VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

19 poezi nga KO UN – Përktheu: FASLLI HALITI

By | November 15, 2016

Komentet

KËNGË PËR KËNGËN E SAJ – Poezi nga PETRE M. ANDREEVSKI*

S’kishte vend ku nuk e takova atë,

Se pa të isha askushi dhe askush nuk më njihte.

Sipas frymëmarrjes së saj e njihja ajrin

Që të mundja ta arrij, pa më vërejtur njeri,

Por ajo ishte më e shpejta se çdo dritë qiellore,

Se kudo rrugën e ndriçonte vetë.

Duke e kuptuar si gjithçka në kupën prej mollësh,

Koka më mbushej me lëndë djegëse,

Shira të bardhë e të kuq binin nga frutat,

Drithi dhe pylli e ndiqte marshin e saj

Dhe gjithçka rreth saj e merr formën e saj.

Ku hyja unë, ajo dilte

Nga vrimat urreja vetëm zbraztësinë e  tyre.

Më plagoste si nuse, më puthte si motër

Natën hyjnore që e zbulova tek ajo.

Isha hetuesi i parë i asaj errësire të nxehtë

E pashterrshme si yjet dhe e pavlefshme si gurët

Që zbrazen vazhdimisht e kurrë të sosen.

(Çfarë frike u mblodh kur u prek ajo lëkurë

që shkëlqente dhe vezullonte si rrezja e thyer)

Zjarri dhe shiu fitonin shpejtësi paralele

Dhe në tërësinë dashurore vazhdimisht humbnin.

Çdo gjë e zhdukur bëhej për hatrin e saj

Dhe çdo gjë e përtëritur bëhej për hatrin e saj.

Dhe bota kështu ndahej në të dukshme dhe të padukshme.

Në vende të çliruara dhe në vende në zhvillim,

Por s’kishte vend ku nuk e takova atë.

(Përktheu Resul Shabani)

*Petre M. Andreevski ( 25 qershor , 1934 – 25 shtator, 2006) ishte poet, romancier, tregimtar, dramaturg dhe skenarist maqedonas.

 

 

Kur duart e tua ishin hënë – Poezi nga JUAN RAMON JIMENEZ – Përktheu SKËNDER BUÇPAPAJ

Kur duart e tua ishin hënë

morën nga kopshti i qiellit

sytë e tu, dy vjollca hyjnore.

 

Ç’nostalgji, kur sytë e tu,

kujtojnë, natën, gonxhen e tyre

në dritat e vdekura të duarve tua!

 

Gjithë shpirtin tim, me botën e tij,

E vë në sytë e mi të tokës,

që të të admiroj ty, grua e hatashme!

 

Nuk do të takojnë dy vjollcat e tua

vendin e rehatshëm të krijuar për ty

duke mbledhur në shpirtin tim joqenien?

 

 

Kur të ëndërroj – Poezi nga ALDA MERINI – Përktheu SKËNDER BUÇPAPAJ

Kur të ëndërroj ty
bëhem e zbehtë si vdekja.
Çfarë fenomeni është ky
që ti dhe unë banojmë diku tjetër
mbartur nga duart e Zotit?
Sepse ne jemi dy duar aq lehtë të vërtitshme
sa që çfarëdo idhulli mund të na çojë larg?
Çfarë ishim ne më parë?
Çfarë do të bëhemi ne më vonë?
Unë vesh rrobat më të mira çdo natë
dhe ti m’i zhvesh,
por nuk ia arrin të më bësh kurrë skllave.

Edhe e zhveshur jam e veshur si një mbretëreshë
sepse ti dhe unë kurrë nuk mëkatojmë,
sepse ti dhe unë nuk jemi takuar kurrë.
Megjithatë, ne shihemi çdo ditë
megjithatë ne jemi aq të varfër
sa që nuk na duhet të blejmë as vdekjen
sepse jeta na e bën atë dhuratë.

TEMPUJT NË TEBË – Poezi nga ANTE POPOVSKI

Në Egjipt tempujt e Tebës janë ndërtuar ashtu –

Pas çdo guri thurur me shenja

Të vijë guri pa shenja, duke lexuar lexohet shkrimi

Nga guri mbi gurin tjetër,

Por duke lexuar ju s’do të zbuloni asgje:

Mungon vetëm një gur pa shenja

Që do ta lidhte kuptimin e shkrimit.

Tempujt e Tebës thonë janë libra gurësh

Të cilët mund t’i zbërthejë vetëmai

Që i pari do të gurëzohet.

 

Ndizni qiri në terr. Le të dridhet.

Deirsa nuk do t’i ndjenit yjet nën vete.

 

(Përktheu Resul Shabani)

MJESHTRI DHE URA – Poezi nga ANTE POPOVSKI*

Kur u bë ura gati, kur u lartësua,

Kur harku puthi brigjet,

Ulet mjeshtri e pushon,

 

Që punës t’i gëzohet.

 

Mendoi: do ta marrë mësysh – e bukur si zogu.

Jo, tha, pastaj: e bukur si fluturim zogu:

Zogjtë treten – fluturimi mbetet.

 

Pushoi – dhe shkoi.

 

Pasi ura mbeti vetë, parandjeu

Nga toka, shtyllave përpjetë,

Sikur ngjitet zëri i mjeshtrit:

 

“Ç’paskësh bërë ftohtë atje poshtë në histori…”

 

“Dhe qiellit lat kur zogjtë s’fluturojnë dot…”

Kërciti ura dhe u drodh

nga të fthotit e mëngjezit.

 

(Përktheu Resul Shabani)

 

*Ante Popovski (Dibër, 3 qershor 1931 – Shkup, 1 tetor 2003) ishte poet, eseist, përkthyes dhe antolog maqedonas.

 

 

KTHIMI I NGADHËNJYESVE – Poezi nga MATEJA MATEVSKI

Zjarret e mëdhenj lajmëruan kthimin e trimit

Pas luftave dhjetëvjeçare

Troja tanimë është bërë shkrum e hi

Kurse trofetë dhe arin e bien në Eladë

Kremtojnë Mikena dhe Argu

Gëzohen Itaka dhe Pili

Duke pritur ndër ullinj anijet e ngarkuara plot

Para fitores së Agamemnonit shtrihen brohoritje dhe lule

Dhe brirët triumfatorë ftojnë për të kremtuar

 

Por Kasandra më kot mundohet ta zbrapsë sundimtarin e ri

Nga shkëlqimi i oborrit

Nga portat dhe shtrati

Se të parandjesh s’do të thotë të pengohet

Lugina e hapur e gjakut të rrëmbyer i cili do ta

Rrubullakosë kotësinë e marshimit të gjatë

Ajo mund të shikojë vetëm përtej ëndrrave të saj

Sulmin tradhëto të thikës

Në gjakun e shpresës së mallkuar

Dhe në gardhin e saj të brishtë

Shenja e kuqe e parathënies përpëlitet

Me pafuqinë e saj në pezhishkën e kohës

 

Dhe qe ngadhënjyesit me trofetë e tyre

Kah qielli i përgjakur i çojnë kupat

Prej ku pikon dhe në paqenësi rrjedh

Gjaku i fitores së kotë.

(Përktheu Resul Shabani)

DASMA E BESOS – Tregim nga HAMIT TAKA

 

– Ah, ç’qe ky ekskursioni sot! Falë drejtorit, thyem pak atë rutinën e përditshme, – tha Linda, e vetmja mësuese nga qyteti në shkollën e mesme, pasi kishim lënë prapa kalanë e Gradishtës në lagjen Bulkaj të Peshkopisë së sotme.

-“Juve u bëri mirë se thyet rutinën

Mua më bëri mirë se u takova me Dinën”- E sajoi aty për aty një dyvargsh Besi.

– Dinën? – u hodh Marjola.

– U takova me Kostandinën, mama Marjola, sekretaren e komitetit ekzekutiv nga Gjirokastra. Po unë e thërras Dina, nga një këngë që është kënduar dikur. Ma bëri trëk në zemër. Ka një këngë edhe për këtë. Një vajzë si ajo,  aman o zot, është e zonja ta nxjerrë burrin edhe nga skutat më të errëta të ferrit.

– Ç’ne ti me Dinën, a t’u mbylltë?…Kaq keq ju paska zënë?

– Për atë vajzë jam gati të hidhem në zjarr.

– O Perëndi! Mos keni ndërmend të martoheni?

– Po, fill sa të fillojmë pushimet verore.

Marjola u kthye nga Raqi.

– Po fol, mo Raqi, ti e di e s’na ke thënë?

– Mos u ngut, kolege,  jo me Dinën, me vajzën e drejtorit, – sqaroi Raqi .

– Me kë, mo, me atë të voglën?

– Jo, jo, mama Marjola, me të madhen, – i pëshpëriti në vesh Raqi.

Nëndrejtoreshë Marjolës nga Korça djemtë i thonin “mama”, se kishte gjashtë vjet në rrethin e Peshkopisë dhe ajo u thoshte “bir”. Ajo prishi buzët, sikur t’ia bënte “pëf!” Besi e lexoi shpërfilljen e saj dhe, si përgjigje për të, madje edhe për të tjerët, tha ashtu në hava:

– Ajo nuk është e lumtur këtu. Kam frikë se i ati nuk e trajton si duhet. Nganjëherë më duket, madje, se ajo do të martohet me mua, vetëm që të shpëtojë nga ky vend. Ama, tani që takova atë të uruarën, Dinën, nuk më bën zemra as për t’u martuar, as për të vdekur, – tha Besi diçka si me humor                                                                                          .

Marjola, duke e ndjerë gafën që bëri, ndërroi temë dhe i pëshpëriti Raqit:

– Di gjë ti, ka kohë që ka vdekur burri i Kostandinës?

– Jo, po pse më pyet?

– Ashtu kot.

– Përderisa i biri i saj është 13 vjeç, kaq i bie në klasë të shtatë, apo jo, babai e ka lënë nëntë vjeç, duhet të ketë katër vjet, – arsyetoi Raqi.

– Të paska zënë, më duket, edhe ty, – i tha ajo.

-Gjepura!

– Dhe keq bile.

– Jo, ç’ne.

-Të ka rënë në kokë që ç’ke me të.

– Ehu!

– Epo, pranverë, lëvrin gjaku.

– Mjaft tani, mama Marjola

– Si, nuk të janë shpejtuar të rrahurat e zemrës?

– Aspak.

– Nuk ndien një si pikëllim të ëmbël?

– Ç’janë këto!

– Nuk ndien të dridhura, nuk e di se çfarë?

– Hiç fare.

– Gënjeshtar! – briti  Marjola. – Nuk ia hedh dot ti një mamaje korçare.

Pasoi një heshtje tjetër e gjatë.

– Marjola, – tha më në fund Raqi, – e di që mbase ke të drejtë?

Të hënën, pa filluar mësimi, Raqin e thirri drejtori,  profesor Boriçi. Kishte veshur një xhaketë dopiopet, paksa më të gjatë se përmasat e trupit të tij. Në çastin kur dëgjoi  të trokiturat te dera,  u ngrit nga karrigia dhe filloi ta drejtonte me duar pas kofshëve, para se të thoshte “hyr!”. Raqi, sa shtyu derën, vuri re se drejtori dukej i shqetësuar dhe i plakur.

-Shoku Raqi, – zuri t’i thoshte, – sot në mëngjes mora një goditje të fortë, madje dy do të thosha. E para ishte vërtetë e pakëndshme, por jo e papritur. Kolegu juaj Besimi, pra, Besi, siç i flisni ju, nuk është ashtu si e njohim ne, ai ka probleme me biografinë, të cilën na e ka fshehur.

Raqi nisi diçka të thoshte, sigurisht në mbrojtje të Besit.

– Mos më ndërpre,të lutem, shoku Raqi. Për ato që të thashë ka prova që nuk lënë asnjë dyshim për përgjegjësinë dhe fajësinë e tij, pra ai ka kryer një krim, ju po deshët quajeni veprim, të cilin unë nuk jam i zoti as ta kuptoj, as ta justifikoj.  Nuk është nevoja t’ju tregoj hollësira. Karakterin e tij të dobët të këtij njeriu unë e pata vënë re që në fillim të njohjes sime me të dhe nuk kam dyshim se edhe ju, si djalë i zgjuar dhe i ndjeshëm që jeni, duke jetuar kaq kohë me të dhe e keni njohur nga afër, do ta keni kuptuar këtë gjë. Por unë kisha shpresuar, madje isha i bindur, se nuk do të paraqitej nevoja për t’i bërë një diskreditim në kolektiv, i cili pas pak do të bëhej publik, gjë kjo fort e pakëndshme për ne.

Sidoqoftë nuk është kjo kryesorja. Gjatë karrierës sime të gjatë pedagogjike kam pasur të bëj me mjaft raste të ngjashme. Ajo që më shqetësoi dhe më dëshpëroi , aq sa s’jam në gjëndje t’jua shpreh, është njoftimi  që m’u bë nga ana e vajzës se ata paskan ndërmend të martohen. Këtë as që e prisja. Mendoj se nuk e kisha hak një poshtërim të tillë. Po jua themë këto, shoku Raqi, sepse për aq kohë sa ju kam njohur, kam krijuar bindjen se e meritoni tërë respektin dhe besimin tim.

Drejtori nxorri nga xhepi një shami të kaltër, shfryu hundët i mallëngjyer dhe vazhdoi:

Kuptohet, shoku  Raqi, se Besimi nuk është aspak njeriu që do të kisha zgjedhur unë për dhëndërr. Do t’ia kisha falur edhe këmbët e shtrembëra, edhe leshrat e gjata si paruke, pasi i ka grënë veshin qeni që në fëmini, çoroditjen morale dhe tiparet e neveritshme. Mund t’i kisha falur madje edhe fjalorin jo etik që përdor me nxënësit e kolegët, mjaft që të ishte pak i mirësjellur. Ju lutem të mos më merrni për snob. Ju mbase keni vënë re tek unë një farë paragjykimi për sa u përket njërëzve që vijnë nga shtresat e ulëta e të pakënaqurve. Kjo mund të jetë edhe e vërtetë. Për mua kjo gjë ka rëndësi të madhe. Dua t’ju themë se edhe vetë  jam martuar dikur me një grua nga shtresë e ulët, por kjo është tjetër gjë. Ama sot ne kemi përparuar dhe fëmijët tanë duhet të emancipohen e të zgjedhin partner të denjë nga shtresa e vet. Po nejse, u larguam ca nga tema.

– Më fal, shoku drejtor, por Besi nuk më duket kaq djalë i keq. Ato që përmendni ju, këmba, flokët, biografia nuk varen nga ai, – bëri një ndërhyrje të sikletshme Raqi.

– Dakord, dakord, ju keni një farë të drejte, por ai le të shkojë të gjej shoqen e vet, jo vajzën time, se nuk e meriton fare, – u përgjigj drejtori dhe pastaj e mblodhi pak veten.

– Ja se ç’dëshiroja t’ju thosha, shoku Raqi: bisedova me atë fatkeqen, time bijë, dhe arrita në përfundimin se ajo nuk ndien ndonjë gjë të madhe për Besimin. Ç’është e drejta më duket e pamundur që vajzat e mia ta ulin veten deri në këtë shkallë. Po nuk e di për ç’arsye ajo ka një dëshirë të papërmbajtur për t’u martuar me kë të jetë… Natyrisht, unë do të isha i gatshëm ta bëja pjestar të familjes sime dhëndërrin tim të ardhshëm, në rast se ai do t’më pëlqente. Të ardhurat që siguron familja ime, normalisht nuk bien poshtë mesatares, falë edhe kontributit që jep  shoqja Rahmie në ekonomisjen e shtëpisë. Pra, kalojmë shumë mirë. Duke qënë nëpunës edhe dhëndërri im, qoftë edhe i thjeshtë, ne renditemi ndër familjet e rangut të mesëm dhe me mirëqënie të lartë ekonomike. Në se është nga fshati, siguron edhe qytetin. Peshkopia është qytet i kategorisë së parë. Eshtë një perspektivë që plot të rinj do t’i joshte, apo jo? More le të ishim edhe pak më poshtë, por biografinë, nuk mund ta falim… Prandaj, shoku Raqi, duke e parë çështjen nga ana praktike, pa paragjykime, më kuptoni, thjesht dhe pastër, duke i marrë gjërat siç janë dhe duke i vlerësuar faktet siç u takon, mendova se mos ju, mbase, mundet, që…nuk di apo shprehem qartë?

– Jo, shoku drejtor, – tha Raqi, – kjo më duket e pamundur. Nuk dua të tregohem i pasjellshëm, po… në të vërtetë… më duket…

– Nuk keni pse të kërkoni ndjesë, biri im, s’është nevoja, ju kuptoj. Ma merrte mendja se kështu do t’më përgjigjeshit. Atëherë s’kemi ç’të bëjmë, do të kënaqemi me Besimin. Besoj se është e kot t’ia bëj këtë ofertë… atij të matematikës.

-U jam shumë mirënjohës për dashamirësinë që treguat për mua, profesor Boriçi,  – tha Raqi, duke iu shmangur pyetjes së fundit të drejtorit.

– Jo, jo, mos më falënderoni, kolegu Raqi. Dasma do të bëhet në fund të qershorit, domethënë sapo të kemi mbyllur me sukses vitin shkollor. Nuk është ndonjë gjë zyrtare ajo puna e biografisë, një letër nga fshati është. Sigurisht kolegët janë të ftuar. Mund t’i thoni Besimit po ta takoni. Me të dua të kem të bëj sa më pak të jetë e mundur.

Raqi u kthye në sallën e mësuesve dhe komunikoi fjalët e drejtorit.

– Të trashëgoheni! – nxituan kolegët ta uronin pothuajse njëzëri.

– Bre! Bre! – ia bëri Besi. – Ta marrë djalli! Si ndodhi kjo punë fët e fët! Si m’u qepën mua, një mistrec me xhufkë, i krisur, i shëmtuar i pahairit, ama më i dituri nga të diturit! Ha-ha!… Kisha akoma shpresë se mos e anulonte të shkretën.

Kolegët shtangën nga ky monolog. Besi e vërejti këtë dhe, duke u drejtuar drejt tyre, tha me entusiazëm:

–  Atëherë, u bë! Ju jeni të gjithë të ftuarit e mi. Nga familja e fisi im do të vijë vetëm babai e nëna. Që sot do të pronotoj dy dhoma dyshe në hotel-turizëm. Njëra për babanë e nënën, tjetra për nusen e dhëndërrin.

– Çfarë dhuratë do për dasmë, – u hodh Raqi ta kapërcente atë bisedë.

Besi u çel.

– Atë ahengun që na premtove mua e Tomorrit, si thua?

– Në rregull, – tha Raqi. – E lëmë për nesër atëherë.

Hotel “Korabi”, në Peshkopi, është pa fjalë hoteli më i madh në tërë Shqipërinë e Veriut. Dhomat 314, 315 u porositën dhe u parapaguan për katër netë rresht: e prëmte, e shtunë, e diel, e hënë. Prindërit e Besit mbritën në hotel ditën e prëmte, në mbrëmje vonë. Si rrallë ndonjë herë, mbase edhe të vetmen herë, u rregullua që dasma të bëhej në sallën e haje-pijes së hotel-turizmit, i cili u bë për Besin dhe prindërit e tij si shtëpia e dytë.

Të dielën, rreth orës shtatë pas dite, pritej të mbrinte në hollin e hotelit dhëndërri me nusen. Korridoret e hotelit ishin mbushur me mësues, doktorë, inxhinierë, agronomë e veterinerë, shumica nga Jugu dhe zyrtarë e ofiqarë të lartë të qytetit. Mes tyre ishte edhe Dina e admiruar prej Besit. Në momentin që, sipas zakonit, prindërit dhe motra e vogël do të shoqëronin nusen e dhëndërrin te hyrja e sallës së dasmës, ku i prisnin prindërit e dhëndërrit, ndodhi e papritura e shekullit. Besi e kishte lënë nusen dhe kishte ikur në drejtim të pa ditur. Çdo përpjekje për ta gjetur, e administruar nga kryefamiljarët e çiftit dhe nga organet kompetnte në rreth, Besit nuk iu gjet asnjë gjurmë.

Profesor Boriçi thirri Raqin.

– Shoku Raqi, më thuaj çfarë lodër po kurdis ai sharlatani, se na turpëroi fare.

Raqi mblodhi supet.

– Deri pak më parë ishte me ne, bëmë shaka mjaft. Pastaj u ngjit lart, duke na thënë: “bekojeni çiftin e ri!” Diku rrotull do të jetë.

– Do të kthehet ai si pulë e lagur, – tha me mllef drejtori dhe doli jashtë plot zemëratë.

– Nuk ka asnjë shans, të mos kthehet, – tha Liria, vajza e vogël e drejtorit.

– I gjori Besi! – tha mama Marjola. – Studimet i kishte kryer me mua.

Ndërkohë edhe Liria u shkëput nga ne.

– Të dyja janë bushtra, – tha mësuesja e gjuhës së huaj. – Do ta ketë pisk Besi me to

– Besi, – tha Raqi, gati nën zë, – është symbol i forcës jetësore.

Kjo shprehje bëri shumë përshtypje mes kolegëve. Ata vështruan njëri-tjetrin me nënkuptim.

– Ti, Raqi, di gjë për të? – pyeti Myzejeni, një punonjëse në komitetin e partisë, që mbulonte arsimin.

– Jo, ç’ është kjo pyetje? – iu përgjigj Raqi.

Të ftuarit dolën nga salla një e nga një dhe kryqëzonin vështrimet, duke nënkuptuar “ç’të bëjmë tani? Kjo s’ka më asnjë kuptim”

Salla mbeti bosh, si një shtëpi e braktisur nga lëkundjet e tërmetit.

LAGJJA VULLNETARI – Esé nga FASLLI HALITI

( Revista Nëntori nr. 11- Nëntor 1970 )

 

 LAGJJA VULLNETARI

ESE

nga

FASLLI HALITI

 

Ishim një grup shokësh.
Tha njëri:
– Ore, cili qytet ju pëlqen më shumë?
– Tirana.
– Korça.
– Durrësi.
– Shkodra.
– Vlora.
– Elbasani.
– Lushnja, – thashë unë.
– Lushnja?
– Po!

– Lushnja është fshat, fjalën e kemi për qytete…
Ishte viti 1947.
Unë u preka ahere, po Lushnja vërtet ishte fshat.
Qysh ahere u bëra tifoz. Tifoz i ndërtimeve në qytetin tim.
Hapej një themel, atje më kishe mua. Pyesja, më përgjigjeshin:

– Janë themelet e një banese.

– Janë themelet e një shkolle.
– Janë themelet e një mapoje..
– Janë themelet e një depoje grumbullimi (Depot ahere më dukeshin pallatet më të bukura të botës!
Kurse tani dua që të prishen sa më parë, se janë mu në qytet. Të prishen e të ndërtohen diku jashtë qytetit).

 


                                                  LAGJA VULLNETARE

 

 

Ishte koha e themeleve.
Kudo:
Themele.
Themele.
Themele në ndërtim, në arsim, kulturë, industri, bujqësi, shkencë.
Domethënë, Shqipëria kudo fillonte nga a-ja. Pra dhe Lushnja fillonte nga a-ja.
U ndërtua pallati i parë. Qyteti u gëzua shumë për pallatin e parë si gëzohet një familje kur i del fëmijës dhëmbi i parë. Qyteti u gëzua, po unë sikur u gëzova më shumë.
Pas daljes së dhëmbit të parë, të dytë, të tretë, të katërt, familja dhe nëna nuk e vënë më re daljen e dhëmbëve të tjerë në gojën e fëmijës.
Pas pallatit të parë, të dytë, të tretë, të katërt, të dhjetë, të njëzetë edhe ne s’e vumë më re mbirjen e pallateve. Ndërtimi i pallateve u bë i zakonshëm.
Po Pushteti Popullor s’pushon kurrë se vëni re, që nga dhëmbi i parë gjer te dhëmballa e syrit. Për partinë asgjë s’bëhet e zakonshme.
Ti vetë e ke dëgjuar partinë të thotë:
– Nuk jemi mirë me banesat!
– Ka shumë kërkesa!
– Sigurisht. Zhvillohet industria, shtohen kërkesat për banim.
– Pastaj fejohen dhe duan shtëpi.
– Shtohen dhe duan zgjerim.
– Kemi shumë për të bërë, shokë!
– Po, kemi shumë për të bërë.
Ti dhe unë habitemi.
Një ditë, motra ime, e cila ishte martuar në një qytet tjetër, zbriti nga autobuzi me të shoqin, në sheshin e qytetit.
I tha motra të shoqit:
– Shoferi na zbriti gabim.
– Pse?
– Kjo s’është Lushnja, – tha ajo.
– Lushnja, moj është.
– Jo nuk jemi në Lushnjë këtu.
I shoqi qeshi. Shoferi qeshi.
Motra ime u hutua, u habit. Edhe ty edhe mua na habisin ndyshimet e qytetit. Ne ngopemi shpejt, kënaqemi shpejt.
Po Pushteti ynë as habitet,    as ngopet e as kënaqet shpejt. Pshteti nuk shikon smaltin. Ai shikon palcën, nervin.
“Si të ndërtojmë më shumë, më shpejt?.
Kjo inisiativë u përhap në gjithë Atdheun siç përhapet blerimi kur vjen pranvera.
Nëpër lëndinat e qyteteve tona buluan themelet e para. Nga bulat e themeleve shpërthyen petalet e kuqe të mureve, nën ngrohtësinë e vrullit revolucionar të njerëzve tanë.
Edhe në qytetin tim filloi blerimi, lulëzimi i banesave të ndërtuara me kontribut vullnetar.
Në lëndinën e qytetit tim deri tashti kanë çelur si petalet e pjeshkës muret e 330 apartamenteve, për ngritjene  të cilave 250 forca derdhin djersën e tyre përditë.
– Ke qejf t’i shikosh? Eja!
– Ku ndërtohen?
– Në lagjen “Çlirimi”.
– Vetëm në “Çlirimi”?
– Edhe në “Skënder Libohova”.
Tulla, gurë, llaç, karro dore, punëtorë, mësuesë e nëpunës.
– Kush ndërton këtu?
– Ferma.
– Po atje?
– “Bashkimi”.
– Po më tej?
– SMT, Dega, Instituti bujqësor, Bonifikimi, ujrat, NILP…
– “Bashkimi” paska ecur mirë!
– Ka ecur vërtet. Në fund të tetorit ata e dorëzojnë pallatin.
Në katin e tretë të pallatit të Bashkimit valvitet flamuri i kuq tranzitor.
– Kasëm, tulla!
– Gimçe, llaç!
– Poshtë të pirët e duhanit, shoku Bimi!
– Poshtë llafet, shoku Peçi!
Tullat kërcasin. Duket sikur kërcasin lugët mbi tavolinën e shtruar në dhomat e këtij pallati.
Edhe drejtoria e ujrave ka ecur mirë.
– Po ti, Natasha?
– Ja, po punoj.
– Sot e paske radhën ti?
– Po. Çdo të mërkurë kam radhën e punës vullnetare.
– E mërkura është ditë e bukur.
Ajo qesh. Natasha është një vajzë e qeshur, e hajthme dhe me shije. Atje ku punon Natasha edhe puna bëhet me shije.
– Natasha! SMT-ja qënka para?!
– Po. Së shpejti mbarojmë. Kemi marrë angazhim.
– Po flamurin e ka “Bashkimi”!
– Do ta marrim ne.
– Ashtu?
– Ja, ta shikosh. Eja pas një jave. Eja, ë!
Natasha flet e vendosur dhe shtyn karron me llaç.
– Një pyetje, Natasha: “Pse është “Bashkimi” më përpara se ndërmarrjet e tjera?”.
– Se ka pasur furnizim më të mirë.
– S’e besoj. Të gjithë njëlloj furnizohen.
– Po, pse ahere?
– Se “Bashkimi” ka shumë të fejuar.
– Pastaj?
– Të fejuarit sikur punojnë më shumë, sikur me dashurinë e tyre e ngrejnë murin më tepër se të tjerët.
– Po edhe ne në SMT kemi të fejuar.
– Keni, po jo sa “Bashkimi”. Ju jeni më mbrapa. Prandaj edhe në ndërtim jeni më mbrapa.
Natasha skuqet. Qesh. Thotë:
– Do ta kemi parasysh…
Natasha shtyn karron me llaç. Rrota e karros kërkëllin. Më tej dy, tre, katër, dhjetë, tridhjetë e ca karro të tjera çonin llaç dhe rrotat e tyre kërkëllinin.  Befasm mua m’u bë sikur ato kërkëllima ishin zërat e fëmijëve të ardhëshëm që do të lindnin në këto pallate. Fëmijët e ardhëshëm të kësaj lagjeje të ardhme.
Në pallatin e fermës dy të rinj i çonin me vrap karrot e ngarkuara, ktheheshin, i mbushnin me llaç. Ish një vajzë edhe një djalë. Të dy punëtorë në fermë. Pyes Natashën:
– Motër e vëlla janë këtë, Natasha?
– Jo. Janë të fejuar.
– I njeh?
– Këtu në punë vullnetare i njoha.
– Kisha qejf të bisedoja me ta.
– I thërras unë.
Jo. Vemi ne më mirë atje.
– Vemi.
Natasha iu foli:
– Mjaft, moj Luljeta, se u këpute!
– Kjo më shumë punon këtu se në brigadë tha i fejuari.
– Kërkon të shkurtojë ditën e martesës, – tha Natasha.
– Ç’thua moj Natasha! – tha Luljeta. – Po jo, moj dreq, se nuk e kam për atë, po në punë vullnetare duhet punuar më shumë e më me ndërgjegje se në punën e normuar.
– Natasha më njohu me ta.
– Ne po ndërtojmë folenë tonë, – tha i fejuari i Luljetës.
– Pse vetëm ne ndërtojmë folenë tonë? Të gjithë folenë e tyre ndërtojnë, – foli Luljeta.
Tha Natasha:
– Mjafton t’ju mbyllet goja juve të fejuarve.
– Pse?
– Po ja, sa takohesh me ju dhe ju pyet se kur do të martoheni, ju menjëherë: “kur të gjejmë shtëpi. S’ka shtëpi. Keq për shtëpi”.
– Ashtu, vërtet. Po tashti shumë vetë do ta zgjidhin këtë problem. Këtu po ndërtohet një lagje e re.
– Thonë se atë ditë që do të inagurohen këto ndërtesa, do të celebrohen martesa.
– Ndoshta moj Tasha, – tha Luljeta.
– Po thonë se atë ditë që do të inagurohen këto ndërtesa, do të bëhen edhe shumë fejesa të reja, – shtoi i fejuari i Luljetës.
– Ndoshta – tha Tasha dhe u skuq.
– Luljeta, si ju duken apartamentet?
– Shumë të mira, Tasha. Janë apartamente moderne. Dhoma është e bollshme. Kuzhina, me aneks. Ka depo,  koridor të gjerë, banjo.
– Domethënë janë më të mira se ato banesat e para që u ndërtuan me punë vullnetare afër stadiumit dy vjet më parë.
– Jo më të mira, po shumë më të mira. Bile as që mund të krahasohen fare me to.
– Pse, moj Luli?
– Ato të parat u punuan shkel-e-shko. Ato janë përdhese. Këto janë 2-3 katësh.
– Ja. Eja. Futu. E shikon? Kjo është kuzhina. E sheh çfarë guzhinë? Ja, kjo e ndara këtu është aneksi i kuzhinës. Këtu vihet soba. Një perde këtu dhe soba nuk duket fare. Lavamanin e ke po aty. Në pjesën tjetër vë tavolinën, vë një minder. Në këtë qoshen këtu, bufeja. Bile, po të duash, këtu mund të vesh dhe një divan dhe një komodinë. Mbi komodinë, radio.
– Po televizorin?
– Ti Tasha tallesh tashti! Po duhet menduar vërtet edhe për televizorin. Ja, erdhi 71-shi.
– Po etazherin e librave, Luli, ku do ta vendosësh?
– Në dhomën e gjumit. E shikon? Kjo është dhoma e gjumit. Poshtë do të shtrohet me parket. Ka dritë, ë? Këtu do të vemë krevatin, këtu dollapin…
– Po krevatin e bebit ?
– Pusho, moj Tasha, çfarë dreqi që je ti! Ka kohë për krevatin e bebit.
Dalim nga apartamenti. Ndahemi me dy të fejuarit. Natasha vazhdon punën. Zhani i mbush karron, Natasha e shtyn. Karro të tjera. Makina që shkarkohen. Vazhdimisht vinë tulla nga kooperativat, vinë gurë nga gurorja. Gatuhet llaç, beton. Muret, rriten. Suvatojnë. Zëra:
– Llaç, Sadik!
– Tulla, Shokë, tulla!
– Silli këtu ato dërrasa!
– Shofer! Shkarko këtu atë çimento!
– Gëlqerë, Taqi!
– Hë, Bimi, jepi, leri fjalët.
Bimi nxehet.
– Pse vetëm unë po bëj fjalë?
Askush s’i përgjigjet. Askush nuk ka kohë t’i përgjigjet. Punojnë. I kanë dhënë fjalën partisë.
Zërat përzihen me zhurmën e makinave, karrove, tullave, transportjerëve. Është një zhurmë karakteristike kantieri. Kjo zhurmë pune do të lindë zërat e fëmijëve, këngët e fëmijëve.
Ja këtu do të luajë ajo vajza e ardhme e Luljetës; këtu do të këndojë një grup i ardhshëm fëmijësh.
Disa lenë punën. Të tjerë vinë me lopatat e tyre në dorë nga zyrat, shkollat, fabrikat, fushat. Kjo çdo ditë. Shkon tjetri me lopatën në krah mespërmes pazarit. Askujt nuk i bën përshtypje, as atij vetë dhe as njerëzve që e shohin. Lopata rri në zyrë. Mbaron tjetri punën e zyrës dhe kap lopatën.
Kjo lagje që ngrihet me punë vullnetare do të jetë e bukur. Çdo gjë vullnetare është e bukur.
Unë i shoh këta pallate sot, disa një metër, ca katër, ca një kat, dy, tre, ca me taraca, ca të tjerë gati për taracë. Sot ata janë si ata fëmijët, dy muajsh, gjashtë muajsh, një vjeç, dy. Si ata fëmijët që janë ngritur e s’janë ngritur në këmbë, por që një ditë do të ngrihen të gjithë.
Këto pallate patën një ditëlindje, prandaj pavarësisht nga gjendja e tyre e tanishme ata do të hedhin shtate të gjithë njëlloj gjer në muajin nëntor dhe do të ngrihen në këmbë.
Dikush do të ngrihet më parë. Kjo s’ka rëndësi.
Dikush do të ngrihet më vonë. Prap kjo s’ka rëndësi.
Rëndësi ka se në Nëntori, pikërisht atëherë kur pallatet dhe lagja e re do të ngrihen njëherësh si të mbinin nga dheu…

 

Lushnjë, 1970

Më 17 gusht 1932 lindi shkrimtari nobelist V. S. Naipaul

VOAL – Sir Vidiadhar Surajprasad Naipaul, i njohur gjithashtu si V. S. Naipaul (Chaguanas, 17 gusht 1932 – Londër, 11 gusht 2018, ishte një shkrimtar britanik i natyralizuar nga Trinidadi.

Ndër shkrimtarët më të mëdhenj bashkëkohorë, ai lindi në Chaguanas, një fshat i vogël në ishullin Karaibe të Trinidad më 1932 nga prindërit indianë të kastës Brahmin. Gjyshi i tij, një vendas i Indisë veri-lindore, kishte emigruar në Trinidad në shekullin e kaluar për të punuar në plantacione. Babai i tij Seepersad ishte një gazetar i Trinidad Guardian dhe autor i tregimeve të shkurtra. V. S. Naipaul u transferua në Angli në vitin 1950 ku ndoqi Universitetin e Oksfordit. Ai filloi të punojë herë pas here në gazeta të ndryshme dhe botoi romanin e tij të parë në 1954.

Jeta e tij shënohet nga udhëtimet e shumta që ai ka bërë: ai fillon të udhëtojë në vitin 1960. Më 1990 Mbretëresha Elizabetë i jep atij titullin Knight Bachelor (kalorës); tre vjet më vonë, më 1993 ai ishte marrësi i parë i çmimit të Letërsisë Britanike David Cohen dhe më 1999 mori çmimin Grinzane Cavour. Ai mori çmimin Nobel për Letërsi në 2001 për arsyen e mëposhtme: “për ndërthurjen e një përshkrimi perceptues me një ekzaminim të saktë të pakorruptueshëm, duke na detyruar të shohim praninë e historive të shtypura”.

Më 17 gusht 1974 u nda nga jeta Aldo Palazzeschi, shkrimtar i shquar avangardë italian

VOAL – Aldo Palazzeschi (Aldo Palaceski; 2 shkurt 1885 – 17 gusht 1974) është pseudonim i Aldo Giurlani, një romancier, poet, gazetar dhe eseist italian.

Ai lindi në Firence në një familje të mirënjohur, borgjeze. Duke ndjekur drejtimin e babait të tij ai studioi kontabilitetin, por hoqi dorë nga profesioni kur u dashurua me teatrin dhe aktrimin. Duke respektuar dëshirat e babait të tij që emri i familjes të mos shoqërohej me aktrimin, ai zgjodhi emrin e vajzërisë së gjyshes së tij Palazzeschi si një pseudonim.

Rrethanat e rehatshme të familjes i mundësuan atij të botonte librin e tij të parë me poezi, I cavalli bianchi (Kuaj të Bardhë) më 1905 duke përdorur pseudonimin e tij.

Pas takimit me Filippo Tommaso Marinetti, ai u bë një Futurist i zjarrtë. Sidoqoftë, ai kurrë nuk ishte plotësisht i lidhur ideologjikisht me lëvizjen dhe pati një krisje të madhe me grupin mbi përfshirjen e Italisë në Luftën e Parë Botërore të cilën ai kundërshtoi, edhe pse kaloi një periudhë të shkurtër në vijat e para, pasi ishte përfshirë në ushtri më 1916. “Periudha e tij futuriste” (afërsisht vitet 1910) ishte një kohë shumë e pjekur në të cilën ai botoi një seri punimesh që çimentuan reputacionin e tij. Më e rëndësishmja nga këto është romani i tij Il codice di Perelà i botuar në vitin 1911.


Gjatë viteve ndërluftuese, prodhimi i tij poetik u ul, pasi u përfshi në gazetari dhe vpeimtari të tjera. Ai nuk mori pjesë në kulturën zyrtare të regjimit fashist, por e gjeti veten duke punuar në revista të ndryshme. Disa prej tyre ishin: Pegaso, Pan, drejtuar nga Ugo Ojetti dhe Il Selvaggio, drejtuar nga Mino Maccari.

Në fund të viteve gjashtëdhjetë dhe fillimin e viteve shtatëdhjetë ai filloi të botojë përsëri, me një seri romanesh që rezervuan vendin e tij në avangardën e re, pas luftës. Ai vdiq më 1974 në banesën e tij në Romë.

Sot ai shpesh konsiderohet autor me një ndikim të rëndësishëm tek shkrimtarët e mëvonshëm italianë, veçanërisht ata të neoavangardistë si në prozë ashtu edhe në vargje. Vepra e tij është e shënuar fort nga “elementet groteske dhe fantastike”.

VEPRAT E BOTUARA

  • I cavalli bianchi (1905)
  • Lanterna (1907)
  • Poemi (1909)
  • L’incendiario (1910)
  • Il codice di Perelà (1911)
  • Il controdolore (1914)
  • Due imperi… mancati (1920)
  • L’interrogatorio della contessa Maria (1925)
  • La piramide (1926)
  • Stampe dell’Ottocento (1932)
  • Sorelle Materassi (1934)
  • Il palio dei buffi (1936)
  • Allegoria di novembre (1943)
  • Difetti 1905 (1947)
  • I fratelli Cuccoli (1948)
  • Bestie del ‘900 (1951)
  • Roma (1953)
  • Scherzi di gioventù (1956)
  • Il buffo integrale (1966)
  • Il doge (1967)
  • Cuor mio (1968)
  • Stefanino (1969)
  • Storia di un’amicizia (1971)
  • Via delle cento stelle (1972)

KRIJESË – Poezi nga TED HUGHES – Përktheu FASLLI HALITI

 

O krijesë, që fshihesh nga malet mes maleve

e plagosur nga yjet dhe që humbe hijen

që ha tokën mjekësore.

O krijesë e vogël pa eshtra e vogël pa lëkurë

Që së bashku me skeletin e një kërpngrënësi

korr erën dhe shin gurët.

 

O krijesë e vogël që troket në kafkën e një lope

që kërcen me këmbët e një mushkonje

me hundën e një elefanti me bishtin e një krokodili.

 

Që është bërë kaq i mençur kaq i tmerrshëm

Duke thithur mykun thith vdekjen.

Ulu në gishtin tim, këndomë në vesh, o krijesë.

KUSH NA PRISHI GJITHE KET’ DASHNI ?…. – Poezi nga TON ZMALI

(Namë e mallkime për prishsat e dashurive)…

Kush na prishi gjithë ketë dashni
Pa e mallkue gjallë nuk mun po rri….
Namtë e medha i mbishin në shpi
Ujku i preftë kopenë e tij…
– Preftja bisha lopë e shqerra
Tana bletët ia griftë teja
Krejt iu thafshin pemët e reja
Thaftju rrushi në ato kreva
Kulla e troje ia gjujtë reja
Nuse e çika i mbetshin veja
Pamje e sy ia verboftë lpeja
Kurr mos gzoftë ai lule të reja
Shpirti i daltë në nji shkreti
Ku të mos e shohë njeri me sy
Kush na e prishi gjithë ketë dashni
U shfarostë deri në kaun e zi
Qyqja i kndoftë përjetë mbi shtat
Zot i madh zgjoje lugat
– Zgjoje lugat…

TON ZMALI 2013 Athinë