VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

13 MAJI 1981 TERMETI I SHEKULLIT – Nga Fritz RADOVANI

By | May 14, 2019

Komentet

Hasan Prishtina për “La Transalpine”, (1927): “Jam një kundërshtar i ashpër i Ahmet Zogut, por duhet të pranoj se këtë herë ai ka vepruar ndaj Jugosllavisë, me të vërtetë, në mënyrë të arsyeshme.”

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 19 Maj 2019

 

“La Liberté” ka botuar, të premten e 8 korrikut 1927, në faqen n°3, intervistën e Hasan Bej Prishtinës, dhënë asokohe gazetës “La Transalpine”.

 

Politikani i njohur shqiptar, ndër tjera, ka shprehur mendimin e tij mbi me reagimin e kundërshtarit politik dhe personal të tij, Ahmet Zogut, ndaj Jugosllavisë.

 

Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, ka sjellë intervistën e plotë për publikun shqiptar : 

 

 Deklarata të rëndësishme nga një ish-Kryeministër shqiptar

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

Vjenë, 7 korrik. — Incidenti (Arrestimi i përkthyesit të legatës jugosvalle në Tiranë, Vuk Gjurashkoviç – Vouk Djourachkovitch, për çështje spiunazhi) midis Jugosllavisë dhe Shqipërisë është zgjidhur përfundimisht. Megjithatë, rifillimi i marrëdhënieve diplomatike midis dy qeverive nuk do të jetë aq i shpejtë sa mund të ishte shpresuar. Në të vërtetë, përfaqësuesit e të dy vendeve do të zëvendësohen dhe ardhja e tyre në destinacion duhet të ndodhë në të njëjtën kohë, konsiderohet se do të zgjasë dhjetë apo pesëmbëdhjetë ditë përpara se të rifillojnë përfundimisht marrëdhëniet diplomatike.

 

Një prej emigrantëve politikë më eminentë shqiptarë, Hasan Bej Prishtina, ish-President i Këshillit të Shqipërisë, kundërshtar politik dhe personal i Ahmet Zogut, bëri deklarata të rëndësishme për shtypin :

 

A është e vërtetë, e pyetën z. Hasan Bej, se Shqipëria përbën një rrezik për Evropën ?

 

— Ky lajm është përhapur nga disa gazeta në Beograd. Por për të kuptuar se kjo është vetëm një zhurmë tendencioze, duhet të kujtojmë se këto gazeta filluan të flasin për rrezikun vetëm ditën kur Shqipëria u bë e pavarur nga politika e Beogradit. Unë jam një kundërshtar i ashpër i Ahmet Zogut, por duhet të pranoj se këtë herë ai ka vepruar, me të vërtetë, në mënyrë të arsyeshme.

 

— Dhe çfarë mendoni për formulën që përsëritet kaq shpesh : Ballkani për popujt e Ballkanit ? e pyetën sërish Hasan beun.

 

— Kjo është një formulë e shkëlqyer, me kusht që vetë Ballkani të fillojë të japë shembullin. Për shembull, si mund të flitet për “vëllazërim” mes jugosllavëve dhe shqiptarëve, nëse Beogradi vazhdon politikën e tij të përndjekjeve kundër pakicave shqiptare ? Z. Fernand Draga, deputet nga Kosova, u dënua me 20 vjet burg sepse… ai donte të mbronte të drejtat e shqiptarëve. Mund të ju japim një listë të gjatë persekutimesh kundër shqiptarëve… Në këto kushte, si të arrihet një “vëllazëri ballkanike” ? — (La Transalpine.)

Excelsior (1914) – Inervista ekskluzive me Princ Vidin në Durrës

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 18 Maj 2019

 

“Excelsior” ka botuar, të dielën e 28 qershorit 1914, në faqen n°3, intervistën ekskluzive të dërguarit të saj të posaçëm me Princ Vidin, të zhvilluar asokohe në qytetin e Durrësit, të cilën, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

 

 

Problemi shqiptar

Një vizitë te princi i Shqipërisë

Sovrani i mbretërisë së re beson ende për një paqe të frytshme.

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

Durrës, 25 qershor (Nga i dërguari ynë i posaçëm). — Princit të Shqipërisë nuk i pëlqen të presë gazetarët, dhe akoma më pak dy herë radhazi ; jam përballuar me këtë formalitet. Nga që dëshiroja të pranohesha prej tij, i kërkova një takim privat, dhe sovrani e pranoi këtë kërkesë.

 

Pritja e tij ishte veçanërisht dashamirëse. Fizikisht, princi është shumë i njohur, me shtatin e tij të gjatë, karakteristikat e tij të dalluara, të mbushura me një përzierje ëmbëlsie dhe energjie, që unë t’i bëj portretin. Nuk kam gjetur aspak në fizionominë e tij ngjashmëri me tezen (hallën) e tij, mbretëreshën e Rumanisë ; por hasim pasqyrimin e mirësisë së saj.

 

Takimi që më akordoi princ Vidi mund të zhvillohej vetëm për çështje të përgjithshme.

 

— Aq shumë, më tha ai, kam frikë, jo nga ju, por nga ata që ju lexojnë juve se mund të keqinterpretojnë atë që unë mund të ju tregoj për situatën në Shqipëri.

 

— Megjithatë, mund t’ju them se, pavarësisht nga ngjarjet e fundit, kurrë nuk kam humbur shpresën që të vendos në Shqipëri, në zemrën e popullit tim të guximshëm shqiptar, një paqe të qëndrueshme, falë të cilës vendi do të arrijë me shpejtësi zhvillimin në të cilin ai mund të pretendojë. Respekti për ligjin dhe drejtësinë do të jenë mundësitë e mia të veprimit.

 

— Pa dyshim, shtoi princi, me një farë melankolie, do të duhet kohë, një kohë të gjatë. Dhe Evropa duhet të më besojë dhe se asnjë dëshirë e mirë të mos më dështojë.

 

— Me anë të kësaj, dhe me butësi, unë jam i sigurt për të krijuar një skemë të përbashkët besimi jo vetëm mes shqiptarëve dhe mua, por edhe në mesin e shqiptarëve vetë.

 

— Nuk dua të bëj ndonjë vlerësim të parakohshëm. Por nga ky këndvështrim, unë nuk mund të ndalem pa fajësuar thellësisht ekzagjerimet dhe pretendimet e keqardhura të bëra nga një shtyp i caktuar interesi. Por, megjithatë …

 

Por pjesa tjetër e fjalisë mbeti në buzët e princit. Megjithatë, nuk i kërkova që ta përfundonte. Ishte e lehtë për të kuptuar mendimin intim të këtij sovrani të dërguar nga Evropa për të kryer detyrën më të rëndë dhe që iu desht, i sapo mbrërritur në tokën e shtetit të tij, të luftojë rrjetin më të pazgjidhshëm të intrigave të të gjitha llojeve. Pas një shikimi trishtues, në sytë e tij u shfaq shprehja karakteristike e mirësisë.

 

Para se të mbaronte takimi, princi këmbënguli të më fliste për Francën, për “këtë vend të bukur, veçanërisht Qytetin e Dritave (Parisin), ku ai kishte aq shumë kënaqësi për të shkuar çdo vit”.

 

— Po ju them se, shtoi ai, unë do të jem i lumtur të shoh sa më shumë francezë, që të jetë e mundur, të vijnë në Shqipëri për të bashkëpunuar në zhvillimin e të gjitha pasurive të shumta natyrore.

 

— Sigurisht, nuk e kam fjalën për në këtë moment. Para së gjithash, Shqipëria duhet të qetësohet, për interesin e saj dhe atë të Evropës.

 

Me këto fjalë përfundoi vizita. Dhe Princi i Shqipërisë, duke e ditur se unë po shkoja në Rumani dhe që ndoshta do të shihja atje disa anëtarë të familjes mbretërore, më ngarkoi që t’i përshëndes nga ana e tij.

 

  1. Stambler

“Hodhën parulla ‘poshtë Enveri’” – Ja pseudonimet e bashkëpunëtorëve të Sigurimit që spiunuan revoltën e Spaçit

Nga Kastriot Dervishi

Më 21 maj 1973, Pal Zefi refuzoi vijimin e dënimit në birucë. U largua prej saj. Në solidaritet me të, filloi revolta e Spaçit, tashmë e njohur në informacione të tjera. Informacioni i mëposhtëm është një ekstrakt u përzgjedhur nga agjentura brenda kampit që drejtohej nga punëtori operativ Fejzi Liço. Në rrjetin sekret bënin pjesë këto bashkëpunëtorë: “Zjarri”, “Shpata”, “Planeti”, “Kaike e bukur”, “Shigjeta e kaltër”, “Bakri”, “Zjarri” (2), “Pushka”, “Libri”, “Stilografi”, “Pisha”, “Vigjilenti”, “Qarri”, “Semani”, “Besa”, “Vullnetari”.

Më poshtë një ekstrakt i përzgjedhur dhe sistemuar nga raportimet e bashkëpunëtorëve.

Ekstrakte nga raportimet

1-“Zjarri” raportonte: Jonuz Norja ka marrë pjesë në revoltë, ka prishur stendat dhe derën e zyrës teknike. Ndrec Çoku ka prishur stendat dhe ka bërë roje të flamuri. Hodo Sokoli ka thënë se duhen zhdukur këta spiunët e Sigurimit. Fadil Dushku, pjesëmarrës në revoltë fliste me të madhe “ja vdekje ja liri”. Sami Dangëllia bënte agjitacion e propagandë. luan Burimi është organizator i revoltës. Ferit Avdullai ka thënë: “Poshtë spiunët e zyrës teknike që mbi tavolinë mbajnë foton e Enver Hoxhës”. Jonuz Norja ka thënë “poshtë komunizmi” dhe ka prishur stendën e emulacionit. Nebi Hoxha ka thënë “poshtë komunizmi! Këta na torturojnë ne nëpër burgje”. Pal Zefi goditi me hekur përgjegjësin e zyrës teknike. Pjesëmarrësit që iu vërsulën shërbimit janë: Pavllo Papa, Jorgo Papa, Syrja Lame, Dashnor Kazazi, Luan Burimi, Muharrem Dyli, Stefan Kola, Mihal Kosta, Bardhyl Fejzollari. Të dënuar që vjellin vrer shpeshherë me të rinjtë janë: Hodo Sokoli, Bebi Konomi, Muharrem Dyli, Sami Dangëllia, Sherif Allamani, Kostan Papa, Luan Koka, Luan Burimi, Paulin Vata, Sulo Veshi, Dervish Sulo, Zef Ashta, Hajri Pashaj, Çaush Çoku, Bedri Çoku, Abedin Vrioni, Naim Ukshi, Refik Beqo, Dervishi Bejko, Napolon Koleci, Irakli Simo, Fadil Dushku, Demir Pojani. Kanë hedhur parulla: “poshtë komunizmi”, “poshtë Enver Hoxha”, “ushtarë hidhni armët”, “populli është me ne” “kooperativa u pret”, “bashkohuni kundër qeverisë”, etj.

2-“Shpata” raportonte: Gjet Kadeli ka ngritur flamurin, ndërsa Syrja Lamaj u thërriste ushtrisë. Rexhep Lazri element i rrezikshëm ka thënë mos dalim në punë. Dashnor Kazazi, Fadil Dushku, Pal Zefi, Muharrem Dyli, Syrja Lamaj,…kanë se këta do na mbytin në dru, këta janë shkaktarë, kriminelë, etj. Te sheshi qëlluan nënoficerin, Demir Pojani, Ulsi Pashollari, Luan Burimi, Fadil Dushku, Dervish Bejko. Kërkuan vijimin e revoltës.

3-“Planeti” raportonte:…Dervish Bejko tha se e kanë bërë sakat e nuk do më jetën… Latif Haxhiu i tha zëvendësministrit (Feçor Shehu): “Po na mbari nga 25 vjet në burg more të poshtër”. I dënuari Havzi Nela ka bërë agjitacion e propagandë. Ka kërkuar lirimin dhe të mos punonin më në minierë.

4-“Kaike e bukur” raportonte: Gëzim Medolli tha se do na shtypin vetëm me gjak, por gjakun tonë do ta paguajnë shtrenjtë, gjaku ynë do ua hajë kokën, e kemi për nder të vdesim me ju. Feta Dobrova tha se ia kanë veshur nënën dhe motrat me të zeza, se ishin të poshtër që i mbanin aty.

5-“Shigjeta e kaltër” raportonte: Kanë thyer birucat Skënder Thaçi, Luan Burimi (ky thirri “poshtë komunizmi”), ndërsa Bedri Çoku thoshte se ushtria është me ta, ja vdekje ja liri. Ishin shkruar parulla “gjithë bota është me ne”. Kur erdhi zëvendësministri, të dënuarit Skënder Dajan Dashnor Kazazi, Jorgo Papa, Luan Burimi, Syrja Lame, Fadil Dushku, Dervish Bejko dhe Hajri Pashaj kanë thirrur “Ja vdekje-ja liri”, “ushtria është me ne”. Gëzim Çela, Kostandin Papa duke biseduar në prani të të dënuarve tha të ndaheshin në grupe. Iljaz Sulejmani thoshte të thyenin birucat e kampit. Flamurin e ka ngritur Rexhep Lazri, ndërsa shkon Mersin Vlashi…

6-“Shpata” raportonte: Fadil dushku vinte nëpër dhoma dhe bënte zgjimin duke thënë “çohuni çuna se u ngrit flamuri, doli drita”. Me këtë kanë qenë Luan burimi, Rexhep Lazri, Dashnor Kazazi, Joro Papa, të cilët thërrisnin “Rroftë Shqipëria e lirë. Këta do na trajtojnë kështu gjithë jetën. Kanë mbushur burgjet me njerëz” dhe masa bënte urra. Skënderi u bënte thirrje ushtarëve të mos qëllonin se ishin vëllezërit tanë. I dënuar S.T. i thotë Pal Zefit: “Ti qenke armik”. Pali i tha: “Po jam armik dhe kështu do vdes”. Në rrahjen e nënoficerit kanë marrë pjesë: Çaush Çoku, Bedri Çoku, Filip Jonica, Brahim Buzi, Syrja Lame, Niazi Bylykbashi, Gjon Prendi, Bardhyl Fejzollari, Skënder Daja, Jorgo Papa, Prend Dema, Pavllo Papa dhe Muho Curri. Ky foli se nuk punojmë në minierë se na morën jetën. Ndërsa Sami Dangëllia, Shefqet Asllani, Hodo Sokoli, Luan Burimi biseduan gjithë natën. Aty ishte Luan Koka që ëndërronte t’i ktheheshin dyqanet e humbura (konfiskuara). Murat Marta i dha atij fotografinë e Ismail Qemalit, duke e ftuar të mbante këtë, ndërsa atë tjetrin (Enverin) ta mbante në nevojtore.

7-“Bakri” raportonte: Në revoltë kanë marrë pjesë Xhemal Bali, ka hedhur parulla kundër pushtetit dhe partisë. Ka hedhur parullat: “Ja vdekje-ja liri”, “Shumë kemi duruar në thonjtë e këtyre maskarenjve”. Mersin Vlashi ka marrë pjesë në bërjen e flamurit. Feti Kumanaku ka dhënë bezen për flamurin. Gjet Kadeli ka ndihmuar për montimin e flamurit. Gjon Prendi, Fran Gega, Ndue Prendi kanë marrë pjesë duke hedhur parulla për “Shqipërinë e lirë”, “flamurin pa yll”. Ylber Darova ka marrë pjesë në revoltë, jepte udhëzime në krevatin e tij, Dervish Bejkos dhe Fejzi Pashajt. Hysen Xhani ka hedhur parulla kundër partisë, ka qenë i aktivizuar për të nxjerrë sa më shumë të dënuar të pakënaqur…Fetah Debrova, është organizatori për prishjen e stendave të emulacionit. Ka graduar pjesëtarët e revoltës…Ferit Avdullaj ka dashur t’u presë hundën dhe kokat personave që punojnë në prapavijë, u ka bërë thirrje ushtarëve të hidhnin armët se populli e ushtria ishin me ta.

 8-“Pushka” raportonte: Të dënuarit Syrja Lame, Pavllo Papa, Luan Burimi, Muharrem Dyli, kanë shtyrë të dënuarit të shajnë policët. Syrjai iu drejtua të dënuarve dhe u thotë: “ç’prisni pse rrini? Pse keni frikë karshi këtyre qenve”, dhe vijoi: “poshtë komunizmi”, “poshtë partia”, “këtë që po bëni ju nuk e ka bërë as nazizmi”. U bëri thirrje ushtarëve: “Në kooperativa punoni për 5 lekë. Këta na kanë dënuar familjet”. Më kryesorët janë: Syrja Lame, Dashnor Kazazi, Pal Zefi, Luan Burimi, Skënder Daja, Ndrec Çoku, Jorgo Papa, Hasan Ko

O ZOT ! ATDHEUN E GJERGJIT PO E HAN DREQI! – Nga Fritz RADOVANI

 

Gjergj KASTRIOTI – Skenderbeu, ka thanë: “Madhështia e drejtuesit të një shteti asht lumtunia e Popullit tij.” Një thanje e mbetun e shkrueme në mur po, n’ Atdheun e Tij kurr e vume n’ jetë. Prej 1913 modeli i drejtuesve të shtetit asht edhe sot Esad Pash Toptani… E, per çudi, edhe streha e “mkatnorve” mbasi mbushin xhepat me thesaret e shtetit, në Paris gjejnë “token e premtueme”, per të cilen kanë “sakrifikue” edhe rininë.., deshta me thanë pleqninë e tyne: “Anadollakët me pikpamje Europjane revolucionare”.

Kryeministri i sotem Edi Rama, besimtar i “madh” që kerkon me “rilindë” të vdekunit dhe, me ata (mbasi ti drogojnë në çadren e Lulzim Bashës), me coptue Shqipninë që i ka mbetë në dorë pa mend e pa gojë, qyshë prej “mbretnisë” Pashiqit, ose Ahmet Zogut…

Fashizmi i shkretë boll u mundue me na “shpetue” me antarsimin e Nexhmije Hoxhes në parti fashiste e gjysen e byroistave sllavo komunista.., po shyqyr edhe ai deshtoi…

Jalta na siguroi nen “ombrellon” e Titos e Stalinit, me vorrmihsin e palodhun të shtëpisë së njohun të sokakut budallenjëve të Gjinokastres, fidanin e bylykbashit.., që pat ujitë me aq dashuni Miladini i Popoviqve të “Ballkanit perëndimor” në Tiranën e Toptanëve.

Luli i vocerr i Bashejve të “bllokut të ri”, boll po ecë.., po nuk po e lanë ma ba hajer, ata i huptë fara: “Katolikët e Veriut të Shqipnisë”… E pra, boll i kemi vra e pre si berret… E një kullë nuk ka mbetë aty, e pasha një Katolik nuk asht në Kryesi të PD, e prapseprap, nuk e ulin koken… Edhe pse i pret kmesa e sllavit, tue i ra pernatë “Lahutës”…

Po, me votue per ke doni o Shqiptarë! Shikoni listen e deputetëve të 1945, e fundin e tyne mbas Shpalljes së Republikës Popullore të Jugosllavisë, të “Shqipnisë deshta me thanë”.

Ose, pyetni “Akademinë e Malit t’ Zi”, gabova.., të Tiranës Beogradit se, m’ shkoj goja…

  • E, BESOJ, DO T’ JU KUJTOHET I MADHI AT FISHTA…

 

NJI GJAMË DISHPRIMIT

 

  1. Mbaroi Malcija! Lekë ma sot nuk ka;

            Nuk ka ma burra, qi me drrasë t’ krahnorit

            Mburojë me i ndêjë Shqypnis. Anmiku shkjá

            Mbas sodit s’ ka pse dron mâ prej Malcorit:

            Malcori asht thye; e, i dbuem ai me trathti,

            Pa Atme sod ka mbetë, pa plang, pa shpi!

  1. N’ shpi t’ tij, po, djepat asht tu’ i lkundun shkina;

            Arën e tij asht shkjau tu’ e lavrue,

            E ushtari i Malit t’ Zi ‘dhè, kualt stervina

            Per ata Kryqa t’ bekuem i ka pengue,

            Nen t’ cillët pushojn, heu! Njata trima – rrfé

            Qi bindën shekllin tue luftue p’r Atdhé.

  1. O natë e kobshme! Natë tri herë mizore,

Natë e mnershme, si nata e fundit t’ ferrit,

Pse ti shtekun ia çile ushtris gjaksore,

Qi, strukë nen t’ zezen mblojë trathtare t’ territ,

Burrat e dheut do t’  xêtê n’ gjumë pështetun,

Porsi n’ strofull ulani xêhêt fjetun?!…

  1. E ju, ‘dhè hyj t’ shkelqyeshem, qi pre’ Empirit 

Përmallshem tue fërfllue me dritë t’ kullueme,

            Porsi sy Zotit, vreni m’ sharte t’ nirit,

            Ju, edhe ketë kob e ketë dhuni t’ shemtueme

            E kini pa tu’ ndodhë n’ mjedis t’ njerzimit,

            E me gjith kta nuk jeni shkimë mjerimit?…

  1. Po a kjo asht e Drejta, qi n’ ketë shekull fiset

            E popujt rregullon e i mban ndër caqe?

Anmikut t’ njimijë vjetve me i lshue viset

Sa herë t’ perligjuna me luftë e gjaqe…

Mallkue kjoftë hera, n’ t’ cillen shkjau pik’ s’ parit

Vuni kambën dhunuese m’ tokë t’ Shqyptarit,

  1. E mallkue kjoftë Europa! Até e vraftë Zoti,

            E e shoftë me fise, popuj e qytete;

            Edhè premtoftë qi, dersa t’ endet moti,

            Kurr lufta mos iu daftë per tokë e dete;

            Selit e saja grimë me grimë u theshin;

            Me gjak t’ popujvet t’ vet sunduest iu ushqeshin.

  1. Pse krahët pa dhimbë Shqypnis kshtu me ia thye

E prej Lirijet me ia ndalun hovin?

Gopsija e kùj n’ Malci ka mujtë m’ u ushqye?

Po a Hoti e Gruda mund t’ a mbajn Moskovin?

Nuk duhet, jo, qi t’ mkambet Shqyptarija:

Qé pse po i lshohet Malit t’ Zi Malcija.

  1.          O gjak i atyne burrave fatosa,

Qi per Liri t’ Malcis kullove rrkajë,

Vlo, vlo, ti sod qi maleve u erdh sosa,

E para fronit t’ Perendis me vajë

Lyp gjyq mbi do Kaina t’ kunoruem,

T’ cillët kombin t’ onë po duen me e pa t’ sharruem!

  1. Me parsme t’ona n’ ata t’ hershmet mota

            Mburojë iu bam Europës, pa dijtë shk’ asht tuta,

            Atëbotë, kur pallen Skanderbeg Kastriota

            Siellte si rrfeja, e permbi shtroje t’ buta

            U dridhte nji Sulltan, qi njaso here

            Bante m’u dridhë boten mbarë prej mnere.

  1. Po, na tue dredhun si dragoj çelikun,

            Shtekun me kurma Shqyptarësh ia xume

            Tartarit, e pre’ Europet larg rrezikun

            Per disa kohë e mbajtëm: e poshtnume

            Por kurr Europa n’ ndihmë nji ushtar s’ na nisi;

            Kurr punët mbas fjalvet, qi na dha, s’ ujdisi.

  1. E kur per pesqind vjet na nder veriga

            Ngelem t’ robnis, nen themer t’ huej tue kja,

            E ‘i mijë dhuni mbi né e ‘i mijë punë t’ liga

            Na reshte anmiku, tue na nxitë pa da,

            N’ harresë Europa edhe m’ atëherë na qiti

            E doren kurr ajo n’ kob t’onë s’ na njiti.

  1. Por, ani, jeta pse sa u nis me u endun,

                        Ndera mbi shekull dhunë gjithmonë asht kthye,

                        E t’ miren nieri kurr s’ t’ a ka permendun,

                        Sa t’ keqen punë me t’ cillen t’a keshë fye;

                        Si edhè ma t ’shumen, miq s’ gjen nieri i shkretë,

                        Kur skami e kobi t’a ket mblue n’ ketë jetë.

  1. Veç sod pse Europa, sod qi asht t’ gjith uzdaja

            Se Shqyptarija e Lirë del zojë n’ vetveti,

            Pse sod Europa, – do Mbretni të Mdhaja –

            Duen me e ngushtue kah toka edhe kah deti,

            E m’ vende t’ ona duen qi shkjau të shklasë

            E fisi i Shqypëtarit n’ dhé t’ humbasë?

  1. O Zot i lum, qi vetem n’ dorë Ti i kè

            Shartet e popujve e mbretnive t’ tana,

            E gja pa hiri kurr Ty s’ t’ ndodhë mbi dhé,

            As nalt mbi qiell, ku shndrisin dielli e hana,

            Deh! Ti, i Pushtetshëm heret si né e vona,

            Shih e gjyko mbi gjith kto kobet t’ona.

***

Melbourne, Maji 2019

 

Excelsior (1938) – Tri amazonat shqiptare (Maxhidja, Ruhija dhe Myzejeni) në bordin e “Queen Mary” (Foto ekskluzive)

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 17 Maj 2019

 

“Excelsior” ka botuar, të martën e 29 marsit 1938, në faqen n°8, fotografinë e rrallë të motrave të mbretit Zog, gjatë kthimit të tyre nga Amerika, të cilën, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

 

“Tri amazonat” kthehen në Evropë

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

Ne kemi njoftuar më parë ardhjen në Nju Jork të motrave të mbretit Zog, oficere të kalorësisë shqiptare. Tri amazonat, pas një qëndrimi të shkurtër në Shtetet e Bashkuara, u kthyen në Evropë nëpërmjet anijes “Queen Mary” për të marrë pjesë në muajin e ardhshëm në dasmën e vëllait të tyre me konteshën Geraldinë Apponyi.

 

“Nuk ta falim kurrë pse s’erdhe me ne”, rrëfimi i gjimnazistes që ndoqi në sallë dënimin e babait

Rrëfimi i bijës së Sami Kokës, koloneli që u dënua me 30 vjet burg nga komunistët.

 

“Bedri Spahiu kundër Sami Kokës, në gjyqin special: E dimë që ke qenë i ndershëm, ke punuar drejt, por nuk ta falim kurrë pse nuk erdhe me ne…”

Pranverën e vitit 1945, në sallën e teatrit kombëtar, që dikur quhej Savoja, po vihej në skenë një prej tragjedive shqiptare, të gjysmës së dytë të shekullit të shkuar. Nuk ishte shfaqje e vënë në skenë nga artistë, por një ngjarje e vërtetë që do të ishte nisje e një kalvari të gjatë vrasjesh, burgosjesh e internimesh, për një pjesë të madhe të popullit shqiptar. Drama e madhe ishte se ky kalvar nuk po shkaktohej nga asnjë pushtues. Disa shqiptarë të mbrapshtë kishin vendosur të shkatërronin një pjesë të madhe të elitës politike e intelektuale, të Shqipërisë së asaj kohe. Komunistët kishin dy vite që kishin marrë pushtetin, dhe gjyqi special ishte një ndër goditjet e para të tyre, ndaj atyre që i kishin shpallur “armiq të popullit”.  Bëhet fjalë për periudhën mars-prill 1946, ku u ndëshkuan rreth 45 intelektualë të shquar të Shqipërisë, një ndër ta ishte edhe kolonel Sami Koka.

Rita Koka ishte asokohe gjimnaziste. Një vajzë e lindur e rritur në Itali, që fati e deshi të jetonte ato ditë të tragjedisë së babait të saj dhe shumë pak kohë më vonë, tragjedinë e saj nëpër burgjet komuniste, e shpallur gjithashtu “armike e popullit”. Ishte data 13 prill, dhe Rita e dinte se atë ditë do të vendosej fati i të atit. Kishte siguruar një ftesë nga avokati për të qenë në sallën e  gjyqit, dhe atë ditë, Rita nxitoi nga gjimnai “Qemal Stafa”, për të mbërritur me një frymë tek rruga para teatrit. Duhej të ishte atje, para se të kalonte kamioni mbi të cilin ishte edhe i ati, Sami Koka. E ka rrëfyer Rita Koçi në ditarin e saj për jetën e vështirë nën diktaturën komuniste. Më poshtë, publikojmë një pjesë nga ditari, ku flitet për gjyqin special, parë me sytë e një adoleshenteje, bijë e njërit prej atyre që po dënoheshin si “armiq të popullit”.

Rrëfim për ditën e gjyqit të babait

Nisi gjyqi i parë special, ku do të dënoheshin të gjithë ish-funksionarët e lartë, ndërmjet tyre edhe babai im. Gjyqi special zhvillohej në sallën e teatrit. Të burgosurit i sillnin nëpër kamionë të hapur dhe të lidhur me zinxhirë. Rruga nga burgu i ri ku ishin vendosur, e deri tek teatri, ishte e bllokuar me partizanë dhe pas tyre, ishte populli që priste me kureshtje… atje ishim edhe ne pjesëtarët e familjeve të të burgosurve. Unë dilja nga shkolla dhe zija vend tek dritaret e ministrisë, me qëllim që të shihja babanë në kamion e ai të më shihte.

Kur erdhi dita që do të dilte babai në gjyq, i thashë avokat Totozanin që e kishim mik të shtëpisë, që të më linte të hyja në gjyq. Më tha se kishte një ftesë dhe ma dha, sepse në sallën e gjyqit duhet të kishte një ftesë për të hyrë. E mora ftesën. Ditën tjetër, sa dola nga shkolla me libra në dorë, ftesën e kisha në xhep. Më kërkoi roja ftesën dhe unë ia dhashë, si të isha sekretare partie dhe më la e nuk e zgjati më tej. Hyra brenda dhe pashë babanë. Nuk kishte vend ku të ulesha e po rrija në këmbë. Nisën ta pyesin babanë. Ishte kryetar gjyqi, Koçi Xoxe dhe prokuror Bedri Spahiu. I thotë Bedri Spahiu, babait tim: Ti ke firmosur për ardhjen e Italisë në Shqipëri…

Babi i përgjigjet: Nuk është e vërtetë dhe ju e dini shumë mirë. Në të vërtetë kur erdhi Italia, kur ushtria ishte në detin Adriatik, Ahmet Zogu, caktoi babanë tim dhe Rrok Gerën si përfaqësues të plotfuqishëm të Shqipërisë, të bisedonin me gjeneralët italinë që ndodheshin në breg të detit. Biseduan dhe pala italiane bëri kërkesën e saj që të lejoheshin të hynin në Shqipëri… Ahmet Zogu të ishte mbret kukull;… u kthyen dhe ia rrëfyen Ahmet Zogut. Sigurisht që ai nuk e pranoi kërkesën e italianëve dhe më pas, duhet të shkonin sërish tek italianët e të kthenin përgjigje negative. Pastaj, Ahmet Zogu i tha babait: S’ke çbën, të takon ty kjo detyrë që Italia të kuptojë që se pranon këtë kërkesë të tyre. Babai shkoi e bisedoi me gjeneralët dhe i tha se Ahmet Zogu nuk e pranoi një gjë të tillë. Ai i propozoi babait ta gradonte me gradën Gjeneral… i premtoi për ne fëmijët, kolegjet më të mira në Itali e të tjera premtime për një jetë të mirë. Babi nuk pranoi asgjë nga këto dhe si përfundim, u kthye mbrapsht dhe kur u kthye, dha urdhër që të hidhet në erë ura e Shijakut. Rruga për në Durrës, ishte nga Ndroqi, dhe sapo kishte nisur të ndërtohej. Atë urdhër që dha babai nuk e zbatuan, dhe i tha Ahmet Zogut se do të dorëzohem tek italianët. ”Jo tha Zogu, sepse do të pushkatojnë… prandaj do të vish me mua!”, dhe e mori me vete. Pak kohë më vonë, babai u kthye në Shqipëri. Ishte viti 1941, kur babanë e internuan në Sardenja. Ishte lufta Italo-Greke. Ne mblidheshim vazhdimisht e bisedonim të shkonim edhe ne andej. Por vazhdimisht ndryshonim mendim.

Kur Bedri Spahiu i tha babait se kishte qënë bashkëpunëtore me italianët e shpjegoi këtë dhe dëshmitarët e mbështetën Sami Kokën, babanë tim.

Pastaj Bedri Spahiu i tha: Sami Koka, sa oficerë e ushtarë do të kishin ardhur në mal po të kishe ardhë edhe ti….?

Sami Koka: Unë nuk kam qenë kurrë revolucionar, por s’kam penguar askënd të shkojë në mal. Kurrë nuk kam penalizuar askënd që kishte mendime si tuajat, apo si zogist, apo ballist. Madje, unë iu kam thënë ushtarakëve se kush kërkon të shkojë partizan në mal, unë e rregulloj, dhe paratë e rrogës, i shkojnë familjes. Për këtë, i dolën dëshmitarë disa njerëz. Më pas, Bedri Spahiu i tha babait: E dimë që ke qenë i ndershëm, ke punuar drejt, por nuk ta falim kurrë pse nuk erdhe me ne.

Atë ditë që u dha vendimi, isha në shkollë. Kur u ktheva në shpi, pashë që kishin ardhur hallat dhe kushërinjtë. Mamaja më del përpara: Mami, sa u dënua babai? 30 vjet… nisa të qaj… dhe pastaj, mamaja më tha: Pusho, mos qaj, se ishte dënuar më parë me pushkatim, kështu që shpëtoi nga vdekja…

Përndjekja

Pasi u dënua babi, vazhduan persekutimet. Na hoqën sërish nga shtëpia, dhe shkuam në një shtëpi tjetër, te halla që sapo kishte ardhur nga Italia. E kishte shtëpinë te rruga e ambasadave. Ne rrinim në kat të parë, halla rrinte lart… unë, bashkë me vëllanë tim Gencin. Pubja (Pëllumbi) vëllai i madh, kishte ikur në Itali. Ne vazhdonim jetën normale dhe të gjitha hallet dhe sikletet, i mbante mamaja jonë.

Kur kuptuam se do na sekuestronin mallin, rrobat, nisëm t’i shpërndajmë nëpër farefis. Dhomën e bukës stil… e çuam tek Vesel Pitarka. Dhomën e bukës, bufe kontrabufe… karrige, etj i çuam te Veseli. Mobiliet i çuam të gjitha nëpër njerëz. Mirëpo, nuk kaloi shumë kohë, dhe neve na nxorën nga shtëpia, dhe prej këtej, zumë një shtëpi tjetër me qera në Tiranën e re, tek një kushërirë e mamasë time. Ishte afër bllokut të udhëheqjes.. që ende nuk ishte mbyllur me gardh. Plaçkat që na i merrnin, i çonin për familjet partizane. Ata ishin fshatarë të varfër… luftuan dhe zbritën në qytet. Iu dhanë apartamente… i mobiluan me plaçkat tona, me logjikën që është mall i popullit.  Fëmijët i shkolluan, dhe kështu që kishin të drejtë të adhuronin partinë dhe Enver Hoxhën. Por intelektualët pse e adhuruan atë… si shkuan pas një utopie kaq zhgënjyese… por ç’të bësh, se këto ishin mendimet e tyre… Kështu u vendosëm tek shtëpia, në Tiranën e re.

Mamaja përpiqej që të na mbronte mua dhe Gencin, nga çfarë po ndodhte, përpiqej të na e bënte jetën sa më të thjeshtë. Përpiqej sa mundej të na mbante larg së keqes. Ajo nënë heroninë, si shumë gra e nëna të tjera, sakrifikuan për fëmijët e njerëzve të dashur që kishin nëpër burgje. Nuk iu shmangën kurrë shiut, dëborës e diellit përvëlues, por shkonin cep më cep, ku i dërgonin të burgosurit familjarë të tyre, për t’iu çuar ushqim.


Përpiqej të na largonte nga persekutimi, por ishte e pamundur të na mbante larg, sepse persekutimi, vuajtja, na ndiqte gjithnjë nga pas. Shtëpia e hallës ku banonim ne, kishte një oborr të madh, të mbushur me pisha. Në mes të oborrit, ishte një pistë e vogël, ku vajzat e hallës luanin. Në mbrëmje vonë, hapja muzikën e radios, e ngrija zërin, dhe në këmishë të natës, dilja te kjo pistë dhe kërceja balet. Isha e pasionuar pas baletit. Dilte mamaja dhe më thoshte: Rita, çfarë bën moj bijë, hajde brenda moj çupë! Në mes të natës, të dalësh, të kërcësh… do thonë njerëzit se ka luajtur mendsh. Hyja brenda dhe shtrihesha në krevat, e nisja të fantazoja skena të ndryhsme të baletit, sipas mendimeve dhe ëndrrave të mija. Pas pak kohësh, na nxorrën edhe nga shtëpia e hallës, dhe sa herë që na nxirrnin nga shtëpitë, na sekuestronin një pjesë të plaçkave tona. Prej këtej, shkuam tek djali i xhaxhit të mamasë, për një kohë të shkurtër, ishte Naim Frashëri aktori. Pastaj, kaluam tek një pallat në Tiranën e re, ku ishte xhaxhai… ai zuri një apartament, dhe ne na dha një dhomë të madhe, ku jetonim unë, mamaja dhe Genci. Pas një kohe, në vitin 1948, na hoqën edhe prej këtej, na hoqën gjithë pallatin e na çuan në rrugën e Kavajës, tek shtëpia e Fuat Halimit. Poshtë, ishte xhaxhai, lart, në një dhomë të vogël, ishim unë, mamaja dhe Genci. Duke shitur disa nga plaçkat tona, mundëm të mbijetojmë. Në këtë shtëpi, kishin mbetur vetëm dy poltronët e mëdhenj, një tavolinë e vogël që shërbente për të ngrënë, dhe një tapet sintetik, se të tjerat persiane, i kishim shitur. Kishim dhe një krevat që flinte Genci, ndërsa unë dhe mamaja, shtronim dyshekët në dysheme, kishim dhe stufën që ngroheshim. Kishim dhe një Baule të madhe, ku kishin mbetur plaçkat e fundit që ishin shpëtuar… një servis lugësh e pirunjsh për 24 vetas, argjendi, i sklaitur me pjesë ari. Mbulesa tavoline të qëndisura në Firence, perde e disa gjëra të tjera, një servis çaji porcelani, që edhe ai mbaroi për qamet të zotit, se e çoi mamaja për ta shitur te dikush, dhe ai tha që ai është thyer dhe në fakt, i dha vetëm një filxhan dhe i tregoi pjesët e tjera të thyera… shkoi dëm dhe ai. Kishte edhe tetë vargje me margaritar perla, të cilat i ruante, katër për mua, e katër për nusen e Gencit. Erdhi koha, që edhe perlat duheshin shitur, dhe i çoi xhaxhi tek një person. Ky personi u arrestua nga policia, dhe në momentin që xhaxhai po priste për paratë, policia po hetonte se kush e pret te dera, që t’ju dorëzonte për gjërat që i kishin çuar për të shitur. Xhaxha Malushi u tremb, dhe tha: Nuk rrezikoj jetën për perlat, kështu që nuk shkoj dot. Edhe mamaja nuk shkoi. Një servis tjetër, që ishte blerë në Firence, lugë e pirun, me stemat e ndryshme të familjeve aristokrate të Firences. Këto gjëra, jua dha mamaja për t’i shitur një kushëriri të babait, dhe i shiti në ambasadën franceze. Ishte në një farë mënyre matrapaz dhe na dha një çerek të parave, e të tjerat i mori për vete. Kaloi edhe ky vit”, rrëfen ndër të tjera, Rita Koka Koçi, e bija e Sami Kokës.

Kujto.al

INTELIGENCËS SHQIPTARE – Nga MUSTAFA KRUJA

Kishte shumë kohë qi mêndohesha se si mund të gjindej nji mënyrë për me detyrue moralisht gjith’ata elementa të shquem qi përbâjnë inteligencën shqiptare me u këshillue në mest të tyne me urti e gjak të ftohtë mbi problemat mâ me rândësi q’i përkasin jetës politike, shoqnore e morale të kombit t’onë. Kjo nevojë m’ishte rrânjosun aqë fort në mênde sa krejt fati i Shqipnis së dashun më dukej i mbështetun mi këtë pikë, sepse këshillim përfundisht don me thânë paqtim dhe bashkim. E bashkimi i mêndimevet të Shqiptarve mâ në shêj për dije kishte me siguruë bashkimin e gjithë kombit, pra edhe shpëtimin, përparimin e lulzimin e tij. Prej nji këshillimi me zêmër të kulluet të paris s’onë intelektuale edhe në qoftë se s’realizohet nji bashkim i plotë, pak së paku kishte me dalë e vërteta në fushë me fitim të madh të jetës kombtare.
Nji këshillim i këtillë nuk mund të bâhej me anë të nji mbledhje, tue qênë se n’atë rasë do t’ishte nevoja me u gjetun në nji vênd e nên nji pullaz njerëz të largtë me qinda kilometrash prej shoqi shoqit qi s’kishin për të mundun për shumë arsyna me u mbledhun bashkë. Problemet kombtare qi kanë nevojë për nji studim e këshillim të gjatë e të thellë janë aq të shumta sa mundet me u thânë se s’kanë skâj e mbarim më sa jeta e kombit vetë. Pra nuk ishte këtu punë mbledhje. Kisha mêndue prap në do t’ishte e mundshme qi ay qëllim t’arrihej me anë të nji partie politike të themelueme mbi baza e parime të shëndosha e të sinqerta. As kjo mënyrë nuk më ngjau praktike dhe e dobishme.

Mâ në fund e gjeta mjetin qi duhej : Shtypin. Mêndova të marr guximin me i bâmë nji thirrje inteligencës së popullit t’onë qi t’i përvishej pêndës e mos të kursehej me e derdhun kapitalin e trûvet të saj në nji shesh ku askush nuk do të dilte me u matun me kênd as me u vûe në provë për ndo nji qëllim të posatshëm, por vetëm për me u këshillue me shokët mbi fatin e atdheut i cili pret ndihmë prej gjithë birvet të vet qi të mundet me u mëkâmbun e me përparue në rrugën e qytetnimit.

Po, por cili shtyp do të na vlente si shesh mêndimesh ku s’kishim me pasun të drejtë kurrkând me fye e s’kishim me drashun nga kurrkush me qênë të fyem në bindësít reqiproke? Mjerisht as nji prej organevet të shtypit shqiptar s’na e nepte nji sigurim serioziteti kaqë të plotë dhe as nji fletore a rivistë nga ç’kemi sod në fushët të botimit, a për nji arsye ase për nji tjetër, s’ma mbushte mênden qi do t’ishte e zonja me u ngarkue me nji barrë aqë të rândë si ajo qi kisha mêndue. Pra, i forcuem prej nji deshiri të naltë e thjesht kombtar si edhe prej nji bindësie të fortë e të thellë, mêndova me i dalë zot vetë asaj barre.

Programi sa dukej i thjeshtë në formë aqë ishte i rândë në zbatim. Nuk mund të zhvillohej me anë të nji fletorje qi s’mundet me e ndalue veten, sado të mundohet, nga trazimi pak a shumë në politikë të kafevet e të rrugavet, në thash’e themat e njênit e të tjetrit. Duhej pra nji rivistë, moderne sa mundet me qênë në Shqipní, e cila kêdo qi âsht i zoti dijes t’a bânte me e rrokë pêndën pa përtue. E kështu besoj ka me qênë Kultura.
Shqiptarët qi kanë me pasun mirsinë me i këndue këta rrjeshta do t’a kenë kuptue fort bukur deri këtu se Kultura don me dalë në dritë jo si nji vepër e posatshme e themeluesit, aspak, por si nji monument madhështuer i të tânë inteligencës patriotike të shqiptarís. Kisha besim të plotë se mêndimi e qëllimi i im do t’ishte pritun me gëzim prej ç’do atdhetari të vërtetë e pra mund t’isha i sigurtë edhe prej ndihmës morale e lândore të cilit do qi do t’a çmonte vleftën e kësaj nisjeje. Me gjithë këtê e pashë mâ t’arsyeshme qi pikë së pari të këshillohesha edhe me disa miq nga shkrimtarët mâ të zott të gjuhës s’onë e të merrsha jo vetëm pëlqimin, por edhe besën e tyne për bashkpunim.

Kultura do të jetë e përmuejshme. Ka me qênë, si e tregova edhe mâ nalt, sheshi i zhvillimit të çdo probleme q’i përket jetës së kombit t’onë politikisht, shoqnisht, ekonomikisht dhe moralisht. Nji pjesë e saj ka me i u kushtue gjuhsisë e letërsisë shqiptare. Lajmet mâ me rândësí të ç’do mueji q’i përkasin vêndit t’onë ka me i përmbledhun mbrênda mbas urdhnit kronologjik. Shkurt, Kultura do të mundohet të zhvillojë e të zbërthejë, me bashkpunimin e inteligencës mâ të shqueme të popullit shqiptar, ç’do problemë kombtare me rândësí dhe të kënaqë ç’do nevojë qi mund të ndiejë shpirti i nji studjuesi të palodhshëm.
Secili numër i Kulturës ka me pasun të pakën 64 faqe të mëdhaja e ky vëllim do të mundet me u rritun deri më dy fish.
Botimi i rivistës ka me fillue po sa të jenë mbledhun aqë pajtime sa me i sigurue jetën e nji vjete.
Pajtimi për mot mot kushton: fr. Ar 20.
Themeluesi

13 MAJI 1981 TERMETI I SHEKULLIT – Nga Fritz RADOVANI

Kurr mos i harroni shpëtimtarët e njerëzimit! Harresa shpesh e ka persëritë historinë!

Nuk kishte pak ditë kur Presidenti amerikan Ronald Reagan kishte fillue punen në një nga postet ma të randsishme botnore, me deshirë të madhe me ndryshue Boten dhe me

30 Mars 1981, Presideti Reagan, Sekretari i Presidentit per shtypin James Brady, polici i Uashingtonit Thomas Delahanty e agjenti i Shërbimit Sekret Timothy McCarthy, u gjuejten me armë zjarri nga John Hinckley, jashtë Hotelit Hilton në Uashington.

Nuk i dihej fatit, po mbas mërritjes në Spitalin George Washington, Presidenti u permirsue dhe mbas disa ditësh Reagan filloi prap realizimin e qellimeve të veta.

13 Maji 1981,Papa Gjon Pali II kur ishte tue pershndetë në Sheshin e Vatikanit në Romë, një popull mbi 20000 vetë të grumbulluem me marrë bekimin e Tij, në diten e shfaqjes së Virgjineshës në Fatima, një vrasës turk 23 vjeç me emnin Mehmet Ali Akgja, e gjuejti Papen në një distancë ma pak se 6 m, me një pistoletë dhe me tre plumba me kaliber 9 mm, Papa ra në makinen e hapun të Tij i mbuluem në gjak pa ndjenja…

Mbas operacionit mjekët njoftuen shpetimin e Tij nga rreziku i jetës, gja të cilen Papa Gjon Pali II gjithmonë ia dedidikonte Virgjineshës së Fatimas… Dhe, me të vertetë kur kam pa kalimin e plumbit në kthesat e aortës pa takue në te, ishte një mrekulli e vertetë!

Shkaktarët e vertetë të këtyne dy atentateve që tronditën Boten nuk u mësuen kurr…

Sigurisht veprimet e mëshefjes së dorës vrastare ishin të njëhershme me gjuejtjen…

Të gjitha dyshimet e njerzimit ishin nga sherbimet sekrete të sovjetikëve… Dhe kuptohet lehtësisht nga njerzimi se të dy Personalitetet e njohuna, Presidenti amerikan dhe Papa Gjon Pali II, të dy ishin shpresa dhe deshira e të gjithë popujve të vorfnuem nga prangat e robnisë skllavnuese komuniste të Shekullit XX. Kush ishte ai që në Portretet Burrnore të Atyne dy Shpetimtarëve, nuk shihte rrezet ndriquese të Lirisë së shumpritun…

Papa Gjon Pali II, mbas dy vjetësh shkoi në burgun ku ishte vrasësi dhe e fali… Nuk ishte aspak e papritun kjo veper që vetem plotsonte virtytet e Tija Shpirtnore e njerzore.

Mbas pak ditësh, Papa Gjon Pali II priti në Vatikan në një vizitë private Nanen Tereza.

Nana Tereze gjithmonë kujtohet nga Bota si një Figurë Botnore Shqiptare… Sigurisht, ashtusi edhe të tjerat Figura të Mëdha të tonat, që shpesh duhet të na i kujtojnë “tjerët”!

Reagan e priti në shtëpi me Zonjen e Tij Shqiptarën… Nanen e fukarave të Botës…

Papa Gjon Pali II erdhi me Nanën Tereza në Shkoder, dhe na tregoi me gojen e vet se: “Drama e Juej Shqiptarë të dashtun, zgjon interesin e mbarë Kontinentit Europjan!”

Unë do ti kujtoj Ata Shpetimtarë dhe veprat e Tyne njerzore.., derisa të jemi gjallë!

E sot, ma shumë se kurr, kur tradhtarët kerkojnë “rilindje” të shkatrruesve t’ Atdheut!

            Melbourne, 13 Maji 2019.

Agani më 1998: Asnjë krah i UÇK nuk është terrorist

Danas: Adem Demaçi tha këto ditë se duhet gjetur një lider që mund të kontrollojë UÇK-në, ai kishte rekomanduar veten e tij për këtë rol.

Fehmi Agani: Për të zgjedhur liderine UÇK-së, konsensusi i të gjitha partive politike në Kosovë duhet të arrihet paraprakisht, të gjithë duhet të bien dakord për këtë. Unë mendoj se Adem Demaqi do të jetë kaq i gatshëm të bashkëpunojë për këtë. Edhe pse unë jam i kushtëzuar, sepse unë jam duke folur vetëm për supozimet.

Zëdhënësi i UÇK-së Jakup Krasniqi shprehu rolin negativ të Ibrahim Rugovës, duke e akuzuar atë për bllokimin e veprimeve të UÇK-së, i cili i ka përgënjeshtruar deklaratën e Krasniqit si udhëheqës?

Fehmi Agani: Kjo është një deklaratë e zëdhënësit të UÇK-së, por kam bërë kontakte të caktuara që kemi pasur në ndërkohë. Supozoj se nuk do të jetë me rëndësi të madhe për publikun. Ka nga ata që e mohojnë  Rugovën, por UÇK-ja nuk mundet për të mbijetuar edhe si ushtri edhe si një parti, kjo është e qartë për ta.

Disa kohë më parë  ju thatë se brenda atyre që e quajnë  veten UÇK, ka dallime mes  grupeve. Ju thatë, “ata që mbrojnë shtëpitë e tyre”, dhe të tjerët që janë të organizuar në një mënyrë të papranueshme. Se këta janë të parët që e pranojnë Ibrahim Rugovën dhe këta të tjerë – terroristët, nga të cilët LDK, ju dhe z. Rugova u distancuat?

Fehmi Agani: E di që kjo është më e vështirë për t’u kuptuar në Serbi, por nuk mund të thuhet për momentin që ndonjë grup terrorist po vepron në Kosovë. Mund të ketë mendime të ndryshme për aktet individuale, por forma themelore të vetëmbrojtjes, të cilat ata duan të zgjidhin çështjen në këtë mënyrë pas dhjetë vjetësh duke u përpjekur të zgjidhin  statusin e Kosovës në menyrë paqësore por duke refuzuar vazhdimisht nga Serbia.

Nëse ju kuptova mirë, tani pohoni se asnjë krah i vetëm i UÇK-së nuk është terrorist, pavarësisht se çfarë kanë bërë?

 Fehmi Agani: Unë nuk e shoh forma të veprimeve UÇK-së si akte terroriste. Ajo mund të gjykohet vetëm me akte të caktuara, por është çështje e interpretmit të Serbisë/FMimages.net

Krimet e komunizmit: VAJZA E LIRI GEGËS – NËNËN MA PUSHKATUAN SHTATZËNË, IA DOGJËN ESHTRAT ME ACID

Flet Lavdie Merlika (Ndreu) e bija e çiftit të dënuar me vdekje – I arrestuan te shtëpia e xhaxhait në Sllovë e thanë se i kapën në kufi duke u arratisur

Lavdie Ndreu / Liri Gega e Dali Ndreu me familjen

Flet Lavdie Merlika (Ndreu), e bija e çiftit që u dënua me vdekje. “I arrestuan te shtëpia e xhaxhait në Sllovë dhe thanë se i kapën në kufi duke u arratisur”

Lavdie Merlika, vajza e vetme e Dali Nderut dhe Liri Gegës, dy figurave të njohura të lidershipit historik të dënuar me vdekje në mesin e viteve ‘50, e rindërton ndarjen tragjike me prindërit duke veçuar tri momente kulmore: çastin e arrestimit, lajmin për vdekjen e tyre dhe pushkatimin e nënës shtatzënë.

Ka qenë vetëm tetë vjeçe atëherë, por mban mend me detaje rrethanat e tragjedisë dyfishe. Sa kishim shkuar te xhaxhai në Sllovë, kur erdhën dhe i arrestuan papritur, kujton ajo. Thanë se i kapën në kufi duke u arratisur. Pas tre muajsh mbërriti lajmi se i dënuan me vdekje si armiq të popullit. Çfarë ndodhi më tej, ishte një fatkeqësi më vete, shton Lavdija duke rrëfyer kalvarin e vuajtjeve në kampin e Shtyllasit, përçudnimin e të tjerëve si familjarë të armiqve e tradhtarëve dhe stërmundimet sfilitëse në kërkim të eshtrave të prindërve që nuk i gjetën kurrë. Sidoqoftë, për të, pushkatimi i nënës shtatzënë ka qenë brenga më e madhe. Përtej mëdyshjeve për këtë akt makabër, të denoncuar zyrtarisht nga Hrushovi, vajza e çiftit të dënuar me vdekje s’ka as dilemën më të vogël për faktin rrëqethës se nëna e saj është pushkatuar shtatzënë. Me dëshmi e prova të pakontestueshme, ajo të krijon bindjen se ka ndodhur pikërisht kështu, pavarësisht përpjekjeve të regjimit për të pohuar të kundërtën…

Zonja Lavdie! Prindërit tuaj, dy nga personazhet e njohura të lidershipit komunist, janë pushkatuar në një ditë, me akuzën për tradhti ndaj atdheut dhe tentativë arratisjeje. Çfarë kujtoni nga ndarja tragjike me ta?

Kanë kaluar vite e dekada qysh atëherë. Tashmë jam bërë nënë e gjyshe. Koha shumë gjëra i ka venitur, vitet kanë bërë të tyren, por palca e ndodhive, pasojat, nuk mund të shqiten lehtë. Tri janë momentet kulmore që ruaj nga ajo ndarje tragjike: çasti i arrestimit të prindërve, lajmi për vdekjen e tyre dhe pushkatimi i nënës shtatzënë. Jam rritur me brengën dhe dhimbjen e tyre. Kam qenë e vogël, shumë e vogël kur jam ndarë me prindërit. Pa përkujdesjen e njerëzve të babait, nuk do të isha kjo që jam. Xhaxhallarët, por sidomos gratë e tyre, kanë bërë gjithçka për të kompensuar dashurinë e prindërve të vërtetë. E them me plot gojën që jetën time ua dedikoj atyre, përkushtimit dhe përkuj-desjes së pakursyer që reguan për mua. Megjithatë…

Megjithatë, pas asaj që ndodhi, fjalët “nënë” e “babë” nuk t’i nxuri më goja…

Nuk e di ç’ka ndodhur në raste të ngjashme, por në rastin tim, fjalët “nënë” e “babë” nuk i kam shqitur kurrë nga vetja. Në shqiptimin e tyre, kam ndier gjithnjë diçka hyjnore, të shenjtë. Po, po. Si mund t’u flisja ndryshe atyre që s’më lanë kurrë pa ngrohtësi atërore. Paçka se edhe vetë jetonin në mjerim e terror të skajshëm. I kam thirrur baba me plot gojën, me gjithë shpirt xhaxha Beshirit dhe nënë Mynyres, gruas së tij. Për ta u bëra fëmija i tetë, por më e privilegjuara ndër shtatë të tyre…

E keni fjalën për kohën kur keni humbur prindërit? Po kur jetonit me ta, ju kujtohet?

Me ta jam ndarë kur isha tetë vjeçe. Asokohe jetonim në katin e dytë të një shtëpie private te Rruga e Kavajës. Prindërit kishin ardhur aty fill pas luftës. Babai, me sa mbaj mend, ishte drejtor i ndërmarrjes së ndërtimit, po shpesh i flisnin gjeneral. Mamaja punonte mësuese në shkollën pedagogjike te Rruga e Elbasanit. Unë vazhdoja shkollën te “Hasan Vogli”. Si fëmijë, kuptohet nuk kisha si t’i dija peripecitë që kishin kaluar prindërit deri atëherë. Ajo që ndieja ishte rrallimi i vizitave të miqve dhe shokëve të tyre, të cilët dikur hynin e dilnin shpesh.

Pra, një pjesë të fëmijërisë e keni kaluar në Tiranë, madje në kushte relativisht komode po të kemi parasysh kohën…

Si fëmijë i dy zyrtarëve, krahasuar me moshatarët e tjerë, kuptohet, jetoja më mirë. Të tjerët, në pjesën më të madhe, nuk e kishin këtë privilegj. Kam mbresat më të bukura nga ajo periudhë. Ndër to mbaj mend dhuratat e prindërve për ditëlindje. Babai sidomos ishte shumë i dhënë për to. Kur mbusha shtatë vjeçe, ai më bleu një fizarmonikë. E ruaj edhe sot atë. Është e vetmja relikte që kam nga ato vite. Ishte dëshira e babit të bëhesha instrumentiste. Mamaja nga ana tjetër kujdesej të isha e rregullt në shkollë, por edhe në veshje e sjellje. Ajo ishte shumë e dhënë pas kuzhinës. Gatimin e kishte pasion. Mbaj mend sidomos byrekun me shumë petë. E tëhollte vetë, e përgatiste me kujdes dhe i rrinte te koka derisa piqej. I hidhte pak yndyrë. Shpesh për këtë babai e xhaxhallarët e thumbonin me shaka, duke i kujtuar origjinën si gjirokastrite. Shumë herë mamaja më merrte me vete në shkollën e saj. Aty më linte për orë të tëra në shoqërinë e vajzave të Pedagogjikes. Pak a shumë kështu rrodhi ajo pjesë e fëmijërisë deri ditën kur ata i arrestuan…

Keni qenë e pranishme kur janë arrestuar?

Atë skenë e kam parë nga afër. Atëherë isha tetë vjeçe./13 Maj/2013

Ja çfarë përmban çdo vëllim i dokumenteve të Skënderbeut! – Nga Gjergj Kristo Frashëri*

 Jam i sigurt, se Ikona e të Atit të vet – ishte identifikuar për Kriston me simbolin e Atdheut. Ajo e ndoqi atë deri në frymëmarrjen e fundit – në formën e një energjie të palodhur dhe të pashtershme për të punuar, për të hapur dritare të mëdha e të vogla të murosura dhe të padukshme në ndërtesën e historisë së Shqipërisë. Kjo ikonë e ndoqi atë edhe në moralin e ndershmërisë së punës së tij. Njeriut të punës nuk i mjafton jeta, të realizojë të gjithë atë që ka ëndërruar dhe dashur. Në javët e fundit të jetës së tij, në moshë 96 vjeçare, im Atë m’ë pyeste në mënyrë të përsëritur, pikërisht si një fëmijë naiv, në se e kishte plotësuar disi detyrën, që i Ati i kishte dhënë qysh fëmijë, në se kishte bërë mjaftueshëm për të ndriçuar historinë e vendit dhe të shqiptarëve në Ballkan! Priti me durim deri në fund të jetës një bekim nga i Ati – i personifikuar me Atdheun – dhe Përgjigjen prej tij – se a mund të kishte bërë më shumë për detyrën që i dha qysh në rini?

M’ë mbeti mua t’i përgjigjesha, se im Atë Kristo Frashëri u rrit si historian kombëtar dhe u fik si një fëmijë shëmbëllor me detyrën e kryer ndaj Atdheut!
Në faqet e bibliografisë së tij tejembanë Historisë së Shqipërisë, duket sheshit, se trajtimi i veprës së popullit dhe të kombit shqiptar në shek. 15 nën udhëheqjen e Skënderbeut është epiqendra e tematikës, ku historiani Kristo Frashëri vendosi qysh në rini, qiriun e tij. M’ë duket domethënëse dhe e rastit të ardhur, t’i tregoj lexuesit, se në raftet e arkivit të tij gjendet një monografi e hartuar prej tij mbi Skënderbeun e shkruar në vitet 1935-36, pra kur ai ishte 15-16 vjeç, nxënës në Gjimnazin e Tiranës. Ajo është e shtypur nga ai vetë në atë kohë, me makinën e daktilografimit të të atit të tij, patriotit Anastas Frashëri. M’ë pati treguar, se e kishte ndërmarrë atë iniciativë për t’a shkruar jo si detyrë shkolle, por për të provuar veten duke punuar në kohën e lirë, për t’ia treguar profesorit të tij të historisë në gjimnaz, se donte të bëhej historian i Shqipërisë në të ardhmen.
Gjergj Kastrioti Skënderbeu – për Kristo Frashërin dhe për paraardhësit e familjes së tij, ka qenë dhe ishte Shqipëria. Këtë e them për t’a siguruar lexuesin të paktën, se gjithçka në këtë botim prej dhjetë vëllimesh (2018) është bërë prej autorit me seriozitetin më të madh, përveç ndershmërisë shëmbëllore qytetare të historianit Kristo Frashëri për të treguar për Skënderbeun – Zotin e Shqiptarëve! Një vepër e plotë monografike mbi veprën dhe jetën e Skënderbeut ka qenë për Kristo Frashërin, qëkurse ishte fëmijë, ëndrra dhe përkushtimi jetës së tij. Shqipërisë dhe shqiptarëve të kohës sonë të ré që po vjen – theshte – i duhet Skënderbeu përmes dokumentash, jo një Skënderbe i dalë nga përrallat, nuk mjafton as edhe vetëm nga pasioni letrar.

* * *
Le t’i hedhim një sy nëntë vëllimeve me burime dokumentare. Në vëllimin e dytë me titull “Burime Dokumentare Shqiptare” (91 akte kancelareske dhe dy burime tregimtare) janë radhitur kronologjikisht dokumente kancelareske, diplomatike, epistolare, kronikale në origjinalin e tyre në latinisht, italisht, spanjisht, osmanisht, greqishten bizantine, sllavisht dhe në përkthimin shqip, të cilat janë të prodhuara gjatë jetës së Skënderbeut në periudhën qëkur lindi Heroi dhe deri kur ai vdiq. Të shkruar në gjuhë të huaj, ato kanë për autor të atin Gjon Kastriotin, vetë Skënderbeun, ose dikë prej bashkëpunëtorëve të tij shqiptarë. Janë sjellë gjithashtu edhe kronika të redaktuara pas vdekjes së Skënderbeut, por hartuesit e tyre janë autorë bashkëkohës të Heroit, pra ata nuk janë ndikuar nga M. Barleti dhe nga tregimet e biografëve të tjerë të hershëm të kryekapedanit shqiptar. Në këtë vëllim dokumentet janë në gjuhën latine, në italishten mesjetare dhe sllavisht. Vëllimi ndahet në dy pjesë. Në të parën janë rreshtuar akte kancelarske të tilla si, katërmbëdhjetë akte të Gjon Kastriotit, nga të cilat tre janë diploma që mbajnë nënshkrimin ose vulën e tij (akte juridike), kurse njëmbëdhjetë akte janë nxjerrë nga përgjigjet ose vendimet e Senatit të Sinjorisë; dhjetë letra janë shkresa të nënshkruara prej Skënderbeut; tridhjetenëntë letra të Heroit ende të pagjetura, teksti i të cilave është nxjerrë indirekt, nga përgjigjet që i janë dhënë Skënderbeut ose nga vendimet që janë marrë në bazë të çështjeve të drejtuara në letrat e tij; gjashtë trakte diplomatike, prej të cilave, katër kanë si palë Skënderbeun, kurse dy të tjerat Gjergj Arianitin dhe Lek Dukagjinin; 4 akte financiare të nënshkruara nga Skënderbeu; tre akte hartuar prej ambasadorëve të Skënderbeut; disa akte noteriale me Skënderbeun si palë; një kërkesë e Skënderbeut në kohën kur ishte spahi i administratës osmane; gjashtë dëshmi për veprime ose opinione të Skënderbeut; Kodeksi i Pal Engjëllit; disa akte të natyrave të ndryshme, siç është premtimi i Muzak Topisë për të kontribuar në bonifikimin e kënetës së Durrësit, kërkesa e Manastirit të Trefandenës për të rindërtuar kuvendin e djegur nga osmanët; një kërkesë prej së vesë së Gjergj Arianitit; tre njoftime për vdekjen e Skënderbeut.

Në pjesën e dytë me nëntitull Burime Tregimtare janë përzgjedhur fragmente nga Memoranda e fisnikut shqiptar dhe Despotit të Epirit, Gjon Muzaka (1443-1525), ku flitet për Skënderbeun dhe familjen e tij dhe për Luftën shqiptaro-osmane në shek. 15 (Memoranda ka titull “Historia e Genealogia della Casa Musachia, scritta da Don Giovanni Musachio, Despoto dell’Epiro”, në: Ch. Hopf., “Chroniques Greco-Romanes, inèdites ou peu connues”. Berlin, Ëeidamann, 1873, ff. 270-340). Siç dihet vepra përmban kujtime të diktuara nga Gjon Muzaka më 1510, përpara një noteri në Napoli, të bëra nga fundi i jetës pasi ai kishte emigruar në Itali, si testament për tre djemtë e tij. Memoranda përmban njoftime të hollësishme për familjen Muzaka dhe për fisnikët e tjerë shqiptarë. Njoftimet e Gj. Muzakës hedhin dritë mbi strukturën shoqërore e politike të Shqipërisë në periudhën e epopesë. Për hir të rëndësisë së madhe që ato kanë, albanologu i shquar i shek. XIX Johann George von Hahn, Memorandën e tij e ka quajtur “Perla e dokumentacionit historik shqiptar” .
Gjithashtu, për pasurinë e njoftimeve dhe gjykimeve, është sjellë i plotë këtu edhe Tregimi i Dhimitër Frangu-t (1443-1525), i cili i ka shërbyer Skënderbeut si kryefinancier në vitet e fundit të veprimtarisë së Heroit (Tregimi i Dhimitër Frangu-t, ose siç quhej ai nga të huajt Demetrio Franco, i botuar për herë të parë në variantin italisht më 1539: Comentario delle cose dei Turchi e del Signor Giorgio Scanderbeg. Principe di Epyrro. Bernardino de Bindoni, Venetiis, 1539). Edhe pse është botuar 30 vjet pas veprës madhore të M. Barletit, (1508-1510), mendohet se ajo ka qenë shkruar para saj. Ajo është sjellë këtu në përkthimin shqip. Njoftimet e Dh. Frangu-t hedhin dritë mbi strukturën shoqërore e politike të Shqipërisë në periudhën e epopesë. Pavarësisht se dy veprat e mësipërme rezultojnë formalisht të botuara pas asaj të M. Barletit, historiani Frashëri mendon se autorët e tyre si bashkëkohës të heroit nuk duhet të jenë ndikuar nga vepra madhore e humanistit shkodran.

Në vëllimin e tretë me titull “Burime Kancelareske Perëndimore 1407-1442” janë rreshtuar burime të natyrave të tilla si, akte të formuluara nga kancelaritë perëndimore evropiane që i drejtohen kryesisht Gjon Kastriotit, në përgjigje ndaj kërkesave të parashtruara prej tij; akte të Republikës së Venedikut drejtuar përfaqësuesve të Sinjorisë në viset shqiptare, mbi marrëdhëniet e tij me Zotin shqiptar Gjon Kastrioti; akte që kanë të bëjnë me marrëdhëniet tregtare të Gjon Kastriotit me Republikën e Raguzës¸ letra me kërkesa apo letra informative, akte dhurimi dhe blerjeje, vendime senati, përgjigje letrash, vendime me përmbajtje tregtare, etj. Në këtë vëllim dokumentet gjenden në gjuhën latinishte, italishte mesjetare, sllavishte, greko-bizantine, gjermanisht, frëngjisht të tilla si, një letër ku Gjon Kastrioti kërkon ruajtjen e unitetit historik të Peshkopatës së Arbërisë; përgjigja pozitive e Venedikut për çështjen e kishave të Peshkopatës së Arbërisë; shtatë dokumente mbi përpjekjet e Venedikut për të lidhur paqe me Balshën dhe për të bërë për vete Gjon Kastriotin; dhjetë akte me kërkesa të Gjon Kastriotit drejtuar Venedikut dhe përgjigjet e Republikës së Shën Markut; një akt dhurimi nënshkruar nga Gjon Kastrioti dhe zotër të tjerë shqiptarë; një përgjigje e Venedikut dhënë Bashkësisë së Durrësit; dy vendime të Senatit të Venedikut për t’i dhënë qytetarinë dhe privilegjet Gjon Kastriotit dhe më tej, bijve të tij; një akt i kështjellarit Kastriot të Kaninës ku betohet si mik i Republikës së Raguzës; pesë vendime të Senatit të Venedikut për të emëruar provizorë dhe sindikë në viset e Shqipërisë; vendim për dhënien e provizionit për Gjon Kastriotin; për qeveritarët osmanë që nuk lejojnë zhvillimin e tregtisë me zotin e Cossies; për strehimin e Nikollë Dukagjinit në zotërimet venedikase; tetë letra e akte që provojnë se Venediku nuk përkrahu kryengritjet shqiptare kundër osmanëve dhe se ishte për ruajtjen e paqes me sulltanin osman; shtatë dokumente lidhur me marrëdhëniet tregtare që zhvilloheshin ndërmjet Gjon Kastriotit dhe viseve që ai sundonte me Republikën e Raguzës; gjashtëmbëdhjetë letra me të cilat Raguza njoftonte Sigismundin për fitoret e shqiptarëve në luftë kundër osmanëve dhe gjendja e viseve shqiptare; një vendim i Raguzës për t’i dhënë të drejtat e qytetarisë Gjon Kastriotit; tetë akte të ndryshme të hartuara në Raguzë mbi marrëdhëniet me viset shqiptare, kryesisht me ato nën zotërimin e prijësit shqiptar Gjon Kastrioti; dy akte marrëveshjeje ndërmjet Ballabanbeut, sundimtar i Krujës dhe Raguzës për lëvizje të lirë njerëzish dhe mallrash; dy akte dhurimi dhe blerjeje të Gjon Kastriotit dhe djemve të tij me Manastirin e Hilandarit; shpallja e indulgjencës nga Papa Eugjeni IV për ata që ndihmonin shqiptarët në luftë kundër osmanëve; pesë dokumente osmane që japin të dhëna mbi kalatë dhe qytetet që zotëronte Gjon Kastrioti si dhe për plaçkitjet e kryera në viset shqiptare nga ushtritë osmane nën drejtimin e Ali beut; një akt që flet për administrimin e trashëgimisë së Gjon Kastriotit pas vdekjes së tij. Vërejmë se në këtë vëllim janë përfshirë edhe dy dokumente më të hershme që i takojnë viteve 1368 dhe 1406, për të cilat autori mendon se përmbajtja e tyre ka kontekst historik në plotësimin e njohurive mbi familjen Kastrioti.

Në vëllimin e katërt me titull “Burime Kancelareske Perëndimore 1443- 1450” janë mbledhur akte të dala nga kancelaritë perëndimore evropiane të këtyre viteve drejtuar kryesisht Gjergj Kastriotit si përgjigje ndaj kërkesave të parashtruara prej tij; si edhe akte nga Republika e Venedikut drejtuar përfaqësuesve të Sinjorisë në viset shqiptare mbi marrëdhëniet e saj me Zotin shqiptar Gjergj Kastrioti; njëri prej tyre i hartuar në qytetin e Krujës nga Heroi shqiptar; akte të tjera mbi marrëdhëniet tregtare të Gjergj Kastriotit me Republikën e Raguzës; njoftime mbi emërime përfaqësuesish, letra informuese mbi zhvillimet politike, letra përgëzimi, përgjigje korrespondencash, vendime senati për çështje tregtare, politike dhe ushtarake etj. Në shumicën dërrmuese dokumentet janë hartuar në gjuhën latine, me përjashtim të ndonjë që është shkruar në italishten mesjetare.
Konkretisht këtu janë radhitur dokumente të tilla si, katërmbëdhjetë akte noteriale të hartuara në Raguzë mbi marrëdhëniet tregtare me viset nën zotërimin e Kastriotëve; një letër përgëzimi që Vladislavi, mbreti i Hungarisë, i dërgon Gjergj Kastriotit Skënderbeut dhe vetë përgjigja që ky i dërgon Vladislavit; një letër drejtuar nga Raguza perandorit gjerman Frederiku II mbi fitoret e Gjergj Aranitit kundër osmanëve; një letër që njofton kthimin e Skënderbeut në Shqipëri dhe marrjen e qytetit të Krujës prej tij; tre akte të dala nga Selia e Shenjtë, dy mbi emërimin e nuncëve apostolikë në viset e Shqipërisë, ndërsa njëra indulgjenca e papës Nikolla V; dy vendime të Senatit të Venedikut ku njihen privilegje dhe qytetaria e Gjergj dhe Stanish Kastriotit; përgjigja e Venedikut për të dërguarit e qytetarëve të Lezhës; njoftimi për vrasjen e Lekë Zaharisë; një vendim i lëshuar nga senati i Venedikut për qytetin e Danjës; shtatë vendime të Raguzës që kanë të bëjnë me marrëdhëniet e disallojshme të saj me Skënderbeun; tre vendime të Senatit të Venedikut për të përforcuar mbrojtjen e qytetit të Durrësit nga frika e sulmeve nga Skënderbeu; njoftimi për Galeaco Maria Sforza-n mbi disfatën e osmanëve në Shkodër; përgjigja e mbretit Alfonsi V i Aragonës kërkesave të Skënderbeut; tre akte të Sinjorisë në dëm të personit të Skënderbeut dhe të shtetit të tij; katër vendime të Senatit të Venedikut mbi marrëveshjeje paqeje me Skënderbeun; dy njoftime për prapaskenat pas shpine të Venedikut në Shkodër ndaj Skënderbeut; njoftim nga Raguza mbi rrethimin e Krujës prej sulltanit osman; fragment i marrë nga referati i Alain Ducellier, etj.
Në vëllimin e pestë me titull “Burime Kancelareske Perëndimore 1451- 1456” janë mbledhur akte të dala nga kancelaritë perëndimore evropiane drejtuar kryesisht Gjergj Kastriotit si përgjigje ndaj kërkesave që ai u kishte drejtuar atyre, të tilla si aktet e Republikës së Venedikut drejtuar përfaqësuesve të Sinjorisë në viset shqiptare mbi marrëdhëniet e saj me zotin shqiptar Gjergj Kastrioti; raporte zyrtare të tij drejtuar Papës Nikolla V; letra midis Skënderbeut me mbretin Alfonsi V, si dhe me Dukën e Milanos; një akt i hartuar në qytetin e Krujës nga Heroi shqiptar; akte të Republikës së Raguzës mbi marrëdhëniet me Gjergj Kastriotin; gjithashtu vendime senati për çështje të ndryshme, korrespondenca, akte noteriale dhe tregtare, letra përgëzimi mbi fitoret kundër forcave osmane, njoftime mbi luftimet ne terren midis forcave osmane dhe atyre shqiptare etj. Dokumentet janë hartuar në gjuhën latine, në italishten mesjetare, në spanjisht, dhe ndonjë në serbisht.

Konkretisht në këtë vëllim janë radhitur dokumente të tilla si, raporti i Gjon Gazullit drejtuar papës Nikolla I; tridhjetë e tetë letra komunikimi ndërmjet mbretit Alfonsi V dhe Skënderbeut mbi çështje të bashkëpunimit të tyre në luftë kundër forcave osmane; një letër e Francisc Filelfit drejtuar Karlit VII ku vlerësohet Arianit Komneni; dy letra të papës Nikolla V për mbledhjen e fondeve në ndihmë të luftës së Skënderbeut; tre akte të Venedikut që tregojnë vështirësitë financiare të Sinjorisë në qeverisjen e qyteteve shqiptare nën zotërimin e saj; dy vendime të Senatit të Venedikut që autorizon Kolegjin të trajtojë çështje të Skënderbeut dhe të princërve shqiptarë; pesë korrespondenca midis Dukës së Milanos dhe Skënderbeut; dhjetë vendime të ndryshme të Venedikut në lidhje me zotërimet e saj në viset shqiptare; një letër e Alfonsit V drejtuar princit të Tarantit për të mirëpritur shqiptarët e emigruar prej terrorit osman; gjashtë vendime të Raguzës mbi marrëdhëniet me Skënderbeun; dy akte të papës Nikolla V mbi peshkopin Pal Dushi si ndërmjetës pajtimi ndërmjet Skënderbeut dhe Dukagjinëve; Papa Nikolla shprehet i lumtur për arritjen e miqësisë ndërmjet Dukagjinëve dhe Skënderbeut; vendim i Sinjorisë për të shpërblyer Skënderbeun për ndihmën e tij ushtarake; përgëzimi i Raguzës ndaj Skënderbeut për luftën e tij ndaj osmanëve; dy vendime të Venedikut për të emëruar provizorë në viset shqiptare; Skënderbeu ofrohet si ndërmjetës pajtimi ndërmjet Venedikut dhe despotit të Serbisë; kërkesë e Skënderbeut drejtuar Raguzës për mbështetje financiare; vendim i Sinjorisë për provizorin e saj të Lezhës që të shoqërojë Skënderbeun gjatë udhëtimit të tij në Itali; vendim i Papës Nikolla për të ndihmuar financiarisht luftën e Skënderbeut; tetë akte mbi marrëdhëniet midis Venedikut dhe Skënderbeut; një memorial i Alfonsit V për strategjinë kundër osmanëve; katër akte mbi vështirësitë e Skënderbeut për të marrë provizionin vjetor të caktuar nga Venediku; pesë njoftime mbi disfatën e Beratit; katër akte mbi dërgimin e kontit Picinino në viset shqiptare; njoftim mbi pushtimin e viseve shqiptare nga forcat osmane; letër e Alfonsit V drejtuar Papës mbi bashkëpunimin e Venedikut me osmanët; tre njoftime mbi luftimet shqiptaro-osmane dhe dërgimin e forcave të përzgjedhura osmane kundër Skënderbeut; lajmërimi mbi vrasjen e zotit të Danjës dhe pushtimi i saj nga Lekë Dukagjini; Alfonsi V indinjohet nga sekuestrimi prej Venedikut i anijeve me kripë drejtuar Skënderbeut; njoftim i Skënderbeut drejtuar kardinalit Kapranika lidhur me përgatitjet e tij kundër forcave osmane; tre letra të papës që përgëzon fitoret kundër osmanëve; një plan-projekt i Karamanit për të dëbuar sulltanin nga viset e Greqisë; njoftim mbi dukën Stefan që përpiqet të kthejë të krishterët në favor të sulltanit; vendim gjyqi që dënon Bartolamuesin për mospagimin e provizionit Skënderbeut; njoftim i Dogjit të Venedikut për rënien e Serbisë në duart e osmanëve.
Në vëllimin e gjashtë me titull “Burime Kancelareske Perëndimore 1457 – 1460” janë rradhitur akte të dala nga kancelaritë perëndimore evropiane të këtyre viteve drejtuar kryesisht Gjergj Kastriotit si përgjigje ndaj kërkesave që ai u kishte drejtuar më parë; akte te ndryshme mbi marrëdhëniet e Skënderbeut me Sinjorinë e Venedikut, me mbretin Alfons të Napolit si dhe një sërë letrash të papa Kalistit III me të dhëna të pasura mbi Skënderbeun dhe situatën në tokat shqiptare; gjithashtu përfshihen njoftime mbi zhvillimet në terren të luftërave shqiptaro-osmane, akte paqeje, akte financiare dhe tregtare. Dokumentet janë hartuar në gjuhën latine, në italishten mesjetare, në spanjisht, ndonjë në serbisht.

Konkretisht në këtë vëllim gjenden dokumente si, njëmbëdhjetë akte ku mësohet mbi marrëdhëniet midis Skënderbeut dhe Sinjorisë së Venedikut, një dokument për marrëdhëniet ndërmjet Alfonsit dhe Skënderbeut; tetëmbëdhjetë letra të papës Kalisti III mbi luftën mbrojtëse që po bën Skënderbeu kundra osmanëve, për ndihmat ushtarake dhe përgëzimet e papës për Heroin; akti i njohjes së privilegjeve të reja dhe të vjetra qytetit dhe qytetarëve të Krujës nga Alfonsi V; dhjetë njoftime mbi luftimet e shqiptarëve dhe fitoret e tyre nën udhëheqjen e Skënderbeut kundra osmaneve; bula papale e Piut II kundër Dukagjinëve kundërshtarë të Skënderbeut; akti i paqes ndërmjet Venedikut dhe Dukagjinëve; tre akte financiare të kancelarit të Skënderbeut me Komunën e Raguzës; njoftimi mbi fitoren e Pjetër Bua Shqiptarit ndaj forcave osmane në More; një projekt për të dërguar ushtarë italianë pranë Skënderbeut; tre njoftime të Papës Piu II lidhur me gjendjen e vështirë të Skënderbeut dhe të krishterëve në viset e Shqipërisë.
Në vëllimin e shtatë me titull “Burime Kancelareske Perëndimore 1460 – 1464 janë mbledhur akte të dala nga kancelaritë perëndimore evropiane të këtyre viteve, si ato mbi marrëdhëniet e Skënderbeut me Sinjorinë e Venedikut, me mbretin Ferdinand të Aragonës si dhe një sërë letrash të Papa Piut II me të dhëna të pasura mbi Skënderbeun dhe situatën në tokat shqiptare. Në këtë vëllim përfshihen një numër i madh njoftimesh mbi terrenin e luftës së zhvilluar nga Skënderbeu dhe ushtarët e tij shqiptarë në favor të mbretit Ferdinand të Aragonës; si dhe akte paqeje, akte financiare dhe tregtare. Dokumentet janë hartuar në gjuhën latine dhe në italishten mesjetare.
Në këtë vëllim gjenden njëzet e dy dokumente mbi marrëdhëniet financiare midis Skënderbeut dhe Venedikut; gjashtëdhjetë e nëntë njoftime të ndryshme që lidhen me vajtjen e Skënderbeut në Pulje për të ndihmuar mbretin Ferdinand dhe me veprimet luftarake të Skënderbeut dhe ushtarëve të tij, vendimtare për fitoren e mbretit; nëntëmbëdhjetë akte mbi marrëdhëniet financiare dhe politike midis Skënderbeut dhe Raguzës; letra e Johan Ursinit drejtuar Skënderbeut dhe përgjigja e tij; fragmente nga Konstitucionet e kryepeshkopit të Durrësit Pal Engjëlli; dy akte njohjeje të privilegjeve nga Sinjoria e Venedikut për Gjon Kastriotin (e Ri), të birin e Skënderbeut; tre dokumente për punësimin e mjeshtrave muratorë raguzianë nga Skënderbeu; mandati i tij për Martin Muzakën; dy vendime të Sinjorisë për të vendosur Skënderbeun në krye të ushtrive të përbashkëta kundër sulltanit; dy njoftime për kthimin e tij në Shqipëri nga ekspedita e Puljes; disa njoftime mbi marrëdhëniet e Skënderbeut me dukatin e Milanos.
Në vëllimin e tetë me titull “Burime kancelareske perëndimore 1464-1497” janë mbledhur burimet kancelareske perëndimore të këtyre viteve, si akte të përpiluara në kancelaritë perëndimore evropiane mbi gjendjen në viset shqiptare gjatë shek. 15; akte mbi përpjekjet e Sinjorisë së Venedikut për të lidhur paqe me sulltanin osman; ato që tregojnë përpjekjet e Skënderbeut për t’i tërhequr vëmendjen në veçanti papatit roman mbi luftën e shqiptarëve kundër osmanëve; njoftime mbi vdekjen e Heroit shqiptar; letra me kërkesa apo letra informative, vendime senati, përgjigje letrash, vendime me përmbajtje tregtare e të tjera. Në këtë vëllim dokumentet janë hartuar në gjuhën latinisht, italishte mesjetare, italisht, sllavisht.
Konkretisht në këtë vëllim janë radhitur dokumente të tilla si, njoftime mbi fushatat e kryera nga ushtritë osmane në viset shqiptare; raportime mbi inkursionet e Skënderbeut në krahinat nën zotërimin osman; përpjekjet e sulltanit për paqe me Venedikun me ndërmjetësinë e Skënderbeut; premtimet e Papës Pali II për të ndihmuar luftën e shqiptarëve; njoftime mbi marrëdhëniet midis Skënderbeut dhe Sinjorisë; kërkesa të Skënderbeut për ndihmë në luftën kundër osmanëve; njoftime të ndryshme rreth vizitës së Skënderbeut në Romë; lajme mbi vrasjen e Ballaban pashës para mureve të Krujës; njoftime për vdekjen e Heroit shqiptar; letra ngushëllimi drejtuar bashkëshortes së Skënderbeut dhe djalit të tij; konfirmimi nga ana e mbretit Ferdinand të Napolit për pronat që i takojnë bashkëshortes dhe djalit të Heroit në Mbretërinë e Napolit; dështimi i bisedimeve për paqe ndërmjet Venedikut dhe Stambollit dhe të tjera.

Në vëllimin e nëntë me titull “Burime Dokumentare Osmane” gjenden vetëm fragmente nga kronikat apo prej veprave të kronistëve apo historianëve osmanë, të cilët kanë trajtuar ngjarjet me peshë mbi trojet shqiptare në shek. 15 në përgjithësi, por kryesisht edhe marrëdhëniet e Gjon Kastriotit dhe më pas, të birit të tij Gjergj Kastriotit Skënderbeut me Perandorinë Osmane. Në këtë vëllim përfshihen një numër i madh njoftimesh mbi zhvillimet në terren të luftës së Skënderbeut dhe ushtarëve të tij kundër pushtuesve osmanë. Dokumentet janë hartuar në gjuhën osmane, ndërsa pak syresh kanë përzierje me atë arabe dhe ndonjë në gjuhë tjetër orientale.
Konkretisht këtu janë radhitur dokumente të tilla si, raporti i sanxhakbeut të Ohrit drejtuar një funksionari në pallatin e sulltanit ku thuhet, se Skënderbeu kërkon t’i jepet nën zotërimin e tij ziameti i Mysjes; relacioni mbi shpalljen e pushtimit të qytetit të Krujës; Defteri i Sanxhakut të Dibrës; kryengritja e Gjon Kastriotit e vitit 1430; fragmente nga Historia e Dinastisë Osmane sipas Oruç ben Adilit, Kronikave Osmane Anonime, të Kemal Pasha Zadesë, të Sollak Zadesë, të Ahmed Vasifit; nga vepra Treguesi Botëror i Mehmet Neshriut; nga Historia e atit të pushtimeve të Tursun beut; nga Vepër mbi fitoret e Sulltan Mehmetit II të Kevamit: prej veprës Tetë parajsat e Idris Bitlisit; nga Libri i udhëtimeve të Evlija Çelebiut dhe ndonjë tjetër.

Në vëllimin e dhjetë dhe të fundit me titull “Burime tregimtare euro bizantine shek. 15” janë zgjedhur vetëm burimet tregimtare euro-bizantine, midis të tjerave, akte që japin njoftime mbi luftën e madhe të zhvilluar ndërmjet popullit shqiptar nën udhëheqjen e Gjon Kastriotit apo të prijësve të tjerë shqiptarë dhe forcave osmane të udhëhequra nga sulltanët më në zë të Perandorisë Osmane; një vend me rëndësi në këto njoftime zë epopeja e lavdishme e Gjergj Kastriotit Skënderbeut dhe luftës që ai udhëhoqi për mbrojtjen e trojeve shqiptare nga invazioni osman; janë përfshirë edhe dy dokumente historike, njëra Krisobula e Andronikut II Paleolog në të cilën mësohet mbi privilegjet e dhëna qytetit të Krujës, tjetra, diploma e Stefan Dushanit mbi privilegjet për banorët e Kalasë së Krujës; disa vlerësime mbi figurën e Skënderbeut, veçanërisht ai nga Papa Piu II; një biografi kushtuar Heroit shqiptar; gjithashtu përfshihen njoftime mbi zhvillimet në terren të luftërave shqiptaro-osmane, akte paqeje, aleancash, etj. Dokumentet gjenden në gjuhën latine, në italishten mesjetare, në greqishten bizantine, në serbisht dhe një në polonisht.
Në këtë vëllim ndodhen dokumente si, Kronika e Juni Restit mbi fitoret e Gjergj Kastriotit Skënderbeut; dy njoftime për përgatitjet e Skënderbeut për të sulmuar forcat osmane; një dokument që flet për aleancën midis Skënderbeut dhe hungarezëve për luftë të përbashkët kundër forcave osmane; Krisobula e Andronikut II Paleolog për Krujën; Diploma e Stefan Dushanit për banorët e Kalasë së Krujës; një njoftim mbi rëndësinë vendimtare të ndërhyrjes së Skënderbeut në favor të Ferdinandit të Napolit; vlerësime pozitive mbi figurën e Heroit Kombëtar shqiptar nga bashkëkohësit e vet; trajtimi i Papa Piu II ndaj figurës së ndritur të Gjergj Kastriotit Skënderbeut; biografia e Pal Jovi-t i mbi Heroin shqiptar; dokumente të tjera që përshkruajnë përplasjet e fuqishme midis shqiptarëve dhe forcave osmane, si dhe egërsinë e pashpirt që vunë në veprim sulltanët osmanë ndaj popullsisë shqiptare.
* * *
Së fundmi autori vetëshënon, se koleksioni i mbledhur, i vlerësuar, i radhitur dhe i ndarë nën konceptin metodologjik madje i grupuar edhe nën kriterin kronologjik në të nëntë vëllimet me burime dokumentare, nuk është kurrsesi i mjaftueshëm dhe aq më pak shterues, për ndriçimin dokumentar të jetës dhe të veprës së Gjergj Kastriotit Skënderbeut dhe luftës heroike të popullit shqiptar në shek. 15 nën udhëheqjen e tij. Autori është i sigurt, se dokumente të tjera do të zbulohen në të ardhmen, të cilat do t’u shtohen atyre tashmë të botuara për herë të parë në këtë format shkencor në këto nëntë vëllime. Ai beson se, kjo bazë konceptuale dhe ky grupim tematiko-kronologjik i burimeve dokumentare të dhënë prej tij në këto nëntë vëllime, mund të jetë i qëndrueshëm për studimin sistematik shkencor të kësaj teme. Ai shpreson edhe, se dokumentet e reja që do të mbushin më tej arsenalin e burimeve dokumentare të sjella në këto nëntë vëllime të tij, do të vërtetojnë dhe do të ndriçojnë edhe më kthjellët vlerën e veprës kombëtare dhe evropiane të Heroit shqiptar. Ato do të vërtetojnë edhe më qartë, se nuk ishte Barleti me stilin e vet elegant, klasik dhe humanist që e ngriti Gjergj Kastriotin në piedestalin e historisë shekullore, por është madhështia e veprës së Skënderbeut që frymëzoi bashkatdhetarin e vet, të shkruante për atë veprën e pavdekshme – ashtu siç n’a frymëzojnë edhe né burimet dokumentare për njohjen e figurës së lartësuar të Renesancës Europiane, Gjergj Kastriotit Skënderbeut.

*Udhëheqës dhe redaktor shkencor

Tiranë, Prill 2019

Shpërngulja, dhuna dhe vrasja e çamëve nga autoritetet greke (Dëshmia në dokumentin zyrtar të Lidhjes së Kombeve – 1925)

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 12 Maj 2019

 

Në faqen n°240 të dokumentit të “Société des Nations – Journal Officiel”, botuar në shkurt të 1925, gjejmë një memorandum që pasqyron, shpërnguljen, dhunën dhe vrasjet e çamëve nga autoritetet (milicia) greke, të cilin, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

 

Memorandum

Si shqiptarët në Epir dhe Maqedoni janë të detyruar t’i nënshtrohen shkëmbimit.

 

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

Dihet se Lidhja e Kombeve ka udhëzuar Komisionin Miks në Greqi që të dallojë shqiptarët nga turqit në mënyrë që të parët të mos largohen nga shtëpitë e tyre.

 

Për fat të keq, autoritetet lokale helene, me një zell të tepërt, përdorin mjete indirekte për të detyruar shqiptarët myslimanë të Greqisë që të largohen nga ky territor.

 

Këto mjete janë përndjekja sistematike e kryer me sqimë.

 

Kështu shqiptarët e Çamërisë (Prevezës dhe Filatit) keqtrajtohen dhe vidhen çdo ditë nga grabitës, nën sytë e xhandarmërisë dhe autoriteteve civile greke.

 

Grabitësi Çile Mastora dhe zëvendësi i tij Nikolla Qamo ishin veçanërisht të specializuar në këtë profesion, në rrethin e Paramithisë, ku banorët e fshatrave përreth duhet t’u paguanin atyre një haraç.

 

Autoritetet greke kanë zënë me forcë shtëpitë e shqiptarëve dhe kanë strehuar në to refugjatë, duke lënë jashtë, në rrugë, banorët vendas, ndërsa shtëpitë e të krishterëve nuk janë prekur.

 

Fshatrat si Karbunare, Gardhiqi, Dragumi janë zbrazur nga banorët e tyre, të cilët janë strehuar në Parga dhe Margariti, në mjerimin më të zi.

 

Autoritetet mbyllin sytë, nuk u japin kurrë të drejtë shqiptarëve, por, nga ana tjetër, mbështesin veprimin e bandave. Kështu nën-toger (officer) Papasi terrorizon popullsinë e Filatit, dhe shqiptarët që guxojnë të paraqesin një ankesë kundër grabitësve, i nënshtrohen dhunës. Disa grabitës imponohen zyrtarisht si mbledhës parash ndaj fshatarëve shqiptarë, dhe mjerë ata që nuk duan t’u nënshtrohen atyre. Për shembull, grabitësi Teodor Cimando u imponua për fshatarët e Lopes.

 

Grabitësit Nejo dhe Haidus vjedhin fshatrat shqiptarë të Lopes, Koskës, Sqeparit, Spatarit, dhe ndërsa shqiptarët kanë pasur prirjen për të shmangur këtë haraç, oficeri Papas (për të cilin biseduam më sipër) vrau përpara të gjithë shqiptarëve Adelin Pilafin dhe Rustem Hamzain nga Versela, për arsyen se ata refuzuan t’u paguajnë haraç këtyre grabitësve.

 

Shqiptarëve nuk u lejohet të ankohen për dhunën dhe vjedhjen e kryer nga refugjatët; shqiptarët Mamo Balo, Shuaib, Malo Mustafa Saidi, Adem Shuaibi dhe Qerim Melaku nga Margelleçi (Margariti) u burgosën dhe u dërguan në Prevezë pasi guxuan të ankoheshin se refugjatët po vidhnin perimet, ullinjtë dhe frutat e pemishteve të tyre.

 

Politika e ndjekur nga këto trajtime është t’i detyrojë shqiptarët të largohen nga Greqia. Autoritetet përndjekin ata shqiptarë që deklarohen kështu dhe nuk duan të largohen nga shtëpitë e tyre.

 

Kështu shqiptarët Haki Musa, Musa Demi (nga Filati), Omer Çapari dhe Xhevat Merushi (nga Preveza) u sollën para gjykatës si “propagandistë shqiptarë”. Edhe muftiu i Filatit u dërgua para gjykatës, por u lirua menjëherë pasi premtoi se do të deklarojë veten si mbështetës i shkëmbimit.

 

Prefekti i Prevezës, z. Xhekas, kërcënoi shqiptarët Sheik Sabriun, Mehmet Buzën dhe Shukri Abazin pasi guxuan të thonin para Komisionit Miks se ata janë shqiptarë dhe për këtë arsye ata nuk duhet të largoheshin nga vendi.

 

Përndjekjet e shqiptarëve në fshatrat që ndodhen në prefekturat e Florinës dhe Kastorisë nuk janë më pak të neveritshme.

 

Atje gjithashtu, u morën gjithçka shqiptarëve, shtëpitë, të korrat, bagëtitë dhe, me qëllim që t’i detyronin të largoheshin, ata pësuan keqtrajtime të përditshme. Pra, të emëruarit Mustafa Ismaili dhe Demir Mustafa, me origjinë nga fshati shqiptar Revani (Kastorisë), u rrahën deri në vdekje, më 28 prill 1924, në postën ushtarake të Revanit dhe atë të Kalovishtës. Fytyrat dhe trupat e të dy viktimave ishin deformuar në atë mënyrë sa nuk kishte më asgjë njerëzore.

 

Një tjetër shqiptar, Abdullah Zeqiri, nga Sliveni (Kastoria), u vra më 4 maj 1924 nga refugjatët ndërsa autoritetet nuk bënë asnjë përpjekje për të arrestuar vrasësin.