VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Më 14 janar 2018 u nda nga jeta poeti dhe profesori i Universitetit të Prishtinës Basri Çapriqi

By | January 14, 2019

Komentet

SHQIPTARËT QË NA THËRRASIN NË RUMANI. SI NË EUROPË E AMERIKË… – Nga VISAR ZHITI

– Ështe poezia që na bashkon, jo vetëm ajo që shkruhet –

Kam qenë mes disporës shqiptare në SHBA, me histori shekullore, që ka “Vatrën dhe Diellin e saj”, që i bashkohet historisë së dheut amë, bëhet pjesë e qenësishme e saj, e mëvetësisë dhe lidhjeve me botën e përparuar, dhe ndërkaq i bashkon shqiptarët nga Shqipëria e Kosova, nga Maqedonia e Mali i Zi, etj, të besimeve e ideve të ndryshme, gjeneron breza të mrekullueshëm amerikano-shqiptarët dhe mbetet urë, duke u forcuar gjithnjë e duke u bërë më e qendrueshme e më e bukur për ecjen e marrëdhënieve mes dy vendeve tona, miqësi e mbështetje e aleancë mes Shqipërisë së vogël me halle të mëdha dhe të Supershtetit më të fuqishëm të botës, më demokratikun dhe më të pasurin, që i dedikojmë pavarësinë dhe çlirimin e Kosovës…
Aty është dhe “Zëri i Amerikës” që flet shqip, që na ka prirë duke na thënë të vërtetën e rruget e demokracisë, aty janë dhe deri dhe bashkëvujatës të mi, të dalë nga burgjet e diktaturës komuniste që arritën ëndrrën e lirisë e të mirëqenies dhe jo vetëm, por dhe nga ata, të tjerët, kundërshtarë të doktrinuar të sistemi kapitalist, që panë fuqinë e kapitalizmit amerikan, aq sa begatisjellës, po aq dhe social dhe human.
Desha të thosha se kemi një diasporë dinjitoze, dhe në Itali, ku janë dhe ngulimet e hershme arbërshe, që ka shkuar deri në Argjentinë, një diaporë e magjishme plot ngjyra dhe këngë dhe poezi, me libra dhe media të re shqip, por dhe në Greqi me arritje dhe sfida e forcë, kujtojmë arvanitasit dhe çamët autoktonë, shkrimtarët, por dhe arbneshët në Kroaci e arnautët në Turqi, etj, diasporën e re në Zvicër, një pjesë e madhe nga Kosova, që mbushën dhe radhët e luftëtarëve për çlirimin e Kosovës, por në Zvicër është dhe sfida e bukur e kulturës, media e gjerë shqipatre “VOAL” një institucion përbashkues, etj, dhe vazhdojmë me diasporën në Gjermani e Austri, në Francë e Belgjikë, në Vendet Nordike e më tej, në Afrikë, në Egjipt, e më tej në Azi, në Australi, etj, etj, dhe, e lashë për të fundit, në Rumani, në Ballkan, që është shkaku i këtij shkrimi, që do të desha ta ndaj dhe me ju, madje dhe ato që thanë të tjerët…

PARALELE KULTURORE. TRADITË DHE RISI.

Vetë lajmi që zgjedhim të japim, është qëndrim. Përmbajtja e tij, ajo që nxëmë nga lajmi, nxitja që përftohet, nëse nxit për më tej për të bërë diçka më shumë për atë që duhet, qoftë dhe në gjëra që nuk duken të një rëndësie alarmante, që nuk bërtiten në protesta, më shtyjnë të shtjelloj në këto radhë, diçka nga ato që pashë, disa paralele të zbehta rumune.
Isha i ftuar në Bukururesht nga Lidhja e Shqiptarëve në Rumani, “ALAR”, tashmë e shquar për veprimtaritë e saj social-kulturore. Sapo kishin botuar një libër timin dhe do ta përuronim së bashku.
Vizita ime zgjati tre ditë, por ngjante më shumë se sa një veprimtari e zakonshme e shoqatës, kishte dinjitetin e institucionalizuar, jo vetëm sepse në fund të fundit fondet dhe mbështetja jepeshin nga shteti, teksa lajmin e dhanë dhe mediat shtetërore dhe në veprimtari do të merrnin pjesë dhe deputetë e shtetarë. Ka diçka më tej, që lidhet me traditën, me qytetarinë europiane dhe me atë se si duhet vepruar për të qenë ata që duhet.
Te ne po harrohen si shpesh ngjarjet e vërteta kulturore, dmth kultura e lartë dhe përgjegjshmëria shtetare ndaj saj, që s’është thjesht dukje protokollare, por dhe normalitet i së përditshmes së përzgjedhur.
Ja, së bashku me time shoqe, se ishim ftuar të dy, një gjest tjetër europian ky, në shoqëri me koordinatorin kulturor të ALAR-it, Dr. Luan Topçiu, si dhe me Presidentin e kësaj Shoqate, Dr. Radu Cosmin Savulescu, nisëm vizitat. Shkuam në muzeume të artit, të historisë dhe të letërsisë, në librari me shumë kate, duhen vlerësuar këto si bëma njohjeje, të vlerësimit dhe ecjes. U futëm në vende të shenjta, u endëm rrugëve trotuargjëra dhe ndalëm para skulpturave të mrekullueshme të shkrimtarëve kombëtarë si ajo e Karaxhales gjithë gazmend dhe e Emineskut (shtatore nudo siç duhet të jetë poeti para poezisë së vet), apo të grupeve skulpturore, gjithë ngjarje dhe lëvizje si ajo aq gazmore e personazheve të Karaxhales para teatrit dhe ato tronditëset, në sheshet e njohura të revolucionit, ku populli u ngrit kundër diktaturës dhe diktatorit, ku mes përmendoreve dhe kryqeve të shumtë, në njërin prej tyre lexohej se në atë vend nuk do të shkelnin më këmbët e neokomunistëve. Më tej imazhi i një kantautori të vrarë në ato ditë historike dhe kitara e tij e mermertë.
Në Shqipëri përftohen ndjesi të mangëta, të një harrese të qëllimtë dhe shpërdorim e banalizim të qendresës dhe të heroizmit. Edhe heronjtë gati janë të ndarë. Ndërkaq nuk ka një shtëpi të shkrimtarëve dhe të artistëve, jo më muze letërsie, që Bukureshti kishte dy. Kujtoj bustet e vëllezërve Frashëri në Tiranë, etër të Kombit, ku më shumë duket kamerieri i lokalit pranë se ata, që sikur e kanë humbur komunikimin me kohën dhe njerëzit. Aty do të duhej një panteon dhe jo piramida që kalbet përballë. Shtatoret e Abdylit, Naimit, Samiut, e udhëheqsave kombëtarë të veprimit, të shpirtit dhe të mëndjes, duhet të kishin flakën e pashuar te këmbë apo shkëmbin pas shtapullave, me citate të tyre të gdhëndura.
Në Bukuresht, po dhe në qytete të tjera të Rumaninë, ndërkaq ka shenja dhe memoriale për Shqipërinë dhe shqiptarët. Diku do të gjesh bustin e Skënderbeut si Hero europian, por dhe të Ismail Qemalit, si themeleues të shtetit modern shqiptar, ja, një pllakë, e shkruar dhe shqip, ku tregon kishën se ku Fan Noli mbajti meshë në gjuhën shqipe e diku është Naum Veqilharxhi i abetares së parë, etj, dhe kujtoj se gjithë vepra mahnitëse e Naimit tonë është shtypur këtu dhe jo vetëm, ndërsa në parkun e madh “Herastrau”, plot me skulptura të shkrimtarëve e artistëve të njohur nga bota si Viktor Hygo apo Tolstoi, Gogoli, Eminesku, etj, është dhe ai, Naimi ynë. Në piedestalin që kohë më parë, teksa shkulnin Leninët (Stalinët qenë flakur me kohë), u hoq Maksim Gorkij i socrealizmit dhe u vu Naim Frashëri, falë dhe punës dhe zellit të Dr. Topçiut. Shumëçka këtu tani ka dhe ndihmesën e tij.
Po a do ta kishin këtë guxim në Shqipëri?

Në Pallatin e Muzeut Antropologjik të Bukureshtit, në sallën Acvarium, u zhvillua takimi në përurim të librit tim me poezi “Aripa Franta”, (Flatra e mundur/e thyer), botim dy gjyhësh, i shtëpisë botuese “Asdreni”, (i atij që u solli nga Rumnia shqiptarëve Himnin Kombëtar që kanë sot).
Pjesëmarrja në takim m’u duk e gjerë, me miq të Shqipërisë dhe të poezisë së saj, të kulturës, me shkrimtarë e artistë e studentë, dhe ish të burgosur politikë të Rumanisë. U shtrëngova duart me dhimbje dhe më tringëlluan pranga, jo ishin zhurmat e ekspersit të kafesë përtej.
Takimin tonë e hapi një deputeti i Parlamentit të Rumanisë, ai për për shqiptarët, Bogdan Alin Stoica, duke përgëzuar veprimtarët për punët e bukura dhe të pranishmit. Po ne a i kemi vërtet të gjithë deputetët në parlament për shqiptarët dhe jo për interesa partikae e pasurim të vetes? Drejtori ekzekutiv i ALAR, Dr. Radu Cosmin Savulescu, nisi të flasë për jetën dhe veprën time, duke e konsideruar një privilegj leximin e saj në gjuhën rumune, një arritje e shkëlqyer e përkthyesve, – tha ai, – e përgatitësit, studiues dhe kritik arti, Dr. Luan Topçiu, dhe bashkëshortes së tij, Dr. Renata Topçiu – Melonashi. Sa fjalorë e guida gjuhësore kanë botuar së bashku! E sa antologji kanë botuar e vepra nga të dy letërsite. Do t’i bënin dot në atdhe? Githashtu u falenderua dhe Drejtori i Përgjithshëm i Muzeut Antropologjik të Rumanisë, z. Virgil Stefan Niţulescu, “për mundësinë e këtij manifestimi kulturor në këto mjedise, ndër më prestigjiozet në Bukuresht”.
E mori fjalën dhe z. Aledin Amet, sekretari shteti në Departamentin për Marrëdhënie Ndëretnike të Qeverisë Rumune. Ai përgëzoi Shoqatën Lidhja e Shqiptarëve të Rumanisë dhe për të gjitha veprimtaritë që ajo ka zhvilluar në 2 vitet e fundit, përmes të cilave ruhet dhe promovohet identiteti i pakicës shqiptare në Rumani. Dinjitari i lartë rumun kujtoi rolin vendimtar të gjuhës dhe letërsisë në gjuhën amtare për të ruajtur këtë identitet. Dhe ky libër sot, theksoi ai, ndihmon në ringjalljen e ndjenjave identitare, estetike, por edhe interesin për gjuhën amë.
A ka merak të tillë për gjuhën tek ne nga shtetarët? Sa lexojnë ata? Sa përqind u intereson kultura dhe letërsia? Fill mbas viteve ’90 në Parlament, mbaj mend, kishte dhe librari, deputetët blinin nga botimet e reja, ndërsa tani ka mbetur vetëm kafeneja, sherret dhe intringat që ua kalojnë intrigave të romaneve. Janë shtuar telat me gjemba dhe gomat që djegin protestuesit.
E ftuar speciale në takim ishte shkrimtarja Ana Barton, e njohur dhe si prani publike në të gjithë Rumaninë. Ajo foli për kontaktet e para që ka pasur, para më shumë se dy dekadash, me poezinë tonë. Znj Barton theksoi se shkrimtari dhe vepra e tij nuk mund të ndahen, se mes jetës dhe veprës nuk mund të ketë një dallim. Ajo kujtoi bashkëpunimin që ka pasur me Dr. Luan Topciun për përkthimin në botimet rumanisht të veprave të shkrimtarëve të ndryshëm shqiptarë.
Sa bukur tha ajo, që dashuria është atdheu i njeriut.
Folësit theksuan forcën e mbijetesës gjatë viteve të izolimit nga regjimi komunist, e materializuar me dinjitet dhe talent, jo vetëm përmes krijimtarisë, por dhe veprimtarisë sociale, etj.
Më preku shumë Presidenti i shoqatës së ish të burgosurve politikë të Rumansië, z. Mircea Duzineanu, kur tha se përvojat e vuajtjes ngjajnë, poezia juaj është dhe jona, edhe ne kemi bërë poezi në burg. Do të të ftojmë, – shtoi, – në takimet tona, që të tregosh.
Ne do të tregojmë, të fshehësh është gabim dhe mëkat. Në të ardhmen duhet të shkojmë të sinqertë dhe shpirtgjerë. Po kështu foli dhe znj. Dorela Alisar, grua që vinte nga persekutimet dhe ajo. Pashë time shoqe në sallë. Gjyshi i saj e përqafoi atë, kur ishte fëmijë, me pranga në duar në prag të shtëpisë dhe s’u panë më…
Qetësi tjetër. Akorde kitare të Daniel Bertesteanu-t. Ngrihet në këmbë aktori i ftuar. Mik i mirë i shqiptarëve të Rumanisë, – kështu e prezantuan Angel Rababoc-in nga Teatri Kombëtar “Marin Sorescu” i Krajovës, (e kisha takuar Soreskun dikur…), recitoi disa poezi, duke zgjuar emocione të forta. Ky aktor kështu ka befasuar publikun dhe në rastin e recitalit të Ditëve të Kulturës Shqiptare në qytetin e tij në Muzeun e Artit vitit e shkuar, – më treguan,
Në fund, sipas ritualit, fjala e poetit. Unë falenderova duke çmuar mikëpritjen rumune, interesin ndaj vlerave të përbashkëta, përgëzova Shoqatën “Lidhja e Shqiptarëve të Rumanisë”, duke theksuar se shpesh ato bëjnë më shumë se sa një ambasadë e mbyllur apo i një instituti kulturor, (që ne na mungon, jo vetëm në Rumania, e cila ka akademi kulturore në shumë vende të Europës dhe botës, vendi ynë ende s’ka ngritur një të tillë, – mendopva).
Arritjet e Lidhjes së Shqiptarëve të Rumanisë janë të çmuara dhe edukuese. Të ngazëllen kjo mrekulli e dy kahshme, nga njëra anë ajo që bëjnë shqiptarët këtu, mjafton të kujtojmë dy dekadat e fundit, në shpalosjen e vlerave shqiptare, në gjithë spektrin antropologjik, në histori dhe aktualitet, me art, ku mes shkrimtarëve të shquar, artistëve dhe veprimtarëve, vend qenësor zë dhe intelektuali europian, Ambasador i Kombit dhe ky, Dr. Luan Topçiu, ndërsjellës i vlerave të përbashkëta e të qëndrueshme. Ndërsa ana tjetër është populli rumun, intelektualët e tij, politikanët, që mes problemeve të shumta që ka vendi, arrijnë ta pranojnë tjetrin me zemërgjerësi, e lejojnë të shpallet, ia pranojnë programet dhe e mbështesin, në mënyrë që ai jo të humbë apo asimilohet, por ta bëjë vetveten e të integrohet në kontekst europian.
Me Rumaninë rrugën për t’u futur në Europë Shqipëria duhej ta kishte më qartë, që megjithëse i pëlqen të krahësohet herë pas here, prapë është larg.
Takimi përfundoi me një seancë autografesh që dhashë për të pranishmit e vënë në radhë.
Dhe m’u kujtuan radhët tona të dikurshme, aq shumë mjerane për bukë, djathë, vajguri, por dhe radhët e bukura që kisha parë në libraritë e Romës apo në muzeumet dhe teatrot e Uashingtonit.
Gjithsesi ndryshimet dhe tek ne janë të shumta e të rënësishme, të pabesueshme për mirë dhe për keq, por tranziocioni është bërë i lodhshëm tejet dhe korrupsioni e oligarkia kanë formëzuar çrregullime sociale sa akuzohemi si narkovend e varfëri, që mbi jetën rëndojnë si një lloj diktaturë tjetër.
Ndërkaq Televizioni Kombëtar Rumun dhe Radioja Kombëtare po kërkonin intervista. Për poezinë?
Po televizionet te ne, sa politikë e propagandë që kanë, deri dhe mashtrime e shpifje e mediokritet, atë të klanit të pronarëve të tyre, natyrisht jo të gjitha e jo gjithmonë, për fat!
Që poezia të mos duket e tepërt dhe e huaj, poeti do të merret dhe me çështjet kardinale të vendit në mbrojtje të fjalës. Se siç thotë Papa Françesku, cilësia e pemës ashtu siç njihet nga fruti, njihet edhe nga fjalët. “Kush është i mirë, nxjerr nga zemra e goja të mirën. E kush është i keq – të keqen.” Dhe shton plot guxim: “Nga goja nisin edhe luftrat”.
Po edhe paqja. Në kthim u gjendëm në qytetin e Tuzit në Mal të Zi, pikërisht në ditën historike kur shqiptarët fituan qytetin në zgjedhje, sepse u bashkuan. Fitorja ndihej që më parë, edhe në rrugë, te flamujt shqiptarë që valviteshin, të fytyrat e bukura të të rinjve. Ndoqëm meshën në kishën shqiptare, e mbushur plot e përplot, teksa kori këndonte shqip. Të gjithë bashkë. Së pari fitorja është e brendshme, shpirtërore, plot besim…

DASHURIA – ATDHEU I NJERIUT…

nga ANA BARTON
(një nga prozatoret më të njohura dhe më popullore të Rumanisë së sotme. Ka shkruar me qindra artikuj në shtypin letrar dhe ka botuar librat: “Prospekt i një gruaje”, “Mamifer dhe Betimi i humbjes së udhës”, “Parvazi i Zotiti”, “Libri i ndjesive”, vëllimin kolektiv; “I pavdekshmi i zakonshëm”, etj.)

E kam dashur Visar Zhitin qysh para njëzet e pesë vjetësh, ndonëse sot e takoj për herë të parë. Kam takuar poezinë e tij falë Luan Topçiut, i cili më tregoi për shkrimtarin e madh, duke përkthyer ad-hoc disa nga poezitë e tij. Lidhja u bë atëherë, e padukshme, e përjetuar, dhe poezia e Visar Zhitit filloi të jetojë përmes meje dhe nuk u ndal askurrë. Kamaret e zemrës janë të johapësinorta, kësisoj të shumta, mund të hyjnë në to, poezi, vise, poema, kurora pemësh të lulëzuara, dhimbje që buron nga toka, gjaku i shpirtit, hyjnë të gjitha të kashtosura, por pa shkelur këmbët e akëcilit “[…] Edhe trenat flenë në stacionin e fundit./Edhe unë do të vij të rri në buzët e tua,/të shëtisim bashkë nëpër flokët e tua/si në një pyll./Do ta tremb frikën tënde/ si pasqyrimin tënd mbi ujërat që fërgëllojnë,/do ta gëzoj gëzimin tënd/si një hënë pranvere që e mbushim me yje anash,/të gjitha dredhitë e jetës/me dredhi do t’i bëjmë të mira si e qeshura,/ si dhimbja,/ si besnikëria./ Do të vij, patjetër do të vij,/ jo si ankthi i të trokiturave në derë,/as si një letër e futur poshtë saj. Do të vij,/ i butë si zjarri, i egër si zjarri, i ngrohtë si zjarri,/ i marrë dhe i mençur si zjarri,/ tek ty do të vdes si zjarri që s’vdes.
I tillë ka qenë takimi me njeriun që arti i të cilit ka vuajtuar dhe u martirizua për lirinë për të shkruar poezi, për lirinë për t’u shndërruar në dritare nga del në botë poezia, sepse guxoi të ndjejë në mënyrë “të trishtë dhe hermetike”, të cilat u përkthyen në kohën e diktaturës si armiqësi ndaj popullit.
Visar Zhiti nuk bën “pronarin e fjalës’, por të dashurin intim të saj, ai është vena e zgjedhur e gjakut, përmes të cilit fjala i shpërndahet botës në formën e pastër dhe në formën primare të poezisë. Visar Zhiti është vendi prej mishi, gjaku, eshtrash dhe emocionesh në të cilin fjala trupëzohet dhe rritet, rrumbullakësohet, bëhet e plotë, që më pas t’i shpërndahet botës. Visar Zhiti – vendi i kalimit mes botësh dhe ai e di shumë mirë se si është atje, por e di si është dhe përtej, dhe me gazmim dhe përulësi ai shndërrohet në një urë. Ndihet si në poezinë e tij sesi fjala është ekstaza e heshtjes, energjia e fjalës është ajo që hyn tek njeriu pa lënë plagë tek ai, hyn dhe-zë vend, nuk frikëson, nuk zemëron, përkundet duke kënduar me gjakun e personit ku ka hyrë, e zbut dhe e pranon, e krip atë pak dhe e bën më përvëluese, sepse njeriu të mbetet ai që ka qenë që në gjenezë: dashuri, sepse nga dashuria ka ardhur dhe në dashuri do të kthehet. Dashuria është toka e njeriut. Kjo tokë në të cilat Visar Zhiti hedh rrufetë për ta mbjellë përjetësisht dritë.
(Përktheu L. T.)

POEZIA E VISARIT – NDËRGJEGJIA E VRARË E TË GJITHËVE

Nga Dr. LUAN TOPÇIU
(Kritik arti, estet, sociolog dhe veprimtar shqiptar në Rumani. Teksti i mëposhtëm është parathënia e librit “Aripa Franta”/ Flatra e mundur”, me titull Poezia, liria që nuk mund të prangoset)

Pas rrëzimit të komunizmit në Shqipëri, si në çdo vend tjetër të Lindjes, u prit të dilte në dritë “letërsia e sirtarit”, siç është bërë zakon të quhet letërsia e censuruar, e pabotuar, dhe letërsia e burgjeve. Pas shumë dëshmive për dhjetëra dorëshkrime, vepra të pambaruara, drama e romane të shkruara në këtë atelie të ferrit njerëzor – dolën në dritë poezi, romane dhe letërsi që do t’i nënshtroheshin kriterit estetik dhe konkurrencës me letërsinë e botuar.
Një nga shkrimtarët më të talentuar, që kaloi nëpër ferrin komunist do të ishte Visar Zhiti, vepra e të cilit pasuron letërsinë shqipe me një përvojë të panjohur, me një zë që poezia e tejngopur dhe tepër lumtur komuniste nuk e njihte. Visar Zhiti solli në poezinë shqipe pamje nga ferri komunist, përvoja rrëqethëse që do t’i përjetonte vetë si viktimë e komunizmit. Poezia e tij ishte bashkëmoshatare me poezinë e realizmit socialist, e shkruar si në kor e komandë, plot me optimizëm, pa njohur trishtimin, vuajtjen, persekutimin, shtypjen e lirive. Çfarë mund të shënonte një poezi kombëtare që nuk e njihte trishtimin – këtë gjenerator themelor të poezisë-, një poezi që nuk e njihte humbjen, pendimin, brengën, melankolinë, vetminë, që nuk njihte praninë e frikën ndaj Zotit etj. Poezia e Visar Zhitit është pjesë nga e vërteta tragjike, pjesë nga e pathëna dhe e papranuara, është një letërsi që u gatua në errësirën, ku komunizmi u përpoq të mbyllte intelektualët, artistër, zëdhënësit e lirisë. Letërsia e burgjeve ishte një radiografi e shoqërisë shqiptare të kohës, e kryer në pjesën më të dhimbshme e më të turpshme të shoqërisë, në vendin ku shqiptari shtypte shqiptarin që mendonte ndryshe. Me daljen në dritë të kësaj letërsie do të kryej një akt drejtësie në ndërgjegjen kombëtare dhe letërsia shqiptare, aq deficitare ndaj të vërtetës, do të fitonte një përmasë që i mungonte. Me veprën e Visar Zhitit ndërgjegjja e vrarë kombëtare do të rifitonte diçka që e kishte humbur në 50-vjetët e fundit. Zëri që vinte nga kjo “heshtje” ishte tronditës, i rëndë, tragjik – ishte zëri i thellë i ndërgjegjes së lënduar, së shtypur. Ndërgjegjja nacionale kryente një akt pajtimi me vetveten, duke botuar atë pjesë të krijimtarisë kombëtare që ishte mohuar të shihte dritën e botimit.
Visar Zhiti, poeti që u burgos në moshën 27 – vjeçare, pa mundur të afirmohej plotësisht si poet, dënohet për disa poezi të pafajshme dhe detyrohet të kalojë disa nga vitet më të bukura të jetës në burgjet famëkeqe të Spaçit, Qafë Barit etj. Umberto Eco, një nga mendimtarët më të mëdhenj të kohëve tona, do të shprehej kësisoj për nocionin moral, juridik dhe etik të pafajësisë së poetëve të dënuar për shkak të poezisë, duke e ilustruar argumentin e tij me poetin shqiptar Visar Zhiti: Sa e gabuar ishte parathënia e vëllimit të mëparshëm, duke thënë se kishte për qëllim të përkujonte “mbijetesën e shumë shkrimtarëve që u burgosën padrejtësisht gjatë këtyre shtatëdhjetë e pesë vjetëve”. Pse «padrejtësisht»? Me të drejtë, do të thoja unë, të paktën nga pikëpamja e regjimeve që i arrestuan dhe i dënuan ata. Për të justifikuar nevojën e dënimit, nuk është e nevojshme që një shkrimtar të veprojë si subjekt politik, por ashtu si Zenone, ai komploton në mënyrë aktive kundër tiranit.
Shihet qartë në këtë libër rasti i Visar Zhitit: mjaftoi të shkruante poezi të konsideruara nga redaktorët e një shtëpie botuese “të trishtuara dhe hermetike” e pra, kundër regjimit. Pastaj, praktika i kaloi automatikisht Komitetit Qendror të Partisë Komuniste shqiptare e Ministrisë së Brendshme dhe Zhiti fitoi drejtësisht dhjetë vite burg. Kjo poezi i shkakton frikë regjimeve autoritare e diktatoriale edhe nëse flet, si në rastin e Zhitit, edhe për trëndafila.
Por koncepti “letërsia e sirtarit” nuk është aq i vlefshëm për poezinë e Visar Zhitit, sepse krijimi i saj bëhej në rrethana të jashtëzakonshme, ashtu siç do të dëshmonte vetë poeti: Në fillim nuk i shkrova, por i krijova me mend, mes mureve ciklopike të qelisë, në vetmi e ankth, i thosha dhe i thosha me vete që të sfidoja absurdin dhe tmerrin, hetuesinë dhe boshirin. Poezia do t’i bëhet e njohur publikut shqiptar pas viteve ’90. Visar Zhiti boton disa vëllime poetike “Kujtesa e ajrit” 1993, “Hedh një kafkë te këmbët tuaja” 1994, “Mbjellja e vetëtimave’’ 1994 etj. dhe së fundmi, më 2018 në Itali një tjetër përmbledhje në dy gjuhë “Nata është atdheu im”. Poezia e Visar Zhitit – është ajo që krijohet kur njeriu ndodhet në zgrip të jetës, i gjendur atje ku është vështirë të shohësh një pikë dritë (në kuptim të figurshëm dhe te drejtpërperdrejtë), në pikën – limit, ku vdekja është e pranishme, më pranë se kurrë. Poezia shndërrohet në mbrojtësen e tij – mbrojtësja e njeriut të pambrojtur. Nga kjo posturë e skajshme, poezia është shpëtim mendor dhe ekzistencial. Njeriu Visar Zhiti do të ndihej i lidhur ontologjikisht me poezinë, shkaktare e burgosjes së tij, do të shndërrohej në dashuri shpëtimtare. E krijuar si një krijesë e ndaluar, e rrezikshme, kanosëse, e paparashikueshme, tërheqëse deri në aventurë, mikluese deri në mëkat, poezia e Visar Zhitit nuk është një produkt komod profesional, por një përpjekje e mbinatyrshme, një kapërcim, një hop mbi kufijtë e njohur. Kjo poezi nuk është një poezi ludike, e krijuar për të kënaqur e luajtur me fjalët dhe kombinimet e tyre, por poeti do të kryejë këtë lojë të rrezikshme dhe ekzistenciale njëherazi. Krijimi është një problem i rëndë ontologjik. Poezia e Visar Zhitit, kjo parajsë-ferr, kjo liri-robëri, ky dënim dyfish, është një akt sublim. Poeti ka vendosur të flasë, sepse është i dënuar të shprehet, të kuvendojë. Duke folur do të thotë të kalosh përtej – në hapësirën imagjinare – në një çlirues të kohës shkatërruese. Liria duhet të jetë çlirimi nga rreziku i vdekjes dhe dhunës. Poezia, shkaktarja e burgosjes, poezia shtati i vetëm i lirisë, flatra e mundur dhe e vetmja e arratisë. Krijimi – ky mohim i vdekjes – shpëton mentalen dhe shpirtëroren tek poeti. Visar Zhiti, ndonëse pikturon pa e kozmetizuar gjendjen e tij, e sposton lirinë në një terren të papushtueshëm prej askujt, sepse kjo zonë është e dominuar nga subjektiviteti tërësisht i pakontrollueshëm: Duhet shpëtuar fjala/ Duhet shpëtuar kënga deri sa gropat e ditëve të mbillen me mollë/Le të na i pushkatojnë ballet, gjaku im do të hedhë rrënjë/Dhe do të lulëzojë. (Molla e dënimit)
Poezia është liria e paburgosshme. Poeti dëshmon se pikërisht këto zona të shpirtit janë të papushtueshme, ato prodhojnë liri dhe janë liria vetë. As gardianët, as sigurimi nuk mund të burgosin shpirtin e poetit, për fatin e tyre të keq, shpirti i poetit nuk mund të mbyllet. Tekstet, duke qenë se janë të endura (të radhitura, sepse sipas pohimeve të autorit kanë origjinë orale, si vetë gjeneza e vërtetë e letërsisë) në rrethana të skajshme ekzistenciale, nuk kanë shenja artificesh, kërkimesh formale, por burojnë natyrshëm, plot plasticitet, duke u rrekur të thonë të vërteta të mëdha dhe përfundimtare. Kjo lloj poezie nuk ka kohë për poza, modë, trille, gjeste të mistershme e tejet elegante – impaktin ajo e krijon me dëshmitë rrëqethëse, me mesazhin e saj nga “shtëpia e vdekjes”. Të tilla mesazhe do të dërgonin Dostojevski, Lorka, Sollzhenicini, Stainhard, Mitrush Kuteli, Petro Marko etj. Përpjekja për të thënë gjëra përfundimtare, të formuluara në kushte të skajshme jetësore – dëshmon energjinë e fshehtë e mbinatyrore të poetit. Poezia do të jetë rruga e komunikimit me botën – komunikim i ndaluar, poezia do jetë dashuria – dashuri e ndaluar, poezia do të jetë bota – bota e ndaluar. Poeti nuk niset nga ndjesia e formës, por nga vetë ndjenja. Struktura e tij introvertite, e ndjeshme, e trishtuar, zhvillohet përmes një impulsi rrëfyes, si një protestë dhe një thirrje implicite për ndihmë, me një aspekt emocional bruto, duke u gjendur më pranë rrënjëve të lirizmit. Poeti është i joshur të njohë, të përshkruajë me rigorozitet, shumë nga iluzionet, ëndrrat e veta, vuajtjet e veta – për të mos i lënë të vdesin. Zëri i tij është i thellë, tragjik për atë çka dëshmon. Goethe fliste për poezinë se është rregullator i imazheve. Poezia e burgut është vetëm njëra anë e poezisë së Visar Zhitit, por pa dyshim, më relevantja në vëllimin “Flatra e mundur”. Përmes këtyre pamjeve të tmerrshme, rrëqethëse, shokante, poeti krijon poezi, art – ashtu siç do të shprehej Majakovski se poezia zëvendëson bukurinë e thjeshtë të vdekjes në një tjetër bukuri.
Visar Zhiti, vjen përpara lexuesit rumun me librin e tij të tretë Flatra e mundur/Aripa franta. Diçka e re në këtë edicion është se po botojmë poezi të shkruara në Rumani gjatë vizitave të tij në Bukuresht, Konstanca, Curtea de Argeş, Sinaia; shumica e shohin dritën e botimit për herë të parë.

5 POEZI NGA LIBRI I RI I VISAR ZHITIT

 

Struktura e vargut të Paplekës nuk mund të kuptohet pa mendimin e tij metaforik – Kritikë nga Qazim Shehu

Anton Papleka një zë original i poezisë shqipe

 

“Robert Elsie në librin e tij “Historia e letërsisë shqiptare”fq.422 ,do të shprehet përmes një konstatimi se “poezia e Ndoc Paplekës e ka ruajtur të paprekur diçka nga temperametnti individualist gegë i fiseve malësore të ashpra të së shkuarës.”

Poezia e Ndoc Paplekës e zgjon gjithnjë kureshtjen e kritikës letrare. Ai u shfaq si një poet me varg të bardhë e të shtrirë, poet herë i vargut të gjatë alla Uitman po edhe i vargjeve më të kursyera në metër dhe i thyerjeve të ndryshme brenda vargjeve duke ruajtur kështu ritmin e një bisede poetike me sendet, me kohën dhe me ato çfarë i afronin këndvështrimet e tij poetike.
Poeti që vinte nga Lekbibajt e Tropjës, nga një zonë që rri në prehër të alpeve shqiptare, arriti të shkollohet dhe kulturohet brenda një kohe të shoejtë, po edhe të njohë rezultatet e vullnetit dhe këmbënguljes së vet për ta zotëruar siç duhet artin poetik dhe magjinë e fjalës në tërësi.Ai është poeti që Unin e vet e bashkon me kohën, por përthithjet e unit të tij, alkiminë e zërit të vet si forcë shndrruese duket se më së shumti e beson më tepër tek vendlindja, bjeshkët dhe kultura, së cilës nuk i ndahet për ta bërë të tijën e për ta shndrruar në burim frymëzimi që të shkruajë sa më shumë.
Formati i poezisë së tij dhe shtrati i saj nuk përcaktohet në një tematikë e as në disa motive; përkundrazi shtrati i poezisë së Paplekës vjen e zgjerohet me kërkimet e tij, me shqetësimet intelektuale që vijnë nga kërkimet për psenë e gjërave që kërkojnë zbërthimin e domethënieve të tyre. Kështu edhe titulli “Ecim” shpreh një kredo krejtësisht të veçantë që mund të zbërthehet vetëm në rezultante të këtyre kërkimeve të pareshtura të poetit për ta ngjitur emrin e tij në radhën apo grupin më të mirë të poetëve të viteve shtatëdhjetë.
Poezia e tij ka një drejtpeshim ose “një ftohtësi” të arsyetuar, pra, ajo është herë herë intelektualiste dhe merret si tepër e mendimit, sesa e ndjenjës,vargu i Paplekës shtrihet deri në kufijtë e rreshtit të prozës, por shpëtohet nga ritmi që nuk e lë të kthehet në prozë. Madje një vëllim të shumëmëvonshëm ai e ka titulluar “Proema”. Kjo prirje për ta shkrirë prozën me poezinë është një e veçantë stilistikore dhe e dallueshme e poetit që ka ardhë duke u konsoliduar edhe më vonë dhe gjen shprehjen më adekuate tek ky poet.
Edhe vëllimi “Ecim”mbart në vetvete , një simbolikë të hollë.
Ai mund ta kishte titulluar : Eci, por as sesi poeti nuk do t`i shpëtojë njenjtësimit të tij me kohën,me ngjarjet e saj,të cilave ai u merr jehonën e tyre dhe përkundet përmes saj.
Shikuar në aspektin tematik poeti në të shumtën e rasteve është një poet i angazhuar, por duke e parë në çështje të formës , të ndërtimit të vargut ai është një poet i painteresuar me angazhimin e ideve të kohës.”Ky kontradikson”, nëse mund të quhet i tillë është një shprehi e talentit të tij, kulturës dhe formimit të Ndoc Paplekës i cili ,nga dekada në decade, ka arritur ta zgjerojë frymëmarrjen tematike duke mos hequr dorë nga angazhimi për të kapur e trajtuar motive ekzistenciale të kohës dhe individit.
Përjetimet e tij intelektualiste dhe në të paktën e herës konkrete synojnë në konkretësinë e mendimit dhe zhdërvjelltësinë e tij për ta bërë lexuesin të lodhet, mbi dilema apo ekzistenca të ndryshme që ai edhe mund t`u qaste për ta njohur veten më mirë përmes tyre.Kjo mënyrë,koncepsion, e bën atë jo vetëm poet modern,por edhe ta ushtrojë modernitetin në një mënyrë të tillë që menjëherë poezia e tij të shihet duke e dalluar si individualitet.
Ai është poet që nuk e ka tradhtuar asnjëherë poezinë, me gjithë ndonjë sprovë në prozë, por duket se proza ka qenë ëndrra e tij përderisa i ka afruar kufijtë e poezisë drejt prozës.Si i tillë,vëllimi “Ecim”na jep ne mundësi të thellohemi mbi këtë dukuri të natyrës së stilit të tij, duke hetuar jo vetëm vargun,po edhe përshkrimet,tablotë,që vijnë nga shkrimi si akt estetik i poezisë së tij .
Kjo lloj pozie mbart peshën e fortë të mendimit,një peshë që nuk mund të shpërbëhet e që mund të kuptohet si e ngjizur nga përsiatjet dhe meditimet e shumta të poetit.Një poezi meditative ku përcillet trandeshenca dhe fryma e poetit si një kredo e besimit të tij estetik mbi kulturën dhe filozofinë e saj.Dhe këtë, pashmangshëm, ai duket se e kërkon edhe tek të tjerët,është koha e tillë,një kohë e mobilizimit dhe e nxitjes për të ecur përpara,por fatkjeqësiht e frenuar nga kufizimet e ideologjisë së partisë në pushtet, që,gjithë këtë mobilizim dukej se e kishte sa për fasadë.
Por poeti si gjithnjë kryen detyrën e tij,edhe pse ai nuk ka për detyrë të mobilizojë po vetëm mund të shprehë,dhe fatkeqësisht kur gabon këtu tendenca ia ul nivelin e poezisë,me gjithë figurat stilistike apo përpunimin e fjalës.
Poezia trandeshente e mbartur midis dy uneve,atij të poetit dhe njeriut të kohës vjen gjithnjë duke vendosur unin poetic të poetit dhe kjo e ka shpëtuarpoezinë e tij ,duke e bërë atë që të lexohet edhe sot pas kaq vitesh.
Vendosja e unit të poetit në thellësi të përjetimit intelektualist sjell që të shmangen dukshëm çdo levizje patetike dhe të sforcuar të mendimit.Sepse poetin e shpëtonkultura e tij e gjerë…
Robert Elsie në librin e tij “Historia e letërsisë shqiptare”fq.422 ,do të shprehet përmes një konstatimi se “poezia e Ndoc Paplekës e ka ruajtur të paprekur diçka nga temperametnti individualist gegë i fiseve malësore të ashpra të së shkuarës”
Në poezinë e tij kjo do të jepet në një fjalor tipik si :Ajkunë, bjeshkë, gjok ,fiskaje, I mrolët, tanusha etj etj, çka e bën fjalorin e tij tipik, dhe të veçantë,duke pasë parasysh se edhe përshkrimi i peizazheve të Veriut, të jetës së njerëzve të thjeshtë shpesh kryhet në mënyrë e pike dhe të sertë.
Çdo poet ka sistemin e vet të fjalëve dhe shkon nga shkon dhe fjalët i vijnë vetë në nënvetëdije, kjo përbën një pjesë të origjinalitetit të tij. Mund të sillnim shumë raste nga letërsia shqipe dhe e huaj.
Semantika dhe sistemi i saj përbëjnë nxitjen e vetëdijes krijuese për të shprehur ndjenjat dhe mendimet dhe për t`u sjellë drejt domosdosë së realizimit krijues.Si poet i afirmuar , që në fillim, Ndoc Papleka arriti të funksionalizojë metaforën dhe të shtrijë kuptimet e ideve përmes saj.
Veçanërisht të qëndrueshme janë këto ide kur ato sillen përjetimeve dhe zbërthimeve të njerëzores,dhe aq të bezdishme kur siç thotë Elsie”kur mjaft nga poezia industriale dhe euforike e tij është e larguar nga realiteti”.Ky konstatim i Elsie është mjaft i saktë dhe në vëllimin “Ecim”gjejmë mjaft kriijime të ekzaltuara për partinë e veprat e mëdha,duke mos cekur asnjë kritikë për të.
Edhje pse në këto krijime nuk mungojnë metaforat dhe ka një gjuhë të përpunuar poetike larg patetizmit dhe deklarativizmit,sërish në mënyrë të stërholluar,për shkak të aftësisë së tij si poet,në të ndihet kjo fryrje bombastike dhe propagandistike që e ka dëmtuar poezinë e Paplekës në këtë vëllim.
Është për t`u theksuar se lirika meditative dhe filozofike e Paplekës të befason me figurat dhe koncepsionet moderne,përmes një vargu që shtrihet mjaftueshëm në përmasat e vet për ta dhënë të plotë imazhin poetik.Ja si shprehet ai,fq.81,:”Buzë lumit e qeshura jote/buzë të qeshurës sate,/unë…”Metafoa buzë është përsëritur dy herë,dhe nëse vihen dy emra konkretë pranë njëri tjetrit(buza dhe lumi duke përftuar metaforën) në vargun e dytë vihet një emër konkret pranë një emri abstrakt dhe metafora duke u përsëritur e rrit më tepër kuptimin e abstraktit,duke na sjellë metaforën në lojën e të përsëritur aq bukur dhe njëkohësiht me ndjenjë.
Zinxhiri i metaforave në poezinë e Paplekës është i pafundmë,ato lidhen me njëra tjetrën dhe krijojnë atë stil të tij që e bën atë një poet modern që në atë kohë dhe që erdh duke e rritur peshën e fjalës në vëllimin tjetër”Njatjeta diell”,1976. Struktura e vargut të Paplekës gjithnjë nuk mund të kuptohet pa mendimin e tij metaforik.

HERA E PARË QË VDES… – Poezi nga LULZIM LOGU

Hera e parë që vdes…

Vdekja paska ngjyrë gruri
Gjithmonë e kam dashur këtë ngjyrë
Dhe perdet bezhë, të mos e kuptoj muzgun
Ta zbus trishtimin e diellit që na le aq papritur
Duke u rrëzuar honeve të askundit
Në rrotullimin e kthimit…

Të gjithë rrotullohemi me shpresën e kthimit
Teksa përshkruaj, perëndimin ëndërroj
Të lind prapë nesër, më i ri, më i fortë
Peng iluzionesh të gjelbra
Dhe makthit të mirazhit ndjellës
Që gjuan me shuka drite marrëmëndëse
Të përthyera në silueta të dashura trupash
Të mbetura hije të shtrenjta të lojës së muzgut
Malli shlyhet në lotë të mjaltë shprese
Ku po shkoj vallë, duke mbartur dhimbjet e pafundme
Kujtimeve që s’kanë rradhë në sytë e mi
Ndërsa bie në logun e thellë të asgjësë?!…
Hera e parë që vdes…

Nëna akoma gjallë kujton se po luaj
Kur nënqesh ndërsa sytë e mi po fiken
Kam shtërnguar një copë zemër me dorë
Ta shpjegoj dramën e beftë me një akt të vetëm
Finalja e saj shkrep në lutjen e të dashurës sime
Varur si perlë e lagësht në cep të buzës
Dhe në buzagazin e prerë si copra akulli
Të fëmijëve që më përcjellin te porta
Feks një agim i artë papritur
Por dhëmb aq shumë sa shuan vetëdijen time…

Hera e parë që vdes…

Një top llastiku bie mbi xhamin e hapur
Gjethe pafund shoqërojnë rënien e tij
Dhe valë të buta të lumit stërpikin zgjimin
Fëminia shkon përmbi valë si top i shfryrë
Dhe unë, bri saj ta kap patjetër fitimtar
Me brohoritje ekstazie thyhet aparati
Që mat ritmin e shuar të zemrës që rinis
E kaploj të tërën me duar, kur arrij
Bregun e ëndërruar…

Hera e parë që vdes dhe kthehem prapë
Tek loja e pambaruar
Nuk kanë rëndësi portat dhe lojtarët
Por vazhdimi dhe qënia tek ajri
Që harlis perdet e mëndafshta të mëngjesit
Dhe puthjet e zjarrta i bën reale…

Jam kthyer përsëri, kjo zemër nuk është gur
Por lule e brishtë skaj pranvere
Ikur një dimri të mbprapshtë
Duke çarë koren e dheut
Për një stinë tjetër…

Çfarë ëndrre e çuditshme marsi
Nxitoj ta zë trenin e ditës…

MARS 2019

KOSOVA, DASHURIA IME – Esé nga ATDHE GECI

Me serbët ne jemi fqinjë. Në kohë paqeje i japim bukë njëri tjetrit. Mirëpo, në çastin kur serbët mësyjnë tokat dhe shtëpitë tona, shprehet Ali Tahir Aliu, nga Bardhyli ( Bradashi ) i Besianës, ne jemi të shtrënguar t´i ngrejmë pushkët kundër tyre! Toka denbabaden shqiptare, as s´ jepet dhe as nuk falet! Kosova ka një shekull që nuk bën gjumë natën nga pretendimet e Serbisë!../

Ne që trupin e mërguam nëpër botë si pasojë të shtypjes së egër dhe  luftës, jo pak jetën e dhënë nga prëndia po e harxhojmë nëpër vende të huaja, dhe për të huajtë. Unë thotë Ali Tahir Aliu, nga fshati Bardhyl ( Bradashi ) i Podujevës, se është çasti që t´i trokasim vetes, dhe t´ia bashkangjesim trupit, mendjen, shpirtin dhe mençurinë, dhe të kthehemi në atdhé. Republika e Kosovës, apo thënë shkurt, Kosova-Shqipëri, është dhéu ynë, gjuha dhe dashuria jonë. Pa këtë adresë të atdheut, ne jemi të pa emër dhe mbiemër, dhe një popull i shkrirë në një populli tjetër. Z. Atdhe, më thotë Aliu, shqiptarët janë prindër të mirë, ata i duan fëmijët, i duan vëllëzërit dhe motrat, i duan nipërit dhe xhaxhallarët, tetet dhe dajat, fushat dhe malet, krojet dhe lumenjtë, vajzat dhe gratë e bukura, dhe mbi të gjitha e duan gjuhën dhe vendin e tyre ku janë lindur.

Unë nuk jam në mërgim s´e kam dashur të aventuroj këtej, apo s´e më ka thërritur mërgimi, por jam në mërgim se punësimi në Kosovë ishte i pamundur. Mërgimi për të pamërguarin është botë e panjohur, e veshur me para të premtuara, dhe drejtësi të ekzagjeruar. Jeta ime e veshur me mërgim jo gjithëherë është e ëmbël. Mërgimi për atë që është atdhetar, ka shije të thartë dhe gërryese. Ali Tahir Aliu, u lind më 17.03. 1968, në Bardhyl të Besianës. Shkollën fillore e kreu në vendlindje, ndërsa të mesmen, në Besianë. Libri për Kosovën mua më mbeti i pashkruar dhe i papërfunduar. Demonstratat e Kosovës aso kohe qenë të përditshme, më thotë Aliu.

Unë edhe kur bëj gjumë, duart i mbaj grusht, ndërsa ëndrrat e mia janë krejt epike, dhe me beteja të ashpra. Lot më bie në zemër pse s´jam në Kosovë. Nën pushtimin e jugosllavëve, dhe të diktatorit Tito, shqiptarët përjetuam burgun më të rëndë. Të drejtat tona në Jugosllavi, shkileshin vazhdimisht. Në Kosovë, aso kohe vrisnin shumë faktorë. Vriste varfëria, niveli ulët i arsimit, burgosjet dhe arrestimet, ndalimi i festave kombëtare, gjakmarrja, ndalimi i flamurit, pabarazia në punësim, dhe diferencimet e pareshtura të kuadrove, bënin që jeta e shqiptarit nën pushtimin serb të ishte jetë e të shtypurit dhe e të burgosurit. Populli ynë nuk e ka thënë kot; “zullumi këputet prej s´trashi”! Z. Atdhe më thotë Aliu, një patriot i devotshëm, një atdhetar i formuar. Aliu Tahir Aliu tregon se e tërë familja e tij 70 anëtarëshe, me prindër dhe xhaxhallarë, u vunë në radhët e Luftës Çlirimtare të Kosovës.  Që në ditët e para të kryengritjes së madhe, Babai i Alit, Tahir Aliu, rreshtua me vullnetarët e Llapit, për t´i këputur prangat njëshekullore të robërisë. Liria çmimin e ka të lartë na thoshte babai, rrëfen i biri tij, Aliu, por, ne duhet të jemi gati në çdo kohë për çdo sakrificë.

Tahir Aliu, dhe 10 fëmijët e tyre, që në ditët e para të luftës, iu përgjigjën thirrjes së UÇK-së, për çlirimin e Kosovës, duke afruar tërë ekonominë familjare, dhe shpirtin e tyre në shërbim të lirisë dhe të pavarësisë së Kosovës. 

Divorci me Serbinë dhe ish Jugosllavinë, Kosovës do t´i kushtoj një det gjaku. Që nga viti 1945, e deri me shpalljen e Pavarësisë së Kosovës, më 17 shkurt, 2008. Kosova u përgjak s´i asnjë vend tjetër në Evropë. Komunistët e Titos, e veçmas ata serbë, njëherë Rankoviqit, e mëpastaj të Milosheviqit, vranë e prenë rreth 55 mijë shqiptarë. Mirëpo, shtypja serbe nuk ndalon në vitin 1956, as në vitin 1968 e këtej. Politika gjakatare serbe, vullnetin e Kosovës për Republikë të pamvarme, e quanin armiqësore.

Çdo kërkesë të Kosovës në drejtim të Pavarësisë së Kosovës, Serbia i përgjigjej me vrasje dhe burgosje. Ndërsa, dënimet ishin të përditshme. Rreth 800 mijë qytetar të Kosovës ( para se të nis lufta ) u rrahën, u dënuan dhe u persekutuan nga pushtuesi serb. Lufta në Kosovë ishte e pritshme. Zullumi këputet prej s´trashi! Mirëpo, heroi popull, u kryengrit, që lirinë e shkelur, ta fitoj me çdo çmim.

Familja Jashari këtë e dëshmoi më së miri. Thyerja e përgjakshme e Jugosllavisë dhe Lufta me Serbinë, Kosovës i kushtoi me  13 mijë të vrarë, 4500 të zhdukur, 120 mijë shtëpi të djegura, një million të përzënë në 5 kontinentet, 25 mijë gra e vajza të dhunuara, dhe me një ekonomi familjare tërësisht të plaqkitur dhe të shkatërruar. Ky çmim i gjakut dhe i pasurisë, dhënë luftës sonë për liri, bëri që SHBA-të, NATO, dhe e gjithë bota përparimtare t´i vehet në ndihmë Kosovës.

Në atë luftë të pabarabartë Amerika na bëri me shumë duar, dhe fizikisht Kosovën e shpëtoi nga shuarja. Unë dhe familja ime, më thotë Ali Tahir Aliu, një burrë fjalë pak e i guximshëm, lirisë së Kosovës i kemi dhënë mjaft për kohën. Fal organizimit të mirë, dhe përgatitjes për luftë, Llapi dhe Anamorava, nuk lejuam që të ndodhë Tivari dhe Srebërnica. Babai im Tahir Aliu,  ishte i veshur dhe kryente detyrat e UÇK-së, për lirinë.

Tek shqiptarët, rrëfen Aliu, kur babai është në luftë me dike, edhe familjarët atë e ndjekin, dhe janë luftëtarë të tij. Im vëlla Bashkim Aliu, i lindur me 2.01. 1983 në Bardhyl të Llapit. Ai në moshë fare të re (18 vjeç ) u radhit në radhët e UÇK-së. Bashkimi bashkë me prindërit, Mëmën, babain, vëllëzërit, motrat dhe xhaxhallarët dhe familjen e gjerë, qenë pjesëmarrës të drejtpërdrejtë të Luftës për Liri të Kosovës. Ata kontribuan shumë në bartjen e ushqimeve, armatimit, dhe në ndihmë të plagosurve.

Ne jemi fqinjë me serbët, më thotë Aliu Aliu, një biznesmen i sukseshëm në Dortmund të Gjermanisë, dhe aktualisht, Kryeministër i Republikës së Çamërisë, i cili në kohën më të vështirë, Luftën e Kosovës për liri e pavarësi e ndihmoi me 3o mijë marka gjermane. Ne shprehet Aliu, në kohë paqe fqinjëve serbë u kemi dhënë bukë, kur kanë qenë në nevojë. Mirëpo, në çastin kur serbët mësyjnë tokat tona ne ia japim plumbin në lule të ballit.

Toka e gjyshit dhe e stërgjyshit, nuk jepet dhe as nuk falet! Kosova ka një shekull që nuk bën gjumë. Lotët s´kam dëshirë t´i m´i shohin prindërit, vëllëzërit, motrat, miqtë, shprehet Aliu Aliu. Para nënës e babait, nuk kam të drejtë të qajë!..Z. Atdhe, Kosovën e kam zemër, e kam shpirt, e kam xhan! Kosova për mua është kuptimi i jetës sime!..Ora e madhe e lirisë nuk bie për çdo ditë më thotë Bashkim Aliu një patriot i dëshmuar, dhe djali i veteranit të Luftës Çlirimtare të Kosovës, Tahir Aliut.

Bashkimi më thotë, xhaxhi Atdhe, kam lexuar diku, se s´ka duar ma të bukura s´e duart që i thyejnë prangat dhe popullit ia sjellin lirinë. Unë në UÇK-ë kam hyrë me gjithë shpirt. Kam marrë pjesë ( djalosh i ri ) ende pa i mëshu brisk fytyrës. Unë kam  marr pjesë në Luftën e UÇPBM-së, në fshatrat e Bujanocit, dhe të maleve të Tërnocit. Nuk ka patur gëzim ma të madh s´e kur kam veshur uniformën e UÇK-së, dhe kur i fillova ushtrimet ushtarake në fshat, tek Lagja e Spahijave.

Kosova për gjithsecilin ka qenë një mësim lirie. Në Shkollën e lirisë, në fshat,  shpejt  u aftësuam në përdorimin e armëve, në dhënien e ndihmës së parë, në vëzhgimin e terenit, tërheqjen e të plagosurve, dhe furnizimin me ushqim të refugjatëve. Njësiti ynë „LLapi“, nën drejtimin e komandant Arbrit, bënim vëzhgmin e terrenit. Grupi ynë përbëhej nga Bashkim Aliu, Rrahman Rashiti, Driton Hoti, Faton Hoti, Albert Gashi, Arben Visoka, dhe Faruku, një luftëtarë i yni nga Shkupi. Në shtëpinë tonë rrëfen Bashkimi, aso kohe ishte një pjesë e Shtabit të UÇK-së, dhe familja e Komandant Lekës. Xhaxhi Atdhe, në luftë shumë ka rëndësi, guximi, shkathtsia, dhe njohja e terrenit. Falë këtyre elemnteve, dhe Luftës së UÇK-së, ne fituam mbi armikun. Bashkim Aliu aktualisht jeton dhe punon në Dortmund të Gjermanisë. Bashkimi është komunikativ, dhe shqiptar i devotshëm. Stuhitë e jetës nuk na kanë shkundulluar aq sa po thasheshemnohet. Kosova është shpirti im. Unë jam i bimur në Kosovë. Do punoj edhe ca , dhe do kthehem, aty ku më ka përkundur mëma! Lavdi të rënëve!

Atdhe Geci – Dortmund, 2019

Kalorësi i Jerinës – Fragment romani nga GANI MEHMETAJ

Në ëndërr m’u diftue Jerina. E bukur, e brishtë, flurore, me hire tunduese që të linin pa mend. Ajo më grishte me zë përdëllues e urdhërues njëkohësisht. E ndieja veten në trans. Kapërcenim maja e shkrepa, fluturoja pas saj pa flatra. Sa më shumë i afrohesha, aq më shumë më largohej. Dikur u zhduk në tisin e hollë të mjegullës sipër kështjellës. Më mbërtheu pikëllimi. Desha ta grishja në mjegullën që dendësohej, por zëri nuk më dilte. Mbeta gojëhapur. Një shije e athët më pështillej nëpër gojë e buzë. U zgjova trembshëm, shikova anash se mos e pikasja dritaren e ngushtë nga doli vajza e bukur e ëndrrës që m’u diftue. Isha edhe më i dëshpëruar që ajo ishte ëndërr.
– Ju kalorësit të gjithë të njëjtë jeni, -nuk e dija nëse ma kishte thënë në ëndërr derisa fluturonim sipër shkrepave, ose e kisha nga goja e kalorësve vendës dje pasdite. Ajo, më thanë, e la këtë botë nga pikëllimi për të fejuarin kalorës, që nuk iu kthye, ndërsa i kishte premtuar.
Kështjella ku e bëra natën e mbante emrin e saj. Nga këtu u nis në luftë Desarati, i fejuari me kohortën e kalorësve. Legjenda që e dëgjova thoshte se Jerina e bukur e priti kalorësin shtatë vjet, por ai nuk erdhi, as nuk i dërgoi fjalë. Dhe një ditë ajo e humbi durimin, u zhduk, apo shkoi pas kalorësit për të cilin hamendësohej se u vra në Daki. Disa mendonin se ajo e mori malin nga dëshpërimi. Askush nuk e dinte fatin e saj, sikurse nuk e dinin fatin e Desaratit e kalorësve të tij. Ishin treqind kalorës. Nga pikëllimi Jerina u shndërrua në lule. Për kalorësin Desarat u tha se një ditë u ngrit nga të vdekurit, u bë hyjni a gjysmë hyjni, nuk e përcaktonin dot, që t’i mbronte kalorësit e vetmuar nga Iliria deri në Daci e më tute në Skithi. Ai vigjilonte natë e ditë mbi ta.
Pas ëndrrës që ma prishi gjumin mu kujtua se brodhëm shtatë ditë nëpër male e kreshta në kërkim të një grupi dezertorësh sorbianë të shpartalluar. Sa kalonim një kreshtë, na thoshin se i kanë parë në kreshtën tjetër. U dërmuam nga kalërimi. Kuajt mezi ecnin në një terren të vështirë. Natën e bëmë nëpër shpella e prapa lisave, ditën kalëronim nëpër dhiare të rrëpinjta, por cubat e huaj nuk i ndeshëm, as gjurmë të tyre nuk pamë. U kthyem në kështjellën e parë më të afërme, në Kështjellën e Jerinës. Kalorësit që ishin me mua ende flinin: Skerdilaidi me gjumë të rëndë gërhiste, Doriani mbllaçiste, Konstantini e Glauku flinin përmbys me frymëmarrje të zëshme, Dimali bisedonte me dikë jerm, gjithnjë duke iu hakërryer, të tjerët nuk i shihja nga këndi im.
Më vërshuan pyetjet kryeneçe që nxirrnin krye njëra pas tjetrës: Është kjo jeta që e kam kërkuar? Jam i kënaqur me të, apo kam pritur ndryshe? Sikur ta nisje nga e para, ku do t’ia nisje?
Kronistët e moçëm shkruanin se asnjëherë nuk të del ashtu si e pret. Ngjarjet janë të paparashikuara, njerëzit të çuditshëm, kurse fati mbase është paracaktuar më parë. Gjërat përsëriteshin, por asnjëherë në të njëjtën mënyrë. Vetëm kur i raportoja komandantit, gjithnjë më duhej të paraqitesha nga e para: Unë, Daors Daidiani, nga korpusi i dytë i kalorësisë. Edhe raportet e shkurtra që i dërgoja më vonë në qytet me këtë paraqitje në krye të pergamenës i nisja. Karrierën ushtarake e fillova me entuziazëm, isha i etshëm për famë e aventura, isha i gatshëm ta sfidoja veten në kufijtë e durimit njerëzor, sepse që nga dita e parë e marshimeve kontinentale ajo kërkohej nga ushtari e kalorësi, dy epitete për të cilat na thoshin se duhej t’i meritonim. Në jetën tonë prej ushtaraku jeta e vdekja bashkëjetonin.
-Po e humbe durimin, je i mbaruar, – më thoshte komandanti, kur më shihte të lodhur pas betejës.
– Nëse nuk vret, të vrasin!
Këto dy këshilla na ndiqnin kudo. Më vonë të njëjtat fjalë ua thosha ushtarëve që i udhëhiqja drejt vdekjes, gjithnjë me shpresën se armiku do të vdiste e jo ne. Frika nga vdekja na bënte më të vëmendshëm, më të etshëm për jetë, por na shndërronte në ushtarë mizorë. Duhej të vrisnim që të mos na vrisnin.
Pas mëngjesit e përshëndetjes me komandantin e Kështjellës së Jerinës, Justinin, u kthyem në kazermën tonë, tri orë kalërim nga këtu. Raporti që i dhashë komandantit tim ishte i shkurtër dhe i thatë:
– Cubat nuk i hasëm askund. Nuk lamë vend pa i kërkuar. Ata firuan si retë.
Më pa i habitur, por nuk më tha asgjë. Hoqëm parzmoret e përkrenaret, shkundëm pluhurin nga flokët e trupi i mpirë. Të tjerët na shihnin me kërshëri, por nuk nxitonin të na pyesnin. Ishim dymbëdhjetë kalorës të shkalafitur. Pas darkës, e rrëfimeve për bëmat tona, mezi prisnim të harroheshim në gjumë.
Jerina nuk më doli më në ëndrra, rrallë e kujtoja fatin e saj edhe në zhgjëndërr, por kalorësin e saj, që u bë hyu ynë mbrojtës e thërrisja sa herë zihesha ngushtë. Për të thuhej se endej në Dardani e Iliri, kaptonte rrafshnaltat në Daci e Traki. Edhe ata i bënin blatime hyut tonë, por me një emër tjetër. Më shtrëngonte diçka në kraharor, kur e kujtoja fundin e tij tragjik, vrasjen në pritë, vdekjen e treqind kalorësve dhe bredhjen vetmitare si hije me kalin e trembur nëpër natën e trazuar. Ai vuante që nuk i shpëtoi të treqind kalorësit, vuante edhe që nuk e mbajti fjalën se do t’i kthehej Jerinës.

Nga romani “Kalorësit e Dardanisë”

GRUEJA SHQIPTARE – Poezi nga VINÇENS PRENNUSHI

 

Ka ra rrezja nder bajama!
T’ bin e vet kshtu e pvetë e ama:
– Ç’ke, moj bi, qi kjan e fshan?
Kjan e fshan, e vetllat vran? –
– Kjava shum, mori lum nana,
Tuj qindisë e m’ ra gjylpana;
M’ ra gjylpana nen balkue,
E jam ulë tash me e kerkue. –
– Po çka kje qi lodt t’ i xori?

Ku kje dhima, a ku kje zori?
A por, drue, mos m’je harlisë,
Qysh se kjan – o tuj qindisë.
Pasha nanen nuk mund t’ bari,
Qi të me ndezet bija zhari!
Do t’ a dije e zeza nanë,
Pse ti vetllat shpesh m’ i vranë;

Pse c’ kah mot, moj, buza s’ t’ qeshet
E n’ argtime zemra s’ t’ ndeshet. –
– Nuk a’ gja, moj nanë s’ a’ gja;
Por po t’ tham, se as kot s’ jam vra:
Dicka vlon n’ ket çerdhe zanash;
Vlon dashtni, si n’bija nanash!
Nane, dashtnija m’ ka molisë,
Prandej kjaj – o tuj qindisë! –
– T’u thafët goja, bi, ç’ po thue?

A kaq shpejt ti m’ je terbue?
Po shikjo, moj bi kercuna,
Se, po bana ‘i herë e t’ xuna,
Bana e t’ pava tuj m’ dalë n’ derë,
Nuk m’ ke pshtim, jo metsha e mjerë! –
– Jam shqyptare e bi shqyptari,
E ato fjalë, nanë, s’ mund i bari:

S’ ke me m’ pa, jo, tuj dalë n’ derë,
Si kujton, pse m’ ke per nderë;
As, moj nanë, nuk jam harlisë
Veç pse kjaj – o tuj qindisë,
E shka n’ zemer m’ ka pengue,
Asht gja e dejë, o nanë, per mue. –
Fillon nana tash me u vra:
Diçka nakel së mjerës i asht ba;

Don me çilë të ngriten gojë;
Por dro e mjera mos t’ gabojë:
– Fol, moj bi, mos m’ len nder grepa,
Mos më mshef gja, moj, se do djepa
I kam luejtë der tash e m’ ke
Dhelpen t’ vjeter: Ty sot be
T’ paça lshue, tash me m’ diftue,

Se pse zemra peshë t’asht çue. –
– Nanë, dashtnija m’ ka molisë,
Prandej kjaj – o tuj qindisë. –
Bindej nana, gja s’kuptote,
Por, te miren kah i a dote
Muer me t’ amel e i tha e mjera:

– Mori bi, moj si prendvera,
Pash njat diell e pash njat hanë,
Pash njat Zot, qi kthiell e vranë,
M’ difto sot, ç’ sokol ke xanë? –
– Ç’ farë sokolit thue, moj nanë?
T’ thaçë, moj, t’ thaçë se s’ m’ a ban ndera,
S’ m’ a ban shpija, as s’ m’ a ban dera

Me luejtë mendsh, moj nanë, mas kuej:
S’ i kam dhanë, jo, fjalë kurrkuej.
E po t’ tham: Se n’ t’ endun t’ motit,
Po t’ tham, po, me besë të Zotit,
Ty due fjalët me t’ i ndigiue,
As s’ kam mend me t’ u largue.

Zemren dysh un s’ mund e daj:
M’ len t’ qindisi, m’ len të kjaj! –
U ngri nana, lodt i pshtuen;
Para s’ bis fort syt i u xuen.
Kaluen dit e kaluen net,
Vajza ma me gojë s’ po flet:

Me gojë s’ flet edhe na a’ smue,
Rat e mjera a’ tuj lingue:
Lingon keq n’ at shtroje deket
E shpesh paket edhe meket.
Ftyra e sajë porsi flok bore;
Mndash, gjylpanë s’ i hjekë prej dore;

Por punon e tuj punue,
Shef pelhuren se a’ marue:
I lshon syt mi te me mall
Edhe e puthë e e ven në ball.
Nana vajzen tuj dihatë
Shpesh e ndien e: – Mori e ngratë,
A njimend s’don me m’ diftue,
Se pse zemra peshë t’ asht çue? –

– Nanë, dashtnija m’ ka molisë;
Kjava mjaft-o tuj qindisë!
Kjava mjaft… – Ma desht t’ligjrojë,
Por i u kput ksajë fjala n’ gojë.
Si fjalë tjera nuk mund të xori,
Mndash, gjylpanë prap n’ dorë i mori;
Por dy duerët, porsi florini,

Mi pelhurë deka i a ngrini.
– Kuku nana kjan me lot,
Se ç’ me gjet mue t’meren sot!
Se ç’ e gjet të zezen nanë
Nen ket diell e nen ket hanë! –
Merr pelhuren, qi pat enë
Bija e sajë; kishte pasë kenë
Kuq e zi e m’ te qindisë
Gjet dashtnin qi e kisht’ molisë.

N’ krye t’ flamurit kisht’ punue,
Per rreth shqypje, m’ dorë prarue,
Fjalët e hershme, fjalët e të Parve:
Se Shqypnia asht e Shqyptarve;
E nder skaje fjalët “liri”.
Merr nanë-shkreta e pshtiell at bi,
Qi, pa njofët tjeter dashtni,
Ishte shkri veç per Shqypni.

Eni bija, zana malit,
Ju qi kjani n’ dekë t’ njij djalit,
E, permysë mi ket bujare,
N’ te nderoni bin shqyptare;
E tuj puthë e mall e vajë
Njat flamur, qi dora e sajë
Diejti aq bukur me qindisë,
Pse dashtnija e kisht’ molisë;
Lidhniu tok: Per herë dashtnija
Per vend t’ uej t’ u jet stolija;

Pe, po kje qi, si kjo bi,
Rriten vashat në Shqypni,
N’ vend do të shkojë-o fjala e t’ Parve,
Se Shqypnia asht e Shqyptarve.
Lidhniu tok, si bajshin motit
Ato bijat e Kastriotit,
E broh’ritni n’ gzim e n’ vajë:
Rrnoftë Shqypnija e flam’ri i sajë

IMZOT VINÇENS PRENNUSHI – IPESHKËV, POET, MARTIR (4 shtator 1885 – 19 mars 1949)

Nuk është e lehtë ta përmbledhësh me pak rreshta jetën aq të pasur të imzot Vinçenc Prennushit. Lindi në Shkodër më 4 shtator 1885. U Pagëzua me emrin Kolë, së shpejti ndjeu thirrjen e Zotit për jetën rregulltare. Hyr në kuvendin françeskan të vendlindjes më 1900; u shugurua meshtar në Tirol të Austrisë, ku kryente studimet, duke e ndërruar emrin në Vinçenc.

Nisi të botonte rreth 1909-1910-tës. Më 1911 botoi “Kangë popullore gegnishte”; më 1918 fletëpalosjen liturgjike “Fjala e Zotit”; “Java e Madhe”, libër feje, për javën para Pashkëve. më pas dramat “E trathuemja” e “Prej robnie në liri”; studimin “Nder lamije të demokracisë së vërtetë” (1922). Kryeveprën poetike “Gjeth e Lule” e botoi më 1924, për të vijuar me veprat agjiografike “Shën Françesku i Asizit” dhe “Jeta e Shna Ndout prej Padue” (1913) ; “N’Agape”, vjershë (1926); “Vorri i fratit”, 1717-1918. Dy fjalë mbi jetën e A. Anton Soranit, dëshmitar feje françeskan (1918);

Ndër përkthimet e imzot Vinçenc Prennushit kujtojmë: “Quo Vadis” të novelistit polak, Henryk Sienkiewiz; “Burgjet e mia” të italianit Silvio Pellico, poemën “Dreizehnlinden” të gjermanit Friedrich Wilhelm Weber, nga e cila “Hylli i Dritës” u botuan te vetëm tri këngë. Këtu këputet veprimtaria e mbyllet, për të përfunduar kush e di se ku, arkivi i tij jashtëzakonisht i pasur.

Imzot Vinçenc Prennushi, njihet si këngëtar i ëmbëlsisë dhe i trishtimit. Ndër poezitë e tij, kumbon një jehonë e këndshme dhe një ushtimë e trishtë, ashtu siç këndon atdheun me bukuritë e tij, po kështu edhe kur vargëton misteret e besimit. Në poezinë e Prennushit, bota lëndore vështrohet si një ndër arsyet e shkatërrimit të njeriut, për shkak të paaftësisë për t’u vetëpërmbajtur dhe të lakmive të pangopura vetjake.
Shkruan At Justin Rrota: “E n’atë mënyrë qi At Fishta mund të thirret për kah trajta e gjuhës poeti i Gegnìs, pse dijti me i a vjedhë popullit të malit e të fushës bukurìt mà të pikaturat e të shprehunit, kështu Prennushi mund të mbahet si poeti i qytetit të vet, mbassi gjithshka gjeti të hijshëm në fjalë e në frazeologji të këtij dialekti e mblodhi si bleta dhe e vendoi me shije të madhe ndër shkrimet e veta”.

Më 1947 imzot Vinçenc Prennushi u arrestua nga komunistët në Tiranë e më pas u nis për në Burgun e Durrësit, ku edhe vdiq më 19 mars 1949 në një natë të errët e të acartë, duke kërkuar “më shumë dritë e duke mbrojtur deri në frymën e fundit, vlerat, idealet e bindjet e veta. Shkruan mes tjerash Arshi Pipa, që ia mbylli sytë e vdekur “…asht vështirë me pranue se gjithçka mbaron me trupin, kur vërejmë qysh njerëzit vdesin për ideale”.

Procesi i beatifikimit të imzot Vinçenc Prennushit dhe 39 martirëve të tjerë shqiptarë, që tashmë gjenden në Kongregatën përkatëse të Selisë së Shenjtë për Çështjen e Shenjtorëve, ka filluar më 9 nëntor të vitit 2002 në Kishën katedrale të Shkodrës, në pranin e kardinalit Sepe, aso kohe prefekt i Kongregatës së Vatikanit për Ungjillëzimin e Popujve.
*******
Më 19 mars përkujtojmë vdekjen e ipeshkvit shembullor imzot Vinçenc Prennushit, kryeipeshkëv i dioqezës së Durrësit. (4 SHTATOR 1885 – 19 MARS 1949)
“..E ngarkuan me bajtë trungje prej rrugës posht e te kodrina ku gjindëj burgu. Si Krishti n’Udhën e Kalvarit u përpoq tri herë me radhë, por u rrëzue të trija herët pa shprehë ankim.”
Prof. Arshi Pipa

Ka le në Shkodër me 4 shtator 1885, nga prindët Gjon e Drande Prennushi dhe asht pagëzue me emnin Kolë. Mësimet e para i mori në vendlindje, ndërsa, në seminarin e Troshanit iu kushtue Urdhnit françeskan. Mësimet e larta i përfundoi në Tirol të Austrisë. Asht shugurue meshtar me datën 25 mars 1908, dhe si françeskan merr emnin At Vinçenc Prennushi O.F.M.

Asht i formuem jo vetëm nga ana fetare, atdhetare dhe kulturore, por radhitët ndër letrarët ma në za të Rilindjës sonë. Shkruan në revistën “Hylli i Dritës”,”Lajmtari i Zemrës së Krishtit”, “Zani i Shna Ndout” dhe ka vlera të posaçme për artikujt e shkruem në gazetën “Ora e Maleve”, mbasi, aty, Ai shfaqë edhe pikëpamjet e veta atdhetare, politike dhe demokratike. Ban pjesë në veprimët e vazhdueshme të klerit për pavarësinë dhe, si i tillë, me rastin e ngritjës së Flamurit në Kalanë “Rozafat” në Shkodër, me 14 mars 1914, mban fjalimin kryesor ku spikat oratoria e At Vinçencit.
Në librin “Ndër lamijet e demokracisë së vërtetë”, At Vinçenci, jep mendime të sakta për një shtet të andrruem demokratik të tipit Përendimor, mendime që mbetën të gjalla edhe për kohën e sotme. Fusha e përkthimëve asht ndër ma të dashtunat për té, mbasi “Fabiola” dhe “Quo vadis?”, janë kenë si oficet e klerikëve ndër familjet shkodrane. Libri “Gjeth e lule” mbetët ndër veprat e letrarit të nivelëve të larta, mbasi ashtu ishte edhe pena e tij.

At Vinçenci asht kenë Provinçial i Françeskanëve në vitin 1928. Koha e shërbimit si drejtor’i Kolegjit Françeskan dhe si Provinçial, ka provue mendimin se ai dinte me drejtue, prandej në vitin 1936, At Vinçenci, shugurohet Ipeshkëv i Sapës (Dioçezi i Zadrimës). Në vitin 1940, Ai emnohet Argjipeshkëv i Dioçezit të Durrësit. Kur asht Metropolitan i Durresit asht edhe koha kur kryeqyteti i Shqipnisë, Tirana, përfshihej në Dioçezin e Durrësit (ashtu si sot), pra, vetvetiu qendra kryesore e Shqipnisë kalonte nën drejtimin e Imzot Vinçenc

Prennushit. Asht e vërtetë se aso kohe ai ka përkrah tij edhe Imzot Luigj Bumçin, një ndër përsonalitetët ma të njohtuna të Klerit Katolik edhe si politikan, që ka lanë emnin e vet të paharruem në çastët ma delikate të fateve të Shqipnisë. Atë kohë në Tiranë nuk duhet harrue se ishte edhe Don Lazër Shantoja, At Pjetër Meshkalla dhe Don Shtjefën Kurti, përsonalitete që kanë lanë në kujtesën e qytetarëve të Tiranes, një “epokë”, ku spikatën me punën e tyne këta kolosë të atdhetarizmës.

Fatkeqësisht gjendja e keqe shëndetësore e Bumçit, ndoshta, randoi punën e Imzot Prennushit, por fatmirësisht Imzot Prennushi jo vetëm kreu me ndër detyrën e klerikut të divoçëm, por edhe nuk i la kurgja mangut Imzot Bumçit edhe në fushën politike, pikërisht, në fazën ma delikate të historisë përballë pushtimit fashist italian, atij gjerman dhe së fundit, atij sllavo -komunist jugosllav e rus, të vitit 1944.

Asht e vërtetë se Jakomoni i dha një dekoratë Vinçenc Prennushit, po kurrë nuk asht shkrue çfarë ka thanë Jakomoni, për françeskanët e Shqipnisë dhe për shkollat e tyne; kurrë nuk asht botue teksti i plotë i kujtimeve të Kontit Çiano, ku shprehët kjartë pritja që i ka ba Italisë Kleri Katolik dhe Katolikët e Shqipnisë. Pra, këtij Kleri dhe këtyne françeskanëve, i përkiste edhe Imzot Vinçenc Prennushi, i cili deklaron: “Kam marrë një medalje nderi për shka, nuk e dij – Lekë jo. Dekoratës nuk i dij as emnin”. (Dosja 1245 Arkivi i M.M.Tiranë). Kujtimet e Kontit Çiano as nuk kanë me u botue ndonjëherë, mbasi fatkeqësisht aty asht shkrue edhe se kush e priti mirë okupacionin fashist. Për telegramin e dërguem mbas okupacionit fashist shprehët kjartë bashkfirmuesi Imzot Frano Gjini, (atëherë Abat i Mirditës), në letrën origjinale të Tij:
“……..4. se nuk ia kam dhanë kurr aderimin tem okupacionit italian me përjashtim të nji telegrami dërgue mbas 22 ditësh nga okupacioni italian, bashkë me Kolegët të tjerë t’Episkopatit, i cili telegram nuk ka tjetër kuptim veç nji formalitet konvenience, të detyruem nga fataliteti historik të ngjarjeve të kohës të pregatituna prej tjerve; po si kanë veprue të gjithë përfaqsuesit e entëve civile, ushtarake e fetare të vendit tonë.” (Dosja 1302 Arkivi M.M.Tiranë).

Ndërsa, Imzot Prennushi deklaron: “Se shka përmban telegrami nuk me kujtohet, ai asht ba nga Metropoliti i Shkodrës.” (Dosja 1245, Arkivi M.M.Tiranë).

Si Imzot Prennushi, si Imzot Gjini, deklarojnë se, “na kemi firmue para një fakti të kryem dhe, jo, para okupacionit të Shqipnisë nga Italia.”.

“Nuk i kam ba fashizmit asnjë shërbim”, shënon Imzot

Prennushi, dhe i qëndron kësaj fjale deri në fund. Sigurisht, kjo qëndresë bazohej tek e vërteta, mbasi veprimet e tija diheshin.

Në vitin 1945 Enver Hoxha, i kërkon një takim Imzot Prennushit dhe ky e pranon. Në atë takim asht kenë prezent edhe Imzot Gaspër Thaçi. Rezultatin e atij takimi e kujtoj edhe unë….

Kur erdhi Enver Hoxha në Shkodër në vitin 1949, dhe mbajti një fjalim disa orësh në balkonin e pallatit të Prefekturës, ku i rrahu shpatullat “birit të denjë të kllasës puntore të Shkodrës”, “shokut të dashtun” Tuk Jakova, kujtoj si tashti që, kur foli për takimin e tij me Ipeshkvijtë, imitoi tue ferkue duert Imzot

Prennushin dhe shprehu si zakonisht, “konsideratën” e tij për Klerin Katolik si agjenturë e Vatikanit, mbasi aty i kishte ngecë sharra Enver Hoxhës, tek shkëputja nga Papa….

Me datën 19 maj 1947 Imzot Prennushi, arrestohët dhe si të tjerët fillon Kalvarin. Qëndrimi i tij në Hetuesi tregon karakterin burrnor që shihët edhe ndër ata pak dokumenta që ruhën. Imzot Prennushi asht i parapregatitun për rrugën që ka përpara. Ja, si shprehët për té At Gjolaj: “…..Letra që Imzot Frano Gjini, u ka dërgue Misjonëve të hueja i asht dorzue Imzot Prennushit, me ia dhanë atyne. Prezent ka kenë edhe Don Anton Muzaj e Don Shtjefën Kurti. Letra asht përpilue nga At Meshkalla. Arsyeja që e shkruen këte letër asht kenë mospritja e drejtuesve të Klerit nga ana e Enver Hoxhës. Mbasi Imzot Prennushi, e kishte dorzue këte letër erdhi në Shkodër, dhe na tha atyne pak vetëve që ishim në oborrin e Kuvendit të Gjuhadolit:
-Bijt’e mij, ishe tek përfaqsuesi i UNRRES, dhe i shpjegova shka asht tue u ba në Shqipni me Klerin dhe popullin Katolik. I tregova represionet dhe burgjet e mbushuna me né. I tregova se pasiguria shtohet përditë e ma shumë. Ai u përgjigj: -Ecelenza, i dijmë të gjitha shka ke thanë e, shka ké me thanë, bile, dijmë edhe ma shumë se ju, prandej, duhët të dini se kemi ba shka asht e mundun por nuk kemi shka bajmë ma. Ju jeni të përfunduem, se për 40 vjet komunizmi nuk do të hiqet prej Shqipnijet!
Unë ika.
Na që ndigjuem, i thamë: -Ti jé pesimist!
Imzot Prennushi, ashtu i ambël dhe i butë si ishte Ai, na tha: -Jo, nuk jam pesimist, por keni me pa, e ndoshta ma parë tek unë se shka do t’ju gjejnë ju. Ndoshta, asht premtue prej Zotit me e provue unë shumë shpejt”. Prej asaj ditë nuk e pashë ma. Ai me të vërtetë u martirizue.”

Kur, Imzot Prennushi pyetët për shkuemjen e tij në Misionin amerikan, ai përgjigjet: “Në Misionin amerikan kam shkue për kryeshndosh për Rusveltin….Në Tiranë, në një mbledhje të Klerit kemi diskutue për mbylljen e shkollave, të seminarëve dhe shoqnive fetare, si, dhe ndalesat e qeverisë për fenë. (Në janar 1946) Kemi paraqitë në qeveri një memorandum, me të cilin kërkonim të drejtat tona fetare. Nga një kopjo ia kam çue misionëve amerikane e franceze në Tiranë.” (Dosja1245).

Imzot Prennushi shpjegon për një takim me gjeneralin Hudgson, kur vizitoi Zyrën Famullitare, në Tiranë: “Hudgson ka ardhë me dy oficera. Unë nuk dij frengjisht po dinte Don Shtjefën Kurti. Kemi bisedue mbi çeshtje të përgjithshme, por me hollësi nuk më kujtohët se çfarë. Mbas disa ditësh i kam këthye vizitën unë me Don Shtjefnin, në Pallatin e Misionit anglez, ku me kujtohët se më ka pyet për flamurët që mbante populli në rrugët e qytetit, dhe më tha: -Ma mirë do të ishte kenë që të gjithë këto flamuj t’i bënin rrobe me veshë fukaratë!

Nuk u shpreh mirë për qeverinë, por u tregue i ftoftë.”(po në atë dosje).
Për vuejtjet dhe torturat e bame mbi Imzot Prennushin tregon Prof. Arshi Pipa ndërsa, kush ishte Imzot Vinçenci, tregojnë këto rreshta të deponuem në hetuesi prej tij me datën 4 shtator 1947:
“….Unë (Vinçenc Prennushi) i thojshe popullit kur kishe kontakte me té, dhe sidoemos me pjesën Katolike, se qeveria e sotme udhëhiqet nga komunistat të cilët né na luftojnë deri në zhdukje”.
Me datën 18 dhetor 1947, Gjykata Ushtarake e Durrësit e përberë nga: Kryetari, major Gjon Banushi, anëtarë, major Zhule Çiriako, kapiten Halim Ramohito dhe prokuror, kapiten Petrit Hakani, hapin gjyqin kundër të pandehurve:
1.Monsinjor Vinçenc Gjon Prennushi, datlindja 1885, Kryepeshkop i Durrësit, i biri i Gjonit dhe i Drandës, lindë në Shkodër.
2.Don Anton Lekë Zogaj, datlindja 1905, prift katolik, i biri i Lekës dhe i Marijës, lind në Kthellë të Mirditës.
3.Don Pal Martin Gjini, datlindja 1910, prift katolik në Jubë, i biri i Martinit e Terezës, lindë në Shkodër, arrestue me 19 maj 1947.
Vëndimi i gjykatës u dha me datën 20 dhetor 1947 si vijon:
1.Don Anton Zogaj, vjeç 42, me vdekje, me pushkatim.
2.Monsinjor Vinçenc Prennushi, vjeç 63, me 20 vjet burg.
3.Don Pal Gjini, vjeç 37, me 10 vjet burg, heqje lirie.
Vëndimi i Gjykatës së Durrësit përcillet për shqyrtim në Gjykatën e Naltë të Tiranës, bashkë me një relacion të prokurorit të Durrësit, i quejtun Sotir Qiriaqi (data, 1 dhetor 1947), në të cilin kam shkëputë një frazë, lexoni me kujdes:
“……Don Anton Zogaj pranon menjëherë sa thotë katoliku Gjon Vlashi se ka zhvilluar aktivitet të gjerë kundërshtar, sidoemos në pjesën katolike….Mbrend në Kishë ka bërë mbledhje me katolikun Gjon Vlashi e Palush Koka….”. (përforcimi i shkronjave në tekst asht i emi, autori).
Gjykata e Naltë Ushtarake Tiranë e përberë nga: Kryetar, major Niko Ceta, anëtarë, kapiten Nexhat Hyseni, kapiten II Mustafa Iljazi dhe sekretar, aspirant Thoma Rino, me datën 23 shkurt 1948, mbasi shqyrtoi çeshtjën e të pandehurve….”refuzon kërkesën e tyre”….

Arsyeja e refuzimit nuk ka nëvojë për koment, mbasi do të lexoni prap ma poshtë:
“…..Don Anton Zogaj dhe dy shokët e tij të akuzuar mohuan, njëkohësisht edhe pohimët e tyre në proçes-verbalët e hetuesisë në Sigurim, shoqëruar megjithse fjalë për fjalë janë të njëllojta dhe pa asnjë ndryshim me deponimet e të pandehurve….
Don Anton Zogaj thotë se unë kam ba një proçes-verbal dhe nuk e pranoj krejtësisht….por më kanë detyruar….
Janë kundërshtarë koshient të Pushtetit Popullor.
Vinçenc Prennushi deklaron se lufta ime ishte kundër komunistave e Partisë Komuniste, që të mos egzistonte, kur të formohej Pushteti që mendonim me zbarkimin e amerikanëve.” (Dosja 1245, po aty).
Prof. Arshi Pipa, në “In memoriam”, për Imzot Prennushin tregon: “Kur gjyqi ushtarak që u zhvillue në nji dhomë të burgut e dënoi me 20 vjet burgim të randë, fjala e tij e mbrojtjes qe: “Nuk i kam dashtë kujt të keqën. Jam mundue me ba mirë”.
Dosja mbyllët me Proçes-verbalin nr.103/1, datë 10 mars 1948, i mbajtun me datën 9 mars 1948, nr. 51/3 në Seksionin e Sigurimit Durrës:
“Don Anton Zogaj deklaroi dëshirën e fundit para ekzekutimit:
Nuk kam ba aq faj sa Qeverija të më dënojë, por kjo asht vullnesa e saj dhe i bindëm, dhe shtoi – ju lutëm që trupin tem t’ma çoni në Kishë, dhe teshat që kam në burg të mi marri kushrina. Mbasi bani Kryq u ekzekutua dhe u konstatua nga doktori se kishte vdekë.”
Prokurori Publik i qytetit të Durrësit
( Muharrem Rugia) d.v.
Data 9 mars 1948 në Durrës, më kujton datën tjetër në Shkodër, 11 mars 1948, ditën e pushkatimit të Prelatve të Klerit Katolik. Pra, vërehët deshira dhe pangopësia e komunistëve me gjak klerikësh ndër ato ditë në të gjithë Shqipninë.

Po cili nga këta tre klerikë u shpëtoi thonjve të Sigurimit të Shtetit?
Don Anton Zogaj u pushkatue me datën 9 mars 1948.
Imzot Vinçenc Prennushi vdiq në burgun e Durrësit me 19 mars 1949.
Don Pal Gjini “lirohët” i sëmurë nga burgu i Shkodrës, në vitin 1951 dhe vdes në shtëpi.
Kishe me thanë, se Dosja 1245 asht mbyllë formalisht me pushkatimin e Don Anton Zogaj, por me siguri ajo ka vazhdue me kenë e hapun deri me vdekjën e Don Pal Gjinit. Kur vdiq edhe MARTIRI i fundit, vetëm atëherë, ndoshta, nuk asht mendue ma për ata njerëz të pafajshëm nga katilët e Sigurimit komunist shqiptar, tham ndoshta, mbasi komunistët kanë pasë punë nganjëherë, e shpesh, mashumë me të vdekun se me të gjallë.
Kur pashë shprehjën e Imzot Vinçenc Prennushit: “Lufta ime ishte kundër komunistave dhe Partisë Komuniste, që të mos egzistonte..”, mu kujtue Imzot Ernesto Çoba, i cili thotë edhe ai mbas 20 vjetësh: “Jam kenë gjithmonë kundër komunizmit, as nuk kam dashtë me ia ndigjue zanin, kam punue me shpirt me e zhdukë dhe do të vazhdoj me kenë kundër, deri në vdekje….” (Dosja Monsinjor Ernesto Çoba me grupin.). Edhe Imzot Çoba, dha shpirt ndër birucat e Sigurimit të Tiranës.
Tue lexue kujtimet e Imzot Vinçenc Prennushit, në revistën “Zani i Shna Ndout”, kallnuer 1930, me titull “Nji e stigmatizueme e ditve tona”, u ndalova një çast në takimin që Imzot Prennushi kishte pasë me TERESA NEUMANN, në Bavari të Gjermanisë, e cila i kishte thanë:
“Do të keshë nji aksident rrugor,
Do të bahësh Ipeshkëv dhe,
Mbas 13 vjetësh të Ipeshkvisë do të vdesësh MARTIR I FESË”.
Dhe, me të vërtetë, në atë prag pranvere, nësa lulja e Sh’Jozefit shpërthente gonxhët e saja në degët e çveshuna prej acarit të komunizmit, një za ndigjohej në atë errësinë, në të mekun: MEHR LICHT !”….

IMZOT VINÇENC PRENNUSHI: In memoriam FALI, ZOT, NUK DIJNË ÇKA BAJNË… – Nga ARSHI PIPA, Profesor Emeritus University of Minnesota, USA*

 

 

E kam njohë Imzot Prennushin në burgun e Durrësit gjatë periudhës 1948 – 49. Ai u suell aty nga Seksioni i Sigurimit të Durrësit, mbasi qé torturue ma parë. Kur e prunë, mezi mbahej në kambë. E kishin dërmue tue e rrahë me shkopinj e mandej e kishin varë, lidhë kambësh e duersh, “si nji dash në çengel kasaphanëje”, thonte ai vetë tue ba buzën në gaz.

Imzot Prennushin e vendosën në dhomën nr. 8, që kishte shërbye dikur si xhebehane dhe ku banojshin ma të rrezikshmit: 18 vetë. Unë qillova ngjat tij dhe pata kështu rastin të miqasohesha me té.

Kur gjyqi ushtarak zhvillue në nji dhomë të burgut e dënoi me 20 vjet burgim të randë, fjala e tij e mbrojtjes qé: “Nuk i kam dashtë kujt të keqen. Jam mundue me ba mirë”. Në nji qelë të posaçme ngjitun me xhebehanen ishte ndry Don Anton Zogaj, famullitar i Durrësit. Ai kishte qenë dënue me vdekje, gja që e trishtonte shumë Imzotin. Nuk kam harrue ngazullimin e tij kur nji shok i dorëzoi kapsat e petkut fetar të Don Antonit, lanë dëshmi e martyrizimit të vet.

Mbaj mend nji skenë të devotëshme në infermjerinë e burgut, ku unë u shtrova mbas kthimit në Durrës nga kampi i Vloçishtit. Në infermjerinë e burgut gjeta Imzotin qi vuente prej asmës. Kjo ishte e tillë sa me e lanë pa frymë prej gulshimit. Nji ditë prunë në infermjeri Don Jul Bonattin, famullitar i Vlonës. Kur i thashë kush ishte i smundi qi përpëlitej, ai u ngrejt prej shtratit dhe ngau me i puthë dorën Imzotit. Imzoti tërhoqi dorën, bekoi me té Don Bonattin dhe u përmbys në shtratin e vet.

Përveçse prej asmës, Imzot Prennushi vuente nga nji hernia e randë. Nji ditë rojet e ngarkuen me bajtë trungje prej rrugës poshtë te kodrina ku gjindej burgu. Si Krishti n’ udhën e Kalvarit, ai u përpoq tri herë me rradhë. Por u rrëzue të trija herët, pa shprehë ankim.

Imzot Prennushi vdiq në Mars 1949. Kur i mbylla sytë e etshëm per dritë – ai më pat çekë njiherë frazen e Goethe-s “Mehr Licht !” – kuptova se çfarë drite ai kishte nder mend. Ka njerzë qi besojnë në Pavdekshmëninë e Shpirtit dhe ka të tjerë që nuk besojnë në té. Por asht vështirë me pranue se gjithçka merr fund me vdekjen e trupit kur mendon se ka njerzë qi vdesin per Ideale!
Arshi PIPA
Tiranë, 28 Shkurt 1995.Kopjue nga origjinali që Autori Prof. A. Pipa, i ka dhurue Fritz Radovanit.
Melbourne, Mars 2014.

ARSHI PIPA

O NATË E QETË – STILLE NACHT – Fjalët nga Joseph Mohr (1792-1848) – Përktheu Vinçenc Prennushi

 

I

Flej, o Qielluer,
Zojës në krahnuer.
Flej, mos kjáj,
ndale at’ váj.
Gjumi t’vjen,
por ty s’t’bahet me fjetë,
pse n’do kashta
t’rrin trupi Ty p’shtetë.

Jezus për p’shtim të gjithë neve,
Jezus për p’shtim të gjithë neve.

Ty Zoja Mri,
Ty gjithë dashtëni,
rrin tuj t’ruejtë,
ambël prujtë,

Ditë do t’vinë, o Shelbues, me u mekë;
Ka me të ra mbi një krygjë ty me dekë !
Jezus për p’shtim të gjithë neve,
Jezus për p’shtim të gjithë neve!

Kuq e zi (28 nanduer) – Poezi nga VINÇENC PRENNUSHI

Fishkllon veri, ushton duhija,
Bjeshkët për rreth mbushen me borë:
Por kjo stinë për ne â me orë,
Qysh se i lule me rrit desht:
Rriti lulen kuq e zi,
Qi â ma e bukra e ksajë Shqypni.

Ngjyra e sajë, njomsi prendvere,
Përtrin viset e Shqypnis;
Lule â kjo, lule lirike,
Qi ne nderën n’vend na e çon,
T’falem, lule kuq e zi,
Si ty s’rritë mâ kjo Shqypni.

Kuq si gjaku, si përhera
N’dej t’Shqyptarve idhtë pat vlue,
Zi si futa, qi pat mlue
Njat anmik qi me e njoft s’desht.
T’falem, lule kuq e zi,
S’t’ka kush, jo, posë ksajë Shqypni.

Ty t’bajnë burra nder lamije,
Vashvet parzmat jau stolise;
Je nderue nder kome e fise,
Si dhanti e t’Naltit Zot.
Shejtë â lulja kuq e zi
E â ma e çmueshmja e ksajë Shqypni.

N’çdo kremtim, n’gzime komtare
Mbledhë Shqyptari çetë mas çete,
Gjallnim s’ka, nuk nep shej jete,
Kur ket lule ngjet s’e shef.
Rrnoftë, pra, lulja kuq e zi
Qi â ma e hiejshmja e ksajë Shqypni.

Rueje, pra, Shqypni fatlume,
Ket dhantin e t’Përgjithmonit,
Afer lterit, afer fronit,
Nder dir gzimit e n’mjerim,
Rueje lulen kuq e zi
Qi s’ka shoqen n’ket Shqypni.

19 Mars 1949 – 70 VJETORI I VDEKJES IMZOT V.PRENNUSHIT O.F.M. – Nga Fritz RADOVANI

 

IMZOT VINÇENC PRENNUSHI O.F.M.

Argjipeshkvi i Durrsit dhe i Tiranës Imzot Vinçenc PRENNUSHI O.F.M.(1885–1949) në  1946 ka thanë: “Në këte kohë në Shqipni, asht turp i madh me kenë jashta burgut!..”

Gjurmët e kudondodhuna të sandaleve të mathuna nder kambët e zbathuna të Fratit të Shqipnisë, shkelën nder male e fusha ku kanë grrye gurin dhe kanë lanë të shkrueme me gjakun e stigmave të Tyne të Shenjta, veprat ma të mëdhaja të Lirisë, Drejtësisë dhe të Demokracisë Europjane, themelet e të cilave, janë t’ lidhuna per ahët e lisat shekullor në shkamijtë e Bjeshkëve të Nêmuna, bash me konopin e vllazenve tê Shen’ Françeskut t’ Asizit, Urdhnit të Françeskanve të Vegjel Shqiptar, që i perket edhe Imz. Prennushi.

Në Shekullin e XX Fisi Prennushi i dha Atdheut dhe Fesë klerikët e njohun: Don Mati Prennushi, At Mati Prennushi, Imz. Vinçenc Prennushi, At Karlo Prennushi dhe Don Kolec Prennushi, që studjuen në Austri. Asnjëherë nuk u pajtuen me sunduesit e huej…

Imzot Vinçenci u le në Shkoder nga Prindët Gjon e Drande Prennushi me 4 Shtator 1885 dhe, para Shugurimit Meshtar kishte emnin Kolë. Studimet e nalta i perfundoi në Tirol t’ Austrisë dhe u Shugurue me 25 Mars 1908. Asht njohës i luftës së malazezëve të 1913, kur rrethuen Shkodren dhe, pikrisht Ky At Vinçenc me 14 Mars 1914, u tregoi pushtuesve se:

“Sot, në Kështjellen Rozafat do të valvitet i Lumnueshmi Flamur Komtar i Kastriotit!..”

Ai ishte letrar i “Hyllit të Dritës”, politikan i “Orës së Maleve 1924”, letrar i njohun dhe antisllav, antifashist dhe antikomunist deri në diten e vdekjes me 19 Mars 1949.

Ishte Argjipeshkëv i Durrësit e Tiranës, dhe mbas vdekjes së Imzot Thaçit (1946) ishte Primat Katolik i Shqipnisë, detyrë që e ven perballë me qeverinë komuniste të Tiranës.

Dosja 1245 Arkivi Min. M. Tiranë, zbulon plotsisht qendrimin dhe pikpamjet Atdhetare të Imzot Prennushit, perballë diktatorit dhe pushtuesve sllav të Shqipnisë Europjane…

Në vitin 1945 u takue me diktatorin E. Hoxha, dhe rezultati besoj i kujtohet shkodranve nga fjalimi i Enverit, në Prefekturen e Shkodres me 16 Shtator 1949… Kur Argjipeshkvi kalbej mbas vdekjes në torturat e sigurimit të shtetit komunist në burgun e Durrsit…

19 MARS 1949: “Pak Dritë!.. Mehr Licht!”… Dishmon bashkvuejtësi i Tij, i Madhi Prof. Arshi Pipa… Dhe gjithshka u shue.., e u fik… E bashkë me Ata Kolosë t’ Atdheut u shue edhe ajo “pak dritë”, per të cilen shpresuem aq shumë në vitet 1990…

            Melbourne, 18 Mars 2019.