VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Më 19 maj 1881 lindi udhëheqësi i shquar i Turqisë Mustafa Qemal Ataturk

By | May 19, 2019

Komentet

Një pyetje e vështirë (Mbi fundin që zgjedhim..?) – Esé nga REXHEP KASUMAJ

 

1.
“Si doni të vdisni”, pyeste, m’një anketë, Marcel Proust miqtë e vet letrarë.

Shumë vite që këtej, mbahej një procesion varrimi në Dukagjin. Ishin motet e rënda të Millosheviqit. Kulmi i orgjisë së tij të përgjakur. I pyetur për zinë e djaloshit të vrarë shqiptar, një pjesëmarrës në kësollin e madh, do thoshte me të folmen lokale: jo, jo. Kështu jo. Âsht e rândë. Unë e mendoj dekën ndryshe. Me rend e me lule..!

Edhepse ndokush do të deshte një vdekje epike për të hyrë në këngë, ai ishte përgjigjur anonimisht, pa e njohur, në pyetjen e frëngut nguctar.

2.
Ndërkaq, tashmë në ambient e milje tjetër, do farkohej e jetonte një legjendë lavdie. Hero i saj ishte strategu i fushëluftës, gjenerali i famshëm i Rajhut gjerman Erwin Rommel. Besohej deri vonë se ishte shuar në Paris nga goditje predhash që i shikonte sfidueshëm e qetësisht. Domethënë si ushtarak, e pra vdekjeshpërfillës i vërtetë.

Porse, në fakt, si shkruan Jan Demas (“60 minuta histori gjermane”) ai do të vdiste krejt i çheroizuar.

Rivalët prisnin orën e tyre. Dhe ajo, me gjasë, kishte behur. I pëshpëritën Hitlerit në vesh se ky qenkësh mbështetës i fshehtë i “grupit Rommel” (njëjtësi rastësore emri) që pati kurajon t’i dilte kundër Führerit të shéjtnuar.

Ndaj dhe Prijësi i ariozofisë që akoma sundonte Europën, çoi dorë prej tij dhe e la të vdiste ultë e i poshtëruar nga një helm që i dhanë në veturën e braktisur, diku në periferinë e humbur.

3.
Pyetjen e Proustit, në heshtje e me psherëtimë, ndoshta e bëjnë të gjithë: njerëz të mirë e njerëz të këqij. Të vegjël, si kësolltari shqiptar apo, njëkohësisht, të mëdhenj si gjenerali adolfjan.

Veçse, aq më thellë e vetishëm, e bëjnë oligarkë rrethesh të epërme politike kur kohët e turbullta dhe sistemet e brishta vijnë bashkë me korbat e alternohen stuhishëm.

Natyrisht, frikshëm e njëj vështrimi të ndërdyshur në horizontin që errësohet, këtë pyetje të vështirë e shtrojnë, sidomos, ata që i trëmben, si mortit, statusit të lirë qytetar. Ditës jetëprerëse kur prangat e pushtetit të pafré s’do t’a mbrojnë më…E, ai vetë, ka aq shumë faje që janë zbërthyer në vuajtje kronike popullore!

Autori i pambërritshëm i “Princit” këshillon sundtarët t’i bëjnë të mirat ngadalë – që të kujtohen gjatë, kurse të ligat menjëherë – që të harrohen shpejt. Por kur të mirat janë pak, tepër pak dhe të këqijat mbipeshojnë, aherë kjo vuajtje shndërron fajin në akuzë kundër tyre.

Sepse, thjeshtë, rrallëkush ka ikur andej pa gjyqin e rëndë, moral a ligjor, të epokës..!

Intervista e fundit e Franco Zeffirelli-t: “Lutem shumë, e kam frikë vdekjen, personazhët që kujtoj Anna Magnani dhe Maria Callas!

«Kam frikë të vdes. Jam besimtar dhe lutem shumë, por kur i shoh mrekullitë e kopështit u them fëmijëve shpesh, do të vijë një ditë që unë këto bukuri nuk do t’i shoh më». Franco Zeffirelli, që posa ka firmosur një produksion të ri të Traviata-s (prej 21 qershorit në Arena di Verona) vuan trupërisht, por është i qetë në shpirt dhe e priti me gëzim çmimin nga Senati italian që iu dorëzua me një ceremoni të posaçme në prillin që shkoi. Intervista e mëposhtëme e dhënë me këtë rast është e fundit e regjizorit me famë botërore që u shua sot më 15 qershor në shtëpinë e tij në Romë.

Të dha efekt çmimi ?
Franco Zeffirelli: «Çmimet jenë mirënjohje për punën e një jete dhe nuk mund të mos priten me kënaqësi. Në jetën time kam patur fat të takohem me artistë të mëdhenj që më kanë mbështetur në punën krijuese».

Midis personazheve, cilët kanë qenë ata që të kanë zbavitur më shumë?
Franco Zeffirelli: « Anna Magnani dhe Maria Callas: dy Hyjnore me karaktere të vështira. Anna kishte dëshirë të darkonte me mua një mbrëmje, kur unë e garantova se do të ishim vetëm të dy. Por sapo i kisha premtuar, ra zilja e telefonit dhe nga ana tjetër Maria Callas më lutej të vinte se kërkonte këshillë prej meje, kështu që e ftova edhe atë në darkë. Vetëm pasi e mbylla telefonin m’u kujtua se kisha ftuar edhe Anna-n dhe se çfarë i kisha premtuar. Parashikova një mbrëmje ferri: unë i vetëm përballë dy primadonave, që nuk dinin asgjë për praninë e njëra-tjetrës».

Si shkoi puna?
Franco Zeffirelli: «E para mbërriti Arrivò Magnani, nuk i erdhi aspak mire dhe u tërbua kur mori vesh për praninë e Callas. Bije zilja dhe shkoj t’i hap derën këngëtares, e cila krej ndryshe nga Anna e priti me kënaqëso lajmin e darkës me aktoren dhe thirri me entuziazëm sikur të ishte një vajzë e vogël: “Faleminderit! Anna është një artiste e madhe, unë një varfanjake që përpiqet të japë më të mirën”».

Po Anna e tërbuar?
Franco Zeffirelli: «U qetësua menjëherë, sapo dëgjoi deklaratën entuziaste të Callas. Filloi një minuet i dashur midis dy tigreshave, që nisën të bënin garë se kush të ishte më modeste se tjetra. Por ishte edhe një problem tjeter që duhej të zgjidhja, se cila do të qendronte në tavolinë në krahun tim të djathtë.Prita sapo Anna u largua pak nga dhoma për të t’u kujdesur për make up-in dhe i thashē Callas: “Dëgjo e dashur, aktorja që ti admiron është më e madhe se ty në moshë, kështu që më duhet ta mbaj atë në krahun e djathte”. “Duhet patjetër”, u pëgjigj Maria».

Merreni me mend sikur Magnani ta kishte dëgjuar dialogun tim me Callas. Po të kish dëgjuar definicionin “më e madhe në moshë” do të qe katastrofë. Mbrëmja kaloi për mrekulli, ato llafazane që nuk më linin rradhë të flisja. Unë vetë u dorëzova sepse isha i privilegjuari i këtij takimi midis dy tigreshave të racës».

Zeffirelli o Zeffiretti, si do t’ju pëlqente nëse nëpunësi i gjendjes civile nuk do të kishte gabuar gërmat d emrit tuaj nga “tt” në “ll”?
Franco Zeffirelli: «Do të ishte më i përshtatshëm pë karierën time Zeffiretti, me një tingull mozartian, mbiemër i zgjedhur nga nëna ime që e dashuronte Mozarzin, por Zeffirelli më ka sjellë shumë fat».

Ennio Flaiano, e deformonte mbiemrin tuaj dhe e bënte Scespirelli. Çfarë kishte me ju?
Franco Zeffirelli: «Nuk e di pse, por më vonë ne u bëmë shumë miq. Unë lirisht i kam kritikuar të gjithë e kam kritikuar gjithçka dhe kjo duket ka pasur çmimin e saj, ka konseguenca».

Për shembull?
Franco Zeffirelli: «Më ka munguar mbështetja e kritikës italiane. Kritika italiane nuk më ka mbështetur kurrë. Edhe sot nuk më përmendin, sikur të mos ekzistuar».

Vitet që shkojnë a janë lodhje për ta vazhduar jetën?
Franco Zeffirelli: «Pleqëria është një barrë e madhe, por bëj gjithçka të krijoj dhe të kem ide të reja që të jem i angazhuar mendërisht. Kam keqardhje vetëm për dy projekte që më mbetën në sirtar: një film për Ferrin e Dantes, shumë e vështirë për t’u realizuar për shkak të efekteve speciale dhe nuk gjeta mbështetje ekonomike si dhe një afresk mbi jetën dhe veprën e Mediçëve»./Përktheu nga Corriere: Elida Buçpapaj

U shua në moshën 96 vjeçare regjizori i shquar Fraco Zeffirelli –

Më 14 qershor 1907 lindi poeti i shquar francez René Char (René Shar)

VOAL – René Char (frëngjisht: [ʃaʁ], 14 qershor 1907 – 19 shkurt 1988) ishte një poet francez i shekullit të 20-të dhe anëtar i Rezistencës franceze.

Char u lind në L’Isle-sur-la-Sorgue në departamentin e Vaucluse të Francës, më i riu nga katër fëmijët e Emile Char dhe Marie-Thérèse Rouget, ku babai i tij ishte kryetar i bashkisë dhe drejtor i Suvaxheve Vaucluse. Ai e kaloi fëmijërinë e tij në Nimons, shtëpinë e madhe familjare të përfunduar në lindjen e tij, më pas studioi si drejtues në shkollën e Avignonit dhe më pas, në vitin 1925, një student në L’Ecole de Commerce de Marseille, ku lexoi Plutarkun François Villon , Racine, Romantikët gjermanë, Alfred de Vigny, Gérard de Nerval dhe Charles Baudelaire. Ai ishte i gjatë (1.92 m) dhe ishte një lojtar aktiv rugby. Pas një pune të shkurtër në Cavaillon, në vitin 1927 ai kreu shërbimin e tij ushtarak në artileri në Nimes.

Libri i parë i Char, Cloches sur le Coeur, u botua në vitin 1928 si një përmbledhje e poemave të shkruara midis viteve 1922 dhe 1926. Në fillim të vitit 1929 themeloi revistën Méridiens me André Cayatte dhe botoi tre numra. Në gusht, ai dërgoi njëzet e gjashtë kopje të librit të tij Arsenal, botuar në Nimes, Palit Éluard, i cili në vjeshtë erdhi për ta vizituar atë në L’Isle sur la Sorgue. Në fund të nëntorit, Char shkoi në Paris, ku takoi Louis Aragon, André Breton dhe René Crevel, dhe u bashkua me surrealistët. “Profesion de foi du sujet” i tij u botua në dhjetor në edicionin e dymbëdhjetë të La Révolution surréaliste. Ai qëndroi aktiv në lëvizjen surrealiste në fillim të viteve 1930, por u distancua gradualisht nga mesi i viteve 1930 e më tej. Gjatë gjithë karrierës së tij, vepra e Char u shfaq në botime të ndryshme, shpesh me vepra arti me figura të shquara, duke përfshirë Kandinsky, Picasso, Braque, Miró, Matisse dhe Vieira da Silva.

Char u bashkua me Rezistencën franceze në vitin 1940, duke shërbyer nën emrin e kapiteni Alexandre, ku ai komandonte zonën e rënies së parashutës Durance. Ai nuk pranoi të publikonte ndonjë gjë gjatë luftës, por shkroi “Feuillets d’Hypnos” gjatë asaj (1943-1944), poezi e prozë që merreshin me rezistencën. Këto u botuan në vitin 1946 dhe ishin një sukses i madh. Gjatë viteve 1950 dhe 1960, përkundër përvojave të shkurtra dhe të pakënaqshme në teatër dhe film, Char arriti pjekurinë e plotë si poet. Në vitet 1960, ai u bashkua me betejën kundër vendosjes së armëve atomike në Provence. Ai vdiq nga një sulm në zemër në 1988 në Paris. Hotel Campredon (i njohur gjithashtu si Maison René Char) në L’Isle-sur-la-Sorgue është një koleksion publik i dorëshkrimeve, vizatimeve, pikturave dhe objets d’artit.

Char ishte një mik dhe bashkëpunëtor i ngushtë i Albert Camus, Georges Bataille dhe Maurice Blanchot midis shkrimtarëve, Pablo Picasso, Joan Miró dhe Victor Brauner midis piktorëve. Ai duhej të ishte në makinën e përfshirë në aksidentin që vrau të dy Camus dhe Michel Gallimard, por nuk kishte vend të mjaftueshëm dhe u kthye atë ditë me tren në Paris.

Kompozitori Pierre Boulez shkroi tre cilësime të poezisë Char, Le Soleil des eaux, Le Visage, dhe Le Marteau sans maître. Një miqësi e vonë u zhvillua gjithashtu midis Char dhe Martin Heidegger, i cili përshkroi poezinë Char si “a tour de force into the ineffable” dhe ishte vazhdimisht mysafir i tij në La Thor në Vaucluse.

Më 12 qershor 1924 lindi George Herbert Walker Bush, presidenti i 41-të i SHBA, mik i madh i shqiptarëve

VOAL – George Herbert Walker Bush (nganjëherë i referuar si George Bush senior), presidenti i 41-të i Shteteve të Bashkuara të Amerikës, lindi më 12 qershor 1924 në Milton, Massachusetts. Babai i tij, Prescott Sheldon Bush, një menaxher i bankës, u zgjodh si senator i Konektikatit në vitin 1952. Si rezultat, Bush menjëherë ndjeu nevojën për t’u angazhuar në mënyrë aktive në realitetin politik amerikan për të dhënë kontributin e tij. Ai merr pjesë si një aviator i marinës në Luftën e Dytë Botërore dhe merr një medalje për vlerën. Kthehu në shtëpi, ai përfundoi studimet e tij duke u regjistruar në Yale, dhe në janar 1945, pas përfundimit të luftës, u martua me Barbara Pierce, ai kishte gjashtë fëmijë.

Prej këtij momenti ai filloi të ngjitej në botën e politikës amerikane. Kongresmeni i Kongresit për dy mandate, ai përpiqet të hyjë në Senat pa sukses. Ai është emëruar ambasador i Kombeve të Bashkuara, president i Komitetit Kombëtar Republikan, kreu i zyrës së Kombeve të Bashkuara për marrëdhëniet me Kinën dhe gjithashtu drejtor i zyrës së Agjencisë së Inteligjencës (CIA).

Falë karrierës së tij të jashtëzakonshme politike dhe pasurisë së tij personale ekonomike, të fituar me një investim të favorshëm të naftës në Teksas, ai mund të lejojë që të aspirojë presidencën e Shteteve të Bashkuara. Përpjekja e parë, në vitin 1980, dështon. Ronald Reagan është kandidati republikan fitues dhe Bush bëhet nënkryetar. Me këtë rol, nga viti 1980 deri më 1988, ai është i interesuar në shumë çështje të brendshme: ai nënshkruan programe për të parandaluar kontrabandën e drogës në Floridën e Jugut, viziton më shumë se pesëmbëdhjetë vende si përfaqësues i Reaganit dhe ndërmerr beteja të ashpra kundër terrorizmit.

Në vitin 1988, George Bush u bë presidenti i dyzet e parë i Shteteve të Bashkuara, duke mposhtur guvernatorin e Masaçusetsit Michael Dukakis. Përcakton James Danforth Quayle si zëvendës të tij. Bush ishte zëvendëspresidenti i parë, pas Martin Van Burer në 1836, për të arritur në dhomën e ovale. Orientimi i tij në politikën e brendshme nuk ndryshon në lidhje me atë të paraardhësit të tij Reagan. Në politikën e jashtme, nga ana tjetër, ai dëshmon ndryshime të rëndësishme epokale: përfundimi, pas dyzet viteve, të Luftës së Ftohtë; rënia e komunizmit; shkatërrimin e Murit të Berlinit dhe fundin e Bashkimit Sovjetik me braktisjen konsekuente të presidencës nga Mikhail Gorbaçov.

Në vitin 1989 ai dërgoi trupa amerikane në Panama për të përmbysur regjimin e Gjeneralit Manuel Antonio Noriega i cili kërcënon sigurinë e Kanalit dhe amerikanëve që jetojnë atje.

 

George H.W. Bush në vitet ’90

Në gusht të vitit 1990, kur Iraku pushtoi Kuvajtin, Bush vendosi të ndërhyjë. Pas përpjekjes për të bindur presidentin iranian Saddam Hussein të tërhiqet, ai vendos të sulmojë Irakun. Ai sjell Kombet e Bashkuara së bashku dhe mbledh së bashku koalicionin më të madh të vendeve aleate të mbledhura që nga Lufta e Dytë Botërore për të ndaluar pushtimin e vendit saudit.

Operacioni quhet “Desert Storm”. Në natën midis 16 dhe 17 janarit 1991, më shumë se 500,000 ushtarë nga të gjitha kombet aleate janë dërguar, dhe 425,000 janë amerikanë. Pas javëve të luftimeve të përgjakshme, duke përfshirë edhe përmes bombardimeve ajrore të synuara, lufta përfundon me humbjen e Irakut dhe pavarësinë e Kuvajtit.

Në vitin 1992 ai përpiqet të zgjidhet për mandatin e dytë presidencial, por kandidati demokrat Bill Klinton fiton. Arsyet për këtë humbje: vëmendje e vogël ndaj problemeve të brendshme, rritjes së dhunës në qytete dhe krizës ekonomike.

Mikhail Gorbaçov tha për të:

Më kujtohet kur, pas Presidentit Reagan, ishte George Bush Senior i cili hyri në Shtëpinë e Bardhë, nuk duhej të prisnim pak para se të shkonim në rrugën e dialogut dhe të ishim në gjendje të ballafaqohemi me kërkimin e horizonteve të reja në drejtim të sigurisë dhe reduktimit të armët bërthamore strategjike. Ne patëm përshtypjen se lidershipi i ri amerikan ishte me vetëdije, në mënyrë të arsyeshme, duke u ngadalësuar.

George H.W. Bush me djalin e tij George W. Bush

Mandati i tij si president zgjati nga 20 janari 1989 deri më 20 janar 1993. George Bush është babai i George W. Bush, president i 43-të i Shteteve të Bashkuara të Amerikës.

George Bush Senior vdiq më 30 nëntor 2018 në Houston, në moshën 94 vjeçare.

Foto e ditës: Bill dhe Madeleine! Shpëtimtarët e Kosovës!

Presidenti Bill Clinton dhe Sekretarja e Shtetit Madeleine Albright marrin pjesë në festimet e 20 vjetorit të çlirimit të Kosovës!

Ata janë shpëtimtarët e Kosovës!

 

RUZHDI USHAKU – FIGURË E SHQUAR E KOMBIT – Nga ATDHE GECI

 

Në qytetin e lashtë të Ulqinit të Ilirisë, u lind e u rrit Prof. dr. Ruzhdi Ushaku figurë e shquar e kombit tonë. Ruzhdiu është krijues i mirëfilltë i mbi 100 studimeve shkencore. Koha shprehet Prof. dr. Ruzhdi Ushaku lëviz gjithmonë në kuptimin kulturor dhe historik. Shqiptarët patëm një ecje të vështirë dhe të bashkëgjakosur. Është dashtë të jemi më këmbëngulës kundër “historisë” së fajshme ndaj popullit dhe trojeve me emrin tonë. Kontributi i Prof dr Ruzhdi Ushakut në përgatitjen e brezit kombëtar për Kosovën e lirë dhe të bashkuar, është një vepër që duhet të vlerësohet. Udhët e dijeve në këtë botë janë të pafundme. Prof. Ruzhdi Ushaku për 43 vjet ligjërues në arsimin e mesëm dhe univerzitar në Kosvë e më gjerë tërë qenien e tij ia kushtoi artit, shkencës dhe letërsisë shqiptare. Ai i dha aq shumë dashuri, krijim e bashkëkohsi, sa mund ta quajmë me plotë kuptimin e fjalës, figurë të shquar të kombit tonë. Profesor Ushaku nuk qe ligjërues i thjeshtë mësimi. Ai në ligjëriatat e tij qe edhe krijues, dhe shkonte më përtej kornizave të mureve së kohës!..

Qyteti pellazgo-ilir, Ulqini, njihet si qytet i formuar qysh në antikën e hershme. Ulqini u lind në mijëvjeçarin e fundit të pellzgjisë. Populli i detit siç quheshin pellazgo-ilirët kishin shtrirje të gjerë edhe në këtë pjesë të Shqipërisë së lashtë. Populli pellazgo-ilirë i Ulqinit, ishte popull i arsimuar dhe kishte njohuri të mëdha, në matematikë, fizikë, skulpturë, poezi dhe filozofi. Në historinë mijëvjeçare të Ulqinit, më thotë Prof.dr. Ruzhdi Ushaku, janë bërë disa hulumtime për këtë anë të  Shqipërisë, por, një e vërtetë më e plotë le shumë për të dëshiruar. Vetëm deti dhe llapuqitjet e tij e dinë të vërtetën e saktë, dhe biografinë e plotë të qytetit të Ulqinit. Varrezat në Vuksanaj, janë të periudhës së hershme pellazgo ilire, përtej kohës të mbretit Bind. Në të gjitha ngjarjet e mëdha historike të kombit tonë, Ulqini shqiptar është gjakosur si asnjë qytet tjetër i trojeve tona. Përkundër dramave të mëdha që i përjetoi populli ynë nëpër histori, Ulqini i mbijetoi shuarjes, por jo dhe zvogëlimit.

Në këtë qytet me histori poetiko-tragjike u lind dhe u rritë, dijetari, artisti i fjalës së shkruar, dhe filologu ynë i shquar, Prof. dr. Ruzhdi Ushaku. Udha gjuhësore dhe shkrimore drejt Kosovës e më përtej, Prof Ruzhdi Ushakut i hapin mundësi pune dhe krijimi. Në vitin 1965 Ruzhdi Ushaku pranohet Profesor i Latinishtes dhe Frëngjishtes në Gjimnazin “Zenel Hajdini” në Gjilan. Në Gjilan, Ruzhdiu pritet si vëllai mes vëllëzërve. Aty Profesor Ushaku qëndron deri në vitin 1969. Nxënësit në Gjilan e donin dhe i donte. Arsimi ishte rruga për t´u pavarësuar Kosova. Kalimi nga demonstratat në luftë, kërkonte dije më të mirëfillta dhe guxim. Prof Ruzhdi Ushaku ishte një gjak i ri në vizionin e nxënësve të asaj kohe. Ora e Latinishtes me Prof Ruzhdi Ushakun ishte lënda më e dashur për nxënësit e etur për dije. Nga ajo gjeneratë nxënësish, dolën mjek, ingjinierë, arkitekt, matematicientë, muzicientë, shkrimtarë, dhe gjuhëtarë të shquar në Kosovë.

Prandaj, kontributi i Prof Ruzhdi Ushakut në përgatitjen e brezit kombëtar për Kosovën Republikë, qe një vepër e mirëfilltë e profit. Ai në ligjëriatat e tij me nxënësit ishte edhe krijues, ai shkonte më përtej kohës. Nxënësit përmes pyetjeve ( e pyesnim profesor Ushakun për tema jashtë librave të shkollës ) , duke i kërkuar t´ia heqnim koren, të fshehtave të historisë dhe të kulturës së fillimit. Prof.dr. Ruzhdi Ushaku ishte njeriu që s´pritonte të përgjigjej, ai na i tregonte urat si bëhen kalimet në të ardhmen. Në Kosovë Prof Ruzhdi Ushaku do të krijoj shumë miq të artit dhe të shkencës. Fal talentit dhe zgjuarsisë së tij krijuese, Prof.dr. Ruzhdi Ushaku ftohet në Fakultetin Filozofik të Prishtinës, fillimisht bashkëpunëtor i jashtëm, e mëpastaj edhe mësimdhënës në Fakultetin e Gjuhës dhe të Letërsisë Frënge.

Në të gjitha vlimet e mëdha shoqërore e politike në Kosovë, Prof, Ruzhdi Ushaku mbajti qëndrim prej shqiptari të palëkundur. Ai në asnjë çast nuk u tund nga kërcënimet dhe diferencimet e pushtetit. Jeta e Prof. dr. Ruzhdi Ushakut ishte plotë sprova krijuese e ngjitje kariere. Pas 25 vjet të punës dhe veprimtarisë së tij krijuese, Profesor Ushaku në vitin 1985 zgjidhet profesor ordinar, në Fakultetin e Filologjisë, të Universitetit të Prishtinës. Prof,dr. Ruzhdi Ushaku për 43 vjet jetë të pareshtur në arsim Ushaku i dha ndriçim dijesh një berizi të tërë nxënësish dhe studentësh. Shumë janë mirënjohjet dhe falenderimet për Prof.dr.Ruzhdi Ushakun, por, maja e të  gjithë majave, dhe mirënjohjeve, kujtoj s´e janë nxënësit e tij të ditur, dhe njëqind ese për artin dhe shkencën shqiptare. Biojeta e prof. dr. Ruzhdi Ushakut është shumë e gjerë, dhe s´mund të përfshihet në një ese kaq të shkurtër.

Akademia e shkencave të Shqipërisë në bashkëpunim me Komunën e Ulqinit, Këshillin kombëtar të Shqiptarëve, Qendrën kulturore – Ulqin, Shoqatën e artistëve dhe intelektualëve – Art club – Ulqin, Bashkimin e krijuesve Shqiptarë në Mal të Zi dhe Fondacionin “Lika” organizuan në hotelin Mediteran të Ulqinit një mbrëmje solemne, me rastin e dekorimit të prof. dr. Ruzhdi Ushakut me titullin “Nderi i Akademisë” dhe “Mirënjohja e qytetit”. Medaljen “Nderi i Akademisë”, Prof. dr. Ruzhdi Ushakut ia dorëzoi sekretari i Akademisë së shkencave të Shqipërisë Jorgo Bulo, derisa kryetari i Kuvendit komunal të Ulqinit Fuad Haxhibeti i dha mirënjohjen e qytetit të Ulqinit.

Prof. dr. Ruzhdi Ushaku u lind në Ulqin, më 1938. Shkollën fillore e kreu në vendlindje, normalen në Prishtinë. Fakultetin Filozofik – Degën e Gjuhës e Letërsisë Frënge dhe të Gjuhës Latine i kreu në Sarajevë, më 1964. Gjate studimeve në Sarajevë ishte një vit kryetar i Klubit te Romanistëve. Në Paris, më 1962/63, kreu shkallën e pestë të studimeve moderne frënge me ç’rast merr apsolve Diplome Superieur d`Etudes Francaises Modernes. Në vitin 1968/69 regjistrohet në studimet pasuniversitare në Fakultetin Filologjik të Universitetit të Beogradit ku, më 1972 magjistron me temën “Shprehjet idiomatike në tekstet bashkëkohore të gjuhës frënge në serbokroatisht”. Në të njëjtin fakultet doktoron në vitin 1979. Nga viti 1971 punoi mësimdhënës i gjuhës frënge dhe te asaj latine ne Degën e Gjuhës dhe te Letërsisë Frënge pranë Fakultetit Filozofik (tash atij të Filologjisë) Nga viti 1985 ishte profesor ordinar i këtij Fakulteti. Kryetar i departamentit të Romanistikës, kryetar i Këshillit Mësimor Shkencor te Universitetit të Prishtinës. Me 2006 u pranua anëtar-akademik aktiv ne Akademinë Evropiane te Arteve me seli ne Leuze të Belgjikës.

Prof. dr. Ushaku intenzivisht merret me hulumtime shkencore. Më 1990 profesor Ushaku u propozua kandidat për anëtar të Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Kosovës. Prof.dr.Ushaku është autor i shumë librave nga fusha e fillogjisë,

1. “Kërkime fiologjike”, 2. “Fjalitë hipotetike me sI në gjuhën bashkëkohore frënge të teksteve letrare,

3. “Paralele të ligjërimit poetik”,

 4. Monografia “Ulqini në gjurmë të shekujve”,

5. “Hulumtime etnolinguistike”,

6. “Veprimtaria shkencore e prof.dr. Ruzhdi Ushakut”,

7. “Ndihmesa onomatologjike nga hapësira iliro-arbërore” në bashkëautorsi me Jusuf Liken 8.

“Ulqini nga dritaret e kohës” dhe

 9. “Ulqini në përmasa kërkimi dhe frymëzimi” etj.

Perveç veprave më lartë, Ushaku botoi rreth 100 punime-studime të veçanta shkencore edhe në gjuhë të huaja  (serbokroatisht, frengjisht, anglisht, gjermanisht dhe japonisht ) qoftë në versione integrale, qoftë në formë të përmbledhjeve. Veprimtaria krijuese e Prof. dr. Ruzhdi Ushakut, është e vlerësua shumë nga  akademikët shqiptarë dhe të huaj. Prof. dr. Ruzhdi Ushaku ligjëroi në shumë vende të botës. Vlen të theksohen ligjëratat e tij shkencore në vitin 1973 në Universitetin e Sorbonës ( Ecole des Hautes Etudes ). Luftërat aq sa janë qytetëruese, aq janë edhe vrasëse. Kacavjerrja nëpër shkallët e diturisë ( flas për kohën time ) më thot Ushaku, nuk qe aspak e lehtë, mbase, ngjitjet nuk bëheshin pa një pikë mbështetje poshtë. Shqiptarët kemi një ecje historike të gjakosur, shprehet Profesor Ushaku. Duhet të jemi më këmbëngulës kundër “historisë” së fajshme. Koha është e pamëshirshme, ikën. Kontributi i Prof. dr. Ruzhdi Ushakut në përgatitjen e brezit kombëtar për Kosovën e lirë dhe të bashkuar, është një vepër që duhet të lexohet për së mbari. Shëndet dhe krijimtari, Profesor dr. Ruzhdi Ushakut! Shëndet!

Atdhe Geci – Dortmund, 2019

Disa kujtime te thjeshta per Luan Myftiun Nga Natasha Pustina

Ishim ne vitin e trete te shkolles se mesme, aty nga fillimi i vitit,dinim qe ish ndruar mesuesi i letersise,te cilin e kishim edhe mesues kujdestar e thjeshtë ishim mesuar me te.Prisnim te riun.

Hyn ne klase Luan Myftiu,i holle,i gjate, elegant edhe pse i veshur thjeshte, por me shije e shume i rregullt.

Beri nje prezantim te qete , pa zbukurime dhe hyri shpejt ne teme:- Jeta dhe vepra e Pushkinit.

Ngelem te mahnitur nga spjegimi i tij.

Nuk pipetinte as miza.

Ishte ora e pare e mesimit qe, na erdhi keq te degjonim tingujt e ziles.

Nderpreu spjegimin u afrua ne kateder dhe tha:- Keni detyre shtepie ,analizen e poezise “Ciganet,,

Do tu degjoj une  juve.

Pak nga ne e kishin lexuar, midis tyre edhe une,qe e kisha shume per zemer.

U ngrita me deshire dhe ai me degjoi me shume kuriozitet, duke me ngacmuar here pas here, mbaj mend qe beme debat per dashurine e lire te Zamfires, e per veprimin e Alekos.

Mesuesi yne i dashur,ishte feminist qe kishte shume respekt per dashurine e lire dhe sjelljen delikate e te embel karshi femrave.

Çuditerisht edhe mua me erdhi mire nga ky vleresim i tij dhe fillova te flisja lirshem.

Natyrisht u vleresova maksimalisht dhe terhoqa vemendjen e mesuesit , qe vazhdimisht ne referate me kerkonte te thosha mendimin tim.

Keshtu me qelloi edhe ne referatin e “Lumi i vdekur,, ne vitin tjeter .

– Per çfarë ke shkruar, me pyet Luani.

-Kam shkruar gjate, i them, por me duket se jam shperndare dhe nuk di si ta quaj.

– Pa ec ketu na lexo- tha.

Mbasi mbarova, me tha, por ke bere nje analize te shkelqyer te vepres.

Nuk qendroi gjate ne gjimnas, e derguan ne nje shkolle 7 vjecare,ashtu ishin atehere,ne ate shkolle ishte mesuese edhe ime me, e cila vjen nje dite ne shtepi, duke e lavderuar shume Luanin,midis te tjerave me tha:-

Me habiti fakti qe te njihte ty mire dhe meqenese, ne ne ate kohe, plotsonim dokumentat e studimeve te larta,mos e lere vajzen te studjoje dege te tjeta, dergoje per letersi,ka shume talent, i tha.

Si dhe cdo prind, edhe te mijte donin per vajzen e tyre dicka me te madhe, kishte filluar industria kimike dhe une u bera kimiste,por prof. tim te dashur te letersise,edhe pse per pak , nuk do ta harroj kurre.

U prehsh ne paqe ,me se fundi, zoti i nderuar Luan Myftiu.

(Video) Tenori Ramë Lahaj, një shembull i rrallë i suksesit

Në qytezën ku u lind dhe u rrit, në Istog, nuk kishte shkollë muzike. Nuk rrjedh nga një familje muzikantësh. Përjetoi sfida para dhe gjatë luftës në Kosovë. U përballë me shumë pengesa në Kosovën e pasluftës, por asnjëra nga këto, nuk e ndali artistin shqiptar Ramë Lahaj të realizojë synimet e tij si tenor. Ai sot është emër i ri, që po ngjitet në disa nga skenat më të njohura botërore të operës. Zoti Lahaj foli për Zërin e Amerikës, pas një koncerti të tij në Uashington, ku tenori shqiptar ngriti në këmbë të pranishmit me zërin e tij.

Duartrokitjet ishin të gjata në koncertin që u mbajt në qendrën Kosmos, nën organizimin e ambasadës së Kosovës dhe Organizatës së Arteve të Bukura në Uashington, për nder të 20 vjetorit të përfundimit të luftës në Kosovë.

Sigurisht që ishte kënaqësi, sepse në mesin e shumë shqiptarëve të cilët i japin Kosovës një imazh shumë të mirë, kishim edhe shumë diplomatë të huaj, diplomatë amerikanë, miq të Kosovës e shumë e shumë tjerë. Sigurisht që është kënaqësi, ne na duhet të prezantohemi sa më mirë që të jetë e mundur para botës. Kështu që mundem të them se ishte një prej aktiviteteve të mia më të rëndësishme të këtij sezoni“, tha tenori Lahaj për Zërin e Amerikës.

Ylli i mbrëmjes është një emër i ri në skenën ndërkombëtare të muzikës klasike. Ai i ngjiti shkallët e teatrove më të njohur në botë, për një kohë të shkurtër duke u shpallur edhe fitues i çmimit të tretë të garës ndërkombëtare të operës për këngëtarë të rinj, “Operalia”. Por për të ardhur deri këtu, për tenorin 35 vjeçar nuk ishte e lehtë, ai ka patur një rrugëtim të pazakontë.

“Fëmijëria ime ka qenë si e çdo fëmije në Kosovë. Është pak e vështirë ta konceptosh, sepse kanë ndodhur shumë gjëra në një periudhë të shkurtër. Mua më kujtohet që edhe shkolla e mesme ka qene një periudhë e improvizuar, po ashtu edhe shkolla fillore. Muzika për të cilën unë kam pasur qejf të hulumtoj, nuk egzistonte, nuk kemi pasur shkollë muzike”, tha artisti shqiptar.

Veç këtyre sfidave, situata në Kosovën e fundit të viteve ‘90 shuajti ëndrrën e zotit Lahaj për karrierë si solist në opera.

“Ëndrra kryesore dhe e vetme atëherë ka qenë çlirimi i vendit dhe mbijetesa në atë periudhë, në atë regjim që u bë i padurueshëm dikur.”

Çlirimi i vendit i riktheu atij shpresën, por edhe i vendosi qëllime të reja në jetë.

“Ka qenë mbaslufta kur mendova se teknologjia do të jetë shumë e kërkuar në vitet 2000-2001 kur unë përfundova shkollën e mesme. Pas eksperimentimit në elektroteknikë e kuptova se, e para nuk është për mua dhe e dyta kam menduar se jemi gjeneratë e cila duhet të fillojë furishëm ndërrimin e imazhit të Kosovës, atë që na ishte imponuar për vite të tëra prej regjimit që e dimë shumë mirë. Mora një iniciativë për të hulumtuar diçka në muzikë dhe e kam pa që është një prej mënyrave më të mira për t’i treguar botës, që ne jemi pjesë e Evropës dhe se nuk kemi dallime me ta.”

Artisti shqiptar u diplomua në Akademinë e Arteve të Tiranës, në vitin 2008. Por ishte sezoni 2013-2014 periudha e shpërthimit të tij. Ai ndjeu suksesin, pasi po interprentonte role të mëdha krah emrave të suksesshëm dhe në teatrot e njohura të operës, në të katër kontinentet.

“Bashkëpunimi me legjenden e gjallë të lirikës Plaçido Domingo mund të them se është një prej momenteve të mia, ku karriera ime ka marrë një lloj vule dhe une si Ramë kam marrë një llojë aprovimi që nuk ka hiç rëndësi më, se nga vjen ti, nuk ka rëndësi se si je rritë dhe nëpër çfarë ke kaluar. Ka shumë rëndësi kush je dhe çfarë po bën për momentin. Kam gjetur një mbështetje në gjithë botën për talentin, jo për Ramën si individ, sepse ti mund të jesh prej ngado, por kam gjetur gjithmonë mbështetjen e talentit”, tha tenori Lahaj.

Tenori Lahaj u sugjeron të rinjve të talentuar në Kosovë që të mos dorëzohen drejt arritjes së synimeve të tyre. Një sugjerim ka edhe për institucionet kulturore.

“Është e patolerueshme që 20 vjet pas luftës të mos ketë një sallë koncertesh si duhet, sepse kjo shuan një shpresë më shumë të një artisti të ri, ose të një fëmije të ri, i cili ka qejf të merret ose të eksperimentojë në artet e mirëfillta.”

Artisti shqiptar bisedoi me Zërin e Amerikës në një periudhë të rëndësishme të karrierës së tij. Në fillim të muajit ai debutoi në Operën e Los Anxhelosit, ku do të qëndrojë për disa ditë. Ndonëse karriera e tij zhvillohet jashtë kufijve shqiptarë, artisti nga Kosova nuk harron rrënjët e tij, duke interpretuar edhe këngë me motive kombëtare./ZA

 

AUSTRALIANIA ASHLEIGH BARTY KAMPIONE E VAJZAVE TENIS 2019, ROLAND GARROS PARIS – Nga Fritz RADOVANI

 

Vajza simpatike Ashleig (Ash) BARTY, Ausraliania teniste 23 vjeçare (asht le me 24 Prill 1996), sot asht edhe fituese e Kupes së kampionatit tenisit Roland Garros në Paris 2019.

Ndeshja do të zhvillohej me daten 8 qershor 2019, po per arsye shiu u shty mbas mesnate kështu, ajo u zhvillue me daten 9 qershor, në mesnaten australiane…

Rruga e tenistes Ashleig per me mërrijtë tek podi i Kupës së kampiones ka vështirsitë e saja gati 50 vjeçare, që vajzat e Australisë së largët nuk kanë mërrijtë me hype tek podi i fitores së kampionatit, gja që Ash-i e mërrijti në 2019 vetem me aftësi dhe merita. Natyra e Saj e heshtun, e pafjalë dhe puntore si bleta, Ash-in e rreshtoj nder sportistet e asaj plejade të Nderueme të Shek. XXI që Bota moderne vertetë na e ka lakmi…

Mjeshtria e saj nuk ka nevojë per rreklame e foto nder cepat e rrugave të bukra, Ajo me rraketen e vet sot ka mija e mija tifoza të tenisit, që e adhurojnë dhe e simpatizojnë vajzen e heshtun që, kudo Ajo lot e nderon Flamurin e Australisë Saj fort të dashtun.

Po të shikoni me kujdes ndeshjet e Saja të tenisit në dyshe, ku ka fitue me aftësi Kupen e Kampioneve me shoqen e vet CoCo Vandeweghe, tregon se Ash-i po then rekorde…

Në kampionatet e fundit Ash-i mërrijti numuri 8 në rreshtimin botnor të tenisit vajzave. Po Ash-i nuk e ndaloi vrapin e saj drejtë podit fitores në Paris të Francës, ku mbas disa ndeshjeve të bukra me aset e Vajzave të tenisit botnor, Ajo mërrijti në finale me Çeken e njohun Marketa Vondroušová, të cilen e mujti me rezultatin e thellë 6 – 1 dhe 6 – 3, tue u shpallë Kampione e tue kalue Nr. 2 të rreshtimit botnor të vajzave në WTA Tenis 2019.

Duhet vlersue edhe puna e palodhun e mjeshtrit Saj, trajnerit që dijti me e drejtue.

Me tenisten Ashleig (Ash) BARTY, që u le në Ipswich, Queensland, sot per fitoren e Kupës së tenisit Roland Garros së Parisit festojnë edhe banorët e Ipswichit Queensland, po edhe të gjitha qytetet tjera të Australisë, e kryesisht Melbourne, ku Ash-i presim të hypin prap në podin e Fitoreve të Kampiones Kupës së Australisë në vitin 2020…

            Melbourne, 9 Qershor 2019.

Më 7 qershor 1848 lindi piktori gjenial francez Paul Gaugain

VOAL – Paul Gauguin  (Pol Gogen) ka lindur në Paris më 7 qershor 1848. Prindërit e tij janë gazetari francez Clovis Gauguin dhe Aline Marie Chazal, vajza e André Chazal, i cili punon si gdhendës dhe Flora Tristàn, një shkrimtare peruane, feministe dhe socialiste e zjarrtë. Prindërit janë kundërshtarë të mëdhenj të regjimit politik të Napoleonit III, për të cilin ata janë dënuar në mërgim dhe në 1849 ata duhet të largohen nga Franca, të largohen për në Peru.

Babai i Polit vdes gjatë udhëtimit dhe Aline Chazal dhe fëmijët e saj mbërrijnë vetëm në Peru, duke u mirëpritur nga familja e nënës në Lima. Gauguin kaloi një pjesë të fëmijërisë së tij në Peru me motrën e tij Marie Marceline dhe vetëm gjashtë vjet më vonë ai u kthye në Francë me nënën dhe motrën e tij, meqenëse gjyshi i tij vdiq. Pas mbërritjes në Francë, ata marrin mikpritjen nga xhaxhai i atit Isidore Gauguin.

Gauguin, që nga viti 1859, ka studiuar në qytetin e Orleans në Petit-Seminaire dhe gjashtë vjet më vonë kryen testin për t’u bërë pjesë e Marinës, të cilin megjithatë nuk e kalon. Në të njëjtin vit ai vendosi të niste një anije tregtare si një student pilot, duke filluar në dhjetor nga Porti i Le Havre. Ai pastaj arrin në Brazil, në qytetin e Rio de Janeiros. Ai është i lumtur të shohë përsëri Amerikën Latine dhe udhëton për në Panama, Ishujt Polineziane dhe Inditë. Gjatë këtyre udhëtimeve ai gjithashtu viziton varrin e të atit.

Në vitin 1867, gjatë aventurave të tij, mësoi për vdekjen e nënës së tij në Francë. Pas kësaj ngjarjeje të dhimbshme, vitin e ardhshëm ai vendosi të regjistrohej në Marinën Franceze, duke kryer detyrat e tij në anijen franceze Jéröme Napoleon dhe duke marrë pjesë në luftën franko-prusiane.

Një vit më pas ai u shkarkua nga marina dhe u kthye në Paris. Ai është njëzet e tre vjeç dhe fillon të punojë në agjencinë franceze të këmbimit valutor, Bertin. Pas takimit me piktorin Emile Schuffenecker dhe me këshillën e mësuesit të tij, Gustave Arosa, ai filloi të përkushtohej në pikturë, duke ndërmarrë profesionin si një mësim të vetëm. Tutori i tij ka një koleksion të rëndësishëm arti që përmban piktura nga Eugène Delacroix, nga e cila Pali frymëzohet.

Në vitin 1873 takoi Mette Sophie Gadin, një vajzë e re daneze, me të cilën u martua në të njëjtin vit. Çifti do të ketë pesë fëmijë: Emile, Aline, Clovis, Jean-René dhe Paul. Vitin e ardhshëm ai ndoqi Akademinë Colarossi dhe u takua me Camille Pissarro, piktor francez impresionist, i cili i dha atij këshilla të rëndësishme që do të ndikonin në mënyrën e tij të pikturës. Gjatë kësaj kohe bleu piktura impresioniste dhe ekspozoi punën e tij të peizazhit në Sallonin e Parisit. Në këtë periudhë ai gjithashtu bëri vepra të shumta, duke përfshirë “Etude de nu ou Suzanne cousant”. Në pikturat e tij, një nga subjektet më të përfaqësuara është ajo e akoma e jetës, në të cilën frymëzon Claude Monet dhe stili i tij piktor.

Më 1883 ai e la punën e tij për t’iu përkushtuar plotësisht pikturës, por nuk arriti suksese të mëdha. Në këtë rrethanë ai vendos të shesë të gjitha veprat e tij për ta mbajtur familjen e tij ekonomikisht.

Pas ekspozimit të punimeve në ekspozitën e fundit të organizuar nga lëvizja impresioniste tre vjet më vonë, ai la familjen e tij në Danimarkë për të kaluar në Brittany, një rajon francez.

Në këtë periudhë ai bëri piktura të shumta në Pont Aven, një nga vendet në rajon ku shpesh shkoi. Në Brittany ai njeh gjithashtu një piktor shumë të ri, Emile Bernard, i cili përdor stilin pikturor të quajtur “cloisonnisme”, i cili kujton artin e qelqit. Në këtë periudhë u takua edhe me vëllezërit Theo dhe Vincent Van Gogh. Në dy vitet e ardhshme ai u nis për në Panama me piktorin Charles Laval dhe më pas shkoi në Martinikë. Në kthimin e tij në Francë, ai kalon një kohë të shkurtër në Arles me Vincent Van Gogh. Falë ardhjes së Paul Gauguin, gjendja e shëndetit mendor të Van Gogh përmirësohet ndjeshëm. Ky përmirësim shëndetësor nuk zgjat shumë, sepse piktori holandez ndërpret një pjesë të veshit me një brisk më 23 dhjetor 1888. Në këtë rrethanë dramatike, Gauguin largohet nga Arles.

Ai vazhdon t’i kushtojë vetvetes veprimtarisë së tij artistike dhe një nga veprat që ai krijon në këtë periudhë është “Vizioni pas predikimit”, në të cilin ai përdor një stil simbolik, duke u përplasur definitivisht me impresionizmin. Fryma e tij e madhe krijuese e udhëheq atë për të pikturuar piktura të reja si “Le Christ Jaune”, “La Belle Angèle” dhe “Calvaire breton”, në të cilën ndikimi i stilit piktural të Vincent Van Gogh është shumë i dukshëm.

Midis 1889 dhe 1890 ai u kthye në Brittany dhe një vit më pas u nis për në Tahiti, ku ai arriti të shiste një nga pikturat e tij, “La Belle Angèle”. Gjatë qëndrimit të tij ai ka një interes të madh në kulturën maore dhe zakonet e saj, duke përshkruar skenat e jetës së përditshme dhe njerëzit lokalë në pikturat e tij. Gjatë qëndrimit të tij ai ka një interes të madh në kulturën maore dhe zakonet e saj, duke përshkruar skenat e jetës së përditshme dhe njerëzit lokalë në pikturat e tij. Ndër pikturat që ai pikturoi në këtë periudhë janë “Paroles du diable” dhe “La Fille à la mangue”.

Në qershor 1893 ai lë Tahiti të kthehet në Francë. Disa muaj më vonë ai ekspozoi dyzet e një vepra të bëra gjatë qëndrimit të tij tahiti, tri piktura në Brittany dhe disa skulptura në galerinë e artit francez të Paul Durand-Ruel. Ai nuk merr një gjykim pozitiv artistik nga kritikët francezë për veprat e tij tahiti, për të cilat ai mbetet shumë i zhgënjyer.

Vitin e ardhshëm, nga prilli në nëntor, ai qëndroi përsëri në Brittany, në Pont Avene, i cili u bë shumë i famshëm për suksesin e shumë artistëve. Në korrik të vitit 1895 ai u largua nga porti i Marsejës dhe më pas arriti në Paapete, në ishullin e Tahitit, ku u vendos deri në vitin 1901. Po atë vit ai u largua nga Tahiti, për të shkuar përgjithmonë në ishujt Marquesas. Duke sfiduar varfërinë, ai vazhdoi aktivitetin e tij artistik deri në vdekjen e tij më 8 maj 1903 në Hiva Oa, për shkak të sifilisit.

Ndahet nga jeta diplomati austriak Albert Rohan – ishte kundërshtar i çdo ideje për ndarjen e veriut të Kosovës

Diplomati austriak, Albert Rohan, ish zëvendës i krye negociatorit të Kombeve të Bashkuara për statusin e Kosovës, ndërroi jetë të mërkurën.

Ministria e Jashtme austriake tha se vdekja e tij është një humbje e rëndë.

Albert Rohan, i cilësuar shpesh si një diplomat shembullor, që nga vitet e 90-ta ishte përfshirë në përpjekjet për të vendosur paqen në Ballkan dhe për hapjen e perspektivës evropianë për vendet e rajonit.

Ai kishte hyrë në shërbimin diplomatik që në vitin 1963 dhe fillimisht kishte shërbyer në ambasadat e Austrisë në Londër dhe Beograd.

Në vitin 1977 qe emëruar në postin e shefit të kabinetit të sekretarit të përgjithshëm të OKB-së Kurt Valdhajm.

Më pas kishte shërbyer edhe në vende tjera si ambasador dhe në vitin 1996 ishte emëruar sekretar i përgjithshëm në ministrinë e Jashtme të Austrisë.

Në vitin 2006 ai përkrah ish presidentit finlandez, Martti Ahtisaari, drejtoi negociatat për statusin politik të Kosovës. Në bazë të planit të hartuar prej tyre, Kosova shpalli pavarësinë në shkurt të vitit 2008.

Presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi, u shpreh i pikëlluar për vdekjen e ambasadorit Albert Rohan. “Si negociator në dialogun për statusin e Kosovës dhe si diplomat austriak, Albert Rohan kontribuoi shumë për vendosjen e paqes në rajonin tonë. Do ta ruajmë kujtimin për të si një diplomat shembullor, që bëri shumë për popullin e Kosovës”, shkroi ai.

Zëvendëskryeministri i Kosovës, Enver Hoxhaj, tha se “kemi humbur sot Albert Rohan, një nga gjigantët e diplomacisë evropiane dhe një nga paqebërësit më të mirë në Ballkan. Ai do të mbahet mend për aftësitë e tij të veçanta diplomatike dhe intelektuale, prej të cilëve kam mësuar shumë gjatë viteve rreth artit të negociatave”.

Ambasadori Rohan, mbështeste bisedimet për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, por ishte kundërshtar i çdo ideje për ndarjen e veriut të saj apo dhënien e një autonomie rajonale për atë pjesë. Në një intervistë me Zërin e Amerikës, ai pati thënë se “veriu i Kosovës duhet të ri integrohet në strukturat administrative e ligjore të Kosovës dhe plani i Ahtisaarit duhet të zbatohet. Unë kundërshtoj ndarjen, autonominë rajonale për dy arsye. E para, thjeshtë nuk është e arsyeshme të ketë dy lloje të komunitetit serb, një që do të ketë autonomi rajonale dhe një tjetër që nuk do ta ketë në pjesën tjetër të vendit. E dyta, autonomitë rajonale nuk janë të nevojshme, meqë plani i Ahtisaarit siguron të gjitha të drejtat e domosdoshme për komunitetin serb që të administrojë punët e tij në nivelin komunal. Ata mund të bashkëpunojnë me komunat tjera dhe mund të krijojnë asociacionin dhe kjo nuk është një dispozitë që ne e kemi shpikur, por është e mbështetur në Kartën e Këshillit të Evropës për vetëqeverisjen lokale. Pra të gjitha komunat mund të krijojnë asociacionin politik dhe të bashkëpunojnë me njëra tjetrën, prandaj autonomitë rajonale nuk janë të nevojshme“, kishte deklaruar ai për Zërin e Amerikës.

Studenti shqiptar ndërton duar robotike

Studenti 24-vjeçar nga Prishtina, Endrit Toplica ka bërë një dorë robotike që mund të përdoret për personat me duar të amputuara.

 

Toplica pajisjet i ka blerë në dyqanet online jashtë vendit dhe dorën prej plastike e ka shtypur me një printer 3D.

Këtij studenti i janë dashur 6 muaj për të bërë një dorë të tillë. “Dora robotike, në të ardhmen mund t’iu përshtatet njerëzve në vend të një proteze statike, e cila lëviz në ndikim të muskujve. Dora i ka pesë motorë brenda që bëjnë lëvizje lineare, lëvizje drejt, para dhe mbrapa. Kjo pajisje e vogël, lëvizjet e muskujve i shndërron në sinjale elektrike, ajo i dërgon përmes një pllake të vogël kontrolluese dhe brenda ka një algoritëm që të gjitha sinjalet elektrike i dërgon në lëvizje për secilin motor, varësisht si e ke menduar ti ta lëvizësh dorën, kjo i bën ato lëvizje”, thotë studenti Toplica.

Ai thotë se tashmë mundet ta realizojë shumë më shpejt. “Deri 90 për qind është masa e saktësisë dhe 10 për qind që mund të gabojë. Personi ka nevojë për testim dhe prova deri sa të dijë, të mësohet të punojë me të. Kjo dorë mund të shërbej si protezë dhe protezë shumë më e lirë dhe që ofron më shumë gjëra se sa protezat e zakonshme. Nëse ia vendos këtë dorë dhe pas pesë vjetëve normalisht, fëmijës pse personit i ndryshon madhësia e njërës dorë, lirisht të gjitha pjesët elektrike, motorët i ruan dhe vetë e printon një madhësi më të madhe dhe ia vendos të gjitha, për një kosto shumë më të ulët, pra nuk ke nevojë ta ndërron të gjithë protezën”, thotë ai.

Në Klinikën Ortopedike, rreth tre mijë persona në vit kërkojnë shërbime/proteza për njërën nga gjymtyrët e trupit. Vendosja e një dorë robotike mund të bëhet pa u konsultuar me ortopedin.

Në një të ardhme të afërt, Endriti thotë se mund të fillojë prodhimin e më shumë pajisjeve të tilla për ata që kanë nevojë. /REL