VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Më 11 prill 1977 u nda nga jeta poeti i shquar francez Jacques Prévert

By | April 12, 2019

Komentet

BLLOKIMI I SHKRIMTARIT – Poezi nga CHARLES BUKOWSKI – Përktheu ROLAND GJOZA

makina e shkrimit hesht, sikur
te ketë ndodhur një tradhti, sikur të ketë ndodhur një
vrasje.
të vetmet fjalë që ende përshkojne trutë e mi;
“ zogjtë e Spanjës këndojnë!”
ç’kuptim ka kjo
ç’kuptim?
është thjesht një kotnajë, në qoftë se nuk të hyn në punë.

kur do të bien
tastat
mbi letër
përsëri?
është më lehtë të vdesësh përpara se kjo
të ndodhë.

vështroj makinën e shkrimit nën një mbulesë
të zezë; një fature gazi e papaguar fle
mbi të.

ështe një frigorifer i vogël në
dhomë, i vetmi që bën zhurmë
këtu.

e hap dhe shikoj brenda;
krejt bosh.

ulem në karrige dhe pres; pastaj
vendos ta quaj budalla
makinën e shkrimit

nis të shkruaj
me një stilolaps
në një
bllok
të kuq;
jepem i tëri pas një poezie;
pas pak ajo ka për t’i dhënë urdhër
makinës së shkrimit
që ka ngrirë
se ç’duhet të bëjë.

nje shprehje franceze thote: ” pa
letërsi
jeta është një ferr.”

lavdia dhe fuqia janë aty!

t’i lëmë zogjtë e Spanjës të këndojnë!

VALSI I THIKËS – Poezi nga CHARLES BUKOWSKI – Përktheu ROLAND GJOZA

 

ata të lënë vetëm
me muret
midis tymit të pafundmë
të cigareve
pi uiski
zorrët sa s’të çahen
e njeh këtë përvëlim dhe
rezultati:
rënie
në rrethin e dhjetë
të ferrit

por
ti bën të njëjtën gjë
për shkak të tyre
një njeri i thjeshtë nuk ndjehet më mirë
se një
tjetër.

gjithsesi
ti e pranon këtë
mbrëmje
siç ke pranuar shumë
mbrëmje
si kjo
tani je në depresion
dhe përfundimisht jashtë çdo gjeje;
muzikës
shpresës
dhe
cigareve

NJU JORK, NJU JORK – Poezi nga CHARLES BUKOWSKI – Përktheu ROLAND GJOZA

 

ai ishte në holl te telefoni
e dashur, në qoftë se nuk kthehesh
tek unë
do të vras veten!
të betohem!

kalova pranë tij
dhe u ngjita
në dhomën time.

ishte një poet i atyre anëve
mbante një shall mendafshi,
një beretë,
kishte mjekër dhe mustaqe të bashkuara dhe një
bisht derri

ishte 9 e mëngjesit
por unë e ndieja veten
shumë të lodhur

hyra në dhomë
dhe rashë si i vdekur
në shtrat

ai ishte një njeri
që donte të vriste veten
në qoftë se e dashura e linte
unë kisha patur dhe s’kisha patur një femër
për tre vjet
dhe isha
24 vjeç

dhe më dukej se kisha humbur
diçka

u ngrita
shkova për t’u veshur
hapa një shishe
vere
ktheva një gotë të plotë
pastaj e shkullova të gjithë verën
dhe shishen e flaka tej

ai njeri qëndronte ende te telefoni
në holl
u ula dhe vështrova
telefonin
nuk fliste njeri.

dola jashtë
në rrugë
turma e njerëzve lëvizte
lart e
poshtë

mora një drejtim kuturu
dhe eca në atë
drejtim
u futa në të parin bar që pashë
dhe kërkova
një vend
per t’u ulur
porosita një birrë
ndieva një goditje
dhe papritur dikush më
tha:
ai njeri
në telefon nuk
foli me njeri.

nuk e di përse
e dija këtë
po ja
që e
dija.

bir kurve, shava
lashë pas Greenwich Village
dikur
dhe unë
kisha bërë te njëjtën
gjë.

VIZITORJA MISTERIOZE – Tregim nga HAMIT TAKA

 

Sapo u hapa rrugën unë, i dënuari i ndërgjegjes, dy familjet e motrave të mia u vendosën në Tiranë. Për habinë e tyre, ndryshe nga qyteti i vogël periferik, ku banonin më parë, gjithë banorët e pallatit, ende pa u njohur mirë, i përshëndesnin, u flisnin me ëmbëlsi, i respektonin e i nderonin si miq të vjetër. Bile, edhe banorët e lagjes, i lumturonin me vizitat e tyre, për t’u uruar mirëseardhjen. Pa lere ata të anës tonë, që u kishte dhembur zemra e u ishte djegur xhani për kalvarin e tyre! “Eh, ç’sistem i urryer, që na ndau bashkëfshatari me bashkëfshatarin, shoku me shokun, miku me mikun, vëllai me vëllain, motra me motrën, shqiptari me shqiptarin!”, qaraviteshin ata më patriotët. Të shikoje vjehrrën e motrës së madhe si i shtrembëronte buzët! Nejse, tani motrat ishin të qeta dhe ndiheshin mirë në kryeqytet.
Mirëpo edhe qetësia e lumturia s’ishte e thënë se do të vazhdonte pafundësisht për motrat e mia. Ende pa e mbushur muajin, trokiti te dera e motrës së vogël një vizitore e panjohur. Motra mbeti e shushatur kur pa portretin e së panjohurës, i cili nuk shprehte atë harenë e vizitorëve që trokisnin, për të uruar mirëseardhjen. Veshja elegante, sido që e përdorur, tualeti i kursyer dhe buzëqeshja e lehtë, si e stamposur në fytyrën simpatike, më tepër shprehnin trishtim dhe nuk mbulonin dot gjëndjen e rënduar shpirtërore, që pasqyrohej dukshëm nga ndryshimi i toneve në sytë e saj të blertë.
-Mirëdita!- përshëndeti vizitorja.
-Mirëdita!… Urdhëroni, bujrum! Mirë se erdhët! Ju lumshin këmbët!- lëshoi motra ime një breshëri përshëndetjesh e urimesh, duke manifestuar atë drojën dhe përunjen e grave periferike.
Në sekontë mbriti edhe motra e madhe. Pa mbritur mirë te dera, e ftoi të panjohurën të hynte brenda, sikur të ishte edhe ajo zonjë shtëpie. Vizitorja misterioze dukej e dyzuar, ta hapte apo mos ta hapte fare gojën. Pastaj uli kokën dhe dukej se mundohej të formulonte diçka sa më konçize e sa më qartë. Qëndrimi i ngurosur i saj i hutoi edhe më shumë motrat e mia.
-Më falni, – tha vizitorja, – sot s’kam ardhur për t’ju uruar mirëseardhjen. Kam vetëm një kërkesë për ju të dyja, për vizitë mund të vij një herë tjetër.
– Urdhëroni, flisni. Mos bëni zor nga ne, jemi gra të thjeshta, -u përpoq t’ia lehtësonte barrën motra e madhe.
– Dua të bëj një takim me vëllain tuaj. Dhe këtë e kërkoj vetëm nga ju… Se mbi vëllain nuk ka askush ndikim më të madh se motra… Ashtu e kam punën. Ashtu e kam hallin, desha të them, – u përgjigj vizitorja, e cila ua ndezi më shumë kureshtjen motrave të mia. Ato vështruan njëra-tjetrën.
– Ju mund ta takoni vetë vëllain, – ia ktheu sërish motra e madhe.
– Nuk di ku ta gjej, – tha me përunje vizitorja misterioze.
– Siç gjete shtëpinë time, mund ta gjesh edhe vëllain. Atë mund ta gjesh gjithë ditën në redaksinë e gazetës…- nisi t’i shpjegonte motra e vogël dhe emri i gazetës i mbeti në gojë, pasi motra e madhe i shkeli këmbën, që ta hante gjuhën me dhëmbë. Vizitorja misterioze dha një buzëqeshje të sforcuar dhe tha me përvuajtje:
-Trokita në derën tuaj, që të ma ndërmjetësoni ju dhe vetëm ju këtë takim. Bile do t’ju lutesha e përgjërohesha të mos e konsumoni me askënd tjetër kërkesën time, duke përfshirë edhe familjet tuaja, – e mbylli bisedën vizitorja misterioze dhe ktheu këmbët andej nga kishte ardhur. Motrat mbetën gojëkyçur. Por ajo e madhja u kujtua ta qortonte të voglën, që filloi t’i jepte të dhëna për vendndodhjen time vizitores misterioze.
– Po ne mbetëm të habitura nga vizitorja e çuditshme dhe nuk e pyetëm as për emrin, as ku banon e as ku punon, – tha motra e vogël.
– Me sa kuptova unë, ajo do vetëm një takim të fshehtë më vëllain tonë, pa lënë asnjë gjurmë…Po, hajt, moj, bëri një kërkesë e iku. Halli i saj është, s’është i yni, – iu përgjigj motra e madhe.
– Me gjithë xhentilencën e kulturën e saj qytetare, ajo ka për të na mbirë në derë, me sa pashë unë… – e mbylli bisedën motra e vogël.
Vizitorja trokiti te dera e motrës së vogël të nesërmen po në atë orë që kishte trokitur një ditë më parë. Kërkoi përgjigjen dhe si pa që motra belbëzonte, iku menjëherë.

Profecia e motrës së vogël u bë realitet shqetësues dhe i bezdisur për të. Këmbëngulëse dhe e habitshme në atë që kërkonte, vizitorja misterioze u mbiu vërtetë në derë. Rituali vazhdonte çdo ditë dhe fiks në orën njëmbëdhjetë. Nuk priste asnjë bashkëbisedim, vetëm kërkonte përgjigje: po ose jo.
Sado dinake dhe të zhdërvjellta që janë femrat fshatare, për të zhbiruar të fshehtat dhe për të depërtuar në labirintet e shpirtit të seksit të dobët, motrat e mia nuk patën asnjë sukses me vizitoren misterioze. Vetëm për orën fikse të vizitës mundën t’ia shkulnin përgjigjen. U tha se ishte në punë zyre dhe në orën njëmbëdhjetë bënin një pushim të shkurtër, sa për një kafe. Ajo vetëm u lutej e u përgjërohej të më bindnin mua, për të pranuar një takim me të. Arsyen do të ma tregonte vetëm mua. “Mjafton që vëllai juaj të pranojë të takohemi në një vend që do ta caktojë vetë ai dhe pastaj do të mësoni gjithçka për t’jua qetësuar ndërgjegjen”, u tha prerazi ditën e pestë të vizitës. “Çfarë sjellje të pakuptueshme kanë këto femrat kryeqytetase!” –tha motra e vogël.

Tani kërshëria e motrave të mia ishte ngjitur në stadin e fantazisë. Bashkëbisedonin me njëra-tjetrën dhe ngulnin këmbë si mushka se, pa i sqaruar kush ishte dhe arsyen e takimit, nuk do t’ia plotësonin dëshirën. Edhe më kokëforta i bënte mospranimi që t’u jepte qoftë edhe një informatë imcake për idenditetin e saj. Motra e madhe, falë intuitës së saj, do të ishte e denjë edhe për dialogjet e Sokratit dhe të zgjidhte sofizmat e filozofëve nëpër portiqet e Athinës së lashtë, por me vizitoren misterioze nuk i eci. Ama edhe pa gjë fare nuk doli. Herë-herë arrinte ta mbante për disa minuta në këmbë dhe t’ia çelte paksa gojën e kyçur. Nga ato pak çaste komunikimi kishte krijuar bindjen se ishte një femër e kultivuar, me etikë mirësjelljeje dhe me një të shkuar të dyshimtë. Po aq ishte e bindur se jeta e kishte lëndur shumë, por besonte se tërë ai pikëllim në shpirt ishte grumbulluar nga disfatat në dashuri e jo nga vështirësitë e hallet që kanë njerzit e zakonshëm.
“Që e ka një peng në shpirt ajo e ka, por unë nuk ia nxjerr dot”, i thoshte motrës së vogël. E po, konkluduan, do të jetë ndonjë e rënë nga vakti dhe vjen këtu të afrohet me vëllain tonë, se i ka hipur në kokë të pastrohet nga e kaluara e saj. Ose do të ketë qënë ndonjë tekanjoze me pretendime të mëdha dhe ka dështuar në martesë, tani mendon se mund t’i ngjitet vëllait tonë, disi i kaluar nga mosha e martesës… Pastaj fillonin të hamendësonin, mos ajo femër në të kaluarën, domethënë në të ritë e saj, kishte ndonjë lidhje erotike me mua, vëllanë e tyre dhe tani donte të afrohej sërish. Se unë beqar isha e beqar kam mbetur. Por përvoja u thoshte të qëndronin më shumë te dyshimi se mos ajo grua provokonte apo donte të më fuste në ndonjë kurth. S’dihet kush është kjo femër e ç’qëllime kanë këta, thonin me njëra-tjetrën. Mbase duan t’i ngrejnë ndonjë kurth vëllait tonë. Ja, një shtrigë si kjo ia bëri gjëmën e madhe. Nuk u zihet besë këtyre. Kushedi çfarë kurdisin qëkur është hapur fjala se vëllai do të vërë kandidaturën për deputet në zgjedhjet e ardhshme.

Të jemë i sinqertë, jeta i kishte bërë pak të ashpra motrat e mia, por në thelb ishin zemërbuta e bujare. Nga subkoshienca e tyre, ngrenin krye virtytet e larta të trashëgimisë fisnore, si ai i dobësisë dhe mëshirës për ata që vuajnë nga plagë të thella shpirtërore. Kur vizitorja misterioze u dukej shumë e pikëlluar, logjikonin se mund të ishte e sinqertë dhe delikate në shpirt. Mbase vërtetë, si femër, mund të donte ndonjë ndihmë për ndonjë vëlla a motër, për burrin apo prindërit e vet. Njeriu njeri është, ka dhe halle, ka të mira, ka dhe huqe e të këqija… Se kemi parë edhe nga ata, ndërronin mëndje ato, që, kur kanë ndonjë gjë në dorë dhe ti ua shtrin dorën tënde nga nevoja, ta thyejnë. Ama, kur ti ke gjë në dorë dhe ata kanë nevojë, kthehen e ta puthin dorën që dikur e kanë thyer.
Dilema: të më tregonin apo të mos më tregonin mua, filloi t’ua brente ndërgjegjen. Edhe kureshtja femërore bënte punën e vet.
Një të shtunë në mbrëmje, kalova nga shtëpia e motrës së madhe, për të parë nipat e mbesat e për të darkuar me ta. Atje gjeta edhe motrën e vogël në një bisedë kokë më kokë me të madhen. Diçka të pa qartë më zuri veshi.
-Ç’do t’i tregoni vëllait? -u thashë me të qeshur dhe i përqafova të dyja njëherësh. Më përqafuan, më puthën me mallë e m’u lidhën si kulpëra rreth trupit. Pastaj më liruan dhe vështruan njëra-tjetrën.
-Vëllai ynë i dashur, – filloi motra e vogël, – kemi gati një muaj që rezervohemi të të tregojmë diçka, se nuk duam të të trazojmë me gjëra të parëndësishme dhe mbase të dyshimta. Por sot vendosëm të të tregojmë për vizitat e përditshme dhe kërkesën këmbëngulëse të një gruaje të panjohur, që kërkon, gjallë a vdekur, të takohet me ty.
Fillimisht nuk qe diçka aq befasuese për mua, pasi në redaksi na vinin çdo ditë me dhjetra sojesh, ku secili shprehte emocionalisht mendimet e tij për të ardhmen. Kush i sinqertë e kush jo i tillë, ne i dëgjonim të gjithë. Pasi më thanë ca gjëra motrat, fillova të dyshoja dhe të vrisja mëndjen se kush mund të ishte ajo vizitore. I pyeta motrat për tiparet e saj, më thanë se duhej të kishte qënë e bukur, kur ishte e njomë, por ishte e fishkur dhe e pa shpresë për veten. U thashë që të më thërrisnin, me rastin e parë që ajo do të trokiste sërish në portat e tyre. Bile të nesërmen u zgjova me një parandjenjë se do ta takoja atë ditë, me qënë se ishte e diel dhe vendosa mos të dilja herët nga shtëpia. Prita deri në orën njëmbëdhjetë, kur kishte orën periodike të mbritjes, por ajo nuk erdhi. Pastaj dola të takoja miqtë e mi, që më prisnin. Sa mbrita te lokali ku takoheshim, më thanë se një femër, rreth të tridhjetave, ishte vetëhelmuar në spital.
-Si ishte vetëhelmuar ne spital, kur fare mirë mund të vethelmohej në shtëpinë e vet? – pyeta ashtu kot, sa për t’u gjendur në bisedë, por mëndja më punonte gjetiu. Me një herë mendova atë grua që më kishte kërkur disa ditë me radhë dhe fajësova motrat, që s’më kishin treguar më herët. Ika pa u kthyer përgjigje të pranishmëve. Me një frymë u gjenda në polici. Trokita te dera e shefit të rendit. E pyeta për ngjarjen. Ai më tregoi, për aq sa dinte, se ishte helmuar në shtëpi. Sa kishin mbritur me urgjencë në spital, kishte ndërruar jetë.
-A mund të shkojmë në morg? – i thashë.
–Po, -më tha, pasi hezitoi pak.
Shkuam rrufe me një makinë të policisë. Sa u futëm brenda dhe pashë kufomën e saj të zbuluar, u befasova. Ndonëse kishte ndryshuar në mënyrë të habitshme, nuk e pata të vështirë ta njihja.
-Është ajo, – thashë instinktivisht dhe mallkova veten që më shpëtoi fjala.
-Cila ajo? – më pyeti shefi.
-Emrin nuk ia di ose nuk ia mbaj mend pas kaq vitesh, por më kujtohet si portret, – iu përgjigja, duke iu shmangur pyetjeve të tjera.
-Ke patur njohje në të shkuarën me të? –pyeti shefi, pa djallëzi.
-Jo. Dikur, kur unë frekuentoja Bibliotekën Kombëtare, e gjeja shpesh atje, – iu përgjigja. Më shkuan djersë të ftohta. Ishte një ngërthim ndjenjash urrejtjeje dhe keqardhjeje për aktin e vetëvrasjes.

Shkuam te seksioni i kriminalistikës. Shefi pyeti specialistët, në se kishin zbuluar ndonjë gjë të veçantë.
-Vetëvrasje e zakonshme. Vethelmim… – shpjegoi mjeku ligjor.
-Nuk i gjetën ndonjë letër a diçka të tillë? – e pyeta unë. Ai nguroi, por shefi i bëri me shënjë të tregontë çfarë dinte.
– I gjetëm një letër në xhep për t’ëmën, por e ëma na e mori nga duart dhe nuk e lëshoi më. Ajo shkoi me vrap në tualet dhe mund ta ketë djegur.
-Na ço te shtëpia e saj, -i thashë si me urdhër shoferit të makinës së policisë. Ai nguroi, por shefi ia bëri me kokë të nisej.

Me marifet të madh mezi e nxorrëm jashtë nënën e viktimës. Na shikoi me frikë.
-Nuk e kam letrën. E dogja, – tha ajo.
Shefi qëndroi indiferent. Ai nuk i kushtoi rëndësi këtij detaji, gjë që tregonte se policia ishte shkrehur.
-Nuk e ke djegur, -i thashë me ton të vendosur.
-Kush jeni ju? – pyeti e frikësuar.
-Kjo nuk ka rëndësi për juve, – i thashë, – pohimi juaj është shumë i rëndësishëm.
Shefi i shpjegoi diçka për mua. Asaj i iku fytyra. Bëri të futej brenda, por te pragu u kthye dhe më vështroi me sy të zgurdulluar.
– A mund të ma thuash emrin? – më pyeti me bezdi të madhe. U bëra gati t’i thoshja jo, por nuk ishte njerëzore t’i përgjigjesha ashtu një nëne, e cila sapo ka humbur bijën e vet. I thashë emrin tim. Gruan e lëshuan fuqitë fare, sa thamë se i ra të fikët. Shefi më shikoi me vëmëndje.
U larguam. Pas pak u gjenda tërë zemëratë në shtëpinë e motrës së vogël. E dija që do t’i gjeja atje të dyja. Bisedonin për tragjedinë e asaj femre.
-Ju, të dyja bashkë, keni bërë një krim. Sot keni vrarë një njeri, – u thashë i hakërruar. Motrat shtangën.
-Gruaja që trokiste tek dera juaj, sot është vetëhelmuar, – u shpjegova.
– Kush ishte ajo? Ç’lidhje kishte me ty, – më pyeti motra e vogël, e verdhë limon në fytyrë.
-Asgjë, – u thashë. Ndeza një cigare dhe ika turivarur nga motrat e mia.
-Po është nga ato… bëri gjënë më të mirë. Sa kanë vrarë ata, tani le të vrasin veten,- dëgjova të thoshte motra e madhe pas shpinës sime.
Në darkë, nëna e viktimës erdhi e shoqëruar me dy djem dhe trokiti në derën e hyrjes time në katin e tretë. Sa hapa derën, e kuptova qëllimin.
– Solle letrën? – e pyeta.
– Ku e di ti se solla letrën? – m’u përgjigj.
– E mora me mend, se gënjeve para shefit të policisë së kryeqytetit, kur the se e kishe djegur dhe tani do të më përdorësh mua… Çojeni vetë në polici, – u thashë prerazi. Ajo heshti pak kokulur, pastaj tha nëpër dhëmbë.
– Letra është pë ty, nuk është për policinë, prandaj trokita në derën tuaj. Po të qe për shefin e policisë, as ia çoja fare.
– Si e gjete derën time?! – pyeta instinktivisht.
Hera e parë që më vështroi mospërfillëse, që donte të thoshte, se ne gjejmë edhe vrimën e mizës, jo ty.
– Me të pyetur, – m’u përgjigj ironikisht.
– E di, por letrën duhet ta çosh në polici, jo tek unë, – i thashë.
– Nuk erdha me dëshirën për t’ju parë juve… Si nënë nuk mundem të mos e çoj në vend amanetin e vajzës sime të vdekur, – tha dhe sytë iu rrëmbushën me lot. Pastaj i fshiu me inat me kurrizin e dorës.
-Të kuptoj, – i thashë, se nuk gjeta fjalë tjetër, – por letrën duhet ta çoni ju në polici.
– Eshtë për ty, – tha ajo me vendosmëri dhe ma rrasi në dorë. Unë e lashë të binte në tokë.
Ajo s’e preku më letrën, qëndroi pak e dyzuar dhe vuri djemtë përpara, për të zbritur shkallët.
– Natën e mirë! – u kujtua të më thoshte pasi zbriti 3-4 shkallë.
– Natën e mirë! Shëndoshë vetë e t’ju rrojnë gjithë të dashurit! – e ngushëllova.
Pasi zbritën disa shkallë, dëgjova sërish hapa, që po ngjiteshin lart. Unë rrija shtangur në këmbë, siç isha pak më parë, pa guxuar ta prekja letrën, që priste para këmbëve të mia. Ishte po ajo, nëna e dy djemve dhe e viktimës. M’u afrua me qetësi dhe më tha.
– Vajzën ma vrave, të lutem, mos m’i vra edhe djemtë!
Më hipi gjaku në kokë dhe filloi të më dridhej trupi.
– Unë nuk jam kriminel të vras njerëz, vrasësit janë në anën tuaj. Vajzën s’ta vrava unë. Ajo vrau veten. As e njoh fare.
– Nuk besoj mos ta njohësh, deri sa letra ju drejtohet juve, me emër e mbiemër, – më tha tërë mllef.
Vështrova letrën para meje dhe pashë se nuk kishte adresë.
– Ishte në zarfin tim adresa. Më porosiste t’jua jepja vetëm juve, – më shpjegoi, pasi e kuptoi pse e vështrova zarfin.
E shikoja drejt në sy i zbrazur nga mendimet dhe ndjesitë.
-Të lutem dhe një herë, mos na dëmto më, duke na lënë fëmijët, nipat e besat pa shkolla, pa profesion, pa punë.
-Ne nuk do të bëjmë ato që keni bërë ju, – iu përgjigja prerë, por ndieja një dhimbje thellë qënies sime, që nuk kuptoja se nga buronte. Desha t’i thoshja se vetëvrasja e vajzës nuk kompenson ato që na kishin bërë, por nuk më bëri zemra. Para dhimbjes së një nëne për humbjen e fëmijës, përunjen edhe perënditë. Ndërkaq ajo po zbriste shkallët me nxitim.

Nuk e kam ndier herë tjetër më ngushtë veten. Në çast mendova se po të më kishin thënë motrat disa ditë më parë kërkesën e vizitores misterioze, vajza e asaj nëne do të ishte gjallë dhe sytë e saj nuk do të skuqeshin e përloteshin para meje. Mendova si do të veproja me letrën. Po ta lija atje në shesh, mund ta merrte dikush tjetër. E futa në xhep, që ta çoja të nesërmen te shefi. Bëja sikur nuk më intrigonte fare ai zarf i mbyllur me të fshehtën, që mbante brenda, por e vërteta ishte se më ishte zbrazur zemra nga një ndjenjë e lashtë sa bota. Natyrisht më brente dhe kureshtja se çfarë kishte shkruar para vetëvrasjes dhe në se do të ndryshonte vendimi i saj, po të ishte takuar me mua.

U nisa për te motrat i dërrmuar nga dhimbja. Ato m’u hodhën të dyja në qafë. Pastaj më pyetën një zëri të shqetësuara:
-Ç’të ka ndodhur, vëlla?
-Ajo që s’duhej të ndodhte. Po jua përsëris: Ne të tre kemi vrarë një femër, – u thashë tërë trishtim dhe instinktivisht nxorra zarfin nga xhepi.
-Ç’është ai zarf pa adresë e i pa hapur? – më tha motra e madhe. Unë bëra ta fusja në xhepin e brendshëm të pardesisë, por ajo ulëriu:
– Mos! Kush ta dha atë zarf? Ma jep mua! Nuk duhet t’u besosh atyre. Mund të jetë provokim. Mund të ketë brenda helm vdekjeprurës. Mos, o Zot!…
Dhe ma mori zarfin nga dora. Unë e humba toruan. Ajo iku me vrap në tualet, që ta hapte, për ta hedhur në ujë helmin e dyshuar. Atëherë i bërtita:
-Mos, motër, më duhet ta çoj në polici, se ndryshe do të jemë i akuzuar për vrasje.
Motra u trondit.
-E kam hapur, vëlla. Por nuk ka gjë nga ato që mendova unë. Më fal. S’e mendova…
-Arrite të lexoje ndonjë gjë? – e pyeti nën zë motra e vogël.
-Arrita të lexoja vetëm rreshtin e parë: “I dashuri….
-Ju lutem motra, se po bëni gabimin e dytë ndaj meje. Jo gabimin, fajin! – u thashë dhe ua mora zarfin, e futa në xhep dhe dola jashtë të mbushesha me frymë. Atje jashtë, në vetmi, nuk m’u durua. E hapa zarfin dhe fillova ta lexoja.

“Shumë i dashuri…
Emrin nuk guxoj ta zë në gojë, se ta bëj pis.
Jam e bindur se motrat e tua jua kanë thënë kërkesën time, por ju nuk e pranuat, e vetdijshme se kishit të drejtë.
Unë s’kam fytyrë t’ju shikoj në sy, nuk kam ndërgjegje t’ju kërkoj ndjesë dhe kurrësesi s’do t’ju kërkoja të falur. Vendimin e kisha marrë më herët…
Kokulur dhe në gjunjë para juve vetëm do t’Ju shpjegoja të vërtetën…
Gjithçka që bëra, e bëra e detyruar. Edhe ato që kisha shkruar në fletët tuaja të daktilografuara, i shkrova me xhelat mbi kokë…
Edhe atë që thashë si dëshmitare para juve dhe trupit gjykues, se më kishe kërkuar arratisjen jashtë vendit, m’u imponuan me një mijë kërcënime për vete e për familjen time… Ju kujtohet si u alivanosa…
Kjo histori filloi qëkur filluam të rrinim bashkë në universitet, ndonëse ishim në fakultete të ndryshme.
I vura kokën në gjunjë nënës dhe i tregova se e kisha të pamundur të spiunoja njeriun që doja më shumë në këtë botë të padrejtë. Ajo e quajti besim të madh ndaj meje dhe më këshilloi të mos bëja gabime të asaj natyre, domethënë të mos dëshmoja… Nëna, pas disa kohësh, ia tregoi me marifet babait. Ai i tha se do të ishte mirë të mos isha përzier në ato punë, por tani duhej ta çoja deri në fund. Bile i hyri frika se mos ajo ishte një sprovë për familjen tonë. Se isha nga një familje e madhe e Luftës, që do të humbiste meritat…

Kur dashuron një njeri me zemër e me tërë zjarrin e shpirtit dhe atij ia bën jetën ferr, me dashje apo pa dashje, ke vetëm një shpërblim: dënimin kapital-vetëvrasjen.
Me vdekjen time dua vetëm të rrëfehem se ia dhashë vetes dënimin e merituar dhe e dhashë jetën për dashurinë tonë të pastër… Ju mund të thoni se duhej ta kisha bërë më herët vetëvrasjen, por ashtu ju s’do ta mësonit kurrë të vërtetën.
Miupafshim, i dshuri im!
Qofsh i lumtur për ato vite që të kanë mbetur në liri.
Emrin s’e vë, për të mos ua shuar kureshtjen motrave të tua dhe për të mbetur përjetësisht, “zonja(në fakt zonjusha) misterioze”.

Perla, që s’ka shoqe!… – Poezi nga gjyshi Albert HABAZAJ

 

Më e bukura në shoqe,

Të t’ them flutur është pak,

Të t’ them: E qershorit gonxhe

Mos vallë prap’ të hyj në hak?

 

Vishesh vetë e ha ushqim,

Vetë lahesh se je e madhe,

Të keqen, o shpirti im!

O thëllëzë e o sorkadhe!

 

3 korrik – 3 vjeçe mbushe.

Vetëm Perla di shumë gjëra,

Të keqen, moj Pupurushe

Që ne na i mëson të tëra…

 

Më e bukur…, sa më s’ka

Porsi bora – drit’ e pastër

Thua fjalë të mëdha,

Nga buron fjalor i kaltër?

 

Moj më mira në botë

Ti s’e kupton sa  të dua

Ç’ëmbëlsirë kanë, o zot

Ato fjalkëzat e tua…

 

Fjalkëzat si gurrë mjalti

Me fllad pranvere më vinë,

Kur shëtitje dalim detit

Dhe tutje lozin delfinë…

 

 

Vlorë, 03.07.2019

Dashuria është kënga që vetes ia kemi borxh – Cikël me poezi nga GLORIA MINDOCK* – Shqipëroi: Ukë ZENEL Buçpapaj

 

AVENTURË

Shiu godet tokën
me sa ka fuqi, njom dheun,

e pastron, që ajo të fillojë aventurën e radhës.

 

Kur shfaqet dielli, thahet gjithçka,

prapë bëhet siç ka qenë –

kjo ndodh pareshtur dhe përherë.

 

Kështu sillet edhe dashuria. Ditë për ditë dikush

bie në dashuri.

Të mos mashtrohemi nga kjo lumturi…

bota është katastrofë dhe duhet

të luftojmë kundër saj, të mbajmë qëndrim.

Mbijetesa ëmbëlsohet kur ka dhëmbë të përsosur,

Buzagaze, ngjitëse si sëmundjet.

 

Dashuria i sjell buzagazet, i ndalon vrasjet

që kanë ngujuar tokën.

 

Ditë për ditë arma i drejtohet dikujt.

Armët zbrazen ditë për ditë.

Ditë për ditë ka shpërthime, therje me thika, valle hanxhari.

Kurrë nuk sosen këto imazhe.

Rreshtat me arkivole nuk kanë fund. Na i shtien të dridhurat.

 

Dashuria mund të na rilindë, të na dhurojë dhimbje

në bark a në gjoks… të na bëjë mendjelehtë

Dashuria është kënga që vetes ia kemi borxh –

Ejani të dalim në rrugë dhe rruga do të shpaloset para nesh.

 

Trishtimi na zë ndonjëherë.

Mund të zgjohemi nga ankthi

me sy të hapur, pa derdhur lot, përjetësi…

 

Psherëtijmë të lehtësuar.

Nuk jemi vetëm. Veç trupin kishim në gjumë.

 

MOS

 

Mos më thuaj se shkrimi im është aq i gjallë

Sa të ngjethë mishtë ty që rri në banesën tënde të këndshme,

duke shijuar ditën, duke fjetur si qengj gjithë natën.

 

Ti mund ta bësh këtë, të tjerët nuk munden.

 

Shtrirë përdhe mes lëmishteve, pa futur gjumë në sy nga frika,

fshatarët presin vdekjen, mitralozat, thikat,

që t’i dëbojnë nga vatrat.

Gratë përdhunohen, u zhvishen rrobat,

lihen të japin shpirt në lakuriqësinë e vet.

 

Mos më pyet pse shkruaj për tmerret e kësaj bote.

Këtë mund ta bëje edhe ti. Por nuk po e bën.

A mund të përfytyrosh se si do të ndiheshe sikur të ta vrisnin

djalin 5 vjeç a më të vogël, sikur të ta rrëmbenin vajzën

a sikur t’ua këputnin këmbët fëmijëve të tu?

 

Më thuaj se ku shkojnë këta njerëz për të kërkuar ndihmë.

Ti e di ku shkon.

 

Mos më kërko të heq dorë nga të folurit për mizoritë.

Ndoshta një ditë do të më sjellësh ndërmend,

ndoshta një ditë do ta humbësh “mbretërinë” tënde të rehatisë.

 

Nuk kam asnjë urim për ty. Janë rrëzuar të gjitha yjet.

Kape njërin syresh buzë rrugës dhe merru me diçka.

 

DÉJÀ VU

 

Në një shfaqje televizive pashë ndërtesën që pata dashuruar teksa

po shkonte në Vatikan.

 

A është kjo shenjë që më këshillon të hap dyer

me përkushtim të verbër? Por për

çfarë? Për ngjyrën e ndërtesës,

për vjetërsinë, përkanatat?

Për se si duket nga brenda?

A është e bukur apo e shëmtuar si disa nga uniformat

që vishja kur isha e vogël.

Pse dua të kthehem dhe të trokas në derë?

A do të më lejojë ndokush të shikoj zemrën time vjedhurazi?

 

ALPET

 

Nga dritarja e avionit sodit bukurinë.

Alpet vallëzojnë pa më humbur nga sytë.

Këto male janë aq të fuqishme

Sa këtë botë mund ta bëjnë zap, qeleshet prej bore, blindat e tyre.

 

Malet lëvizin dhe shtypin të keqen, ëndërr që e di.

Pikturë që dua ta shoh përjetë.

Dua të jetoj mes tyre…

 

Teksa vështroj me vëmendje, më shfaqet një fytyrë,

Vjen në jetë një çast i shkurtër qartësie.

Zoti i Lum po fluturon në ajër duke zgjatur duart për të kapur avionin.

 

Kur shihet kjo hijeshi, toka zgjohet nga gjumi.

Shumica në këtë botë janë vonuar aq shumë sa nuk mund ta shohin këtë mrekulli.

 

MELODI

 

Për vite të tëra askush nuk arriti të gëzohej.

Bisedat ishin fund e krye pëshpëritje.

Askush nuk arriti të qeshte.

 

Njerëzit në fshat po vdisnin.

Vetëm ecnin si majmunë, vetëm merrnin frymë…

Një nga një të gjithë u dorëzuan në duart e vdekjeve të tmerrshme.

Trupa që kalben, zogj që u futën në gojë duke u zvarritur –

festë.

 

Çfarë do t’ju tregoni fëmijëve tuaj për këtë botë?

Për vdekjen, për diktatorët mizorë, për zhurmat

e armëve që copëtojnë trupa?

Çfarë do t’ju tregoni atyre për thikat që presin fyte

Dhe hanxharët që këputin gjymtyrë?

 

Fëmijët do të qajnë, ju e dini.

 

Çfarë do t’ju tregoni fëmijëve për lulet që nuk

çelin? Gjaku ka përmbytur tokën.

Çfarë do t’ju tregoni atyre për arkivolet e panumërta dhe mungesën

e tokës për varre?

 

A do të keni nge për të fshirë lotët dhe pafajësinë e tyre,

për t’i mësuar të mos çajnë krye, të mbajnë gojën mbyllur dhe shpirtin të vdekur?

Një zbrazëti e tillë do t’ua lëndojë stomakun dhe ata

do t’i shumëfishojnë ulërimat…

Një zbrazëti e tillë do t’i detyrojnë fjalët të heshtin.

Një zbrazëti e tillë do të shkaktojë verbim. A do t’i mësoni

ata për të shikuar?

A do ta vrisni mendjen për çfarë t’u tregoni, apo jo? A do t’ua thoni të vërtetën?

 

Mbi të gjitha, a do t’i mësoni të këndojnë? Duke lënë melodi të bukura

të pushtojnë tokën me hare.

 

Po të dëgjoni me vëmendje… në heshtje, edhe ju do t’i dëgjoni.

 

 

                          Dashuria është kënga që vetes ia kemi borxh

Nga Alisa VELAJ

Gloria Mindock është autore e pesë vëllimeve me poezi. Libri i fundit   “I wish Francisco Franco would love me”, publikuar më 2018 është prodhim i Nixes Mate books. Mindock është themeluese e shtëpisë botuese Cervená Barva Press dhe një prej redaktorëve amerikanë të revistës Levure Litteraire (Francë). Poete e botuar gjerësisht në SHBA dhe jashtë saj, poezia e Glorias është përkthyer dhe botuar në rumanisht, kroatisht, serbisht, gjuhën malazeze, spanjisht, estonisht dhe frëngjisht. Ndër revistat e shumta letrare përmendim: Gargoyle, Web Del Sol, Poet Lore, Constellations: A Journal of Poetry and fiction, Muddy River Poetry Review, Unlikely Stories dhe Nixes Mate Review. Gloria Mindock është nderuar me çmimet Ibbetson Lifetime Achievement Award dhe The Allen Ginsberg Award for Community Service nga Newton Writing and Publishing Center. Mindock është Poetja Laureate e Somerville, MA në vitet 2017 dhe 2018.

Alegoria e udhës vjen e formësohet në poezinë e Gloria Mindock-ut në dy kahje që duken si të përkundërta në një lexim të parë të tekstit, por në fakt kanë për vendmbërritje të njëjtën Itakë. “Dashuria është kënga që vetes ia kemi borxh – / Ejani të dalim në rrugë dhe rruga do të shpaloset para nesh”. Ne njohim rrugët që duhet të ndjekim, ndërsa poetja rrëfen për udhë që duhet të na ndjekin ato ne. Jo qenia që kërkon udhën, por udha që kërkon qenien. Në të dy rastet e përbashkët është rrugëhumbja. Po t’u rreferohemi shkrimeve biblike gjejmë vargun më alegorik të krejt Testamentit te Ri: Jezusi u përgjigj: “Unë jam Udhae Vërteta dhe Jeta. Askush nuk shkon tek Ati përveçse nëpër mua” Alegorizohet për udhën që duhet të ndjekim. Rrugën e të vërtetave që na shpie drejt jetës së vërtetë. Jezusi flet për njerëz rrugëhumbur. Poezia e Mindock-ut për udhë që humbasin njerëz. E përbashkët siç edhe e përmendëm më lart është rrugëhumbja. Po kush është shtegdalja nga kjo çoroditje? “Dashuria është kënga që vetes ia kemi borxh”, pergjigjet Mindock. Kërkimi i udhëve që do të ndjekësh apo i udhëve që do të të ndjekin kërkon kthjelltësi dhe durim. Kërkimi i udhëve që do të ndjekësh apo i udhëve që do të të ndjekin kërkon kthjelltesi dhe durim. Një aventurë plot të papritura, ku moskthjelltësia shpie në drejtime absurde dhe mosdurimi ngjz përkushtime të verbëra. Në poezinë “Déjà Vu” poetja merr rol profetik ndërsa shkruan:“A është kjo shenjë që më këshillon të hap dyer/me përkushtim të verbër?”
            Dashuria dhe përkushtimi përqafojnë së bashku të vërtetën. Atë të vërtetë që bën apel për realitetin tragjik të botës në ditët e sotme. Luftëra të panevojshme diku larg teje dhe fëmijë të sakatuar që sot janë të tjetrit,  por nesër mund të jenë të tutë, të mitë… Tanët mbi të gjitha!!! Duhet të mësojmë të shohim, këmbëngul poetja dhe paralel me veten të mesojmë fëmijët tanë. Para se të jetë tepër vonë. Para se fëmijët e sotëm, ata të pamësuarit,  të shkaktojnë drama të reja tek fëmijët e së nesërmes.“Një  zbrazëti e tillë  do të shkaktojë verbim. A do t’i  mësoni/ata për të shikuar?” Ne të lindurit nga dashuria, ne të pashpirtët që shpikëm luftërat dhe shkatërrimin duhet të jemi mirënjohës që jetojmë në kohën e hirit, ose siç thuhet në Bibel, kohën kur gjërat na dhurohen jo sepse i meritojmë, por sepse Zoti nga dashuria dëshiron të na i falë si shperblesë për shpëtim. If you look (sipas origjinalit, shën i imi ) përkthehet: nëse e kupton kohën e hirit.  Për të mos shkuar drejt shkatërrimit përfundimtar, sepse pikërisht tani për shumë njerëz në botë është tepër vonë. Pra ndiq udhën ose bëhu udhë janë dy kredot kryesore të poezisë së Gloria Mindock-ut.

ESE ME RRËNJË KUTELIANE – Nga THANI NAQO

Ka ndryshuar Moti Letrar, miku im!. Kuteli mbetet rrëfimtari ynë klasik, brilant, dhe bëri ç’kish për të bërë pa mbirë filizi komunizmit shqiptar. Sa filluan të “mbillen” lule artificiale të letërsisë, iu përkushtua përkthimeve nga rusishtja e gjuhë të tjera, aq sa edhe Paustovskin e kutelizoi! Kështu ndodh me talentet e mëdhjenj kur lëvrojnë gjuhën e folur. Ishte domosdoshmëri në kohën e duhur, njëlloj e vyer si dhe të shkruarat e Rilindësave. Por, në shekullin XXI, mendoj ,ka ndryshuar Moti Letrar. Sado që të folurat dialektore e nëndialektore janë kolorit gjuhësor, por ato, mendoj, se duhen përdorur me doza të vogla, aq sa e mban letërsia, përndryshe…Çfarë përndryshe? Kam parasysh veten miku im, sepse e kam aplikuar kutelizmin në disa personazhe në romanin Përgjumje-Iluzione, por jo në të tjerët…Sa për kolorit gjuhësor dhe estetik. Kaq. Teprimi, mendoj, është i dëmshëm. Nëse do t’ia heq “nuk”- un frazës së parë të status idesë, hapen avaze shumë të mëdha, miku im! Kam hallin e vetes, e jo të të tjerëve; megjithëse jam fshatar e qytetar kokëngjeshur me realitet, është guxim prej të marri të fluturosh me mjete rrethanore….Për shembull me fshesa prej shavari, rakite, me ombrella, me tullumbace, e gjer tek….perimet me gjethe…Nuk po përmend emërtimet e tyre botanike se më zemërohen ata/ ato që nuk i kam në listën e miqësisë…E ç’ë pastaj? Fluturimi me mjete rrethanore ka hyrë në modën letrare shqiptare! E ja kështu o Faruk, ta kam fjalën, kësaj here, për Motin Letrar, për atë lloj art letrar që plekset me Motin e Natyrës dhe Motin e Karaktereve, nuk duhen lënë në harresë…Ti e di shumë mirë se këto Mote na ndjekin këmba -këmbës. Lerë ç’thotë Thani i status idesë, ai Odisea me pantallona bluxhins dhe këpucë të bardha atlete, i ka rënë botës tej e ndanë.Eshtë planduar në sofatin e dikurshëm të vendlindjes, enkas për të gjykuar veten e për t’ma mbushur edhe mua mendjen se letërsia është ëndërr e magjishme por, në shumicën e rasteve, mbetet ëndërr e hidhur në gjumin e thellë të harresës…Letërsinë, miku im, njëlloj si ti, edhe unë kam marë me seriozitet, përndryshe nuk do trazoja foletë e grerave, sepse grerat nuk mbledhin mjaltë e as bëjnë dyllë e propolis për të shëruar plagët e letërsisë, por vjedhin kosherret e bletëve…Sidoqoftë, miku im, të gjithë që shkruajmë prozë, duam ose jo, jemi pakëz kutelianë. Pa kutelizëm nuk rrëfen dot, gjë, pa të cilën nuk bëhet as letërsi moderne!
(Sqarim: kjo ese, Me Rrënjë Kuteliane, lindi nga biseda me mikun tim, shkrimtarin Faruk Myrtaj.)

TANGO NETËSH NËN HËNË – Poezi nga ATDHE GECI

Ne banojmë në historinë e njëritjetrit
të përvuajtur, të dhimbshëm, në eros
banojmë mbi plagë të padukshme të
së kaluarës, e të kohës sonë. Shpirt
më thotë mikja; tek zhvishej e krihej
para pasqyrës, e zhveshur jam e lirë,
e zhveshur unë dashuroj shkëlqyer
Shpirt, në dashuri më pëlqen kur ka
hënë dhe yje, rrezet e diellit të ditës
së munguar janë një çast për puthje
Zemër, vetëm t´i mund të ma lexosh
hartën e trupit tim, të mirat e hireve
shih, kam shalët dhe at´mes shalëve,
më të nxehtë se llava e vullkaneve
Shpirt, s´e shtjerrim dot njëri-tjetrin
pirë kemi, sa për të nxitur etjen tonë
dehja është një tjetër akt i pakryer
e dëshiroj shumë bririn mes shalëve
s´është e dosdoshme të jetë qershor
verë apo të jemi në hotel tek plazhi
jam grua e vendit, di të dashuroj në
truallin e tokës sime, me një kusht
këta gjinj të bukur me thithëz pëpjetë
të mos m´i lësh si shegët nëpër degë!…

“Nxehtësi” korriku – Cikël me poezi lirike nga Përparim Hysi

 

1.Kur nuk bën asgjë

Sa e”ëmbël” është që mos bësh asgjë
T’i lëshosh mendimet pa kapistall
Parasysh sheh një”film pa zë”
Ti veç vështron dhe sikur bën “pallë”

Sheh fëmijërinë që kalon zbathur
Pastaj çunak që zë e bubullon
Dhe, sado që tani je flokëzbardhur,
Sheh dashurinë që shpirtin ta trazon.

Fanepsen parasysh  shkëndijimet
Shkëndijime të dy syve vezllues
Të prekshme bëhen përjetimet
Se kujton kohën,kur nuk rrije “sus”.

 
Shkundesh nga “apatia”dhe bëhesh i gjallë
“Asgjëja” zhduket sikur nuk qe
(Po kur “nuk ke bërë asgjë”, more kokëbardhë?)
“Asgjënë” për ty e beson kush nuk të njeh.
 
2.Nuk dalin gërmat e alfabetit
Për timeshoqe,SIKËN!
Nuk dalin gërmat e alfabetit
Ato që do shkruaj për ty.
Jam  me fat dhe nga më të përkëdhelurit
Ndaj për ty,po  e shkruaj këtë poezi.

Kaluan mbi pesëdhjetë  e shtatë vjet
Që jemi bashkë të dy
I vetmi fat që kam patur në jetë
Që unë të zgjodha ty.

Ishte pak nga ZOTI si bekim
(Zoti është lart e poshtë shikon)
Që e bekoi dashurinë
Që,mes nesh, nuk shteron.

U plakëm bashkë e u thinjëm
Po, për ty, dashuria është në shkallë të epërme
Oh, veç me ty unë nuk nginjem
Moj, imja dashuri! E    v e t m e!

   3.  TI
        Sa  e hijshme ishe!  Sa e hijshme!
     Si një  lule gati në lulëzim
Një buzëqeshje dhe sa e gjindshme!
  (Kështu je në timin përfytyrim)
  Ti kishe shkëlqimin e një femre të lumturuar
Se dashuroje dhe ndjeje kënaqësi
Oh,e kujtoj atë kohë moteshkuar!
Se më bëhet sikur po e shijoj tani,
Qenë çaste me të vërtetë romantike
Sa pasionante, aq dhe të zjarrta!
Bëj t’hu, o moj kohë! Ku je, o moj mike?
Se, për mua, ke qenë më e veçanta.

 

4.Syri im

Syri im kullot azat
Mezalla, s’e njeh kufi
Sado dua unë ta bëj zap
Harron që nuk jam i ri.

Pa zë vihet në “përgjim”
(jo kush hyri apo doli)
Pa shiko, mor Përparim
Sa e bukur kjo që foli!

Edhe sulet pas asaj
Pas asaj që është e bukur
As që pyet në e kam kollaj
Në këtë moshë të bëhem turbull.

Syri im gabon në”çmim”
Dhe ma bën mendjen veri
Ndaj, i ziu Përparim
Veç këndon për dashuri.

 

5. U plaka

Ja: u plaka! Po pastaj?
Asgjësend tek unë s’ndryshoj
Se s’e kam hiç kollaj
Pas të bukurës, mbes pa gojë.

Si  i  ri ,prapë kam huqe
Sikur ndizem, lëshoj “xixa”
As që pyes unë nga turpe
Dhe në trup mbushem mornica,

Turrem  tutje pas asaj
Se më del nga koka tym
Sikur prapë e kam kollaj
Si, dikur, mor Përparim.

 
              Tiranë,17 korrik 2019

ERDHI BUZË MBRËMJES – Poezi nga EVGENIJ YEVTUSHENKO (Jevgeni Jevtushenko) Përktheu – FASLLI HALITI

 

Ne shikonim nga dritarja, atje
ku dukeshin
siluetat e zeza të blireve
në thellësi të oborrit.
Psherëtimë:
bora ende s’vinte,
dhe ishte koha, tashmë,
ishte koha …
Dhe bora erdhi,
erdhi buzë mbrëmjes.
Ajo
fluturonte
nga lartësia e qiejve
sipas drejtimit të erës
dhe në fluturim
tretej.

MIRUPAFSHIM, FLAMUR I KUQ – Poezi nga EVGENI JEVTUSHENKO – Përktheu FASLLI HALITI

 

MIRUPAFSHIM, FLAMUR I KUQ

Mirupafshim, flamur i kuq –

rrëshqitur nga Kremlini poshtë
jo siç çoheshe,

i shkathët,

zhele,

krenar,
nën mallkimin tonë

mbi Raishtagun e tymtë,
megjithëse edhe atëherë

rreth shtizës, zbatohej mashtrimi.
Mirupafshim, flamur i kuq…

ishe gjysmë vëlla, gjysmë armik.
Ishe shpresë në transhe

në gjithë Europën,
por ti me mburojë të kuqe

rrethoje GULAGUN
dhe shumë fatzinj

me tutat e burgut.
Mirupafshim, flamur i kuq.

Çlodhu ti,

shtrihu.
Dhe ne do të kujtojmë ata

që s’do të çohen më

nga varret.
Gënjeshtarët ke udhëhequr në masakër,

në kërdi.
Do të të kujtojnë edhe ty-

i gënjyeri ti vetë.
Mirupafshim, flamur i kuq.

S’na solle fat.
Kulloje gjak

dhe ne ty,

me gjak të keqim.
Ja përse tani

s’kemi lotë për të fshirë,
kaq brutalisht fshikulluar

me xhufka të kuqe bebëzat e syve.
Mirupafshim, flamur i kuq…

hapin e parë drejt lirisë
e bëmë spontanisht

mbi flamurin tonë
dhe mbi vetveten,

në luftën e ashpër.
Që të mos shkelej përsëri

”syzja” Zhivago.
Mirupafshim, flamur i kuq…

Hape vetë grushtin
që të shtrëngon përsëri,

duke kërcënuar ende me vëllavrasje,
kur në shtizë

kapet llumi
ose njerëzit e uritur,

të çoroditur nga retorika.
Mirupafshim, flamur i kuq…

Ti valvitesh në ëndërra,
ka mbetur një shirit

në trikolorin rus.
Në duart e kaltërsisë

dhe të bardhësisë,
ngjyra e kuqe, mbase

nga gjaku do të jetë çliruar.
Mirupafshim, flamur i kuq…

hap sytë, flamuri ynë,
mos mashtruesit e flamuajve

mashtrojnë me ty!
edhe për ty

mund të jetë i njejti gjykim që :
plumbat tanë dhe plumbat e huaj

të ta kenë grisur mëndafshin ?
Mirupafshim, flamur i kuq…

Që nga fëmijëria jonë
ne luanim të ”kuqtë”

dhe të ”bardhët” i godisnim fort.
Ne, të lindurit në vendin

që s’është më,
por në atë Atlandidë

ne ishim,

ne dashuronim.
Dergjet flamuri ynë

në pazarin e madh Ismaillovo.
E ”tregëtojnë” me dollarë,

si të mundin.
S’e kam marrë Pallatin e dimrit.

Nuk kam sulmuar Raishtagun.
Nuk jam një ”komanist”.

Por shoh flamurin dhe qaj.

Më 18 korrik 1932 lindi poeti i shquar rus Jevgenij Jevtushenko

VOAL – Evgenij Aleksandrovič Evtušenko (Jevgeni Aleksandroviç Jevtushenko), lindur Gangnus (rusisht: Евгений Александрович Евтушенко?; Zima, 18 korik 1932[1] – Tulsa, 1 prill 2017), ka qenë një poet dhe romancier rus.

Ai lindi më 18 korrik 1933 në Zima (një qytet i vogël në jug-lindje të Siberisë, i ndërtuar në shekullin e 19-të rreth një stacioni në linjën hekurudhore Trans-Siberian), biri i një studenti të gjeologjisë nga Universiteti i Moskës dhe një këngëtareje të mirënjohur të operas me origjinë ukrainase , Zinaida Evtusenko, nga e cila mori mbiemrin e artit. Yevtushenko e kaloi fëmijërinë e tij në Moskë. Vera e vitit 1941, pushtimi nazist i Bashkimit Sovjetik, shpërthimet e para të kryeqytetit kapin familjen në një moment krize: babai, braktis gruan e tij, shkon në punë në Kazakistan në një ekspeditë shkencore. Në vjeshtë poeti i ardhshëm dhe nëna e tij largohen nga Moska, për të marrë strehim në Zima ku do të qëndrojnë tre vjet.

Jeta dhe gjendja e atyre kohërave të vështira janë përshkruar në Dasma e Luftës, Ata janë të racës siberiane, Ballada në një sallam, Ata më kanë bërë fëmijë të hutuar, etj. Pas tërheqjes së gjermanëve, në vitin 1944 Evtušenko kthehet në Moskë me nënën e tij që e lë atë, por, pak më vonë, ajo do të shkojë e të këndojë për ushtarët në front. I braktisur për vete, djali neglizhon studimet e tij, ndërsa ai fillon të shkruajë vargjet e tij të para. Disa vjet më vonë, i përjashtuar nga shkolla, i shqetësuar dhe i etur për të mësuar risitë ekstravagante, Evtušenko u bashkua me babanë e tij në Kazakistan, i cili e mori atë punë në një punëtori në një ekspeditë gjeologjike, me kusht që të mos i zbulonte askujt se ai ishte djali i tij.

Kthehet në Moskë, e gjen nënën e tij të plakur para kohe, pa zërin e bukur të së kaluarës; ajo tani këndon në një kinema në intervalet midis shfaqjeve. Në atë kohë Evtušenko ndau zemrën e tij mes poezisë dhe futbollit. Por, nëse karriera e tij si një atlet përfundon së shpejti, do të jetë një gazetë sportive ku is karrierën poetin. Në vitin 1949, në fakt, redaktori i gazetës “Sovetskij Sport” botoi një artikull në të cilin ai tregoi pasionin e pakursyer të Evtušenkos për dy “sportet”, futbollin dhe letërsinë e tij.

Në të njëjtin vit Evtušenko u regjistrua në Institutin e Letërsisë dhe vazhdoi të shkruante poema lirike, të njohura vetëm për rrethin e miqve dhe kurrë nuk publikoi, dhe të lavdëruara prej atletëve dhe garave të mirëpritura nga shtypi sportiv në vend. Do të vinte patjetër viti 1952 për të botuar librin e parë të vargjeve, Eksploruesit e së ardhmes, të cilin vetë autori e përcakton “jo i lumtur”, por me të cilin ai fiton hyrjen në Unionin e Shkrimtarëve. Në ato vite, inkurajimi i erdhi Yevtushenkos nga disa prej poetëve më të njohur sovjetikë, si Tvardovskij, Semën Isaakovič Kirsanov, Svetlov, Simonov.

Pas vdekjes së Stalinit, me epokën e “shkrirjes”, fama e poetit është afirmuar mbi të gjitha në qarqet rinore. Ai lexoi poezitë e tij në mbrëmje të studentëve dhe në vitin 1955 pothuajse triumfoi nga studentët e Moskës, të cilëve u kishte recituar vargje nga shkallët e universitetit. Kongresi i 20-të i Partisë Komuniste të Bashkimit Sovjetik (CPSU) në mars 1956 shënon një fazë të re në karrierën e Yevtushenko.

Pas dënimit zyrtar të kultit të personalitetit, ai boton një seri poezish kundër “njeriut të çeliktë” dhe burokratëve të cilët ende fshehin trishtimin e diktatorit (poemat Stacioni i Zimës, Trashëgimtarët e Stalinit, Tabela e nxënësve, Frika, Dora e vdekur, Biseda, Fati i emrave, Qyteti i mëngjesit, O, mosmarrëveshjet tona të të rinjve dhe të tjerët). Temperamenti i zjarrtë dhe urrejtja e sinqertë kundër gjithçkaje që shtyp lirinë e njeriut, shtyjnë poetin përtej kufijve të lejuar.

Në pranverën e vitit 1957, pasi ka mbrojtur romanin e Vladimir Dmitrievič Dudincev “Njeriu nuk jeton vetëm me bukë”, që përmban një kritikë të ashpër të burokracisë staliniste, Evtušenko është dëbuar nga Komsomoli nën pretekstin zyrtar të mos pagesës së kontributeve dhe nga vetë Instituti i Letërsisë . Megjithatë, miqësia e anëtarëve të partisë me ndikim dhe Bashkimi i Shkrimtarëve së shpejti i lejon poetit të kthehet në Komsomol dhe Institut, ku, në të vërtetë, ai zgjidhet sekretar i seksionit Rinor Komunist lokal. 1957 shënon fillimin e periudhës së sukseseve më të mëdha të Evtušenkos.

Në këtë periudhë vijnë frymëzimi i fuqishëm poetik, “miqtë e tij politikë” dhe poetja Bella Achmadulina, e cila do të bëhet gruaja e tij, e mbështesin atë. Po atë vit, u takua edhe me Boris Pasternak, i cili përgëzoi poetin e ri. Ai do ta shndërrojë admirimin e tij duke shkruar, me vdekjen e shkrimtarit të madh, poemën Gardh. Përveç kompozimeve të angazhimit civil, Evtušenko shkruan tekstet e dedikuara për gratë e dashura, duke filluar nga Achmadulina, prej së cilës ai do të ndahet, tek nëna, tek miqtë (“Dashuri”, “Për qenin tim”, “Përshëndetje, nënë”, “Lilac” , “Do të vijë i dashuri im”, “Marieta”, etj.).

Në udhëtimin e tij të parë jashtë vendit, në Mynih dhe mbi të gjitha në Paris, poeti e lejon veten të bëjë deklarata jo-konvencionale dhe autorizon botimin në Londër të Autobiografisë (1963), e cila provokon kundër tij një fushatë akuzash të drejtuar nga vetë sekretari gjeneral i Komsomol, Sergej Pavlov. Evtušenko është detyruar kështu të bëjë vetëkritikë, në të cilën akuzon botuesit perëndimorë për falsifikimin e dorëshkrimit.

Një stuhi e re shpërthen pas botimit në Gazetën Literaturnaja të poemës Babij Jar kushtuar shfarosjes së hebrenjve të Kievit (shih Babi Yar). Në një nga takimet midis udhëheqësve të Partisë Komuniste dhe atyre të kulturës, sekretari i përgjithshëm i SHPK-së sulmon shumë poetin, duke e akuzuar atë për të derdhur lot vetëm për hebrenjtë me Babij Jar, pa shtuar një fjalë të vetme zie për rusët dhe Ukrainasit masakruar po njëjtën Kiev. Evtušenko e justifikon veten, duke kujtuar se këto të fundit u eliminuan për shkak se ata i përkisnin rezistencës anti-naziste, ndërsa shfarosja e hebrenjve ishte e motivuar ekskluzivisht nga urrejtja racore.

Pasi ka rifituar besimin e partisë, Evtušenko vazhdon daljet jashtë vendit për të recituar vargjet e tij në qytete të ndryshme evropiane. Por poeti tani ka humbur entuziazmin e ngazëllyer të udhëtimeve të tij të para jashtë vendit, dhe është me një aftësi të kujdesshme dhe agresive që lufton me pyetjet ndonjëherë të fshehta të publikut. Në Romë, kur e pyetën nëse e njeh “Samizdat” (dmth. Shtypjen klandestine të veprave që nuk botohen nga botimet zyrtare), ai nuk e mohon ekzistencën e tij, por thekson se kjo iu ndodh shkrimtarëve më pak të talentuar të refuzuar nga publikimet zyrtare.

I pyetur për fatin e poetit leningradas Josif Brodskij, i dënuar me tre vjet kamp përqendrimi për “parazitizëm”, pasi nuk donte të pranonte një punë në edicionet sovjetike, Yevtushenko përgjigjet se Brodski është një poet me vlerë që, kur të kthehet në liri, publiku perëndimor do ta harrojë atë plotësisht (në vitin 1987 Brodski do të shpërblehet me çmimin Nobel për letërsi). Shumë krijime datojnë në këtë udhëtim në Evropë.

Vitet pasuese poeti u angazhua në udhëtime të shumta: Lindja e Mesme, Afrika, Shtetet e Bashkuara, Amerika Latine. Ai tani ka marrë rolin e ambasadorit itinerant të letërsisë zyrtare sovjetike. Krenar për të mbajtur pasaportën e vendit që udhëheq luftën e të varfërve dhe të shtypurve në xhepin e tij, poeti shpreh vëmendjen e tij ndaj botës, pasionin e tij për njeriun. Këto janë ndjenjat që shfaqen në krijimet e dedikuara për vendet e vizituara; e fundit nga këto, të raportuara këtu, janë fragmente nga një poezi ende e skicuar në udhëtimin në Amerikën Latine të bërë në vitin 1971: Lotët e të varfërve, Çelësi për të komanduar.

Për qindvjetorin e lindjes së Leninit, në revistën Novyj Mir të prillit të vitit 1970, Evtušenko boton një poemë të gjatë me titull Universiteti i Kazanit (ku Lenini ishte student), në të cilin, duke iu referuar historisë së universitetit të famshëm, iu ofron lexuesve një përmbledhje e historisë patriotike me evokimin e figurave të revolucionarëve, shkencëtarëve, shkrimtarëve, politikanëve. Në gusht të vitit 1970, në revistën Belarusian Neman, Evtušenko boton poemën Nën lëkurën e statujës së Lirisë, ku, duke kujtuar takime dhe biseda me personalitete nga bota politike dhe kulturore amerikane, ai sulmon njerëzit dhe institucionet e asaj shoqërie.

Në maj të vitit të ardhshëm, ai përpiqet të sjellë në skenë përmbajtjen në një dramë me titull të njëjtë që gjykohet në teatrin Taganka në Moskë, por që nuk merr autorizim për t’u prezantuar në publik. Pas dhënies së Çmimit Nobel për Aleksandër Solzhenicyn, Evtušenko boton në literaturën Literaturnaja Rossija (Nëntor 1970), një poemë kushtuar 90 vjetorit të lindjes së poetit Aleksandër Blok, titulluar Për ju, që nuk i shtrëngoi duart me Blokun. Me rastin e vdekjes tragjike të tre kozmonautëve sovjetikë Dobrovolsky, Pacaev dhe Volkov në Soyuz 11 në qershor 1971, një poemë nga Evtušenko dedikuar kujtesës së tyre botohet në Pravda, pranë deklaratës zyrtare.

Poeti, pak javë më vonë, është personaliteti i vetëm i kulturës sovjetike që shkon t’i bëjë homazh trupit të Nikita Chruščev, në indiferencën e përgjithshme të rezervuar, nga bota zyrtare e vendit të tij, tek ish-sekretari i partisë dhe kreu i qeverisë. Menjëherë pas udhëtimit në Vietnamin e Veriut, ku ai shkruan vargje që përcaktojnë udhëheqësit kinezë si “vëllezër mosmirënjohës”, Evtušenko vizitoi Shtetet e Bashkuara dhe në shkurt 1972 u prit nga Richard Nixon në Shtëpinë e Bardhë. Në Itali ishte, midis viteve gjashtëdhjetë dhe tetëmbëdhjetë, shkrimtari sovjetik ndoshta më i përkthyer dhe i njohur.

Yevtushenko botoi në prozë vepra të tilla si: Vendi i manave (Jagodneye mesta, 1981), Ardabiola, Mos vdis para se të vdesësh (Ne umiraj prezde smerti). Në 1980 libri i tij i fotografive u botua në Angli: si fotograf ai ekspozonte në shumë qytete, si në Rusi dhe jashtë saj. Si drejtor i filmit ai ka drejtuar: Asilo d’infanzia (Detskij sad, 1984), për të cilën gjithashtu ka shkruar skenarin.

Ai gjithashtu ka shkruar skenare për: Unë, Kuba (Ja, Kuba), funeralin e Stalinit (Pochorony Stalina). Atij u dha çmimi Znak Poceta në Rusi dhe më 1991 nga Komiteti i Hebrejve Amerikanë një medalje për aktivitetet e tij në mbrojtjen e të drejtave civile. Që nga viti 1993 ka qenë profesor i letërsisë ruse në Universitetin e Tulsa (Oklahoma), nga ka marrë një diplomë nderi. Poeti u njoh për edicionin XVII të Çmimit Librex Montale i cili u dha më 5 qershor 2006 dhe më në fund mori në Itali çmimin e karrierës së Festivalit Ndërkombëtar të Poezisë të Vercellit më 2007 dhe më 2008 ai ishte një mysafir nderi i Festivalit Ndërkombëtar të Shkrimtarëve dhe Rinisë të Novaras.