të mundni. Kjo tjetra përkrah simpatizantët e saj e po fitoi, do na rrjepë të gjallë me taksa”. Dale, se harrova: sherri filloi kur Njëdyshi përmendi Dyqindpetritëshin e qytetit tonë.  E quajti Hero të Kombit. “Po të mos kishte vrarë veten, tha, do formonte partinë e vertetë komuniste, jo si të Enverit, por si të Titos.” Ndërsa  Dhrahmia Greke mbërrtheu sytë mbi tavan dhe e ngriti zerin sikur recitonte:

“Figura të tilla si, Dyqindpetritëshi,

janë kartëra të djegura dhe, në tru,

kanë ideale të pjerdhura.”

-Recitimi, – tha banakierja, – u prit me duartrokitje nga shumica e klientëve. Ama demokratët shpërrthyen me hovacione. Komunistët, që preferojnë tavolinat në ketë anë, – tha dhe tregoi me  dorë në anën tjetër të klubit, – u nemitën.

-Dhrahmia Greke nxorri gjoksin dhe u krekos për triumfin e tij. – vazhdoi Grifsha. – Njëdyshi, pasi mbushi llullën me duhan dhe e ngjeshi paq me gishtin e madh, zbërrtheu kapsen e këllëfit të kobures…

Nga jashtë  u degjuan të thirrura dhe klithma grash. Kishin mbrritur  të afërmit e të vrareve. Policët qenë shtuar dhe mbanin larg dy fiset.

-Shko mundohu t’i qetësosh, – i tha shefi Patokut të Majmë.

Patoku hodhi gllenjkën e fundit të konjakut në gojë dhe shkoi rëndë-rëndë tek dalja e klubit. Kryqëzoi krahet mbi gjoks dhe i dha kokës mbrapa. Të thirrurat dhe kuja e grave u shtua akoma me shumë. Njërës i ra të fikët dhe u plandos mbi pllakat e trotuarit. Një polic vrapoi të marë një kanë me ujë, por atë çast ja dha shkreptima e rrufese, pastaj bubullima dhe pikat e shiut goditën si saçma mbi asfalt.  Xhamat e barit u veshen me avull.

-Dëgjoni o njerëz, – thirri Patoku i Majme. Përfitoi nga heshtja pas shkreptimes se rrufese dhe shtoi. – Që të dy ikeën për hiçgj. Bëni mirë të shkoni në shtëpitë tuaja. Do t’u lajmerojnë kur do të vini të merni trupat. Në grindjet politike të dy palët janë fajtorë.

Një grua, bionde, me trup të bukur, mblodhi fustanin dhe ra në gjunjë. Goditi asfaltin me grushta dhe vuri kujën:

-E dija moj, e dija qe do bënte ndonjë të pabërë. Qëkur filloi të tymosë çibukun edhe në gjume, e parandjeva të keqen…

Njeriu qe Qesh godiste rritmikisht mbi tavolinë me majen e stilolapsit. Edhe në ketë situatë tragjike, krejt natyrshem, fytyra e tij ish e qeshur. Bile gazetarit iu duk sikur miku i tij do t’ja shkrepte gazit nga çasti në çast. Patoku i Majmë mbushoi gotën e tij me konjak dhe kësaj here harroi të mbushë gotat e të tjerëve. Banakierja po mblidhtë flokët topuz. Me mashkën ende mes dhembëve foli me zë bariton:

-Ishim mirë e bukur. Tani vritën njerëzit si pulat. Dhe përse? – Ajo hoqi mashkën nga goja dhe e ngjeshi midis flokëve, mbi tëmtha. Doli nga rrethaku i banakut, mori gotën e Patokut të Majmë dhe piu një gllenjke konjak. Pijen e kapërdiu symbyllur. Gazetari u habit me tiparet e saj simpatike. “Për një të bukur si kjo, mund vriten të gjithë meshkujt e qytetit,” – donte t’i thoshte Njeriut që Qesh, por e la që këtë t’ia pohonte më vonë. Njëkohësisht mendoi se edhe kamariere Grifsha mendonte të njëjtën gjë për veten e saj. E gjitha sa kishte ndodhur në sy të të tjerëve dhe për sa dëgjoi, ishte shfaqje politike, ndërsa, prapa perdes, kishin ndodhur të tjera ngjarje. Ato do të fshiheshin nga kujtesa qytetare, siç harrohen nofkat, barsoletat dhe thashethemet. Me bindje të plotë mendoi se kur banakierja të hapte sytë dhe Grifsha të heshtëte, sepse po fliste si shumë me veten, të dyjave do t’u dukej se kish filluar një ditë e re dhe në barin e tyre nuk kish të vrarë.

-Si ndodhi, – e ngriti zërin hetuesi dhe vështroi sallën e mbetur pa klientë. Pastaj këmbeu vështrim me gazetarin dhe atë çast u ndërgjegjësua se mirë do ishte që kjo ngjarje të mbetej në harresë, sepse, po ta çonte më tej, edhe ai mund të hante ndonjë plumb a thikë mbas shpine.

-Dhrahmia Greke ngriti krahët sikur të falej për here të fundit, – tha Grifsha dhe dy lot i ngecën pa rrjedhur në pushin e faqeve. – Nxorri nga brezi thikën, thikë në formë kosori, dhe me një të harkuar të krahut i çau Njëdyshit gjimnastorkën dhe barkun njëkohësisht. Njëdyshi u mbështet me njeren dore mbi tavolinë dhe me tjetren nxorri koburen nga këllefi. Para se të qëllonte më veshtroi mua në sy, pastaj i drejtoi armën Dhrahmisë Greke. Dhrahminë Greke plumbi e mori në ballë. Qe të dy u shtrinë, në të njëjtën kohë, si demat, mbi dysheme.

Gazetari futi aparatin në çantë. Doli në trotuar dhe ngriti kokeën për të parë qiellin.

-Dhe  mos na hap avaze me fotografitë, – i thirri shefi.

Shiu iu përplas mbi fytyrë e këmbët iu pllaquritën në pellgjet e ujit. Nuk ishte hera e parë që i shkoi ndër mend se do bënte mirë të largohej nga ky vend i sertë ku vdekja të ndjek në çdo hap.

Florida, 2020

Mendime për romanin: “Dëgjo floriri im” të shkrimtarit Kristaq Turtulli – Nga Sami Repishti

Thënia paradoksale “nga dhembja del nganjëherë edhe kënaqësi” m’u kujtue mbas leximit te romanit “Dëgjo, floriri im” (sa i bukur ashte ky titull!) i shkrimtarit plot talent Kristaq Turtulli.
Ne këtë roman, autori prolifik, tregohet shkrimtar me talent, vrejtes i mire i njerëzve dhe ngjarjeve, paqedashës edhe ne mes te terrorit komunist ne Shqipëri, dhe i guximshëm me munde vdekjen me një jete qe meriton te jetohet, e urrejtjen me te mirën dhe dashurinë e pakufishme, me munde gënjeshtrën me një qëndrim besnik ndaj vetes, dhe me shpresue pa dëshpërim edhe ne mes te rrethit te nëntë te ferrit dantesk. Nga fundi i “gropës se qyqeve “pa dalje, ai ngrihet si feniksi mbi te keqen qe e mbyte, e proklamon me dinjitet vlerat e mëdha te dashurisë se vërtetë, te dinjitetit njerëzor universal, e te besës shqiptare.. Kjo situate e rralle ne mesin e shoqërisë sonë përshkruhet ne librin “Dëgjo, floriri im” me një stil te shpejte, te rrjedhshëm, mbushe me adjektiva, pak korçar te kripur me fjale e shprehje te tipit “natyralist”, por gjithherë ne lidhje te vazhdueshme me gjuhen e popullsisë se thjeshte te qytetit.
Histori e rralle kjo e autorit Turtulli, por a njohun mjaft mire nga nji popull qe u shtyp per ma shume se katër dekada. Arbi, student i shkëlqyeshëm ne shkolle, rritet i lumtun ne gjiun e një familje te shëndoshë ku arti e muzika zinin nji vend kryesor. Ne qendër te kësajë celule te vogël shoqenore mbretnon dashunia per njeni tjetrin, e mirëkuptimi i plote qe zakonisht përjashton situatat e vështira.
Arbi fiton nji burse studimi për ingjineri pranë një universiteti rus. Atje, ai i kushtohet studimeve me pasionin e shkencëtarit dhe devocionin e te riut qe dëshiron te ndihmoje atdheun e vet. Gjate këtyre viteve, muzika i jep rastin te njihet dhe te dashurohet me një kolege ruse, Irina, e cila percepton shpejt natyrën e ambël dhe karakterin fisnik te djaloshit shqiptar. Lidhja e tyne përfundon ne martese.
Arbi kthehet vetëm ne Shqipëri. Irina përgatitën dokumentacionin e nevojshëm. Bahet dasma shqiptare. Mbas pak kohe, ajo i adaptohet gjendjes se re. Nji aksident banal i kushton jetën babës saje ne Rusi dhe ajo kthehet pre ngushëllim te nanes. Fati e do qe marrëdhëniet shqiptaro-ruse te prishen gjate qëndrimit te saj ne Rusi, dhe asaj nuk i lejohet kthimi ne Shqipëri. Këtu fillon tragjedia e madhe qe shkatërroi shume jete e shume familje: burra, gra e femijë u ndanë për jete nga njeni tjetri sepse kështu e donte faraoni paranojak i Partise… Arbi thirret ne zyre dhe vihet para një zgjedhje prometheane: prano nenshtrimin ndaj zotave te Partise -ndamjen nga grueja dhe demaskimin publik te Bashkimit Sovietik-, ose rrjedhimet e qëndrimit kokëfortë dhe rruajtjes se pavarësisë e dinjitetit personal me një Jo! te fuqishem. Arbi i frymezuem nga koncepti i “besës” shqiptare dhe i mbushun me një dashuni qe ishte tashma “leitmotivi” i jetës tij, zgjodhi te dytën. Shpata e Partisë ra pa mëshirë: njëzetë- e-pese vjet burgim te rënde me pune te detyrueshme ne minierat e bakrit, si “armik i popullit” Te dy prindërit pleq te këtij armiku u internuen ne një fshat ku “pula hante gur“ dhe vdiqën te harruaruar e te perbuzun.
Gjate viteve te burgut, ne minierat e bakrit, Arbit i japin edhe pese vjet tjera burgim per arsye te nji incidenti banal te paprovokuem. Tridhjete vjet i mbyllur, i rrahun, i përndjekur dhe i padëshirueshëm. Fatmirësisht, lirohet me 1991, me ramjen e turpshme te diktaturës se proletariatit, mobilizohet, shëron plagët qe akoma rrjedhin gjak, zhgënjehet nga zhvillimet e “demokracisë se brishte” dhe ndjek ëndrrën tridhjete vjeçare: bashkimin me Irinen qe ai arrine me përpjekjet e një trupi te sfilitur. Ma ne fund zbulon se tridhjete vjet ma pare kishte linde nji vajze, nga martesa e tyre e shkurte, dhe se Irina ishte shtruar ne nji spital.. I ringjallun me vajzën Tamara, i lumtur me praninë e Irines, ai përfundon:
“Tërhoqa kokën e saj me kujdes dhe e putha ne buze. Puthja ishte e mrekullueshme, m’u duk sikur po pij ujë te ftohte mbas një vere tropikale, tmerrësisht e nxehte, dhe nuk kisha te ngopur”. Fund!
Nga poeti korçar, Vehbi Skenderi, kam lexuar tani se voni këto vargje:” Kur ke diçka për te thëne/diçka qe se mban dot për vete/Qe nuk ia thua e se shkund dot prej zemre/dhe qe nuk shkiqet kudo qe vete/Trokit ne hënë/thuaja hënës”
Këto vargje m’i kujton i talentuari Kristaq Turtulli kur deklaron se “doja te jetoja si zakonisht vetminë…”(12)”…Po jetoja lirinë time. Është mrekullisht…dhe e këndshme te jetosh vetminë tende. Por nganjëherë, liria eshët krejtësisht e paqarte…”(51) Për autorin, kjo liri krijon mundësi t’i japësh jetës kuptim…Ashtu si gjyshi Rubin “…nëpërmjet kitarës dhe këngës… Flake tutje brengen njeri, dhe mbill gëzimin”(18) flet studenti i ri.
Dëshpërimi i pare u shkaktuar nga “dhunimi i nenës” nji akt shtazarak orkestruar nga gruaja xheloze e komisarit politik. Atëherë, ai kupton se “…prindërit e mi nuk mund te luftonin kundër masivit te lemerishëm te hijes qe rendonte dhimbshëm mbi qytet”(91) Dhe kjo mynxyrë për nji babe invalid i luftës qe mendonte se “…po te duhen e respektohen njerëzit, gjendet shume shpejt çelësi, gjuha e përbashkët e komunikimit”(105)
Asgjë ne jetën e Arbit nuk tregon prirje për aventure, aq ma pak për keq bamje e rrezikshmëri. Jete e qete, punëtore, e ndershme, dhe e mbështjelle me dashuri te mirësjellje. Perse atëherë ky tërmet qe rrezoi dhe përmbysi jetët e qeta te qytetareve te ndershëm?
Nji mik i këshillon nënshtrimin: ”I dashtuni mik, ne jete duhet te jesh praktik, me elastik,
Sepse asnjë nuk ka dale fitimtar kur ka dale kundër rrjedhës’(168) Arbit i sillen rrotull kujtimet e ditës kur Irina u largua nga aeroporti:” “Ne derën njëkatëshe me kompensate te vjetër ishin shkruar shtrembër me boje vaji te bardhe:”W.C” Banja ishte e vogël dhe e piste. Lavamani ishte i irnosur, togje me letra te ndotura ishin flakur ne cep”.(109) Kjo ishte edhe bota qe e rrethonte e qe kërkonte nënshtrimin e tij. “Njerëzit e aksionit martohen e nesër shkojnë ne are te punojnë me norme dhe me gara”.(110)…e të shqetësohesh nga largimi i gruas. I dukej sikur i thoshin, ndërsa kalonte neper rrugët plot gropa te vogla te kryeqytetit…me pallate pesëkatëshe me tulla te kuqe dhe uniforme. Uniforme ndërtesat, uniformitet tek njerëzit. Arbi reagoi:”…kjo është një disfate dorëzim pa kushte. Kjo është nihilizmi…Mohimi i gjithçka je…Por…njeriu shpesh ka dale kundër rrymës dhe ka triumfuar!” (149)
Kudo qe shkonte, ai gjente te njëjtën situate. Ne dyqanet e shitjes ku mungonte gjithçka, askush nuk guxonte te fliste; ishte nji ambient kafkaesk “acarues, i zymte, zhurmues dhe gati armiqësor”(117) Sepse ne boten e mbas luftës ne Shqipëri “…zbriten te tjerë nga mali; ata ishin pothuaj te rinj, te padale, te paditur, te pastërvitur, te vrazhde, por gjithë epsh e dëshirë për te bere seks…e krijuan ne qytet çetat e para te orgjisë dhe te seksit” (`78) Për Arbin po lindte nji bote e re qe e frikësonte, dhe e tërhiqte mundimshëm neper shtigje te verbëri”.(203) Josef Kafka ne Shqipëri…!
Ishin bijtë e shekullit te ri. Mbrojtës te gjakut te dëshmoreve heroike, te fitoreve te shkëlqyera…” Me mbërtheu inati , por duhej te ruaj gjakftohtësinë” mendoj Arbi Po jetonte ne boten e urrejtjes e mërisë, pa kurajë te ankohej. Ajo qe donte te thonte ishte se :”…ata qe drejtojnë, pra koka e merimangës, ishin me te pagdhendurit, por ata po kaliteshin ne kudhrën e dinakërisë, poshtërsisë, hakmarrjes, primitivitetit , perversitetit, gjakësisë”(211) pa kurajë te thotë haptazi, me za te nalte. Sepse e dinte mire cilët janë ata me te cilët do te ballafaqohej: oficeret e Sigurimit “te pamëshirë, te egër, gjithë urrejtje, sikur te kishin përpara keqbërësin me te tmerrshëm” dhe jo nji te ri, viktime e pafajshme.
I arrestuar për “refuzimin” përjeton ballafaqimin me “turmën”, fqinjat e lagjes. Disa te gëzuar qe përjetojnë nji argëtim me tragjedinë e tij.
“Mu kujtua përnjëherësh Mesjeta…”(227) shkruan ai, Inkuizicioni, djegia ne turrat e druve, burgjet me qeli te errëta, pa drite, pa ajër. Me dukej sikur rrugica ishte e përmbytur nga zjarret dhe flaket e injorancës e urrejtjes se verbër te turmës pa koke, pa shpatulla, pa këmbë, thjeshte një mase amorfe përmbytur nga lesheriket…“Te varet, te varet krimineli! ”bërtisnin amebat e lagjes, turme qe kishte pranuar ekstazën e poshtërimit ideologjik, ne nje kohe kur“…te gjithë fisnikëria shqiptare, familjet e mëdha kaluan neper labirintet e nëndheshme te tmerrit, u torturuan, u shpërbenë, u shfarosen, pothuajse njëherë e përgjithmonë.. Turma e verbër i nëmi, i mallkoi, i qëlloi, i dënoi, njëlloj si ndodhi me mua…”(225)
Kjo ishte diktatura e proletariatit pa maske, nëna e dhunës, urisë, errësirës.
Me arrestimin, Arbi po hynte ne nji bote te re”…bota e nëndheshme e neveritjes, e torturës, dhe e shpërfytyrimit. Ferri i frymëmarrjes se re “(231) Lamtumire fletët e nderit te universitetit dhe studimet pasuniversitare për te mbrojte doktoratën, kontributi i nji eksperti, dhe idealizmi i nji te riu qe ëndërronte shërbimin për popullin e vet. “Le te bëjnë minjtë foletë, ose krimbat e lyrshëm…(232) sepse ai qe refuzoi te ndajë gruan e re me nënshtetësi ruse u bë, brenda ditës, “,,,krimi i ndyre qe kërkonte te diskutonte fjalën e partisë, te luaj me nderin, dinjitetin e kombit…Nuk e di ti, more pusht- i thane – se partia ka shume halle, se punon pa u lodhur për te mirën e popullit, ndërsa ti kërmë e shqetëson…”(251) Farse vdekje-prerëse!
Gjykimi ishte nji tjetër farse e shëmtuar. Ne mes te prokurorit dhe trupit gjykues nuk kishte dialog. Vendimi vinte nga Partia. Ata, ne gjyq, zbatojshin urdhrin e Partisë. As pyetje, as sqarime. Vetëm deklarata e vendime te preme për veprimtari armiqësore te pavërtetuar, si grup megjithëse pa asnjë shok, ne bashkëpunim me armiqtë e jashtëm, megjithëse nuk njeh asnjë te huaj…!Ai e dinte tashmë “sekretin” e akuzave te kurdisura!
Prokurori kërkon dënimin me vdekje. Disa ‘shoke” te punës dëshmojnë me fituar favore. “Ai” ka krye tradhti te nalte kundër atdheut, partisë e popullit…ky armik qe i qëndron besnik martesës qe respekton. Nga salla duartrokitje te fuqishme, ovacione. Asnjeri nuk përcakton krimin imagjinar…ndarja nga gruaja nuk zihet me goje. Akuza ashte banale sa qe nuk zihet me goje fare. Dy jave ma vone u dha vendimi: njëzetë-e -pese vjet burgim te rëndë me pune ne minierat e bakrit. “Njëzet-e-pese vjet heqje lirie nuk kane ndryshim nga nji vdekje, vrasje ose pushkatim” tha ai me dëshpërim. Oficeri filozof e ngushëlloi:
”Burgu,-tha ai, ka dy dyer, vdekja ka vetëm një” .
Para nji dileme ekzistenciale hyne, për nji minute te vetme, krimi i dyshimit. “Po te kisha lenë Irinen nuk do te ndodhej kjo, me foli një zë i fshehur brenda qenies sime”. Pastaj, i trembur nga nji mendim i këtillë poshtërues sikur zgjohet nga nji ëndërr e keqe, e i thotë vetes: “Ë thua edhe këtë more pusht….Ti sot bën pazar me ndjenjat. Ptu, ti sikur je burrë me karakter mor Arbi! Ajo burrëria shkoi e vate, tani ka vetëm burrecë…”(293 Nga frika e turpit, ngren kokën me guxim, vendosmëni me i qëndruar besnik vetes, me jetuar nji jete autentike, pa friken “e tjetrit” e te shikimit qe vret, ai deklaron: “Nuk isha një çilimi por një njeri qe kishte pranuar pa kompromis sakrifikimin për dashurinë”. (296)
Vitet e burgut ndoqën njeri tjetrin me vështirësi, te gjata si udhëtimi i pafund. Njerëz, ngjarje, shtypje, vuajte e shnjerezim…e momente komike ne atë pus te zi.
Naratori përshkruan ardhjen ne burg te “grupeve anti-parti” qe kishin guxuar -ose te paktën akuzoheshin se kishin guxuar!- me vunë ne pyetje fjalen e faraonit te kuq. Dalja e tyre ne mes te burgosurve ishte “…një parade tragji-komike e te gjitha kohëve te burgut. Ata capiteshin, te habitur, te hutuar, te shokuar, te ankthuar, te c’merituar”.(311) dhe te turpëruar para botes se nëndheshme qe i përçmonte për dobësitë e tyne. Grindavecet!
Me rrokullisjen e turpshme te sistemit komunist dhe rrëgjimit diktatorial, Arbi lirohet me nji bagazhe tridhjete vjeçar burgu ne kurriz…”Po frynte një fryme e re…. Por unë isha i huaj ne vendin tim.(317) Bota shqiptare kishte ndryshuar shume.
Dalja ne boten jashtë burgut – a kishte me te vërtetë liri?- Arbi kuptoj shpejt se te tjerët – e sidomos prinderit e tij- kishin vuajtur edhe ma shume nen kërbaçin e kuq: “persekutim, internim, uri, torture, mohim, mizori, ignorance, trusni, politike e fëlliqur, idiotism fatal, vetmi e përbuzur pleqërie, dhe vdekje mizore”. (324)
Ne internim, nëna kishte vdekur e rrezuar misteriozisht ne nji grope te hapur. Babai e kishte zbuluar ne mëngjes te ngrire nga bora, e kishte marre ne krah tue ece përmes fshatit, por askush nuk kishte pase guximin me nxjerre kokën prej dere te vështronte atë qe ngjiste. Ajo ishte nana e nji “armiku” te tmerrshëm dhe përfundimi i tyre ishte i pritshëm…“Arsyeja e vërtetë e rrëzimit te nenës nuk u zbulua kurrë, e perse duhej një hollësi e tille e panevojshme?”(325)
Jashtë burgut, Arbi nuk ndjeu asnjë kënaqësi apo hakmarrje. As nervozizëm. Dhe rrëfehet:
” Nuk isha i mbërthyer nga kompleksiteti i hakmarrjes se verbër, por me shume me ngacmonte mendimi mbi fatin e demokracisë se brishte…Isha një ishull i vogël ne detin e madh indiferent te njerëzve…Unë besoj ne demokracinë e brishte qe mund te vendose ne te ardhmen drejtësinë ne vend, pa hakmarrje!”
Ky ishte testamenti fisnik i nji te përndjekuri qe mundte instinktin e forte, urgjent me u hakmarrë. Ky ishte triumfi i tij!
I zemëruar nga ajo qe kishte jetuar për tridhjetë vjet, dhe thellësisht i zhgënjyem nga ajo qe po gatuhej nga elementi ish-komunist ne nji Shqipëri qe reklamonte demokracinë, Arbi ngre krahun dhe i bie me grusht murit përball. Kullon gjaku nga plaga por ai gjen forcën morale me thane:
”Unë nuk mund te ngrije kurrë dore mbi njeri!” Me këtë deklarate te sinqerte dhe sublime – çfarë kontrasti me keqdashjen çnjerëzore te Sigurimit!-ish i burgosuni tregonte superioritetin e tij moral; ai vuloste pa mëdyshje fitoren e tij finale mbi “te keqen e madhe” qe kishte shkatërruar atë, gruan, prindërit, familjen e shoqërinë shqiptare për afër gjysmë shekulli. Ish i burgosuni kishte triumfuar.
Për vete e për te tjerët, ai shpjegon:
“Jam një njeri qe kam një bese dhe mbrojta një dashuri….Ne kemi mallkimin e rende për atë qe shkel besën…Sidoqoftë, besa mbetet, trashëgohet…Është sakrifice sublime te mbrosh dashurinë dhe është shume e lehte ta pështysh atë! Nuk ka gjë edhe ne qofte se nuk e di”. (403)
Janë shumë të rralla tregimet e vuajtjeve me dekada ne burgje dhe kampe përqendrimi qe përfundojnë me nota pozitive si romani i madh “Dëgjo, floriri im”. Vuajtja lodhja, dhe ne shumicën e rasteve çoroditë njerëzit deri ne çnjerëzim, i ban kafshë pune….Dhe ne qofte se vuajtja nuk përfundon me nji proces përmirësimi te vetes sonë, ajo ka qene pa qellim, sipërfaqësore, e kufizuar ne dhimbjet e fizikut tone. Shume e rëndë, s’ka dyshim, por pa thelb, pa frymën e rezistencës koshiente kundër se keqes qe lartëson, qe ban atë mishërimi i fisnikërisë. Me urrejtje, me u hakmarrë, me jetuar me meri dhe vetëm për mërinë e përhershme do te thotë me konsumuar deri ne fund helmin qe shërben shtypësi, ai qe kërkon asgjësimin tone te plote.
Rezistenca nuk ashte thjeshte lufta për mbijetese fizike para kërcënimit te vdekjes. Rezistenca ashte fryma e nalte njerëzore qe na mbushe me besim se mendimi i jone, akti i jone, qëndrimi i jone justifikohen vetëm nga dashuria e jone për njerëzimin mbar, nga fryma e vëllazërimit qe dashuria na ofron, e qe këshillon faljen e pajtimin …edhe për fajtorin! Shume e vështirë por shume fisnike!
Ja pra ky është ky superioritet moral e shpirtëror qe na siguron lavdinë e nderin e qenies njeri -te lire e me dinjitet, te pajisur me arsye dhe me ndërgjegje dhe, që na i afron me talent dhe vërtetësi shkrimtari ynë i talentuar Kristaq Turtulli, në romanin e tij të madh: DËGJO FLORIRI IM.
Prof, Dr. Sami Repishti
Ish i burgosur politik
ne Shqipërinë komuniste (1946-56)
dhe Jugosllavine komuniste (1959-60)
Ridgefield, CT. USA
Qershor 2011.

NASHO JORGAQI NGA SPIUNI-INFORMATOR “DRAGOI”, NË AGJENT REKRUTUES E NDËRLIDHËS, REZIDENT KYÇ I REGJIMIT – Nga AGRON TUFA

SIGURIMI I HEQ SHPENZIMET E DASMËS ME NJË PAJË PREJ 30 MIJË LEKËSH
Nasho Jorgaqi u rekrutua më 10.1.1955 nga kapiten Hajredin Hoxha. për 5 vjet ai shërbeu si polici intelektual i inteligjencies së kryeqytetit, si pjesë e punës së seksionit të tretë të Drejtorisë së Punëve të Brendshme Tiranë. Spiunimet e para të “Dragoit” ishin kundër Kadrie Kadare, Robert Shvarc, etj, në Institutin Pedagogjik 2 vjeçar “Aleksandër Xhuvani” në Tiranë. Qëllimi ishte kontrolli i studentëve dhe rretheve letrare që shfaqnin pikëpamje “dekadente, reaksionare e pesimiste”.
Nga punëtori operativ Caci Papajani (ish pastiçier mesatar) Nashua u drejtua në ndërmarrjen e botimeve, ku punonte si korrektor letrar, por kalonte edhe nga Instituti i Shkencave. Pastiçeri vërente si ai i kuptonte shpejt gjërat pasi kishte “shkollë të madhe”. Në qyrkun e Nashos kaloi edhe Skënder Luarasi. Nuk e dimë a do dalë kjo gjë në konferencën që do të organizojë Autoriteti i Dosjeve (AIDSSH) për disa figura të majta, ndër të cilët shihet edhe emri i të përmendurit.
Operativi Leonidha Petrani ishte shumë i kënaqur nga Nashua. Për këtë arsye, me rastin e martesës, në tetor 1960, Nashos i dhanë 3000 lekë shpërblim. Kjo shumë ishte një pajë e vogël me të cilën e daroviti Sigurimi martesën e Nasho Jorgaqit.
Në vitin 1960 kaloi për llogari të Degës së 12-të të Drejtorisë së Sigurimit të Shtetit, e cila mbulonte legatat e huaja në Tiranë. Së bashku me agjenten “Artistja” (quhej Margarita), Nashua punoi në drejtimin francez. Me Margaritën si grua e divorcuar tragjikisht (ish bashkëshorti në burg, më pas do të pushkatohet), ai formonte një dyshe të bukur agjenturore. Leonard Tomoso (të cilit i vunë nofkën “Gjyzlykja” sepse ishte me syza), donte të mësonte shqip, ndërsa Sigurimi e vlerësonte si “zbulues imperialist”. Operativi Petrani vërente me kënaqësi se “Dragoi” i tij ishte besnik i lidhur ngushtë me partinë e pushtetin, si ishte inteligjent, i sjellshëm dhe serioz. Për këto arsye, më 13.10.1961 nga informator ai u ngrit në agjent. U drejtua te objektet “Shigjeta” dhe “Ligjërata”. Mirëpo, në vitin 1966, Nashua u dalldis pas një historie me në qendër ish marinarin Spiro Kote, i cili u bë strumbullari i filmit propagandistik “Dueli i heshtur”. Filloi të merret me shkrimin e kësaj ngjarje, duke i dhënë një drejtim ashtu siç e donte partia. Por duke humbur kohën sa në një repart e në një tjetër. Duke mos pasur objekt, në vitin 1967, pas 13 vjetësh kontribut, Nashua u largua nga rrjeti sekret. Por nevoja për Nashon ishte e madhe. Rikthehet në armën e dashur të Sigurimit në vitin 1973, duke u aktivizuar në drejtimin e të ardhurve. Sidomos shkrimtarët nga Kosova ishin gjahu i parë e më i urrejtshëm i Nashos.
Në vitin 1978 u kthye rekrutues e ndërlidhës, pra praktikisht një lloj rezidenti shumë i rëndësishëm për regjimin. Njëri ndër ta ishin edhe “Tribuna” dhe “Historiani” që Nashua e mbante në lidhje. Në disa çështje nuk kishte pasur sukses. Aktiviteti i “Dragoit” mbyllet në vitin 1991.
Nga sa thamë përmbledhtas, bie poshtë ideja që enveristët e tipit Spartak Braho e shumë të tjerë të ngjashëm e kanë hedhur vazhdimisht, që partia dhe sigurimi i zgjidhnin bashkëpunëtorët vetëm në klasën e të persekutuarve. Mos lejoni t’ua indiktojnë një ide të tillë: vetë rasti i Nasho Jorgaqit (“Dragoi”) e rrëzon këtë shpifje. Të mos flasim se sa “dragonj” të partishëm kanë qenë spiuna të sigurimit.
Para ca ditësh, në një intervistë të fryrë tek gazeta “Nata”, Nashua qahej, se gjatë shkrimit të romanit “Mërgata e qyqeve”, ishte, sipas tij, krejtësisht i paditur nga puna e agjenturave. Çfarë hipokrizie! Dhe kush? Një agjent i regjur si “Dragoi”.

Uratë në kohë të luftës Poezi nga Nënë Tereza

O Hyj,
lufta zhvillohet
-dhe unë s’kam fjalë…
S’mund të bëj asgjë tjetër
përpos t’i përsëris fjalët
e Shën Fran Asizit.

Dhe ndërsa lus
këtë uratë të vjetër
unë e di se edhe një herë
ti do ta shndërrosh luftën në paqe
urrejtjen në dashuri.
Amen.

URATË NË KOHË TË LUFTËS – Poezi nga NËNË TEREZA

O Hyj,

lufta zhvillohet

-dhe unë s’kam fjalë…

S’mund të bëj asgjë tjetër

përpos t’i përsëris fjalët

e Shën Fran Asizit.

 

Dhe ndërsa lus

këtë uratë të vjetër

unë e di se edhe një herë

ti do ta shndërrosh luftën në paqe

urrejtjen në dashuri.

Amen.

PSE QESH DUKE LOTUAR – Poezi të reja nga TAHIR BEZHANI

KUR DO PUSHOJNË DHIMBJET

 

Stuhitë vazhdojnë pa u ndalur

Në tokën  e nemitur  në shekuj

Çdo ndrrim motesh, përplasje erërash

Ndiej meteorologjinë e ndryshimeve

Do dridhje therëse trupin provokojnë

Pluskon jeta me  durimin e heshtur

Lisit të moshuar po i pëlcet lëkura

Plagë të vjetra kullojnë helm

Tokë e stërvitur buzëqeshjeve të hidhura

Ecje hutuese copëzave të mendimit

Sa i gjatë durimi  sakatues i natës

Sa mashtruese rrezet e heshtura të ditës

Dhimbjet  flejnë në rrudhat e psalmeve

Eshtnaja krejt natën heq valle zjarreve

Ninulla të vjetra të  historisë së plakur

Paskam lindur  të jem bukuri e vuajtjeve

Lakmi e idhnakëve të ngjashëm

Skulpturë mjeshtërore prej gurit në gur…

 

 

 

 

PSE QESH DUKE LOTUAR

 

Unë asgjë nuk fola

Të shikova  çdo pjesë të trupit

Imagjinatë e lirë mendova

Me sytë e dergjur malli

Përgjova bukurinë e humbur

Dëgjova të rrahurat e zemrës

(aritmi e thellë, përplasje dukej)

Zemra ime  hesht në harenë e qelbur

Mbete pranverë e akullt, të thashë

Ti qaje dhimbshëm, me dënesje

Sa e doja një shi puthjesh

Moj dhimbja ime e vjetër

Mos qesh me lotimin e  zhuritur malli

Kënga ime e mbjellë në zemër…

 

 

MOS MË NDRYDHNI SHPIRTIN

 

Mos lodroni të shfrenuar pellgjeve të thara

Mos më ndrydhni shpirtin e plakur

Nëse zjarrit nuk ia dini dhimbjen

Leni të paprekur fitilin e  shpirtit

Po djersiten poret për etje drite

Rrënjët  frymojnë fyshtës  së ashtit zgurajë

Ngjyrën e luleve e ndryshon  pranvea

Me këngën e zogjve të hareshëm

 

Mos më ndrydhni shpirtin

Mos ma çarmatosni zemrën!

 

Gjakove,23shtator,2020

Më 29 shtator 1547 lindi shkrimtari gjenial spanjoll Miguel de CERVANTES

Miguel de CERVANTES, (29 shtator 1547 – 23 prill 1616) ishte njëri ndër dramaturgët më të njohur spanjoll të shekullit të 16-të. Fama e tij është e lidhur me Don Quijote (Don Kishoti). Ne dimë shumë pak rreth lindjes së Miguel de Cervantes Saavedra (Servantesit). Data e saktë nuk mund të gjendet në ndonjë regjistër. Ndoshta ai ka lindur 29 shtator, ditën e San Miguel, për të cilën ai mori emrin. Ne e dimë se ai ka lindur në Alcala de Henares, një qytet i vogël pranë universitetit Madrid, ku ai u pagëzua në kishën e Santa Maria më 9 tetor, 1547. Cervantes ishte i katërti i shtatë fëmijëve të lindur në Dona Cortinas Leonor de dhe Don Rodrigo de Cervantes, një kirurg shëtitës të cilët luftuan për të ruajtur praktikën e tij dhe familjen e tij duke udhëtuar në të gjithë Spanjën.

Më shumë pak dihet rreth njëzet vitet e para të jetës Cervantès-së. Ai mendohet të ketë shkuar në shkollë në Valladolid dhe Sevilla. Ne nuk e dimë asnjë përveç se në datat 1567-68, ai u regjistrua në shkollën e humanist spanjoll, Juan Lopez de Hoyos, në Madrid. n 1569 Cervantes udhëtoi për në Itali për të shërbyer në familjen e një fisniku italian dhe, një vit më vonë, ai u bashkua me ushtrinë spanjolle. Më 7 shtator, 1571, ai luftoi trimërisht kundër turqve në Betejën e Lepantit, ku ai u plagos rëndë dhe ka humbur përdorimin e dorës së tij të majtë. Pas një periudhe të gjatë të shërimit, ai vendosi të kthehet në jetën e ushtarit. Në prill 1572, ai u bashkua me kompaninë e Manuel Ponce de Leon, ku ne besojmë se Rodrigo vëllai i tij u regjistrua gjithashtu. Së bashku ata kanë marrë pjesë në një numër betejash.

Vëllezerit Cervantes u larguan nga Italia për në Spanjë në 1575. Ata u kapën gjatë udhëtimin e kthimit nga piratët dhe u dërguan në Algjer, ku ata u burgosën dhe ku ata me guxim rrezikuan jetën e tyre duke u përpjekur për të shpëtuar. Pas pesë viteve të robërisë, Cervantes u çlirua, falë negociatave të etërve të trinitetit. (Vëllai i tij tashmë ishte lëshuar.) Më 27 tetor, ai mbërriti në Valencia, i dobët (i ati i tij kishte për të shitur të gjithë pasurinë e tij për lirimin) dhe i poshtëruar. Përvoja ishte një pikë kthese në jetën e tij, si dhe referenca të shumta për tema të lirisë dhe robërit shfaqen në punën e tij.

Cervantes u kthye nga Algjeri thellë në borxhe për shkak të haraçit paguar për lirimin e tij. Për të fituar të holla, ai vendosi të merrte pjesë në ushtri. Ai shkoi në Portugali dhe mori pjesë në betejën e “Azores Las” në 1582. Një vit më vonë, ai u kthye në Spanjë me dorëshkrimin e një romance, La Galatea dhe ndoshta pjesën e parë të Persiles y Segismunda. Ai gjithashtu solli disa shënime për biografinë e tij. Gjatë këtij viti, një fëmijë i quajtur Isabel de Saavedra u lind në Cervantès-it dhe një zonjë e aristokracisë së Lisbonit.

Më 12 dhjetor, 1584, 37 vjeçari Miguel de Cervantes Saavedra ishte martuar me Katalina Dona de Palacios Salazara, një grua gati njëzet vjet më e re. Martesa detyruar Cervantès-it për të kërkuar një punë funksionoi dhe në 1588 ai siguroi një pozitë si një zyrtar i qeverisë në jug të Spanjës, rekuizimi gruri dhe vajit të ullirit për fushatën e Armadës së pamposhtur. Posti i tij i ri i dha atij mundësinë për të mësuar zakonet dhe shprehitë e zakoneve, traditave nga Sevilje që ai përshkroi tek Don Kishoti. Ai u arrestua dy herë në Sevilje për marrje posedimin e materialeve që i përkistnin Katedrales Sevilje-së. Këto përvoja justifikojnë legjendë që pjesa e parë e Don Kishotit ishte shkruar në burg.

Qëndrimi i tij në Sevilla ishte një periudhë e fatkeqësive për Cervantès-it. Fat i tij nuk ishte më i mirë në letërsi. Në vitin 1595, ai fitoi çmimin e parë (tre lugë argjendi) në një konkurs poeme, dhe tre vjet më vonë, kënga e tij El entierro del Rey Felipe II en Sevilla ka marrë një vëmendje, edhe pse pjesa tjetër e poemave të tij do të mbeten të pabotuar.

La gitanilla, Rinconete y Cortadillo, La Galatea, dhe Persiles y Segismunda janë ndër veprat e tij të qëndrueshme, por pa dyshim krijimi i tij më i famshëm është Don Kishoti, El Ingenioso Hidalgo de la Mancha, e cilësoi romanin e parë modern. Pjesa e parë u botua në vitin 1605, kur Cervantes ishte 57. Kjo është arsyeja pse ne mund të themi se kjo punë është përvoja tërë jetës së tij. Disa javë pas publikimit të saj, tre edicionet e falsifikuara u shfaqën në Lisbonë. Edhe pse Cervantes u bë një sukses brenda natës, problemet e tij ekonomike nuk zhduken. Në të njëjtin vit, ai u akuzua për pjesëmarrje në një luftë, dhe ai dhe familja e tij u arrestuan dhe u mbajtën në burg për më shumë se një javë. Është përfolur se ai kaloi në vijim tre vjet i fshehur.

Nga 1609 deri në vitin 1616, Cervantes ka jetuar përsëri në Madrid. Në vitin 1609, ai u ftua për t’u bërë një anëtar i vëllazërisë ri “Los Esclavos del Santo Sacramento” dhe gruaja e tij hynë në manastir të rendit të San Franciskos. Në vitin 1612, autori u bë një anëtar i një klubi të ri letrar: “Academia Salvaje”.

Gjatë viteve të tij të Madridit, Cervantes ishte një shkrimtar mjaft pjellor. Ai shkroi Ejemplares Novelas vet; 1613), të parodi poemë Viaje del Parnaso dhe një version prozë e poezi (të përfshira në El Parnaso, e 1614). Në 1614, një tjetër autor, Alonso Fernández de Tordesillas, ka publikuar një pjesë të dytë të Don Kishotit, para se Cervantes ta kishte bërë këtë. Cervantes ishte i bindur për të vazhduar punën e vet; 1615). Pjesa e dytë e Don Kishotit u botua në Bruksel (1615), në Valencia (1616) dhe në Lisbonë (1617). Përkthimi i parë është bërë në 1618, në frëngjisht. Që nga viti 1617, dy seksionet e romanit janë botuar si një vëllim.

Në mbyllje të jetës së tij, Cervantes u bë një anëtar i rendit të San Franciskos. Françeskanët kanë varrosur don Miguel de Cervantes, deri atëherë të quajtur “Princi i zgjuar”, në Madrid, 23 prill 1616, të njëjtën ditë një tjetër gjigant letrar, William Shakespeare, i cili ishte vënë për të pushuar në Angli. Françeskanët kanë varrosur Don Cervantès-it në një manastir triniteti në Madrid.

Prej tyre më të njohurat janë:

  • -{La Galatea}- (1585)
  • -{El ingenioso hidalgo don Quijote de la Mancha (Don Quijote)}- (1605)
  • -{Novelas ejemplares}- (1613)
  • -{Viaje del Parnaso}- (1614)
  • -{Los trabajos de Persiles y Segismunda}- (1617)
  • -{Exequias de la reina Isabel de Valois}-
  • -{A Pedro Padilla}-
  • -{A la muerte de Fernando de Herrera}-
  • -{A la Austriada de Juan Rufo}-
  • -{Al túmulo del rey Felipe II}-
  • -{Ocho comedias y ocho entremeses nuevos nunca representados}- (1615
  • -{La casa de los celos y selvas de Ardenia}-
  • -{Los baños de Argel}-
  • -{El rufián dichoso}-
  • -{La gran sultana doña Catalina de Oviedo}-
  • -{El laberinto de amor}-
  • -{La entretenida}-
  • -{Pedro de Urdemalas}-
  • -{Entremeses El juez de los divorcios}-
  • -{El rufián viudo, llamado Trampagos}-
  • -{Elección de los alcaldes de Daganzo}-
  • -{La guarda cuidadosa}-
  • -{El vizcaíno fingido}-
  • -{El retablo de las maravillas}-
  • -{La cueva de Salamanca}-
  • -{El viejo celoso}-

URATË PËR NJERIUN NË AGONI – Poezi nga NËNË TEREZA

O Zot, ti njeh gjithçka,

jetën dhe vdekjen,

ne po të lutemi,

falja mëkatet mikut tonë

që tani po ndahet prej nesh

me qëllim që të mund të marrë prej teje

një zemër të pastër.

 

Ti e di se kam parë duke vdekur

mijëra e mijëra njerëz,

por askush

s’ishte i shqetësuar apo frikësuar,

sepse të gjithë i kishin rrëfyer mëkatet

dhe ti pate mëshirë për ta.

 

Kështu edhe miku ynë

do të ndahet prej nesh në paqen tënde.

Pastaj me zemër të pastër

do të gëzohet me ty

në Mbretërinë e Qiellit

për amshim.

Amen.

Nobelistja bjelloruse Alexievitch në Gjermani për trajtim mjekësor

Laureatja e çmimit Nobel për Letërsinë dhe një prej figurave të fundit të opozitës në liri dhe në Bjellorusi, Svetlana Alexievitch, u largua nga vendi i saj për trajtim në Gjermani, njoftoi sot një prej të afërmve të saj.

“Pas një muaji, ajo do të kthehet në Bjellorusi. Ajo nuk heq dorë nga aktivitetet e anëtares së këshillit të koordinimit, organ i formuar nga opozita”, deklaroi mikja e saj Maria Voïtechonok.

“Dy muaj më parë ajo duhej të shkonte te mjeku, por kjo u pengua nga koronavirusi dhe ngjarjet politike”, shtoi ajo, duke theksuar se zonja Alexievich synon të shkojë në Itali pas Gjermanisë.

Svetlana Aleksievich është e vetmja nga shtatë anëtarët e udhëheqjes së Këshillit Koordinues të formuar për të promovuar një tranzicion të pushtetit në Bjellorusi ende në liri.

Të gjithë të tjerët janë arrestuar ose janë detyruar të largohen, siç ishte figura kryesore e lëvizjes protestuese, Svetlana Tikhanovskaïa, e cila është strehuar në Lituani.

Bjellorusia është goditur që nga fillimi i gushtit nga një lëvizje protestash kundër rizgjedhjes mashtruese të presidentit Alexander Lukashenko, në pushtet që nga viti 1994.

EDHE KUR TË MOS JEM… Poezi nga Inis A. Jorgo

Përse nuk kthehesh, ka kohë qe të pres..
Shpirt-turbulluar kështu s’të dua
Kërkoj të dikurshmin, sa mall kam për të..
Kur gjarprit i jepesh, diçka vdes nga mua..
Vrapo, arratisju kësaj copëz jete..
Mos e fal rininë, shpirtin pse e gris ?
Me krahët e thyer a e prek dot qiellin?
E gjen dot nga errësira diellin të të ndrisë?
Tërë botën e mirë për ty do e thërras
Dhe gjarprin e ftohtë në sy do e shoh
Të ligun, me helmin e tij do e vras!
Me dhimbjen e lodhur atë do e mbys!!
Kërkomë, thërritmë ti i miri im !
Pranoje se jeta ka gjithmonë shpresë
E vdekur të jem, për ty do të ngjallem
E gjallë do të ndihem sa herë për ty do vdes!
Besomë ti, kaloje pra pragun!
Të bardhën paqe për ty do e kem !
se vetëm kështu do jesh prap i imi
Do të ta ndris shtegun edhe kur mos të jem !!!

( Marre nga libri poetik  Tinguj Shpirti- Inis A. Jorgo )


Send this to a friend