VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Më 14 janar 1919 lindi Giulio Andreotti, Divi i Politikës italiane të Shekullit XX

By | January 14, 2019

Komentet

Më 25 gusht 2012 u nda nga jeta astronauti amerikan Neil Armstrong – njeriu i parë që shkeli në Hënë

VOAL – Neil Alden Armstrong ka lindur më 5 gusht 1930 në Wapakoneta, Ohio, para se të hyjë në atë karrierë të jashtëzakonshme që çoi atë për t’u bërë njeriu i parë që shkeli në Hënë, ai ka një diplomë në inxhinieri aeronautike në Universitetin Purdue dhe mban diplomë master në inxhinieri aeronautike në Universitetin e Kalifornisë Jugore. Nga viti 1949 deri më 1952 Armstrong është aviator i marinës dhe, pas largimit nga marina, ai u bë një pilot test (ai ishte një shofer provë me avion shumë të ri me shpejtësi të lartë, duke përfshirë edhe ” X-15 të aftë për të arritur 7,000 km / h, duke fluturuar mbi 200 modele të ndryshme të avionëve, duke përfshirë avionët, raketat, helikopterët dhe avionët).

Pikërisht gjatë kryerjes së detyrave të pilotit të testit, ai u zgjodh për t’u bërë anëtar i trupit astronaut.

Edhe pse ishte pjesë e ekuipazhit të rezervave në shumë misione, fluturimi i tij i parë ka ndodhur në vitin 1966 në bordin Binjakët 8. Gjatë kësaj ngjarjeje emocionuese, ai dhe partneri i tij David Scott përfunduar nxjerrjen e parë të suksessme të dy anijeve në hapësirën kozmike.

Në korrik të 1969, “hapi” vendimtar: Armstrongut i besohet komanda e Apollo 11, anijes së parë me ekuipazh që ulej në Hënë, dhe më 20 korrik 1969 së bashku me kolegun e tij Edwin Aldrin, është njeriu i parë që shkel dhe lë gjurmën e tij në sipërfaqen hënore.

Ndërmarrja e Armstrongut përfshinte një përgatitje të madhe si dhe guxim të jashtëzakonshëm, sepse pushtimi i Hënës është ndoshta ndërmarrja më e madhe shkencore e të gjitha kohërave, është rezultati më i habitshëm i gjenisë së njeriut.

U bënë shumë të famshme fjalët e komandantit në kohën e ngjarjes historike, kur, kur me emocion, tek zbriste shkallët e modulit hënor, Armstrong tha: “Ky është një hap i vogël për njeriun, një hop gjigand për njerëzimin”.

Pasi u ulën, Armstrong dhe Edwin Aldrin eksploruan sipërfaqen e Hënës për dy orë e gjysmë. Më vonë, kur kthehet në shtëpi duke u pritur me padurim nga mediat dhe autoritetet, ai festohet si një hero. Armstrong mori Medaljen e Lirisë nga Presidenti, në njohjen e arritjeve dhe kontributit të tij në programin e hapësirës.

Çmime të tjera janë Robert J. Collier Trophy në vitin 1969, Robert H. Goddard Memorial Trophy në vitin 1970 dhe Medaljen e Nderit të Hapësirës së Kongresit në vitin 1978.

Neil Armstrong u largua nga NASA në vitin 1971 për të dhënë mësim në inxhinierisë së hapësirës ajrore në Universitetin e Cincinnati, ku ai qëndroi deri më 1979. Ai është gjithashtu anëtar i Komisionit Kombëtar për hapësirë ​​prej 1985 deri 1986. Në vitin 1986 ai ishte zëvendës-kryetar i Komisionit Presidencial të Hetimeve që heton shpërthimin e Challenger Space Shuttle.

Neil Armstrong, i martuar, me dy fëmijë, ka jetuar prej kohësh në Ohajo dhe ka punuar për AIL, Inc., një kompani e zhvillimit të sistemit të mbrojtjes.

Ai vdiq nga komplikimet pas një operacioni të zemrës në moshën 82 vjeç më 25 gusht 2012.

Më 25 gusht 1776 u nda nga jeta filozofi i shquar skocez David Hume

David Hume (shqipërimi: Dejvid Hjumi) (7 maj 1711- 25 Gusht 1776). Filozof skocez, ekonomist, historian, tregtar, profesor, burrështeti, bibliotekar, nënsekretar për punët e jashtme, politikan në shërbim të markizëve dhe gjeneralëve të ndryshëm, Dejvid Hjumi, me siguri është personaliteti më origjinal dhe filozofikisht më konsekuent i gjithë filozofimit empirist anglez. I qartë dhe i padyshimtë si kristali, ky kundërshtar «i gënjimeve të mësuara thjesht filozofike» dhe i pedanterisë, me mendjemprehtësi, si analitik i dorës së parë depërtoi me të menduarit e vet konsekuent dhe pa përfillje deri te konsekuencat e mundshme të fundit që i ofroi pozita e filozofisë empiriste angleze. Me gjithë këtë mprehtësi të jashtëzakonshme dhe origjinalitetin cilësor të mendimeve, sipas fjalëve të tij – një kohë të gjatë ishte lënë aq shumë në heshtje sa që nuk arriti të shkaktojë as «murmurisje midis fanatikëve».

Hjumi konsideronte – duke iu përmbajtur devizës themelore të empirizmit – se forca e frymës qëndron para së gjithash në faktin se lënda e fituar nëpërmjet përvojës, përkatësisht shqisave, bashkon, merr formë të parë ose zvoglohet sipas ligjeve të asociacionit. Me një seri shembujsh Hjumi provoi se gjithë puna e mendjes zhvillohet sipas këtyre ligjeye, nga të cilat ekzistojnë tri lloje: ligji i ngjashmërisë, i kontaktit në hapësirë dhe në kohë dhe «asociacioni i të priturit». Kështu pikërisht në mënyrë qenësore kufizoi veprimin e mendjes, e cila jo vetëm që nuk krijon asgjë të re nga vetja e që nuk do të ekzsitonte në fakticitetin ndijor, por edhe materialin e fituar e bashkon vetëm në kuadrin e ligjeve të përmendura të asociacionit. Por megjithkëtë, ne mund ta përfytyrojmë për shembull kodrën prej ari dhe të krijojmë tablonë mbi të, ndonëse ajo ndijorja nuk ekzsiton. Mirëpo ky përfytyrimi ynë gjithmonë është i lidhur medoemos përveç me përfytyrimin e kodrës edhe me përfytyrimin e arit që më parë i shikuam dhe vetëm fryma njerëzore i ka bashkuar këto dy përshtypje në një. Në këtë veprimtari të kufizuar reduktohet në realitet tërë forca dhe fuqia e të menduarit. Hjumi vërtet dëshiroi «të trondisë vetëdijen e vetvetes krenare të intelektit që mendon, që ishte parim i racionalizmit, sepse kudo e kufizon kuptimin e tij, i mohoi të drejtat e tij për të pasur një vlershmëri të përgjithshme dhe parimet e tij, dhe para së gjithash, kauzalitetin e reduktoi në ndjenja, shtytje dhe instinkte, të cilat janë burim i vërtetë i gjithë jetës» (Yberveg). Mirëpo, megjithkëtë, sipas Hjumit, sigurinë dhe autenticitetin duhet t’i atribuojmë çdo argumentimi racional të tipit matematik-gjeometrik, ndonëse autenciteti i tyre nuk buron nga përvoja. «Edhe sikur të mos ekzistonte në natyrë asnjëherë rrethi ose trekëndëshi, prapëseprapë të vërtetat e Euklidit do të përmbanin sigurinë evidente». Gjeometria edhe më shumë aritmetika si shkenca bazohen në raportet e pandryshuara dhe andaj këto përmbajnë njohje të domosdoshme dhe të sigurta. Një autenticitet i tillë, ndërkaq, nuk ekziston kur është fjala për faktet, ngase të gjykuarit tonë mbi faktet bazohet në raportin midis shkakut dhe pasojës. Në fakte, besojmë ngase nga shkaku presim pasojën. Mirëpo njohja nga shkaqet në pasoja nuk mund të jetë apriore, por vetëm empirike. Nga vetë të kuptuarit e dy sferave askush nuk mund të pohojë se këto me rastin e ndeshjes do të largohen prej njëra tjetrës, nuk mund të dime se nga zjarri do të digjemi në qoftë se për këtë nuk kemi përvojë. Në bazë të çfarë kriteri, pra, megjithatë pohojmë a priori se ekziston lidhja e paevitueshme shkajkore-rrjedhore? Kriteri është psikologjik: kjo është fuqia e shprehisë ngase sipas analogjisë presim nga të njëjtat shkaqe të njëjtat pasoja. Ne jemi të mësuar të gjykojmë sesi ajo që është post hoc do të thotë njëkohësisht edhe propter hoc. Në të vërtetë, nuk shohim kurrgjë tjetër veçse që një fenomen vjen pas tjetrit dhe pastaj konkludojmë se njëri është shkak i të dytit. Mirëpo, një konkluzion i tillë është krejtësisht arbitrar dhe nuk rrjedh nga kurrfarë domosdoshmërie logjike, ndërsa në përvojë nuk mund të vërtetohet. Me fjalë të tjera, për arsyetimin logjik është gjithashtu e kuptueshme se lulja lulëzon në dhjetor dhe jo në maj, dhe arsyen nuk e kundërshton a priori asnjë pasojë nga çfarëdo qoftë shkaku. Në realitet duhej të thoshim me arsye se ka mundësi vetëm që të gjithë njerëzit do të vdesin ngase deri tash kanë vdekur, ose se dielli duhet të dalë ngase deri tash ka dalë. Andaj arsyeja është plotësisht e pafuqishme kur përpiqet nga natyra e shkaqeve të konkludojë për natyrën e pasojës. Përveç mohimit të kauzalitetit objektiv, Hjumi mohon skeptikisht edhe ekzistimin e çfarëdo substance, materiale ose shpirtërore. Gjithashtu edhe substanca e perëndisë është e pavërtetueshme. «Në qoftë se i veçojmë të gjitha idetë, do të shohim se kanë dalë nga ndjenjat ose ndijimet. Madje edhe ideja e perëndisë si qenie jashtëzakonisht inteligjente, e urtë dhe e mirë, përbëhet nga vëzhgimi i veprimtarisë sonë shpirtërore dhe nga shtimi i pakufizuar i këtyre cilësive». Të konstatosh se burimi i religjionit është në fantazinë njerëzore dhe jo në ekzistimin objektiv të perëndisë, ishte mendim mëkatar të cilin e sulmuan pa mëshirë të gjithë filistinët, fetarët dhe etikanët e mundshëm të asaj kohe (për shembull peshkopi Horn).

Rezultat i filozofimit të Hjumit është skepsa radikale dhe konsekuente. Në fund të veprës së tij Hulumtime mbi arsyen njerëzore i hedh në zjarr librat teologjikë dhe metafizikë, ngase nuk mund «të përmbajnë kurrgjë përveç gënjimit dhe mashtrimit». «E vetmja gjë që dimë është mosdituria jonë e themeltë» përfundoi në mënyrë sokratike Hjumi Dhe kështu empiristi, që mendoi në mënyrë konsekuente ta zbatojë parimin e qartësisë së Dekartit, përfundoi në skepticizëm, ashtu si pat filluar me të themeluesi i këtij parimi.

Mirëpo, megjithkëtë, do të ishte gabim sikur ta reduktonim në skepsën gjithërrënuese. Në kuadrin e problematikës etike, ai për shembull flet mbi «ndjenjën morale» të sigurt dhe medoemos të nevojshme, e cila konkretizohet në simpati dhe aftësi për të pasur dhimbsuri për të tjerët. E mira morale është identike me të dobishmen, prandaj sipas kësaj teze të vet Hjumi deri diku është edhe paraardhës i drejtimit utilitarist në etikë. ,Por për Hjumin në përgjithësi, etika dhe estetika «nuk janë objekte të mendjes sa të shijes dhe të ndjenjës». Bukuria dhe vlera konsistojnë në ndjenjën e këndshme; bukuria para së gjithash është kënaqësi, kurse kënaqësia është motiv themelor i gjithë aktivitetit tonë. Në këtë drejtim, arsyeja «duhet të bëhet vetëm skllave e pasioneve dhe kurrë nuk mund të pretendojë se ka të drejtë për çfarëdo pune tjetër përveç që t’u shërbejë dhe t’u nënshtrohet».

Shikuar në tërësi, filozofia e Hjumit është pa dyshim një zhvil’lim i mëtejshëm i traditës filozofike angleze, me ç’rast përveç peshkopit Berklit nuk duhet harruar as ndikimin e Haçesonit. Ndikimi që bëri në filozofinë e mëvonshme, ishte ndoshta ndikimi më i madh që e bëri ndonjëherë një filozof anglez. Për shembull, Kanti e pranoi këtë me ngurrim. Pavarësisht nga një seri konkluzionesh negative, skeptike, pavarësisht nga konsekuencat paradoksale dhe të papranueshme që pasonin nga premisat në esencë të gabuara – siç është për shembull kuptimi pasiv i nocionit të përvojës – çështjet e Hjumit pa dyshim ishin nxitje për t’u futur më thellë në problemet themelore të filozofisë dhe në këtë kuptim kritik, ndikuan pozitivisht në zhvillimin e mëtejshëm të mendimit njerëzor.

Veprat kryesore: Treatise on human nature (3 vëll. 1739-40); Essays moral, political and literary (2 vëll. 1741); Philosophical Essays concerning human understanding; titulli i mëvonshëm i të njëjtes vepër: An Enquiry concerning human understanding; An Enquiry the principles of morals (1751); Political Discourses (1752); Essays and Treatises on several subjekcts (1758); My Own Life (1776).

  • Uni – Hjumi e mohonte se ne kemi një ide për veten. Hjumi e mohonte ekzistencën e një vetëidentiteti të vazhdueshëm dhe thoshte, për gjithë pjesën tjetër të njerëzimit, që “ata nuk janë asgjë tjetër veçse një grumbullim perceptimesh të ndryshëm”. Atëherë si arrijmë ne në përfundimin se çfarë është vetvetja? Hjumi përgjigjej se, është fuqia e kujtimeve tona ajo që na krijon mbresën e identitetit të vazhdueshëm. Hjumi e krahasonte mendjen me një lloj teatri ku shumica e perceptimeve shfaqin prezencën e tyre në mënyrë të suksesshme”, por shtonte se “ne nuk kemi as nocionin më të vogël për vendin ku këto skena janë shfaqur…”
  • Substanca – Hjumi këmbëngulte se asnjë lloj substance nuk mund të vijë nga mbresat dhe ndijimet tona. Në qoftë se ideja e substancës është transmetuar tek ne nëpërmjet shqisave, Hjumi pyeste “… se nga cila prej tyre dhe në ç‘mënyrë? Pasi në qoftë se do të perceptohej nga sytë do të ishte ngjyrë; në qoftëse do të perceptohej nga veshët do të ishte tingull; pot ë ishte nga pjata do të ishte shija… Pra, përfundimisht ne nuk kemi ide për substancën përveç asaj që shohim si një grumbull i cilësive të veçanta…”
  • Zoti – Argumenti për krijuesin fillon me vëzhgimin e një rregulli të përsosur në natyrë. Ky lloj rregulli është i ngjashëm me po atë rregull që edhe mendja njerëzore është e aftë ta vendosë mbi sendet që nuk mendojnë. Nga ky vëzhgim fillestar, mendja arrin në përfundimin se sendet, që nuk mendojnë, nuk përmbajnë mbrenda tyre parimin e rregullsisë: “Kështu disa copa çeliku së bashku, pa asnjë formë dhe përmasë, asnjëherë nuk mund të renditen vetvetiu në një mënyrë të tillë, që të formojnë një orë…” Pra, rregulli kërkon veprimet e një mendjeje dhe të një rregullatori. Përvoja na tregon se asnjë orë apo shtëpi nuk mund të krijohej pa orëbërësin apo arkitektin.Përderisa ne themi se kemi arritur tek ideja e shkakut nga vrojtimi i përputhshmërisë, prioritetit dhe lidhjeve të qëndrueshme të dy sendeve, atëherë si mund të supozojmë një shkak për krijimin e universit, kur ne asnjëherë nuk kemi ndeshur një univers të lidhur me atë që ne mund ta quanim një shkak. Përdorimi i analogjisë së mësipërme nuk e zgjidh këtë problem, përderisa analogjia midis orës dhe universit nuk është e saktë. Pse atëherë nuk e konsiderojmë Universin si produkt të një procesi vegjetativ, në vend të një krijuesi racional? Por, edhe në qoftë se shkaku i krijimit të universit është diçka e lidhur me inteligjencën, si mundet që karakteristikat morale t’i atribuohen një qenie të tillë? Ose më tej, në qoftë se do të përdornim analogjinë, atëherë cilën prej tyre duhet të zjgjidhnim? Shtëpitë dhe anijet janë pothuajse gjithmonë të projektuara nga një grup projektuesish: atëherë për analogji a mund të themi se universi është krijuar nga shumë perëndi? Shumë herë modelet eksperimentale janë krijuar duke mos u mbështetur në njohjen e formës përfundimtare të sendit: por a është universi një model provë apo një projekt përfundimtar? Duke ndjekur këtë vijë arsyetimi, Hjumi donte të theksonte se rregulli i universit është thjesht një fakt empirik dhe prej tij nuk mund të vërtetojmë ekzistencën e Zotit. Kjo nuk e bëri Hjumin ateist. Ai thjesht provoi vërtetësinë e idesë sonë për Zotin, nëpërmjet parimeve të tij empirike në të cilat provoi dhe vërtetësinë e unit dhe të substancës.
  • Etika – Për Hjumin, fakti kryesor rreth etikës ishte se gjykimet morale janë të krijuar jo vetëm nga arsyetimi, por gjithashtu edhe nga ndjenja e simpatisë. Nuk ka asnjë dyshim, se arsyetimi luan një rol të rëndësishmë në debatet tona rreth vendimeve etike. Por, thotë Hjumi, vetëm arsyetimi “nuk është i mjaftueshëm për të krijuar mangësitë apo miratimet morale”. Ajo që e kufizon rolin e arsyes në etikë është se kjo e fundit i bën gjykimet mbështetur në problemet faktike dhe në lidhjet; ndërsa gjykimet morale mbi të keqen nuk janë të kufizuara as nga problemet faktike dhe as nga lidhjet e tyre.Për shembull, pse ne gjykojmë një vrasës kur ai bënte një krim? Ose, pot ë përdorim fjalët e Hjumit, “cili është ai problem faktik, të cilin ne e quajm krim?” Në qoftëse do të përshkruanim veprimin, kohën e saktë në të cilën ka ndodhur, armën e përdorur dhe përfundimisht, në qoftëse i mbledhim të gjitha këto detaje rreth ngjarjes, përsëri aftësitë e të arsyetuarit nuk do të arrijnë të veçojnë faktin, të cilin ne e vulosim me fjalën krim. Pra, pas gjithë këtyre, ky veprim nuk mund të konsiderohet një krim gjithmonë dhe në të gjitha rrethanat. I njëjti veprim mund të quhet vetëmbrojtje ose ekzekutim zyrtar. Gjykimi i së mirës dhe së keqes bëhen vetëm pasi njihen të gjitha faktet.

Hjumi kuptoi se për të ndërtuar një system etik mbi aftësitë e ndjenjave, sentimenteve apo keqardhjes, do të thotë të rrezikosh kthimin e etikës në një çështje shijesh ku gjykimet morale janë subjektive dhe relative. Të pranosh ndjenjat apo sentimentet si burim të vlerësimit apo të fajësimit, do të thotë të nënkuptosh se gjykimet tona morale janë shprehje të interesave dhe dashurive tona personale. Ndjenjat e simpatisë apo të miqësisë, shkruan Hjumi, mund të përshkruhen si “parime të natyrës njerëzore, prej të cilave nuk mund të ketë asnjë parim më të përgjithshëm”. Pra janë kapacitetet njerëzore që japin vazhdimisht çmime për veprime të virtytshme, fakt ky, që nuk ka asnjë lidhje me vetë interesin e ngushtë të njerëzve. Hjumi e kundërshton hipotezën e ekzistencës së rregullave morale duke thënë se një hipotezë e tillë është “e vështirë” dhe “nuk ka për të qenë kurrë e lehtë për ta kuptuar”. Midis cilësive që ju japin spektatorëve ndjenjën e kënaqësisë dhe të aprovimit, janë: “maturia, kujdesi, iniciativa, ekonomia, mirësia, urtësia dhe aftësia për të dalluar”. Gjithashtu, përveç, këtyre ekziston një marrëveshje unviersale, bile edhe ndërmjet njerëzve më cinik të botës, e cila përfshin “meritat e temperamentit, qetësinë, durimin, qëndrueshmërinë, konsideratën, prezencën e mendjes, shpejtësinë e konceptimit dhe lehtësinë e shprehjes”. Dallimi midis asja që është e dobishme dhe asaj që është e dëmshme është një dallim moral esencial. Pra, thotë Hjumi, “në qoftë se dobia… do të jetë një burim i ndjenjave morale dhe, në qoftëse kjo dobi nuk do të jetë gjithmonë në shërbim të vetvetes, kjo do të thotë se gjithçka që kontribuon për lumturinë e shoqërisë, do të fitojë aprovimin dhe dëshirën tonë të mirë.

  • Drejtësia – Hjumi pranoi përzierjen e interest vetiak me simpatinë, në analizën e tij të drejtësisë. Në të vërtetë, ai këmbëngul se drejtësia e cila paraqitet si një “paqe dhe rregull i përgjithshëm nga zotërimet e të tjerëve”, pasqyron interesin vetiak të çdo personi, i cili dëshiron të ketë siguri si individ dhe në pronë. Kjo siguri dhe lumturi mund të arrihet në shoqëri, do me thënë me vendosjen e drejtësisë. Sipas kësaj drejtësia del si një pasqyrim i interest vetiak të çdo njeriu. Pavarësisht nga dobia shoqërore apo interesi vetiak, të cilat e çojnë njeriun drejt shoqërisë apo një skemë drejtësie, ekziston diçka tjetër, veç interesave vetiake, e cila siguron bazat morale të drejtësisë. Ajo, që i jep drejtësisë cilësinë e një virtyti moral dhe padrejtësisë cilësinë e së keqes, nuk është interesi vetiak, por ndjenja e simpatisë. Në e dënojmë padrejtësinë jo vetëm kur përfshihet interesi ynë personal, por gjithashtu kur ajo krijon dhembje, shqetësime dhe mosmarrveshje tek të tjerët, të cilat ne mund t’i ndajmë me të tjerët me anë të simpatisë, “Kështu”, thotë Hjumi, “interesi vetiak është motive bazë për të krijuar drejtësinë, ndërsa simpatia me interes publik është burim i aprovimit moral, i cili pason këtë virtyt.

“Kepucaret” qe “punen e rendomte” e kthyen ne art: Vllezerit Nikolin e Mark Koja Nga Xhimi Begeja

Nikolin Koja e Mark Koja, dy vellezer, mjeshter te punimit të kepuceve me dore, e kishin trashëgim nga babai Kin Koja i cili ne vitet 1930- 50 punonte ne Pazarin e Vjeter te Tiranes ne dyqani e tyre. Mbas çlirimit punuan ne shtet ku me inteligjencien e tyre e kthyen punen e “rendomte te dores” ne artin e kepucarise se modes larte , por fatkeqsisht ne diktaure shumë pak njerez e kuptonin modelet me shije te nje finese aristokrate.

Nikolinin diktatura e ndeshkoi keq sepse punonte kepuce ne shtepi qe i qepte me nje makine “Singer” dhe per kete u denua me 10 vite burg. Gruaja e tij nga merzija e marazi vdiq  dhe la jetim dy femije.

Nikolini bëri 6 vjet burg dhe punoi ne te gjitha minierat e kromit dhe vdiq n mergim .

Marku, Matia i thonim te gjithe ne mëhalle, i sherbeu vellait dhe familjes se tij duke mbajtur syte vetem poshte tek lekura box e duart e tij, por nuk e uli koken perpara horrave të diktaturës. Nese nuk do të ishte me i mire i te gjithve ate do ta largonin nga puna, por ja kishin nevojen dhe perdoren si “peng” te punes duke mbajtur te vellain ne burg .

Isha i ri, shumë i ri per te mbajtur mend shumë mire, por kujtoj se kur familja ime vendoste te blinte kepuce per sebebe i bente tek Matia, mjeshter prestar i dyqanit me porosi tek “Flora ” ( sigurisht ne ate kohe behej 1 pale ne 4-5 vjet).

Ai ishte i vetem mjeshter i cili me gezonte kur vishja kepucet e punuar nga dora e tij, sepse ishte unikal per shijen e finese ne prerje te modelit lekures per kepuce fine me sholle lekure. Ne ate kohe nga dora e tij me linte kenaqsin sikur kisha veshur kepucet e markave me te famshme te botes.

Sapo u fejova dhe zakoni kerkonte te beja kepuce per vete dhe të fejuaren .

Ishim te rinj dhe shkuam tek Matia. Ai na e mori masën e kembeve me nje leter, laps e meter lecke te dal boje . Na uroi per fejese dhe gjithë gezim na tha do vini neser per te bere proven e kepuces .

Ne u habitem se si kishte mundesi te beheshin kaq shpejt ,ngaqe ishte i vetmi dyqan dhe këpucët që të bëheshin për provë nga rradha e madhe kërkonin kohë.

– Mate – i thashë – nuk e kam me ngut .

– Jo Xhim – me thotë – kisha kenaqësi të bej këpucë për ty sepse eshte gezimim me i madh per Hakiun dhe familjen tuaj, e di mirë sa keni vujt – dhe ashtu pa fjale uli koken tek masat tona dhe filloi te fantazonte per stilin qe do ndiqte per t’i bere kepucet

Mbas nje jave m’i solli këpucët tek shtëpia, dhe kur i hapa nga gezimi u shtanga jo nga bukuria e kepuceve por brenda kish vene nga nje pale corape “të jashtme” tek sejcila kepuce .

Ky ishte Matia, mjeshtri me i mire shqiptar i kepuceve me porosi i cili e ktheu punen e dores ne art, ku shumë shumë pak diten te vlerësojnë mjeshtër ne ate kohe.

Ishte fat per moshen tone te re te vishje kepuce te bera me porosi.

Shumë qytetare si ne besoj se duhet ta mbajnë mend keta mjeshtra ne llojin e vet.

Keto jane komshinjtë e mëhallës ku jemi prej 100 vitesh në harmoni .
Tiranë Nentor 2018

Dreka që hëngrëm bashkë me Teodor Kekon 1 orë përpara vdekjes! Nga STILIAN BUXHAKU

STILIAN BUXHAKU

Dreka që hëngrëm 1 orë përpara vdekjes

Kur erdhi mesditën e 20 gushtit nga Amsterdami në aeroportin e Selanikut dhe u përqafuam, fjala e parë që më tha ishte…

“Do të jap një drekë sot vëlla, që ta mbash mend gjithë jetën”… thua se gjithë qenia e tij e ndjente të keqen që do të vinte një orë më pas.

U ritakuam pas shumë vitesh, krejt rastësisht, një vit më parë, kur kishte ardhur në Selanik për të filluar disa seanca kimioterapie.

Nga ajo ditë, nuk u ndamë më…

Kujtoj ditët që kaluam bashkë, veçanërisht ato kur ndjehej mirë…

E kuptoja menjëherë pasi më propozonte të shkonim në Kalkidiki, në Nea Mudania.

Mund të kemi shkuar dhjetëra herë së bashku atje dhe, në më të shumtën e rasteve, jemi ulur te taverna “Marina”, në qendër të këtij qyteti të vogël dhe buzë portit me jahte e peshkarexha.

I pëlqente kur këto të fundit ktheheshin ngadalë, jo jahtet, dhe i shihte me adhurim peshkatarët kur rregullonin rrjetat e zbrisnin peshkun prej barkut të tyre… Jam i sigurt që do të ketë shkruar dhe për to, ashtu si ka shkruar shumë herë për detin…

Dori ishte njeri gati-gati i çuditshëm. E dinte që vdekjen e kishte një hap larg, megjithatë, nuk reshte së bëri shaka, së qeshuri, së foluri, së menduari, së jetuari…

Mbaj mend që, një ditë më tha se kishte biseduar me mikun e tij. Dritan Hoxha. dhe së shpejti do të fillonte në “Top Albania Radio” një cikël emisionesh ku do të bashkëbisedonte drejtpërdrejt me dëgjuesit. Madje, më tregoi dhe hapjen e tij, ku do t’u drejtohej dëgjuesve më fjalët…

Unë jam Teodor Keko, i sëmurë dhe në prag të vdekjes, ndaj dua të bashkëbisedoj me ju jetëgjatët… Ishte një vullkan idesh. Edhe sot e shoh gjithnjë me telefonin në dorë kur përpiqej të ndihmonte tërë botën.

Fliste çdo ditë me të gjithë miqtë.

I merrte gjithkund, e merrnin nga gjithkund, po nuk rrëfeu kurrë dobësi, as në telefon.

E shihja dhe nuk arrija ta kuptoj ku e gjente atë forcë për të luftuar dhe shpërfillur vdekjen.

Kur lodhej, ulej në një nga verandat buzë shëtitores, ndizte cigaren dhe, për minuta të tëra qëndronte me sytë nga deti, në heshtje të plotë, sikur donte të çmallej me dikë që s’ma tha kurrë.

Sa për restorantet, më shumë se kudo i pëlqente të hante në tavernat karakteristike në shoqërinë e muzikës.

Pastaj, vonë, gjithnjë pas mesnate, ngrihej dhe shkonte të flinte, zakonisht në hotel “Ambassador”, i vendosur mbi njërën prej kodrave, me vreshta dhe ullinj, në juglindje të Selanikut, po dhe në hotel “Imperial Palace”, që ndodhet në qendër të Selanikut, fare pranë sheshit “Aristotelis”.

Edhe atë 20 gusht, rrugës nga aeroporti, rezervoi me telefon dhomën në hotel “Ambassador”, ku e njihnin të gjithë dhe më kërkoi të shkonim në tavernën “Janis” në Perea, një restorant tipik grek, që Dorit i pëlqente shumë për pozicionin buzë detit dhe ushqimin shumë të mirë…

Ne ishim bashkë atë çast, kur ai vendosi të kalojë luginën e vdekjes.

Nuk arriti të thoshte asnjë fjalë në atë moment ogurzi, nuk arriti të mbarojë fjalën “S’jam mirë…”

Por në sytë e tij në atë moment të keq, unë pashë dëshirën e madhe që kishte ai njeri të shikonte për herë të fundit Xhulin, Martinin, Elion, nënën, shokët e shumtë…

Dori, mbaje veten, i thashë… por ai ecte në atë tunel të errët, pa mundur dot të kthehej.

Artur Zheji: U operova në Gjermani pas një sëmundje, po ia hodha

Mungesa në TV këto kohë më ka bërë më të vlerësuar dhe të dashur

Artur Zheji ka reaguar pas zërave se ka qenë sëmurë.

Ai thotë se kreu një ndërhyrje në Gjermani, dhe tani është mirë.

Duke folur për Ora News, Zheji thotë se mungesa gjatë kësaj kohe në TV, e ka bërë më të vlerësuar dhe të dashur për publikun.

Zheji, më në fund si jeni?

Do të doja që shumica e miqve të mi, që ua dua të mirën, të mos ndalojë së notuari në det, ashtu si po bëj unë në mënyrë të përditshme. Pse çfarë ka ndodhur?

Thuhet në disa portale se vijoni të jeni sëmurë…

Më duhet ti përgënjeshtroj. Ndoshta, ndokush ka dëshirë të jetë ashtu dhe dëshirat i shndërron në përfundime, zakon shqiptar jo i shëndetshëm ky. E vërteta është se, këto dy tre muajt e fundit, u kujdesa për shëndetin, më me vëmëndje se më parë, pasi bëra një ndërhyrje kirurgjikale të lehtë dhe të shpejtë, në Gjermaninë e bekuar nga Zoti.

Porse fill pas kësaj, kam parapëlqyer të heq “prizat”, nga e përditshmja mediatike dhe politike shqiptare, për të ulur stresin dhe kotësinë e rënies në kurthin e lajmeve të verës, që shpesh janë të ngjashme me puçrrat që u dalin fëmijëve nga djersa e vapës.

Është një jetë e re në trekëndëshin, diell, det dhe familje… Pastaj mungesat në Shqipëri, ndonjëherë të bëjnë më të vlerësuar se sa prania mediatike e përhershme. Është edhe kjo diçka për tu shijuar, kur mungon ca kohë, dallohet më lehtë kush të vlerëson e kush jo, ku vendin e parë e ka publiku që ka mbërritur te unë me shqetësim dhe dashuri befasuese.

Çfarë mendoni për rastin Pjetri, si do zgjidhet çështja e Shkodrës?…

Jo, jo… nuk kam përgjigje për këtë… ju kam edhe miq dhe doni të më rifusni në debate të parakohshme. Pjetri dha dorëheqjen, apo jo? Opozita e kapi mossinqeritetin e tij.

Kryeministri e shkarkoi, me dëshirë ose pa dëshirë, kjo s’ka rëndësi. Më duket se nëse do të vijonin gjërat kështu, opozitë e ashpër dhe qeveri që mbrohet përmes dorëheqjeve, punët do të shkojnë më mirë në vjeshtën politike që po afron… ja, nuk ju lashë fare pa përgjigje, ju, miqve të 360grade.al, që duheni përgëzuar në këtë verë të nxehtë.

Zheji, po Rama do ti pranojë apo jo, zgjedhjet e dekretuara nga presidenti Meta?

Po shkoj të lahem në det tani… Zgjedhjet e Tetorit janë ligj Kushtetues, nuk e di, të presim vendimin e Gjykatës Kushtetuese, kur të kemi një të tillë…

Faleminderit për pyetjet, dëgjohemi shpejt njëherë tjetër… dhe një gjë, pavarësisht se flitet shumë për ndryshime në mediat elektronike shqiptare, kam përshtypjen se televizioni Ora News do të ketë surpriza befasuese. Por është herët të flasim…

Shkrimtarja Natasha Lako rrëfen kinemanë me regjisorin Gjergj Xhuvani: Në vend të një liturgjie për humbjen e kineastit

Shkrimtarja edhe skenaristja e njohur, Natasha Lako, rrëfen dimensionin e rrallë kinematografik të Gjergj Xhuvanit. Ajo shprehet se kineasti që krijoi me gjuhën e imazhit, do t’i mungojë si rrallëkush kinematografisë shqiptare, që dita-ditës edhe po fundoset në humnerë.
Nga NATASHA LAKO (POETE EDHE SKENARISTE) 

Gjithë këto ditë kam mbajtur dorën për të mos shkruar për atë që kohët e fundit po i ndodh kinematografisë shqiptare, por që nuk e di kush. Kam thënë, le të iki vera. Sepse e di që shumica e të rinjve, në pamundësi për të ndërtuar shoqërinë e tyre, si një motër me të gjithë europianet e tjera, e ka më të lehtë ta ndiej veten të integruar me gjithë botën, vetëm kur vesh fustanet dhe xhaketat e sezonit, ose ndjek kinematografinë botërore.

Ndoshta edhe kur sheh reklama të ndryshme, që ndërrojnë përditë. Dhe ka mundësi, që edhe snobët e ditës, të thonë: Në djall të vejë edhe kinematografia shqiptare. Por vdekja nuk pyet për sezone edhe për ditë vere. Dhe kësaj kinematografie i ka humbur në një spital të Romës një nga regjisorët më në zë të saj të pasviteve ’90, Gjergj Xhuvani.

Kineasti që u formua si asistent-regjisor në brumin e Kinostudios, dhe tregimtari që talentin e tij të rrëfimit ia dedikoi filmit shqiptar.

Regjisori i filmit të ri klasik shqiptar. Dhe kështu duhet thënë se u nda prej botës shqiptare edhe kinematografike, të cilën e konfiguroi, edhe triumfalisht, edhe tragjikisht, si me lamtumirën e sotme. Njeriu që nuk la t’i krijohej boshllëku deri në humnerë, kinematografisë, të cilës i kushtoi jetën. Dhe që mund të thuhet që vijoi gjuhën kinematografike, jo vetëm për ta shpëtuar, por për t’i dhënë një nder të ri: Shfaqjen e njeriut brenda rrethanave të frustruara. Të gjithë e dinë suksesin e filmit “Parullat”, që sot citohet në të gjithë kritikën botërore, i cili flet për trysninë e dy mësuesve nga fshati në kohën e rrethuar prej gurëve të parullave ideologjike të mbërthyera në faqe mali.

“I dashur armik” me trysninë e njerëzve të ngërthyer në një luftë ku nuk kanë vendosur ata vetë të jenë kundër njëri-tjetrit. E më pas “Lindje, Perëndim, Lindje”, me trysnin e një grup sportistësh pas kolapsit të një regjimi, ku për herë të parë duhet të gjejnë rrugëzgjidhjet vetë. Kjo sa për të kujtuar disa filma të Xhuvanit, që ishte në proces postproduksioni me filmin e tij të fundit. Rregullat e reja të vendosur arbitrarisht për filmin shqiptar, nuk do ta lejonin Gjergj Xhuvanin të bashkëpunonte me shkrimtarin e përvojave të hidhura mbi trup, shkrimtarin e tij Dhimitër Xhuvani, që mund të quhen edhe ati i tij natyral edhe shpirtëror, për një liri të re shprehjeje dhe fryme realiste.

Një rrugë krijuese që e lidhi me aktoren e talentuar Luzia Xhuvani, e cila më tepër se asnjëherë tjetër, pas traumës së madhe brenda familjes dhe dënimit të të birit për krimet e kryera, ka luajtur në thellësi dilemat hamletiane, kur njeriu papritur gjendet në një çark. Dhe drama është gracka, ku shpirti do të mbyllet si laraska. Një trysni e re kalon nga krijimtaria artistike në jetën e drejtpërdrejt të Gjergj Xhuvanit, derisa kthehen në botë tragjike.

Punëtori i palodhur i kinematografisë, njeriu besnik i miqësive, ëndërrimtari i projekteve të vazhdueshme, i palëkunduri në formimin e tij, edhe mbi të gjitha njeriu social që dha trysnitë edhe përpëlitjet njerëzore, pa asnjë melodramatizëm dhe shtirje, u nda nga jeta e tij kinematografike para kohe. Në këtë botë kaq të hapur, ku producentët janë gati të vjelin nga bota aq sa u duhet, për ta kthyer filmin në stilin e reklamave ose PPP-ve, që monitorojnë doganat, vetëm e vetëm se ndonjë njeri nuk di tjetër se ç’është filmi, në vend tënd, Gjergj Xhuvani, do të kemi këtej e tutje ndonjë skenarist të huaj, që do të na e tregojë se si e koncepton ai realitetin shqiptar sot. Dhe përsëri e përsëri: Në djall kinematografia shqiptare.

Dhe iku një kineast, që filmin e dinte ta ndërtonte me duart e tij, që nga skenari, po të donte të shprehej, siç e kërkon liria e krijimit. Iku një bazament dhe një model, në kohën e rrezikut që kinematografinë shqiptare ta trajtojnë sa për paret e një asistencë sociale. Iku një nga autorët që mbante një ekuilibër, në këtë kohë kur duket se kanë më tepër rëndësi shërbimet edhe lehtësimet për xhirimet e të huajve në Shqipëri, sesa prodhimi serioz i filmit, si ai i Gjergj Xhuvanit, që e çoi metrazhin e filmit të gjatë në sesionet më inkurajues në Festivalin e Filmit në Kanë. Ikur regjisori që duhet t’i mësonte edhe drejtuesit të sotëm të prodhimit të filmit se regjisori nuk është një rrogëtar i zakonshëm, por krijuesi i mirëfilltë që shkruam me gjuhën e imazhit, në një proces të pandalshëm të filmit autor, që ndryshe nga gjithë bota synohet të nëpërkëmbet nga ata që nuk e arrinin dot.

Por jo një Gjergj Xhuvani! A do të dinë miqtë e rinj të Qendrës Kombëtare të Kinematografisë, që mendohet të vlerësojnë filmat shqiptarë, duke ngatërruar jurisë ndërkombëtare të Festivalit të Filmit dhe të Miss Bukurive, me këshillat miratues të krijimtarisë së mirëfilltë shqiptare, kur konkurrimi ndërkombëtar është i garantuar gjatë procesit të gjatë filmik, që në momentin kur ka të drejtën që të paraqitet në Euroimazh (Euroimages), ose kur gjen bashkëproducentë të huaj. Të koncentrosh thjesht biznes, ose punë rrogëtarësh në kinematografi, në një vend si Shqipëria, i ngjan vërtet Don Kishotit të Mançës, në kohën që e gjithë agrikultura po mbështetet dhe zhvillohen nën regjimin financiar evropian.

Gjergj Xhuvani e kishte fituar këtë frymë bashkëpunimi edhe e dinte që përpara se puna krijuese do të kishte shumë mund. Pesha e krijimtarisë së tij ekuilibronte të gjithë aventurën e la asistencë sociale të rreth 170 filmave të metrazhit të shkurtër të prodhuar gjatë këtyre viteve. Ata që kanë kërkuar ta mundin Gjergj Xhuvanin, qoftë edhe me lajka e dinë se ai ka pas të rinj, që u ka qëndruar në kokë edhe u ka falur eksperiencën edhe autoritetin e vet, për një kinematografi të qëndrueshme edhe solide, por që vanitozët e këmbejnë me biseda dhe vendime kafenesh. Gjegj Xhuvani na mëson se ai vet formësoi kinematografinë shqiptare të pasviteve ’90, me shumë pak të tjerë, disa prej të cilëve u vënë më tepër rëndësi pareve se krijimtarisë.

Ata që duan të thjeshtë regjinë edhe bashkëpunimet në një profesion argatësh le të thonë sa të duan: Në djall kinematografia shqiptare. Gjergj Xhuvani është një gurë i rëndë kinematografik, krijimi i të cilëve do të ndalojë shumë njerëz të bëjnë marrëzira dhe eksperimente me filmin shqiptar, sepse një ekip filmi mund të ketë shumë bashkëpunëtorë të huaj, por një vepër quhet shqiptare, kur shpreh konstitucionin e vet shpirtëror dhe transmeton mesazhet e veta me të cilat pasurohet kinematografia botërore.

Sot për sot, i ka mbetur vetëm asaj të ketë nevojën të shprehet në shqip me të gjithë kuptimin e fjalës, për çdo kinematografi kombëtare, në mbrojtje të diversitetit europian si pasuri. Dhe merre me mend sikur projektet shqiptare t’i miratojë një specialist i vërtetë nga një vend ku priren dhe pasurojnë botën plot sukses prirjet e arteve parciale! Pastaj edhe një specialist nga Bollivudi, që i di se ku u rreh shqiptarëve, se në një botë snobësh, me që nuk ka parfum shqiptar, fare lehtë mund të thuhej: Në djall kjo kinematografi që kemi.

Por ia që nuk na lë humbje e parakohshme e Gjergj Xhuvanit, me qëllim që në kinematografinë e sotme të saj të mos krijohen humnera të reja. Dhe herë tjetër le të flasim për vendime gati tragjike, por që duhet që të kemi sy dhe veshë për të vënë gishtin mbi plagë, sepse çfarë nuk mund të ndodh nga mendjelehtësia për të përsëritur pa e ditur as vet: Në djall le të vejë kinematografia shqiptare. Por sot na ka humbur një kineast që na lë porosi me humbjen e tij të themi: Amen atij që i kushtoi jetën imazhit filmik dhe krijoi figurën e regjisorit shqiptar të pas viteve ’90. Amen për konturimin e sotëm, edhe transfigurimin e plotë të shoqërisë shqiptare. Amen kinematografisë që shfaq fytyrën që kemi ose zotërojmë. Amen përjetësisë që lë jo pas!

Regjisori Gjergj Xhuvani, ja filmi që po xhironte në Itali ku dha dhe frymën fundit

Ngjarjet e filmit për një adoleshent inteligjent që merr rrugën e gabuar. Xhuvani ishte regjisori i filmit “Liqeni im” që po xhirohej këto ditë në Itali me mbështetjen e Eurimages si bashkëprodhim me Italinë dhe Maqedoninë, si dhe me mbështetjen e Qendrës Kombëtare të Kinematografisë dhe Qendrës së Kosovës.

Në fund të vitit që shkoi, gazeta “Shqiptarja.com” zbuloi disa çaste pune të Gjergj Xhuvanit për filmin më të ri të tij. Ishin xhirimet e para dhe këto foto që rrëfenin regjisorin dhe protagonistët e filmit në sheshxhirim, zbuluan projektin më të ri të Xhuvanit.

Pasi kishte mbaruar xhirimet e filmit “Liqeni im” në Shqipëri në fund të vitit të kaluar, GJergj Xhuvani edhe pse vuante nga sëmundja e diabetit, në këtë vapë gushti s’e ndali punën.  Regjisori I njohur ndërroi jetë në sheshxhirim në moshen 56 vjeçare, nga nje sulm ne zemer! Nderroi jetë pikërisht në sheshxhirimin e filmit “Liqeni im” që po bënte në shtetin Italian.

Filmi me skenar dhe regji të vetë Xhuvanit filmi kishte marrë mbështetjen e Eurimages në Yerevan dhe kishte nisur xhirimet në dhjtorin e vitit të kaluar si një bashkëprodhim me Italinë dhe Maqedoninë, ndërkohë që kishte mbështetjen e Qendrës Kombëtare të Kinematografisë dhe Qendrës Kinematografike të Kosovës.

Gazeta “Shqiptarja.com” ka ruajtur ruan në arkivën e saj disa foto me momentet e xhirimeve të para të filmit “Liqeni im”, ku regjisori është i përkushtuar në komunikimin me aktoërt dhe grupet e xhirimit, pjesa më e madhe e të cilëve janë nxënës të shkollave të mesme. Regjisori që vuajti vitet e fundit me problemet e të birit, i cili u fut në një rrugë pa krye dhe përfudnoi në burg për vrasje, me sa duket e ndjeu si mision që filmin t’ua kushtonte adoleshentëve që janë në udhëkryqin e jetës së tyre, me mooralin që t’I kthehen jetës së thjeshtë e të ndershme.
“Liqeni im” rrëfen historinë e një djaloshi intelegjent, të quajtur Kristo. Ai i ulur në bankën e tij në klasë mendon për kuptimin e fjalisë “Liqeni im”, të shkruara në tabelë nga mësuesi i tij. “Liqeni mund të na jap të gjitha, nëse ne dimë sesi ta pyesim”, shkruan Kristo.

Ai pastaj shikon nga dritarja dhe kujton ngjarjet të cilat kanë ndodhur në muajt e fundit. Djaloshi i ri Kristo jeton në një fshat afër liqenit të Prespës, një lumë i ndarë në tri shtete: Shqipëri, Maqedoni dhe Greqi. Kristo, pronari i një varke të vogël peshkimi, përfiton nga kjo situatë gjeografike dhe transporton drogë nga Shqipëria në Maqedoni. Kristo rritet duke adhuruar dy shitës droge, me të cilët punon; Ismailin dhe Paskon.
Ndryshimet fillojnë në jetën e Kristos, pasi që ai fillon që të ndjejë dashuri për mësuesen e tij të zgjuar, Mirandën. Ismaili merr një vendim fatal, ai dëshiron që të mbizotërojë në tregtinë e drogës që po ndodh në liqe. Kristo rrihet keq, kurse Paskos i ngrihet një kurth nga Ismaili, ndërsa policia është në pritë të tij. Pasko pastaj vritet, në kaosin që po ndodh, nëna e tij vdes dhe gruaja e tij largohet nga vendi.

Kur komuniteti i vogël i peshkatarëve beson që Kristo është fajtor për vdekjen e Paskos, ai e kupton se tashmë Ismaili duhet të ndalet. Kristo hakmerret duke i vënë flakën një anije që bartë drogë, një aksident ky që sjellë vdekjen e Ismailit. Për t’i thënë lamtumirë të kaluarës së tij kriminali Kristo u vë flakën parave të udhëheqësve të drogës. istoria përfundon ashtu si fillon me Kriston, i cili kompleton esenë e tij mbi atë se çfarë liqeni mund t’u jap atyre që dinë se çfarë t’i kërkojnë.

Fotot e xhirimeve ne Romë i ka postuar regjisori Ilir Butka, i cili thote i shoqeron me kete shenim: “Nje humbje e rende ne boten e filmit shqiptar. Eshte ndare nga jeta sot ne mengjes nga nje goditje ne zemer regjisori Gjergj Xhuvani.

Projekti i filmit “Liqeni im” ishte nje bashkeprodhim i mirfillte midis Ballkanit, Shqiperise, Kosoves, Kroacise dhe Italise. Projekti u mbeshtet edhe nga Eurimages ku fitoi piket maksimale.”

m.v./Shqiptarja.com

Musine Kokalari, si e vrau Enver Hoxha opozitën!

“Unë nuk kam nevojë të jem komuniste për të dashur vendin ti. Ju po më dënoni për idetë e mia. Unë nuk kërkoj falje, sepse unë nuk kam bërë asnjë faj.”

– Musine Kokalari sot nuk jeton më, por qëndrimi i saj në gjyqet komuniste është ende një model frymëzimi për këdo mendon se shoqëria jonë nuk di të rezistojë ndaj së keqes.

Në fund të vitit 1945, pak ditë para zgjedhjeve, britanikët dhe amerikanët e njohën qeverinë e Enver Hoxhës, por me kushte, një nga të cilët ishte lejimi i krijimit të partive opozitare.

Pikërisht ky moment zgjoi mes intelektualëve dhe patriotëve të vërtetë mudësinë që të legalizonin grupimet e tyre politike për të marrë pjesë në zgjedhje, por meqë u duhej më shumë kohë, u kërkuan amerikanëve dhe britanikeve të ndërhynin për shtyrjen e zgjedhjeve.

Tentativa dështon duke bërë që, pas zgjedhjeve, komunistët të nisnin arrestimet. Këtu nis edhe kalvari i Musine Kokalarit, themelueses së partisë Socialdemoktare, një gruaje të forte, që do e kalonte gjithë jetën burgjeve të komunizmit, por pa e ulur kokën në asnjë çast të vetëm. /abcnews.al

 

Lasgush Poradeci: “Gjallë do të jem edhe për 500 vjet të tjera!” – Nga Vepror Hasani

Takim imagjinar me poetin e madh të lirikave që nuk harrohet

Sapo kisha zbritur në Pogradec, befas pashë një njeri tepër të moshur, i kishte kaluar të 100-at. Pata përshtypjen se ishte 121 vjeç. Dukej tejet i përmalluar. E njoha: ishte Lasgush Poradeci. Nuk doja t’u besoja syve, ai kishte 32 vjet që ishte larguar nga kjo jetë dhe kishte shkuar diku tjetër, ndoshta në një botë më të mirë. Nuk po u besoja syve, por ajo që po shihja ishte e vërtetë. Ndoshta kishte ardhur sepse e kishte marrë malli për Poradecin, për liqerin pa kufi, për nositin, për shtergun e fundit, për Shëndaumin, për turizmin e vjetër, për peshkatarët, për dimrin e këtij qyteti… Por unë e pashë, dhe nuk kisha asnjë dyshim që ishte ai. Kishte lot te syri i tij, kishte mall për gjithçka. Sapo kishte dalë nga shtëpia e vet, ku ishte përshëndetur me bashkëshorten Nafije Poradecin, perëndeshën e tij, dhe me dy vajzat: Kostandinën dhe Marien, miket e tij më të mira. Çapitej ngadalë drejt bregut të liqenit, i veshur me sqimë, me kapelë republike, i mbështetur te bastuni. Kishte marrë me vete edhe qenin e tij, Cucin. Shumë emra njerëzish harrohen pas vdekjes së tyre, por çuditërisht edhe qeni i tij jetonte. Ecte i bindur pas zotit të tij. Gjithçka që prekte ky plak i çuditshëm, merrte përjetësinë. Ndoshta sot shumë njerëz kanë mbetur të penduar që nuk ditën të merrnin bekimin e tij, por kështu ndodh gjithnjë…

Në përvjetorin 121 të tij

Ai kishte ardhur në Pogradec sepse kishte marrë një ftesë të madhe. Në përvjetorët e tij, të gjithë ata që e duan, mblidhen dhe e kujtojnë. Ndokush thotë: “Ah, sikur të ishte edhe ai!” Këtë “ah”, Lasgushi e kishte marrë si një ftesë të madhe, si brengë të adhuruesve të tij, ndaj kishte vendosur të rikthehej edhe një herë e të çmallej me të gjithë. Gjithkush mund të ishte në atë takim, të gjallë dhe të vdekur: do të flitej për poezinë e tij, për letërkëmbimet, për mikun e tij Mitrush Kuteli, për bashkëshorten e tij, Nafijen, për miqtë e vërtetë, për gjithçka; edhe për ata që nuk ishin më. Do të fliste N. Naço, L. Seitllari, B. Hyka, B. Xhelo, I. Shyta, J. Basho, M. Kyçyku, A. Pajo etj. Do të shfaqej edhe një dokumentar dhe do të recitoheshin lirikat e tij. Bashkëkohësit do të sillnin kujtimet e tyre. Piktorët A. Kostandini, S. Lako e G. Zeka do të çelnin ekspozitën me motive nga jeta dhe vepra e tij.  Kjo kishte qenë arsyeja që Lasgushi ishte shfaqur në Poradecin e tij. Dëshironte të nderonte të gjithë ata që e donin. (Për shumë vite me radhë kishin qenë të pakët ata që i kishin falur dashuri).

 

Me qivur të kuq, a me qivur të kaltër?

 

Lasgush Poradeci, kishte arsye për të qenë i përmalluar dhe të kishte lot te sytë e tij. Megjithatë, çuditërisht, nuk kishte harruar të merrte me vete edhe qenin e tij Cucin. Ai e dinte cilët kishin qenë ata që nuk e kishin dashur, ndaj kishte vendosur të ulej atje në fund të sallës, që të ishte i padukshëm si gjithnjë, dhe të dëgjonte çfarë do të thuhej për jetën e tij. Nuk e kishte patur kurrë këtë dëshirë, të dëgjonte për jetën e vet, por tani që ishte 121 vjeç, ndoshta kishte nevojë edhe për një fjalë të mirë. Nga jeta e dikurshme i kishte mbetur në kujtesë vetëm dita e largimit nga kjo botë. Ishte nëntor i vitit 1987. Shteti ishte vënë në dilemë, nëse Lasgushi duhej të vendosej në qivur të kaltër si gjithë vdekatarët e tjerë, apo në qivur të kuq si hero. Për Lasgushin kjo gjë ishte më e parëndësishmja: Zoti i di të gjitha! Ai u përcoll si çdo njeri tjetër i kësaj bote. Nëse do të kishte mundësi të fliste, këtë gjë do të kishte kërkuar edhe ai vetë, mjafton ta vendosnin pranë bashkëshortes së tij, Nafijes, këtë gjë u kishte kërkuar dy vajzave të tij Kostandinës dhe Maries dhe gjithçka do të ishte e plotë, sepse atë nuk e kishin lejuar kurrë që të fliste.

Qeni i poetit

Atë ditë që u rikthye, Lasgushi kishte dalë shumë herët nga shtëpia e tij. (Ky nuk kishte qenë zakoni i tij), por atë ditë gjithçka do të ishte ndryshe. Ndoshta nga që fillimisht dëshironte të shihte “liqerin e tij pa kufir”. U ndal buzë liqenit dhe nisi të vizatonte perëndeshën e bukurisë. Po, ai ishte edhe piktor. Lasgushi kishte studiuar në të njëjtën kohë në disa fakultete: në Akademine e Arteve te Bukura për 4 vjet , në Drejtësi për 3 vjet, në Fakultetin e Letrave 1 vit, në Konservatorin e Muzikës dhe të Artit Dramatik 6 muaj dhe në Mjekësi 6 muaj. Në konkursin e Akademisë së Arteve të Bukura në Bukuresht, ai vizatoi skulpturën e perëndeshës Afërdita dhe fitoi. Edhe këtë mëngjes dëshironte të vizatonte atje buzë liqerit, perëndeshën. Ndoshta do t’i jepte pamjen e Nafies që asnjëherë nuk e la vetëm. Qeni i tij, Cuci, do t’i qëndronte aty si gjithnjë. Cuci ishte një kafshë e denjë. Nuk janë të paktë ata që nuk kanë as dinjitetin e qenit. Këta të fundit nuk kishin trokitur kurrë në shtëpinë e tij. Shpresonin që Lasgushi të largohej në vetmi të plotë dhe në harresë, njësoj sikur të mos kishte lindur kurrë. Për ta, ai ishte vetëm një vdekatar, por kurrsesi hero. Edhe Cuci i kuptonte këto, kur e shihte të zotin të mërzitur, angullinte me dhimbje.



Brengat e Lasgushit

Po, jam i sigurtë që Lasgush Poradecin e pashë atë mëngjes. E pashë kur nisi të vizatonte. Liqeri ishte i qetë, dukej sikur flinte. Rezet e dritës reflektoheshin sipër tij. Po ndodhte diçka e çuditshme. Sapo kishte nisur të hidhte dritëhijet mbi telajo, kur befas iu afrua një hije. I tha se dikush e kishte quajtur atë (Lasgushin) si poet pa frymëzim. Lasgushi qëndroi i heshtur. Nuk kishte dëshirë të jepte ndonjë përgjigje. Qeshi lehtas. Ishte një qeshje gati e padukshme. Qeni i tij, Cuci, lëvizi nga vendi. Lëshoi një zë të çuditshëm, por poeti i bëri shenjë që të qëndronte urtë. Befas edhe liqeni u trazua. Valët e tij rrahën bregun. Shpirti i poetit ishte shqetësuar. Dikush po përpiqej t’ia prishte ditën dhe gëzimin që i kishte sjellë ai mëngjes. I duhej të dilte nga dëshpërimi, por si, a ishte e mundur? Ku ta kërkonte një fjalë të mirë? Ashtu si papritur nisi të dëgjonte një zë. Vinte nga thellësia e liqenit:

 

E mora shoqëzën përkrah,

E matmë rrugën ca-nga-ca,

Sikur na ndillte larg diçka.

Pa zuri dita perëndoj,

Pa zuri nata na mbuloj,

Pa zura shoqen t’a pushtoj…

 

Pikërisht në këtë çast, poeti që kishte dëgjuar zërin e njohur të mikut të tij iu përgjigj:

 

Përse buçet liqer i qet!

Liqer, ti ç’thua ndaj buçet!

Çfar pe, liqer mi zall të shkret?…

Por hije-fantazmat e asaj ditë nuk do të kishin të sosur. Dukej sikur mbinin aty papritur. Një tjetër kishte thënë se Lasgushi nuk ishte atdhetar. Mjeshtrit të fjalës i duhej të duronte: I erdhën nëpër mend disa vargje të shkrura dikur:

 

Tashi me gas, tashi me lot,

Tashi dhe nj’herë,

Duro durimin si për-mot

E si përher

 

Por nuk ishte e thënë që ditët e tij të ishin të qeta, bashkë me sëmundjen që e mundonte prej vitesh, nuk i ndaheshin as fantazmat që i vinin rrotull. I thanë që vjershat e tij nuk kishin jetë, i thanë se vargjet e tij ishin të stisura, e çfarë nuk i thanë! Çuditërisht kërkonin që fjalëmbëli të ndihej keq, por ai përsëri i kishte vargjet gati:

 

Kur nuk ndjehesh fare mirë,

(Sepse shpirtin e ke plot),

Zë këndon në vetësirë

Pa të derdhen pika lot…

Pika lot, si pika dylli,

Që të derdhen aqe shpesh,

Kush qepallat nuk i mbylli…

Nuku mund t’i marrë vesh….

 

Letër nënës për çupën që donte

Pas shëtitjes që bënte bregut të liqenit, kthehej sërish te shtëpia e tij në Pogradec. Ndodhte, që ndërsa ecte rrugës të dëgjonte të thuhej: “Ai është plak i rrjedhur” ashtu sikurse nuk nguronin ta quanin reaksionar. Sërish nuk kthente asnjë përgjigje, ishte i kënaqur që qeni i tij Cuci e ndiqte pas. Cuci i kuptonte të gjitha, nuk ishte si qentë e tjerë. As Lasgushi nuk kishte kohë për përgjigje të tilla. I duhej të përkthente kryeveprat e letërsisë botërore “Eugjen Onjegin” të Pushkinit, lirikat e Lermontovit, poemat e Hajnes, të Bllokut, lirikat e Gëtes, të Majakovskit e Miçkieviçit, poezi të Lanaut, Brehtit, Hygoit, Mysesë, Bajronit, Shellit, Bërnsit, të Emineskut etj. Po, i duhej edhe të nxitonte për në shtëpi. Poeti gjente ngrohtësi vetëm te familja e tij. Atje e priste Nafija dhe dy vajzat e tij, Kostandina dhe Maria. Me Nafien ishte njohur në Tiranë në vitin 1937. Pasi kishte vendosur të martohej më të, i shkroi nënës së vet, Kostandinës:

 

“Nëna ime e dashur, Dyke dashur të martohem me një çupë pe shkolle që më ka hije, kërkoj lejën t’ënde. Çupa ka mbaruar përpara tetë muajsh Institutin “Nëna e Skënderbeut” dhe bën vjersha. Eshtë një lesh-verdhë e hollë, ashtu siç më pëlqen mua, por më shumë se këto më pëlqen mendja dhe shpirti i saj. Unë me çupën jam njohur përpara dy vjetëve kur ajo ishte nxënëse në klasën e tetë. Kishte ardhur klasa e VII-të dhe e VIII-të e Institutit nënë udhëheqjen e kujdestares së tyre, të vizitojnë Ekspozitën e Rilindjes ditën e 25-vjetorit. Emri i çupës është Nafije Mema, ajo është një atdhetare e përvëluar si dhe unë. Ju dërgoj të gjithëve shumë të fala dhe ty, nëna ime e dhembshur, të puth dorën me dashuri dhe më nder të math. Djali yt Llazar.”

 

Nafija u nda nga jeta në 3 gusht të vitit 1983, pesë vjet para të shoqit. Në çastin e varimit ai bëri kryqin mbi trupin e saj. Sërish pati njerëz që thanë: “Ai ka vite që ka rrjedhur dhe nuk di çfarë bën, kujton se ka Zot!”. Ndoshta edhe mund ta arrestonin, por nuk guxonin. Kishin punuar shumë për harrimin e tij, nuk ishte koha për ringjalljen e tij, ai nuk ishte hero.



“Gjallë do të jem edhe 500 vjet të tjera!”

Studiues, poetë, pedagogë, dashamirës të arit, adhurues të Lasgushit, po mblidhesin të gjithë bashkë për të nderuar në pvjetorin e lindjes së tij. Isha i bindur që edhe Lasgushi do të ishte aty. Ai kishte ardhur enkas nga një botë tjetër. Sapo e kishte përfundur vizatimin e tij, buzë liqerit. Isha gjithë kureshtje, çfarë do të thoshte poeti në këtë takim ai nuk kishte folur kurrë edhe kur e sulmonin. Befas u gjenda mes të tjerëve. Dëshironin të flisnin të gjithë, por unë prisja të dëgjoja Lasgushin i cili ishte ulur në fund të sallës dhe dëgjonte i heshtur, krejtësisht i padukshëm. M’u duk sikur dëgjova zërin e tij. Lasgushi tha:

 

“Pse shkruaj, pse parapëlqej të shkruaj vargje dhe jo prozë? Kur them vargje, kuptoj që duhet të jenë të përsosur nga arti. Vetëm këta të përsosurit rrojnë (dhe mezi dhe këto). Të papërsosurit vdesin. Sepse gjuha ndryshon pas 500 vjet. Ajo më s’është siç ishte. Është ligji i saj fiziologjik dhe shpirtëror (siç është zhvillimi i njeriut). Bibla e Lutherit për shembull, e shkrojtur para 500 vjetëve, më s’do mundte të përdorej prej gjermanëve pa iu bërë përpunime gjuhe…”.

 

Lagushi vazhdonte të fliste, por tashmë unë kisha bindjen se ai do të kthehej në Pogradec edhe për 500 vjet me radhë. Poezia e tij ishte e gdhendur ashtu siç ndodh me skulpturat, të cilat mahnisin për mijëra vjet.

Më 13 gusht 1899 lindi Alfred Hitchcock, regjisor dhe producent filmi amerikano-anglez

Alfred Joseph Hitchcock – Alfred Jozef Hiçkok (13 gusht 1899 Londër – 29 prill 1980 Los Angeles), regjisor dhe producent filmi amerikano-anglez dhe shkrimtar i librave me temë kriminalistike dhe horror.

Biografia

Jeta e hershme

Alfred Joseph Hitchcock u lind më 13 gusht 1899 në Londër në paralagjen Leytonstone si djali i dytë dhe fëmija më i vogël i tregtarit William Hitchcock dhe i gruas së tij Emme Jane Hitchcock (para Whelan). Familja e tyre ishte e besimit katolik. Alfred vijoi në shkollën katolike. Fëmijërinë e kaloi i vetmuar dhe i mbyllur.

Në atë kohë, në fëmijërinë e hershme, tregon se babai i tij e dërgon me një letër në stacionin policor. Pasi që komisarit ia dorëzon porosinë ata e burgosin për një kohë të shkurtër. Kjo ishte një anekdotë shumë e njohur dhe ai tregon se ky ishte shkaku për mosbesimin në polici të cilën e ka paraqitë më vonë në shumë filma të tij.

Në moshën 14 vjeçare Hitchcok e humb babanë dhe e braktisë kolegjin shën Ignacisë në Stamford Hill, shkollë e tij e deriatëherëshme dhe pastaj vijon në Shkollën e inxhinierisë dhe navigacionit. Pas diplomimit bëhet vizatues dhe dizajner i reklamave në një fabrikë të telefonave.

Në atë kohë Hitchcock interesohet për fotografinë ku fillon të punojë në Idustrinë e filmit në Londër në vitin 1920, dhe e fiton një punë të përhershme në Islington Studio, si dizajner i titujve për filmi pa zë.

Filma

No. 13 (Unfinished, also known as Mrs. Peabody) (1922)
Always Tell Your Wife (Uncredited) (1923)
The Pleasure Garden (1925)
The Mountain Eagle (1926)
The Lodger: A Story of the London Fog (1927)
Downhill (1927)
Easy Virtue (1928), bazur në një luajtur nga Noel Coward
The Ring (1927), një tregim origjinal nga Hitchcock.
The Farmer’s Wife (1928)
Champagne (1928)
The Manxman (1929)
Blackmail (1929)

Film me fjalë

Blackmail (1929)
Juno and the Paycock (1930)
Murder! (1930)
Elstree Calling (1930)
The Skin Game (1931)
Mary (1931)
Number Seventeen (1932)
Rich and Strange (1932)
Waltzes from Vienna (1933)
The Man Who Knew Too Much (1934)
The 39 Steps (1935), me Robert Donat
Secret Agent (1936),
Sabotage (1936)
Young and Innocent (1937)
The Lady Vanishes (1938), me Michael Redgrave
Jamaica Inn (1939), me Charles Laughton
Rebecca (1940), i vetmi film i tij që ka fituar Academy Award për filmi më miri.
Foreign Correspondent (1940)
Mr. & Mrs. Smith (1941), written by Norman Krasna
Suspicion (1941)
Saboteur (1942),
Shadow of a Doubt (1943)
Lifeboat (1944), Tallulah Bankhead’s roli më i njohur
Aventure Malgache (1944),
Bon Voyage (1944),
Spellbound (1945),
Notorious (1946)
The Paradine Case (1947)
Rope (1948)
Under Capricorn (1949)
Stage Fright (1950)
Strangers on a Train (1951)
I Confess (1953)
Dial M for Murder (1954)
Rear Window (1954)
To Catch a Thief (1955)
The Trouble with Harry (1955)
The Man Who Knew Too Much (1956), remake të filmit e tij të 1934.
The Wrong Man (1956)
Vertigo (1958)
North by Northwest (1959)
Psycho (1960)
The Birds (1963)
Marnie (1964)
Torn Curtain (1966)
Topaz (1969)
Frenzy (1972)
Family Plot (1976)

Episode televizive

Alfred Hitchcock Presents: “Revenge” (1955)
Alfred Hitchcock Presents: “Breakdown” (1955)
Alfred Hitchcock Presents: “The Case of Mr. Pelham” (1955)
Alfred Hitchcock Presents: “Back for Christmas” (1956)
Alfred Hitchcock Presents: “Wet Saturday” (1956)
Alfred Hitchcock Presents: “Mr. Blanchard’s Secret” (1956)
Alfred Hitchcock Presents: “One More Mile to Go” (1957)
Suspicion: “Four O’Clock” (1957)
Alfred Hitchcock Presents: “The Perfect Crime” (1957)
Alfred Hitchcock Presents: “Lamb to the Slaughter” (1958)
Alfred Hitchcock Presents: “Dip in the Pool” (1958)
Alfred Hitchcock Presents: “Poison” (1958)
Alfred Hitchcock Presents: “Banquo’s Chair” (1959)
Alfred Hitchcock Presents: “Arthur” (1959)
Alfred Hitchcock Presents: “The Crystal Trench” (1959)
Ford Startime: “Incident at a Corner” (1960)
Alfred Hitchcock Presents: “Mrs. Bixby and the Colonel’s Coat” (1960)
Alfred Hitchcock Presents: “The Horseplayer” (1961)
Alfred Hitchcock Presents: “Bang! You’re Dead” (1961)
The Alfred Hitchcock Hour: “I Saw the Whole Thing” (1962)

Literatura

Truffaut, François: Hitchcock
Leitch, Thomas: The Encyclopedia of Alfred Hitchcock
DeRosa, Steven: Writing with Hitchcock
Deutelbaum, Marshall; Poague, Leland (ed.): A Hitchcock Reader
Spoto, Donald: The Art of Alfred Hitchcock
Spoto, Donald: The Dark Side of Genius
Gottlieb, Sidney: Alfred Hitchcock: Interviews
Conrad, Peter: The Hitchcock Murders
Rebello, Stephen: Alfred Hitchcock and the Making of Psiho
McGilligan, Patrick: Alfred Hitchcock: A Life in Darkness and Light
Modleski, Tania: The Women Who Knew Too Much: Hitchcock And Feminist Theory
Wood, Robin: Hitchcock’s Films Revisited

 

Stampa:Str rightmost/ Alfred Hitchcock në IMDb
Hitchcock’s article ‘Why I Make Melodramas’ from 1936
Alfred Hitchcock — The Master of Suspense
Senses of Cinema’s “Great Directors” Alfred Hitchcock profile
Hitchcock’s Style—online exhibit from screenonline, a website of the British Film Institute
Multi-Language Website
Official Universal Website
Hitchcock at the SoundtrackINFO project
Warner Video: Alfred Hitchcock
The Alfred Hitchcock Scholars/”MacGuffin” Web Page – the online extension of the Alfred Hitchcock journal The MacGuffin
Writing With Hitchcock – Companion site to Steven DeRosa’s book of the same name, includes original interviews, essays, script excerpts, and extensive material on Hitchcock’s unproduced works.
The Hitchcock DVD Information Site – details of Hitchcock DVD releases from around the world
The Man Who Knew Too Much – Watch the movie online for free
Basic Hitchcock Film Techniques A checklist of his top 13 film techniques.
In-depth interview with Hitchcock from 1963}

Më 13 gusht 1863 u nda nga jeta piktori i shquar francez Eugène Delacroix

VOAL – Ferdinand Victor Eugène Delacroix, artist dhe piktor francez, lindi në 26 Prill 1798 në Charenton-Saint-Maurice, Francë, në departamentin e Luginës së Marne, jo larg nga Parisi. Ai mbaroi studimet e para, duke u bërë i dashur për klasikët e leximit, në shkollën e mesme Louis-le-Grand, ndërsa në 1815 filloi mësimin e tij me Pierre-Narcisse Guérin, duke admiruar Zhak-Louis David dhe stilin e tij neoklasik.

Më 1819 atij  iu porosit një pikturë me temë fetare, “Virgjëresha e Mesisë”, në të cilën mund të shihet një ndikim rafaelian, ndërsa nja dy vjet më vonë daton “Virgjëresha e Zemrës së Shenjtë”. I interesuar për stilin shumëngjyrësh dhe të hijshëm të Pieter Paul Rubens, ai është shumë i mahnitur nga “Rrapi i Meduzës” nga miku i tij Théodore Géricault, i cili e çon atë të bëjë “Varka e Dantes”, veprën e tij të parë të shkëlqyeshme që do të pranohet, më 1822, në Sallonin e Parisit: piktura Delacroix bën bujë dhe nuk vlerësohet nga bota akademike, pavarësisht se është blerë nga Galeria e Luksemburgut.

Më 1825 Eugène Delacroix bëri një udhëtim në Britaninë e Madhe, ku ai ishte në gjendje të vizitonte Richard Bonington dhe Thomas Lawrence: gjatë kësaj përvoje ai zbuloi me kuriozitet përdorimin e ngjyrës tipike të artit britanik të asaj periudhe, që e çoi atë të hartojë dhe përfundojë “Portretin e Louis-Auguste Schwiter”, portreti i vetëm i dimensioneve imponuese të jetës së tij.

Ndërkohë, ai iu përkushtua edhe bërjes së litografive që përshkruanin vepra nga William Shakespeare dhe vizatimin frymëzues nga “Faust” i Goethe; temat e dhunshme dhe sensuale shfaqen në “Lufta e Gjaurit dhe Hasanit” dhe në “Gruaja me papagall”, përfunduar në mes 1826 dhe 1827. Menjëherë pas kësaj, piktura “Vdekja e Sardanapalus” portretizon mbretin e famshëm të rrethuar Asir, ndërsa ai vëzhgon ushtarët që vrasin konkubinat e tij dhe shërbëtorët e tij.

Më 1829 Eugène Delacroix pikturoi “Vrasja e Peshkopit të Liège”, një përqëndrim i temave romantike të frymëzuara nga Walter Scott në të cilin përfaqësohet vrasja e Louis of Bourbon.

 

Piktura më e famshme nga Eugène Delacroix

Një vit tjetër, në vend të kësaj, ai përfundon atë që do të konsiderohet njëzëri, puna e tij më e rëndësishme, përkatësisht “Liria që udhëheq popullin”; në pikturën e tij më të famshme, parizianët shihen në krah ndërsa marshojnë duke mbajtur flamurin francez trengjyrësh: në plan të parë shtrihen kufomat e ushtarëve që veprojnë si kundërpeshë ndaj gruas që përfaqëson pavarësinë dhe lirinë.

Piktura është blerë nga qeveria franceze, megjithëse konsiderohet tepër revolucionare nga disa zyrtarë që, rrjedhimisht, parandalojnë shfaqjen e saj publike.

Udhëtimi për në Afrikën e Veriut

Më 1832 Delacroix, pas pushtimit francez të Algjerisë, shkoi në Afrikën e Veriut pasi kishte kaluar nga Spanja, duke qenë pjesë e një misioni diplomatik në Marok: këtu ai nuk iu përkushtua shumë studimit të artit vendor, por më thjeshtë, ai ka mundësinë që të shkëputet nga mjedisi shtypës parizian, ndërsa gëzon mundësinë për të rënë në kontakt me një kulturë të lashtë.

I frymëzuar dhe i lirë, gjatë këtij udhëtimi ai përfundon më shumë se njëqind vizatime dhe piktura të ndikuara nga popullsia vendase, prej nga ai mbetet i futur. Në Algjer, për shembull, ai portretizon disa gra pa u zbuluar (është piktura “Gratë e Algjerisë në banesat e tyre”), por padyshim se ai duhet të merret me vështirësitë në gjetjen e grave myslimane në dispozicion për t’u shfaqur. Në Tangier, në vend të kësaj, ai krijon disa skica të qytetit.

Kthimi në Paris

Nga viti 1833 e tutje artisti francez ishte marrësi i një numri të madh projektesh që synonin të dekoronin ndërtesa të ndryshme publike në qytetin e Parisit: në atë kohë ai filloi të punojë në Dhomën e Deputetëve të Palazzo Borbone, në Salon du Roi, dhe më vonë ai gjithashtu merret me afreskimin e bibliotekës së Palazzo del Lussemburgo dhe atë të Palazzo Borbone.

Më 1834 ai përshëndeti Jeanne-Marie le Guillou, qeveria e cila do të kujdeset për të për pjesën tjetër të ditëve të tij, duke kontribuar në mbrojtjen e intimitetit të tij me respekt dhe përkushtim. Më 1838 ai ekspozoi në Sallonin “Furia e Medeas”, duke shkaktuar një ndjesi të thellë: të përfaqësohesh është një skenë e marrë nga mitologjia Greke, në të cilën njeriu e sheh Medejën në aktin e grabitjes së fëmijëve të saj për t’i vrarë ata me një kamë që është e pangopur dhe duke marrë hak, në këtë mënyrë, ndaj braktisjes së Jasonit.

Gjithashtu kjo pikturë është blerë nga Shteti, që më pas do të dërgohet në Lille, në Muzeun e Arteve të Bukura (megjithëse Eugène Delacroix do të preferonte që ajo të ekspozohej, së bashku me “Masakrën e Scio” dhe “Varkën e Dantes”) në Galerinë e Luksemburg).

Dekori i Kishës së Saint-Denis del Santo Sacramento daton që nga 1843, duke përfshirë një “Mëshira” të madhe; në fund të viteve 1940 Delacroix punoi në tavanin e galerisë Apollo në Louvre: ndërkohë, përveç shtëpisë së tij pariziane, piktori kishte filluar të frekuentonte një vilë në fshatin Champrsay, ku mund të pushonte larg nga mundi i qytetit.

Vitet e fundit

Duke filluar nga 1857 ai është i përkushtuar për Kapelën e Agnes në Saint-Sulpice. Në ndërkohë, ai duhet të përballet me gjedjen shëndetësore, të përkeqësuar nga angazhimi i rëndë që sjell kjo lloj pune. Më 1862 Delacroix merr pjesë në krijimin e Société Nationale des Beaux-Arts, nga të cilat bëhet mik i tij Théophile Gautier: në komitet ka edhe Puvis de Chavannes dhe Carrier-Belleuse, ndërsa lista e ekspozuesve përfshin, ndër të tjera, Gustave Doré dhe Léon Bonnat.

Eugène Delacroix vdiq më 13 gusht 1863 në Paris: trupi i tij u varros në varrezat Père Lachaise.

“Punoj si skllav për popullin”, 21 skandalet e Putinit dhe si mbeti i “pa cenuar”

Vladimir Putin nuk ka qenë shumë i njohur kur presidenti rus, Boris Yeltsin, ka emëruar atë në pozitën e kryeministrit më 9 gusht të vitit 1999, çka ka rezultuar të ketë qenë pikë kthese për rritjen e tij meteorike në pushtet.

Mirëpo, disa vjet më herët, në vendin e tij të lindjes në Shën Petersburg, ai ka fituar vëmendjen e ligjvënësve lokalë, të cilët kanë dyshuar të kenë zbuluar një skemë të mashtrimeve në vlerë të disa miliona dollarëve dhe kanë akuzuar nën-kryetarin Putin për organizim të tij.

Kjo në fakt do të përbënte episodin e parë të një serie skandalesh dhe akuzave kundër Putinit, duke përmendur përfshirje në falsifikime, helmime, korrupsion, përvetësim dhe shumë akuza tjera.

Raportime të tilla mund të kishin ndikuar me vdekje politike për liderin e ndonjë shteti tjetër, mirëpo ato duhet se kanë formësuar pushtetin e Putinit.

Me ndihmën e mediave besnike lokale dhe kontrollin e partisë së tij në politikë, ai ka zhdukur shumicën e raportimeve, ndonëse disa prej tyre i ka shfrytëzuar për të forcuar pozicionin e tij.

Teksa Putin hyn në vitin e 21-të si president apo kryeministër i Rusisë, Radio Evropa e Lirë është rikthyer në 21 skandale potenciale, që e kanë lënë atë të padëmtuar.

1) Raporti i Marina Salye (1993)

Në fillim të viteve 1990, në kohën kur Shën Petersburgu është përballur me zvogëlim të sasisë së ushqimit, Putin ka qenë nën-kryetar dhe udhëheqës i komitetit të qytetit për marrëdhënie të jashtme ekonomike.

Ligjvënësja e Shën Petersburgut, Marina Salye, ka drejtuar një komision më 1993, që ka hetuar skemë të kthimit, për të cilën dyshohej se materiale në vlerë të miliona dollarëve janë transferuar jashtë shtetit, në këmbim të ushqimit që nuk ka arritur kurrë.

Raporti i Salye është larguar nga faqet zyrtare (ndonëse ende i qasshëm këtu) ngase në të bëhet thirrje për shkarkim të Putinit dhe zëvendësit të tij, Aleksandr Anikin.

2) Zgjedhjet e vitit 2000

Për dallim nga fitoret e tij të mëvonshme, zgjedhjet e para të Putinit kanë qenë me rezultat të ngushtë. Sipas të dhënave zyrtare, ai ka fituar atë kohë 53 për qind të votave, mjaftueshëm për të mënjanuar një raund të ri zgjedhor, kundër liderit të Partisë Komuniste, Gennady Zyuganov, që kishte dalë i dyti me 29.5 për qind të votave. Megjithatë, Moscow Times ka raportuar se ka gjetur vota të falsifikuara.

“Marrë parasysh se sa i ngushtë ka qenë rezultati, mashtrimet dhe abuzimet duket se kanë qenë vendimtare”, është thënë në versionin anglez të së përditshmes. Kryetari i Komisionit Qendror të Zgjedhjeve, Aleksandr Veshnyakov, pati mohuar ndonjë falsifikim të rezultatit. “Ne nuk kemi asnjë dokument serioz që vë në dyshim rezultatin”, kishte deklaruar ai atëbotë.

3) Fundosja e nëndetëses bërthamore (2000)

Nëndetësja bërthamore Kursk është fundosur në Detin Barents, si pasojë e një shpërthimi më 12 gusht të vitit 2000, apo rreth tre muaj psa mandatit të parë të Putinit. Ai është kritikuar pse ka vazhduar pushimet në Soçi, dhe është kthyer në Kremlin pesë ditë pas fundosjes. Boris Kuznetsov, avokati që ka përfaqësuar 55 prej 118 personave që kanë vdekur në këtë fatkeqësi, e ka përshkruar atë ngjarje si “gënjeshtrën e parë” të Putinit, dhe pikë kthese për Rusinë pas kohës sovjetike.

“Kur Kursk është fundosur, qeveria ka nisur ndërhyrjen përmes sistemit ligjor. Qeveria ka nisur të kontrollojë të gjitha mediat e mëdha. I gjithë procesi i minimit të demokracisë, në shumë aspekte, ka nisur aty”, ka thënë Kuznetsov për Radion Evropa e Lirë.

4) Kriza me pengje në teatër (Tetor 2002)

Militantët nga Kaukazi Verior kanë hyrë në teatrin e Moskës dhe kanë marrë si pengje, audiencën, aktorët dhe pjesën tjetër të stafit më 23 tetor të vitit 2002. Më shumë se 700 pengje janë shpëtuar pasi forcat speciale ruse kanë hedhur gaz toskik në teatër dhe kanë arritur të hyjnë më 26 tetor. Mirëpo më shumë se 130 pengje kanë vdekur, shumica prej tyre, si pasojë e efektit të gazit dhe problemeve tjera gjatë operacionit të shpëtimit.

Përkujtimi i viktimave të Teatrit Dubrovka

Në dhjetor të vitit 2001, Gjykata Evropiane për të Drejta të Njeriut, ka vendosur në të mirë të 64 viktimave dhe ka urdhëruar Qeverinë Ruse t’i paguajë ata 1 milion euro si kompensim. Sipas gjykatës, autoritetet ruse nuk kanë planifikuar si duhet operacionin e shpëtimit.

5) Shpërthimi i Rusisë (2002)

Sulmi i përgjakshëm me bombë më 1999 ka qenë fokusi i librit “Shpërthimi i Rusisë”, që është shkruar nga ish-zyrtari i Shërbimit Federal të Sigurisë (FSB), Aleksandr Litvinenko dhe historiani, Yury Felshtinsky.

I botuar më 2002, ky libër, pjesë të të cilit më vonë janë publikuar në të përditshmen, Novaya gazeta, akuzojnë FSB-në për organizim të bombardimeve për të arsyetuar luftën e dytë post-sovjetike në Çeçeni. Ky libër është i ndaluar në Rusi, pasi konsiderohet “material ekstremist”.

Një komision i pavarur që ka nisur punën më 2002 dhe është drejtuar nga zëvendësi i Parlamentit Shtetëror, Sergei Kovalyov, nuk ka gjetur të dhëna për akuzat që i janë ngarkuar qeverisë.

Anëtari i këtij komisioni, Sergei Yushchenkov është vrarë në prill të vitit 2003, derisa anëtari i komisionit, Yury Shchekochikhin, ka vdekur në situatë të dyshimtë në korrik të vitit 2003. Litvinenko ka vdekur në Londër më 2006 pasi është helmuar me substancë radioaktive.

6) Plagjiaturë (2006)

Instituti Brookings me bazë në Shtetet e Bashkuara ka nisur një raport në vitin 2006, në të cilën supozohet se Putin ka falsifikuar disa pjesë të tezës së tij të diplomës më 1997, në punimin, Mineralet dhe Burimet e Lëndëve të Para, si dhe Zhvillimi i Strategjisë për Ekonominë Ruse. Aty është thënë se ai ka falsifikuar 16 faqe nga 200 faqe sa ka i gjithë punimi.

Më 2018, ish-ligjvënësja ruse, Olga Litvinenko, ka thënë se teza është shkruar nga babai i saj, Vladimir Litvinenko, këshilltari akademik i Putinit, njëherësh rektor i një universiteti në Shën Petersburg.

Putini në anën tjetër nuk ka komentuar kurrë këto akuza.

7) Raporti për sulmin në shkollën në Beslan (2004)

Disa sulmues me armë zjarri kanë sulmuar një shkollë në Beslan, qytezë në rajonin kufitar me Çeçeninë, më 1 shtator të vitit 2004, duke marrë pengje më shumë se 1,000 nxënës dhe prindër. Rreth 48 orë më vonë, personeli i sigurisë ruse ka hyrë në shkollë pas dëgjimit të shpërthimeve. Të paktën 334 persona janë vrarë, shumica prej tyre fëmijë. Sipas autoriteteve, militantët kanë nisur shpërthimin dhe se granatat e nisura nga trupat ruse nuk kanë mundur të shkaktojnë zjarr. Mirëpo një hetim i pavarur nga eksperti për shpërthime, Yury Savelyev ka kundërshtuar këto qëndrime.

“Ne e kemi ditur për një kohë të gjatë se shërbimet e sigurisë duhen fajësuar për vrasjen e gjithë atyre pengjeve. Mirëpo Zyra e Prokurorit të Përgjithshëm refuzon të dëgjojë dëshminë e personave që kanë qenë aty”, ka thënë ai.

8) Gazpromi (2008 dhe 2014)

Raportimet e Boris Nemtsovitqë është vrarë më 2015 dhe Vladimir Milovit – të dy ish-zyrtarë qeveritarë, që ishin kthyer në kundërshtarë të Putinit – kanë tentuar të shpërfaqin korrupsionin në gjigantin e gazit natyror të kontrolluar nga shteti, Gazprom.

Në disa raporte të dokumentuara më 2008, Gazpromi është përshkruar si “projekt personal i Putinit”.

Në një tjetër raport të vitit 2014, që është fokusuar në shkallën e përdorimit të gazit nga banorët, është parë se shifrat janë rritur për 20 herë më shumë prej kur Putin ka nisur udhëheqësinë, dhe se paratë e fitura kanë shkuar për paga të fryra të stafit menaxherial në Gazprom.

Më 2012, në një shkrim personal në The Moscow Times, ekonomisti dhe autori, Anders Aslund, ka thënë se Gazpromi është një “sindikatë e krimit të organizuar”.

9) Pallati Gelendzhik (2010)

Më 2010, biznesmeni nga Shën Petersburgu, Sergei Kolesnikov, ka nisur një letër tek ish-presidenti, Dmitry Medvedev, duke treguar në detaje për një pallat në Detin e Zi, që dyshohej se po shfrytëzohej nga Putini. Kolesnikov ka pretenduar se ky projekt është financuar nga para të keqpërdorura, kur Putin ka pasur pozitë në udhëheqësinë komunale të Shën Petersburgut.

Fotografitë e asaj shtëpie më vonë janë publikuar në versionin rus të Wikileaksit. Ky ka qenë raporti i parë por jo edhe i fundit i një shtëpie luksoze që është thënë ta ketë shfrytëzuar Putini.

10) Dekada e Parë e Putinit (2011)

Një raport i Nemtsovit dhe Milovit më 2011, jo vetëm që ka dokumentuar dyshimet për korrupsion gjatë dekadës së parë të Putinit në pushtet, mirëpo ka paraqitur edhe ato që është thënë të kenë qenë rezultate: numri i popullsisë ka rënë për gjysmë milioni brenda vitit; është rritur pabarazia mes të pasurve, si dhe është zvogëluar fondi kombëtar për pensione.

“Tani ne e dimë përgjigjen e pyetjes ‘Kush është Putini?’ Putini është korrupsioni, censura, varësia në burime natyrore dhe pabarazia shoqërore”, është thënë në raport.

11) Jeta e një “skllavi” (2012)

Putini një herë kishte bërë shaka duke thënë se punon si “skllav” për popullin rus. Megjithatë në një raport nga Nemtsov dhe Milov, është thënë se ai mund të jetë skllavi “më i pasur” në botë. Orat e dorës me ar të bardhë, disa jahte dhe të paktën një aeroplan, janë vetëm disa prej përfitimeve të të qenit president, është thënë në raport.

“Më 2012 Putin ka deklaruar pasurinë e tij në vlerë të 3,661,765 rublave. Në mënyrë që të blejë koleksionin e tij me ora, që kanë vlerën e 22 milonë rublave, atij do t’i duhej të punonte pa ngrënë apo pirë për gjashtë vjet”.

12) Olimpiada në Soçi (2013)

Në një tjetër raport nga Nemtsov dhe Milov, është pretenduar se miliarda dollarët e ndarë për Lojërat Olimpike Dimërore të Soçit më 2014, janë vjedhur.

Sipas të dhënave, 30 miliardë dollarë janë vjedhur për këto lojëra.

“Përfundimi ynë nga kapitulli i parë i raportit është se gjatë përgatitjes për Olimpiadë, 25-30 miliardë dollarë janë vjedhur”, ka thënë Nemstov.

13) Fluturimi MH17 (2014-vazhdon)

Organizata hulmutuese britanike, Bellingcat, ka nisur të mbledhë të dhëna dhe të analizojë situatën pak pas rrëzimit të aeroplanit të kompanisë, Malaysia Airlines në lindje të Ukrainës në korrik të vitit 2014, duke lënë të vdekur të gjithë 298 personat në aeroplan.

Bellingcat ka treguar se si një sistem rus u është ofruar separatistëve në lindje të Ukrainës, dhe aeroplani është rrëzuar përmes një rakete.

 

Rusia ka mohuar të ketë pasur ndonjë rol në rrëzimin e aeroplanit me pasagjerë, duke ofruar shumë arsye tjera se pse ka mundur të rrëzohet aeropani, pavarësisht pse të gjitha janë kundërshtuar nga hetuesit.

Shumica e të dhënave të kësaj organizate për fluturimin MH17, janë konfirmuar nga një ekip i drejtuar nga holandezët, i cili ka gjetur se raketa që ka rrëzuar aeroplanin është nisur nga sistemi rus, Buk, i cili është dërguar dhe më pas kthyer mbrapsht në Rusi për një kohë të shkurtër.

13) Sistemi rus i pastrimit të parave (2014)

Një raport i Projektit për Raportim të Krimit të Organizuar dhe Korrupsionit, ka treguar se si kriminelët e organizuar dhe politikanët e korruptuar në Rusi kanë shpërlarë para në vlerë të 20 miliardë eurove, duke përdorur kompani jashtë vendit, llogari të rreme dhe banka të ndryshme.

Në lidhje me këto të gjetura, kjo Organizatë e ka shpallur Putinin më 2014 si “ Njeriun e Vitit për Krim të Organizuar dhe Korrupsion”.

15) Lufta në Ukrainë (2015)

Shkrimet e fundit të Nemtsvoit janë publikuar disa muaj pasi ai është qëlluar për vdekje në 27 shkurt të vitit 2015 në Kremlin. I kompletuar nga Ilya Yashin, dokumenti 65-faqësh, i quajtur, Lufta e Putinit, tregon detajet e marrjes së Krimesë nga forcat ruse në shkurt të vitit 2014 dhe pozicionimin e tyre për t’iu ndihmuar separatistëve për të luftuar në lindje të Ukrainës.

“Lufta frikacake që Putini ka nisur, do t’i kushtojë shumë vendit tonë. Ne do të paguajmë për këto aventura me jetët e ushtarëve tanë, me krizë ekonomike dhe izolim politik”, është thënë në raport.

Rusia ka mohuar përfshirjen në luftë, e cila ka lënë të vdekur rreth 13,00 persona, pavarësisht të dhënave se separatistët janë furnizuar vazhdimisht me armë dhe në mënyra tjera.

16) Hetimet për Litvinenkon (2016)

Aleksandr Litvinenko, ish zyrtar i FSB-së dhe kritik i Kremlinit, ka vdekur në Londër më 2006, si pasojë e helmimit me substanca radioaktive. Hetuesit britanikë kanë thënë se ai është helmuar me polonium-210, në një hotel në Londër, nga ish-zyrtari i FSB-së, dhe anëtari aktual i parlamentit rus, Dmitry Kovtun, që dikur ka qenë edhe zyrtar i KGB-së.

I nisur më 2016 nga gjyqtari i pensionuar britanik, Sir Robert Owen, hetimi për Litvinenkon ka gjetur se Putini dhe shefi i tij për spiunim në atë kohë, Nikolai Patrushev, “ka mundësi të kenë miratuar” helmimin e Litvinenkos. Para se të vdiste, Litvinenko ka shkruar një letër, duke akuzuar Putinin se ka dhënë urdhër për vrasjen e tij.

Ai po ashtu ka akuzuar Putinin edhe se ka dhënë urdhër për të vrarë gazetaren hulumtuese, Anna Politkovskaya, e cila është qëlluar për vdekje, më pak se dy muaj para vdekjes së Litvinenkos. Kremlini ka mohuar se Putini ka qenë i përfshirë në këto vdekje.

17) Raporti The McLaren (2016)

Një raport me dy pjesë nga avokati kanadez, Richard McLaren për Agjencinë Botërore Kundër-Dopingut, ka gjetur që më shumë se 1,000 garues rusë, në më shumë se 30 sporte kanë qenë në përfshirë në një “komplot institucional”, për të fshehur rezulatet pozitive të ilaçeve në periudhë pesëvjeçare.

Vitaly Mutko, atëbotë ministër për Sport dhe tani zëvendës-kryeministër, ka qenë i përmendur, mirëpo nuk ka pasur “të dhëna të drejtpërdrejta” se ai ka pasur njohuri për programin e dopingut. Putini nuk ka qenë i përfshirë në atë raport.

Pjesa më e madhe e materialit për këtë hetim është ofruar nga Grigory Rodchenkov, ish-udhëheqës i laboratorit rus kundër dopingut. Ai ka thënë për një dokumentar gjerman se Putin ka pasur njohuri për këtë program. Rodchenkov, që më vonë është konsideruar si “budalla” nga Putini, tani jeton në Shtetet e Bashkuara nën mbrojtje.

Dy zyrtarë tjerë rusë të zyrës anti-doping, Nikita Kamayev dhe Vyacheslav Sinyev, kanë vdekur në mënyrë misterioze më 2017.

18) Letrat e Panamasë (2016)

Bazuar në dokumentete ligjore dhe ato financiare të njohura si Letrat e Panamasë, miqtë dhe aleatët e Putinit, kanë përdorur një varg strukturash jashtë shtetit për të transferuar para në gjithë botën. Shoku i Putinit për një kohë të gjatë, Sergei Roldugin, ka qenë i lidhur me këto letra, përkatësisht me transaksione në vlerë të 2 miliardë dollarëve.

Putin ka mbrojtur shokun e tij, duke thënë se muzikanti “ka shpenzuar të gjitha paratë e fituara në botë dhe i ka sjellë në Rusi”. Ai po ashtu ka pretenduar se të ashtuquajturat Letrat e Panamasë kanë qenë një komplot i zyrtarëve të Qeverisë amerikane dhe agjencive të tyre të spiunimit.

19) Paratë e Putinit (2017)

Një raport i Projektit për Raportim të Krimit të Organizuar dhe Korrupsionit, dhe të përditshmes ruse, Novaya gazeta më 2017, ka thënë se rrethi i ngushtë i shokëve dhe familjarëve të Putinit ka pasuri në vlerë të 24 miliardë dollarëve.

Aty janë veçuar tre aleatë të ngushtë të presidentit rus: Mikhail Shelomov, Sergei Roldugin, dhe Pyotr Kolbin – që konsiderohet se kanë fituar pasuri në mënyrë të dyshimtë.

“Ata prentedojnë se nuk janë biznesmenë, nuk janë të njohur në publik dhe në disa raste ata kanë pak njohuri edhe për pasurinë që është e regjistruar në emrat e tyre”, është thënë në këtë hulumtim.

20) Migrimi i trurit (2019)

Secilën herë e më shumë rusët janë duke u larguar nga Rusia e Putinit. Të paktën ky ka qenë përfundimi në një raport të këtij vitit të përpiluar nga Këshilli Atlantik me bazë në Uashington, i cili është ndaluar në Rusi pasi është konsideruar si “kërcënim” për sigurinë e shtetit.

Në raport është gjetur se prej kur Putini është bërë president, nga Rusia janë larguar 1.6 deri në 2 milionë rusë, nga 146 milionë sa janë në total.

Aty është thënë se këtij procesi i ka kontribuuar edhe zogëlimi i shifrave të ekonomisë dhe rritja e presionit.

21) Shtypja e kundërshtarëve (2019)

Një raport i publikuar në prill të këtij viti, i titulluar “Të burgosurit politikë të Kremlinit: Agjenda Politike duke shtypur kundërshtarët”, ka dokumentuar atë që është cilësuar si rritje e vazhdueshme e presionit ndaj fjalës së lirë, pasi numri i të burgosurve politikë në Rusi është rritur nga 50 në më shumë se 250 në katër vjetët e fundit.

Kremlini i Putinit “është edhe një herë i lidhur me ndalime të aktivistëve, kundërshtarëve të regjimit dhe minoriteteve”, është thënë në raport, duke shtuar se një fushatë e tij është ndihmuar nga “ndryshimet ligjore që janë të hartuara për të kriminalizuar veprimet e përditshmërisë”, siç janë protestat apo postimet në rrjetet sociale.

Ky raport është publikuar disa muaj para shtypjes së protesave, të cilat janë organizuar pasi kandidatëve të pavarur dhe atyre opozitarë nuk është mundësuar gara për zgjedhjet e Parlamentit të Moskës, në zgjedhjet që do të mbahen në muajin shtator. REL