VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Më 10 korrik 1509 lindi Gjon Kalvini, reformues i madh i krishterimit evropian, pararendës i kapitalizmit

By | July 10, 2018

Komentet

Foto e ditës: Patrulla ajrore zvicerane

Copyright Schweizer Luftwaffe/ZEM/Y. Barthe

Patrulla e Zvcrës u themelua më 22 gusht 1964. Ideja e krijimit të një ekipi demonstrues i përbërë nga pilotë profesionalë daton që nga viti 1959. Në atë kohë, Ekipi Mbikëqyrës (Sq VV) u emërua në fakt nga Departamenti Federal i Ushtrisë (DMF) për të trajnuar një patrullë të dyfishtë të përbërë nga katër avionë për qëllime demonstrimi. Formacionet e para fluturuan mbi avionin luftarak britanik Hawker Hunter Mk 58.

Shoqata Zvicerane e Aeronautikës  dhe Hapësirës i ka dhënë Patrouille Suisse AEROSUISSE AWARD 2017, një mirënjohje për meritat e mëdha për botën e aviacionit zviceran dhe hapësirës. “Si një ambasador i vlerave zvicerane dhe vetë Konfederatës Zvicerane, Patrouille Suisse promovon magjepsjen e fluturimit, shërben si një shembull dhe jo më pak përforcon imazhin pozitiv të Forcave Ajrore”: Kështu juria e motivoi dhënien e çmimit.

 

 

Më 8 gusht 1981 lindi Roger Federer, kampioni më i famshëm zviceran i sporteve në botë

VOAL – I lindur në Basel (Zvicër) më 8 gusht 1981, Roger Federer është kampioni më i famshëm zviceran i sporteve në botë. Në fushën e tenisit është gjithmonë e pamposhtur.

Tenisti zviceran filloi karrierën e tij profesionale duke u bashkuar me ATP në vitin 1998, në moshën 17 vjeçare.

Roger Federer është vetëm njëzeç kur arrin në çerekfinale të French Open dhe Wimbledon.

Në Angli në çerekfinale ai madje mundi përbindëshin e shenjtë Pete Sampras, duke iu dhënë fund rekordeve të tij të 31 fitoreve radhazi në Wimbledon. Prej këtu, imazhi i Federerit është projektuar në tenis në mbarë botën.

Në vitin 2003 ai fitoi katër ndeshje Davis Cup për Zvicrën pa humbur kurrë një set. Megjithatë, ai u mposht nga Lleyton Hewitt në sfidën vendimtare për aksesin në finale.

Para se të merrte pjesë në Wimbledon, zvicerani gjithashtu fitoi katër turne ATP.

Dhe më 6 korrik 2003 ka një arritje historike: ai është i pari zviceran të fitojë garën individuale të meshkujve në Wimbledon, duke mposhtur australianin Mark Philippoussis (Vota: 7-6, 6-2, 7-6).

Në fillim të vitit 2004 vjen titulli i dytë Grand Slam në Australian Open. Në korrik ai fiton përsëri në Wimbledon, duke mposhtur Andy Roddick (4-6, 7-5, 7-6, 6-4) të talentuar. Në të njëjtin vit fituar US Open, duke mundur Hewitt (6-0, 7-6, 6-0), duke u bërë kështu lojtari i parë në histori të fitojë katër finalet Grand Slam brenda vitit. Që nga viti 1988, me Mats Wilander, askush nuk kishte mundur të fitonte tre tituj Grand Slam në një vit të vetëm.

Loja e gjithanshme, e bërë nga të shtëna të fuqishme dhe të sakta, të aftë për të sulmuar si të zbresin në rrjetë në fluturim, e bën Federerin një nga atletët më të mirë të këtij sporti.

Në vitin 2005 Roger Federer fitoi shtatë tituj, duke përfshirë 4 Master Series (Hamburg, Indian Wells, Miami dhe Cincinnati), Wimbledon (për herë të tretë në një rresht) dhe US Open. Kështu numri i titujve të Slamit të pushtuar është 6. Të katër Master Series fitoi në të njëjtën sezon janë një rekord të përbashkët me spanjolli Rafael Nadal, një tjetër kampion antagonist tij bashkëkohore dhe shefi në fushë vetëm në të cilën Federer nuk duket të jetë në gjendje të shkëlqejnë: balta.

Në vitin 2006, Federer fitoi Australian Open, titullin e tij të shtatë Grand Slam, duke mundur qipriotin Markos Baghdatis surprizë (5-7, 7-5, 6-0, 6-2) në një lojë nga 2 orë dhe 48 minuta. E 14 majit arriti në finale në turneun ATP në Romë: në një lojë të mrekullueshme ku ju merrni të ketë në dispozicion pikën e tretë të ndeshjes, Federer humb të rivale Rafael Nadal në ndeshjen e gjatë zgjati pesë orë dhe përfundoi vetëm në shkrirje pushim prej 5 shtatorit .

Nadal takohet përsëri në finale në Wimbledon dhe e rreh atë në 4 grupe (6-0, 7-6, 6-7, 6-3). Fitues kundër Richard Gasquet në raundin e parë të Wimbledon 2006 Federer çoi në 42 fitore të tij të njëpasnjëshme në bar, duke tejkaluar Bjorn Borg suedez. Record e cila më pas është përmirësuar si fitues të turneut Federer barazuar rekordin si dhe nga 4 English bar tituj radhazi Wimbledon, Bjorn Borg (1976-1979) dhe Pete Sampras (1997-2000), duke arritur një total prej 8 Slam fituar .

I nënti gjithmonë arrin në vitin 2006, në fillim të shtatorit, duke rrahur në SHBA. Hapni indigjene Andy Roddick. Federer bëhet i pari në histori për të arritur dy treshet e njëkohshme në Wimbledon dhe në SHBA. Hapur, i pari edhe në gjendje për të fituar dy herë të paktën 3 slams për sezonin (në 2004 dhe 2006).

Në vitin 2007, ai kapërcen Nadal në pesë grupe, duke barazuar rekordin e Borg në Wimbledon.

Vitin e ardhshëm Wimbledon do të jetë skena e një finale epike: edhe një herë Federer lufton me kundërshtarin spanjoll. Pas pesë tituj të njëpasnjëshëm, zviceranët humbur për Nadal në një ndeshje pezulluar nga shiu ndonjëherë, zgjati 4 orë e 48 minuta: Federer humbi dy grupe e parë, rikthim, anulon tri pikë ndeshje, pastaj në fund të rrahur 9-7 në setin e pestë.

Në prill 2009 ai njoftoi se gruaja e tij Mirka (ish-lojtare, menaxheri i burrit të saj) është shtatzënë: gjatë verës ai do të bëhet një baba. Ndërkohë, në fillim të qershorit, Roland Garros fitoi për herë të parë, duke mundur Soderling të Suedisë në finale (i cili kishte rrëzuar Nadal në befasi); me këtë turneu të 14-të Slam, zvicerani thyen rekordin e Pete Sampras. Ai tejkalon në fillim të korrikut, kur fiton Wimbledonin duke mundur amerikanin Andy Roddick në një nga më të gjatë në historinë e fundit të turneut (përfundon 16-14 në setin e pestë). Në fund të muajit lindin dy binjakë: Myla dhe Charlene.

Roger Federer në vitet 2010

2011 është një vit i errët, megjithatë në fund të nëntorit është fitues për të gjashtën herë i Masters në Londër, ai vendos një rekord historik duke tejkaluar numrin e fitoreve në këtë turne, çka ishte ndarë me Ivan Lendl dhe Pete Sampras. Dhe emri i Federer bashkohet përsëri për Sampras në korrik të vitit 2012, kur ai ishte i barabartë me rekordin e shtatë fitoreve të Wimbledonit: tridhjetë vjeç, kampioni zviceran gjithashtu kthen numri 1 në renditjen ATP.

Në Lojërat Olimpike të Londrës 2012 ai fitoi medaljen e argjendtë. Dhe “medalja e dytë olimpike e arit në Pekin në vitin 2008, fitoi në dyshe në shoqërinë e bashkatdhetarëve të tij Stanislas Wawrinka.

Në 2015, në turneun australian në Brisbane, arrin kulmin e 1000 fitoreve të karrierës. Në historinë e tenisit, vetëm dy ishin mbërriti para Roger: Jimmy Connors (1253) dhe Ivan Lendl (1071).

Më 21 janar 2016 Grigor Dimitrov mundi Australian Open dhe të bëhet lojtari i parë mashkull të fitojë 300 ndeshje në Grand Slam. Pak ditë më vonë ai arrin në finale dhe luan për herë të njëzetë, kundër Rafael Nadal. Roger Federer fitoi grupin e pestë dhe, në moshën 35 vjeç, fitoi çmimin e tij të 18-të. Por 2016 përfaqëson për atë një tmerr, ku ai nuk mund të qëndrojë në nivelet e tij të zakonshme. Kthehet në vitin e ardhshëm, kur në mes të korrikut, pjesëmarrja e saj e 11  në Wimbledon për herë të 8-të.

Më 10 korrik 1509 lindi Gjon Kalvini, reformues i madh i krishterimit evropian, pararendës i kapitalizmit

VOAL – Në gjysmën e parë të shekullit të gjashtëmbëdhjetë datojnë reformuesit më të mëdhenj të krishterimit evroan: John Calvin (Gjon Kalvin) dhe Martin Luter.

Calvini, megjithatë, ndryshe nga Luteri, donte krijimin e legjislaturës së një shoqërie të kapitalizmit të egër, ndërkohë që Luteri ishte i kufizuar për të marrë parasysh aktivitetin tregtar të borgjezisë si një aspekt të shoqërisë feudale që nevojitet për t’i dhënë më shumë hapësirë, por gjithmonë brenda kufijve të feudalizmit.

I lindur më 10 korrik 1509 në Noyon (Francë) Calvini shpejt u largua nga Kisha në mënyrë të vendosur, i bindur se lumturia e përjetshme është e destinuar për disa të zgjedhur dhe që jepet vetëm me anë të hirit të Perëndisë. Ai ishte gjithashtu i bindur se pas vdekjes, fati i shkuarjes në qiell ose në ferr ishte tashmë i paracaktuar. Ithtarët e tij gjithmonë kanë qenë të kufizuar për të shpenzuar jetën e tyre duke punuar, duke pritur një shenjë hyjnore.

Sipas mendimit të Calvinit, puna ishte e barasvlershme me lëvdatat ndaj Perëndisë. Calvini e shikonte punën si mënyrë për të lavdëruar Perëndinë dhe për të shprehur dukshëm në qëndrueshmërinë e besimit dhe bazimit të saj në hiret hyjnore. Vetëm nëse varen nga e mira e përbashkët, pasurimi dhe fitimi pasues konsideroheshin të drejta. Në këtë kuptim, Calvini konsiderohet pararendës i kapitalizmit. Puritanët e Evropës veriore ishin dishepujt e parë të Calvinit, për të ndjekur shembullin e diktuar nga teologu francez, duke përdorur një mënyrë jetese të drejtuar me kujdes, seriozitet, moderim dhe të bazuar vetëm në punë.

Edhe ekonomisti gjerman dhe sociologu Max Weber në librin e tij “Etika Protestante dhe Shpirti i Kapitalizmit” shpesh flet për marrëdhënien midis fitimit dhe kalvinizmit. Puna prodhuese sipas Calvinit, u bë një formë e lutjes, një ofertë për Zotin ndaj pasigurive të tyre. Por edhe sipas teologut dhe humanistit ishte e drejtë për të dalluar fajdet, me të cilat ata e shtypin dhe e vidhnin të varfërin, nga kredia, interesi dhe investimet produktive. Sipas Calvinit, edhe vetë feja u konsiderua gjithashtu parimi i vetëqeverisjes në sjelljen e përditshme.

John Calvini vdiq në Gjenevë më 27 maj 1564.

Miti i Hajdit – historia e romanit zviceran më të lexuar në botë

VOAL – Hajdi (Heidi) prej dhjetëra vitesh është ambasadorja më e mirë e Zvicrës në të gjithë botën. Më e njohur edhe se Vilhelm Teli dhe se çdo helvet tjetër i famshëm, të gjallë apo të vdekur, ajo përbën rastin e një personazhi të një romani që është më famshëm se autorja e tij. Gjëja kurioze është se shkrimtares më të lexuar zvicerane në botë nuk ia kujton më kush emrin.


Heidi me Shirley Temple, 1937

Me botimin e Heidi, më 1880, u bë simbol i “locus amenus”. Suksesi i zbulimit magjepsës të peizazhit alpin në fund të Shekullit të 19-të është tashmë një mit, falë edhe shkrimeve të dy autorëve zviceranë të Shekullit të 18-të: Albrecht Von Haller e Jean-Jacques Rousseau.


Heidi, Anuk Steffen 2015

Fenomen global, Heidi, është imponuar si një ikonë planetare e malit. Libri është në fakt një best-seller i mirëfilltë dhe ka shitur 50 milionë kopje. Përkthyer në pesëdhjetë gjuhë, vjen pas “Biblës” dhe “Don Kishotit”, e, në letërsinë për fëmijë krahasohet vetëm me “Pinokun”.


Heidi, Emma Bolger, 2005

I habitshëm është suksesi në Japoni, prej nga vjen seria e kartonëve të animuar më e famshme kushtuar Heidit. Në atë vend libri i Spyrit është ribotuar me qindra herë, njëzet e një herë është përshtatur në versionin manga, njëzet botime të ilustruara. Atje është edhe fshati Heidi, një kënd i vogël i Zvicrës në tokën japoneze.

Heidi, ilustrim nga Rudolf Münger

Si ka lindur suksesi botëror i zviceranes së vogël? Si është lexuar e si është sjellë në ekranin e madh e të vogël bota e saj? Si është sakrifikuar për hir të veprës autorja Johanna Spyri (Johana Shpyri)? Një gërmim në indentitetin zviceran nëpërmjet zërit fëminor të një vajze të vogël dhe guximtare. rsi

Johanna Spyri (Zentralbibliothek, Zürich)

Alex Frei, Rekordmeni i Zvicrës: Jam krenar për Xhakën dhe Shaqirin

Në mbrojtje të Xhakës dhe Shaqirit për çështjen e shumëpërfolur të festës me simbolin e shqiponjës ka dalë së fundi një personalitet shumë i rëndësishëm i futbollit zviceran, ish-sulmuesi rekordmen Aleksandër Frei, autor i 42 golave në 84 ndeshje.

Jo vetëm që ka dalë në krah të dy shqiptarëve, por ai ka theksuar se është shumë krenar për ta:

“Natyrisht, nuk ishte veprimi më i mençur i Kupës së Botës festa e Xhakës dhe Shaqirit, por kjo temë është pak më e thellë. Unë jam krenar për ata dy djem që luajnë për Zvicrën. Këto gjëra kanë ndodhur në gjenerata të ndryshme.

Në vitet ’80 kanë luajtur lojtarë si Sulser, Egli, Burgener ose Herman, pastaj erdhën lojtarët me origjinë turke, italiane dhe afrikane. Ju i kujtoni Sforcën, vëllezërit Murat dhe Hakan Jakin, apo edhe Nkufo. Tani kemi shumë lojtarë me origjinë shqiptare dhe është logjike që ata gëzojnë ashtu, nuk kanë pse ta fshehin. Është një zhvillim normal.

Ky është një reflektim i shoqërisë evropiane, popujt po bëhen gjithnjë e më shumë të përzierë. Shikoni italianët në Zvicër. Edhe shqiptarët, ashtu si ata, janë plotësisht të integruar në jetën e përditshme. Por në shtëpi ata ende jetojnë me kulturën e vendit të tyre. Këtu nuk ka asgjë të keqe. Kështu ka qenë edhe rasti i vëllezërve Jakin apo Sforcës, që flisnin në gjuhën turke apo italiane në shtëpi.

Për çdo lojtar ekipi kombëtar është shumë i rëndësishëm. Rëndësi ka që Zvicra të ketë sukses dhe për këtë Xhaka, Shaqiri dhe të tjerë po na ndihmojnë. Ata bëjnë gjëra të mëdha në fushë, kjo është më e rëndësishme se këndimi i zjarrtë i himnit kombëtar.

Jam krenar për ta. Në fushë ishin katër lojtarë të Bazelit, me të cilët kam luajtur: Xhaka, Shaqiri, Shar dhe Somer. Ishin edhe Akanji dhe Embolo, por për ta isha shumë i vjetër të luaja. Rëndësi ka t’i trajtojmë mirë të gjithë dhe jo të merremi me origjinën e tyre.

 

 

Fitorja sportive, krenari kombëtare edhe për Zvicrën, edhe për shqiptarët! – Nga Elida Buçpapaj

Prej dje komentuesit e ndeshjes dhe shtypi e mediat zvicerane, kanë përmendur  simbolin e shqiponjës me dy koka që bënë me gjestikulacion pas golave Granit Xhaka dhe Xherdan Shaqiri. Këtë simbol për solidaritet e ka bërë edhe Lichtsteiner, kapiteni i kombëtares të Zvicrës!

Dhe për t’i paraprirë çdo paragjykimi për simbolin shqiptar është reaguar menjëherë.

Tages-Anzeiger sjell fjalët e trajnerit të kombëtares kroatit Vladimir Petkoviç: “Shqipëria, Kosova? Kjo gjë nuk është një çështje. Këtu në Kaliningrad, Zvicra luan kundër Serbisë. Futbolli nuk është politika.” Ky ishte mesazhi që ekipi kombëtar zviceran dëshiron të vendosë përpara ndeshjes.”

Pastaj ndeshja doli sikur dihet. Dy golashënuesit ishin Xhaka dhe Shaqiri.

Për shqiptarët Xhaka dhe Shaqiri ishin vetë shqiponja në flamur!

Pa lidhje me politikën por me lidhje me krenarinë kombëtare!

Për 20 Minuten, më të lexuarin gratis në Zvicër, dhanë shpjegime të tre, Kapiteni i Kombëtares zvicerane dhe dy golashënesit:

“Ishte thjesht emocion, nuk dua të diskutoj politikën”, tha Xherdan Shaqiri.

Granit Xhaka u shpreh “Shqiponja me dy koka nuk ishte një mesazh ndaj kundërshtarit, ishte një përshëndetje për njerëzit nga e kanë prejardhjen prindërit e mi, për ata që më përkrahin si fansa. Ishte emocion i pastër, nuk ishte një reagim i vetëdijshëm “.

Edhe Kapiteni Stephan Lichtsteiner ka dhënë shpjegimin e tij: “Nuk mendoj se zviceranët kanë një problem me të, sepse ne e dimë se ata janë me shtetësi të dyfishtë. S’ka lidhje me provokim. Si kapiten, nuk kam asnjë problem me këtë. Kishte kaq shumë tension dhe unë mendoj se është e drejtë ta kremtojmë atë gjerësisht.”

Më bukur atë që ka ndodhur e përshkruan portieri i kombëtares zvicerane Yann Sommer: “Përpara ndeshjes si skuadër ne thamë se në një ndeshje futbolli nuk mund të flitet për asgjë tjetër veç për futboll. Dhe ne nuk deshëm që të flisnim për asgjë tjetër. Por ne nuk mund të gjykojmë për gjëra që nuk kemi qenë asnjëherë dëshmitarë më parë sikur kjo që ndodhi. Këtu futen edhe emocionet”

Sommer ka shumë të drejtë!

E cili fallxhor parashikoi se do të shënonin duke përcaktuar fitoren e kombëtares zvicerane dy zvicerano-shqiptarë?

Për fitoren e Zvicrës u gëzuan dhe u bënë fansa të gjithë shqiptarët.

Pse provokim qenka ky?!

Jo nuk ka si të jetë provokim.

Zviceranët u çmendën prej gëzimit se skudara e tyre fitoi, edhe shqiptarët u çmendën prej gëzimit se Zvicra fitoi dhe dy golat i bënë dy shqiptaro-zviceranë.

Shqiponja dykrenore është simboli kombëtar i shqiptarëve, i një kombi që ka vuajtur dhe vazhdon e vuan. Shqiptarët kanë përjetuar drama e tragjedi nga ish-pushtuesit, nga diktaturat, por sot edhe nga mungesa e standarteve të demokracisë, ndërsa Graniti dhe Xherdani, si përfaqësues të rinisë shqiptare, janë arsye për t’u emocionuar. Kur ka rini të motivuar si Graniti dhe Xherdani, ka shpresë edhe për vendet nga e kanë prejardhjen lojtarët dhe shqiponja dykrenore.

Zvicra është shteti model për shqiptarët, ku ata kanë gjetur strehë dhe sukses, prandaj e duan Konfederatën Helvetike. Lojtarët shqiptarë që luajnë me kombëtaren, duan t’i japin Zvicrës atë çka kanë marrë prej saj. Zvicra i bëri ata që janë dhe ata ia shpërblejnë me dashuri, pasion dhe përpjekje maksimale për të siguruar fitoren.

Dhe fitorja deh, edhe kur nuk ke pirë, fitorja deh, pa marrë parasysh se je zviceran apo shqiptar!

Fitorja sportive e Zvicrës është krenari kombëtare legjitime edhe për zvicranët, edhe për shqiptarët!

S’ka koment tjetër!

Mirupafshim nga stratosfera! – Nga Elida Buçpapaj dhe Skënder Buçpapaj

Një Boeing 747 djeg rreth 10 – 11 ton karburant në orë, afërsisht 4 litra karburant çdo sekondë. Avioni mund të mbajë deri në 238 604 litra karburant. Një avion jumbo (Boeing 747- 400) që fluturon nga Londra në Nju Jork djeg rreth 70 000 litra ose 70 tonë karburant. Imagjinoni sa fluturime ka në ditë në 365 ditë të vitit. Imagjinoni se sa nevojë ka për lëndën djegëse me prejardhje fosilore që ndot ambientin, qiejt, detet, rrugët.
Njeriu duhet të kthehet në zog që të jetojë e të ngopet me oksigjen të pastër nëpër pyje!

Por ka edhe një zgjidhje tjetër!

Është energjia e pastër që vjen prej perëndisë së Diellit!

Energjia diellore, e pakushtueshme, e pashterrueshme, eternel.

Zvicra është një nga vendet pioniere në kërkim të zgjidhjeve për zëvendësimin me energji diellore e të llojeve të tjera të rinovueshme të energjive të ndotura, shpesh shkaktare të konflikteve, të padrejtësive apo katastrofave të tmerrshme natyrore dhe njerëzore.

Si pjesë e APES ne kemi patur fatin të takohemi me kokat e këtyre projekteve madhore që kanë tejkaluar edhe fantazinë e Zhyl Vernit. Ndërmjetësues të shkëlqyer kemi Presence Suisse.

Mediokriteti shqiptar krenohet kur takohet me politikanët e korruptuar të shtetin amë e rrethinë, ne krenohemi që jemi takuar me figura të gatshme për sakrificë sublime me qëllim që njerëzimi të hedhë hope gjigande!

Mendoni pak, sikur në një të afërme jo të largët, energjia diellore të përdoret në të gjitha fushat e jetës! Mendoni sa më të kaltër do të jenë qiejtë, sa më i pastër do të jetë ajri nga ndotjet që sot janë shkaktare të sa e sa sëmundjeve!

Destinacioni i grupit tonë të gazetarëve ishte Payerne, një aeroport ushtarak i Zvicrës, ku SolarStratos ka ekipin e vet për të vënë në jetë një ëndërr: Fluturimin me avion diellor në stratosferë në mbi 25 mijë metra lartësi!

Payerne nuk është i panjohur për ne, përkundrazi, kemi qenë këtu edhe disa vjet më parë, pikërisht në shtatorin e vitit 2014 për t’u takuar me ekipin e Bertrand Piccard dhe Andre Borschberg. Në atë reportazh kemi shkruar se të dy ata janë heronjtë e milenarit të tretë. Projekti u tyre njihej me emrin Solar Impluse dhe Solar Impulse 2 e synonte ushtëtimin e parë rreth botës me avion me energji solare, mision që do ta realizonin dy vjet pas takimit tonë, më 26 korrikun e vitit 2016!

Katër vjet më vonë ne u takuam në të njëjtin vend me një hero tjetër të njerëzimit. Ai është Raphael Domjan, zvicerani 46 vjeçar nga Neuchatel. Projekti i tij njihet me emrin SolarStratos dhe synon të fluturojë me avion solar në lartësitë mbi 25 mijë metra!

Kur u takuam bashkë, Domjan posa ishte kthyer nga Rusia, ku kish kontaktuar me një firmë që do të përgatisë kostumin e tij special për lartësi të tilla.

Projekti Solar Stratos ndahet në tri faza. Sivjet Raphael Domjan do të kryejë në shtator një fluturim në lartësitë deri dhjetë mijë m, në vitin 2019 deri më 16 mije m, ndërsa në vitin 2020 mbi 25 mije m.

Është një fluturim i pandodhur kurrë më parë.

Për të krijuar një idé le të sjellim disa të dhëna.

Fluturimi me avionë bëhet në zonën e troposferës që shkon deri në 10 mijë metra lartësi. Bertrand Piccard ka fluturuar në vitin 2016 me Solar Impulse deri në 9420 metra lartësi; Avionët e linjave fluturojnë në troposferë në lartësi që shkon rreth 10 mijë metra, jetët privatë arrijnë të fluturojnë deri 12 mijë m, ndërsa Mig-25 dhe XB-70 Valkyrie janë avionë supersonikë ushtarakë përkatësisht rus dhe amerikanë që fluturojnë në lartësitë mbi 20 km me shpejtësi mbi 3000 km/orë.

Ndërsa Raphael Domjan me avionin e tij SolarStratos me energji të rinovueshme diellore në vitin 2020 do të fluturojë në lartësitë mbi 25 mijë m duke i sfiduar edhe avionët supersonikë ushrarakë!

Energjia diellore është energji e rinovueshme! Energjia e rinovueshme sigurohet nga burime të ripërtëritëshme, të pasosura, sikur energjia diellore është edhe era, shiu, nxehtësia gjeotermike etj

Po kush është Raphaël Domjan!

Raphaël Domjan është një eko-eksplorator, eksplorues ekologjist, ai është pilot avioni dhe helikopteri, zhytës, parashutis, alpinist, ëndërrimtar, aventurier.

Doni më të dini për të?

Në vitin 2001 ai është bashkëthemelues i Société Horus Networks Sàrl, të parit web me energji diellore në botë.

Bertrand Piccard dhe Andre Borschberg bënë një fluturim horizontal, rreth botës qark me avionin diellor, ndërsa Raphaël Domjan do të fluturojë vertikalisht drejt së panjohurës!

A nuk ngjan se ndërmarrja e tij është edhe më guximtare!

Në stratosferë nuk përdoret dot parashuta!

Gjithsesi në bisedimin tonë me të, kur erdhi puna e rrezikut, ne i thamë Raphaël Domjan se jemi shans për të sikur ishim edhe për Bertrand Piccard dhe Andre Borschberg!

Dhe urojmë me gjithë zemër që të jemi!

Më 2005 ai ishte i pari që lancoi projektin e tij me energji solare.

Midis 2010 deri më 2012 ai kreu të parin udhëtim rreth botës në 585 ditë duke përshkuar 60 mijë km me katamaranin PlanetSolar që lëvizte me energji diellore.

Më 2014 ka lançuar projektin e tij SolarStratos për të fluturuar me avion me energji diellore në stratosferë.

Raphael Domjan është një hero i njerëzimit, sepse ai riskon për të arritur dikund ku nuk ka arritur kush deri tani duke eksperimentuar një burim të pastër energjie që, kur të përdoret masivisht, do ta nxjerrë njerëzimin në dritë.

Në majin e vitit 2016, në kaudrin e projektit SolarStratos të Raphaël Domjan u lëshua nga Châtel-Saint-Denis (FR) për në stratosferë në lartësinë 35.5 mijë metra një balonë me panele diellore fotovoltaike me qëllim që të analizohej reagimi i stratosferës ndaj tyre. Balona u nis në orën 9:45 dhe u kthye pak pas orës 12:00 në distancë 23 km nga vendi ku u lançua. Në balonë ndodhej verë e bardhë nga Neuchâtel, disa matës për të kuptuar se në çfarë lartësie do të avullonte dhe një lopë Happy Lilly, simbol i Presénce Suisse.

Për të treguar shkallën e rrezikut po kujtojmë faktin se trupi i njeriut për shkak të presionit të ulët në lartësitë 19 mijë metra lartësi kthehet në lëng fluid, salivë, pa marrë parasysh se temperaturat janë minus 50 gradë Celsius. Në stratosferë temperatura shkon në minus 70 gradë celsius, prania e ozonit është masive, ndërsa radiacioni kozmik etj e shtyjnë avionin dhe pilotin në limite.

Sa për energjinë, energjia sigurohet edhe gjatë fluturimit ne sajë të paneleve te qelizave fotovoltaike, që thithin parreshtur energji diellore dhe shërbejnë si rezervuare për avionin SolarStratos.

Raphael Domjan në lartësitë stratosferike do të ndeshet me shumë të panjohura dhe vështirësi. Veshja e tij do të jetë e përshtatëshme për fluturime ndërhapsinore por nuk dihet ende se si do të reagojnë panelet diellore në lartësi të tilla me një ekpozim ndaj radiacionit kozmik!

Në majin e 2017 për herë të parë SolarStratos u ngrit nga toka në një lartësi 300 metra dhe çdo gjë shkoi për bukuri! Tani i mbetet të provojë lartësitë e vërteta në tri etapa, 10 mijë, 16 mijë dhe në vitin 2020 mbi 25 mijë metra!

Ngjitja vertikale në stratosferë dhe kthimi në tokë i SolarStratos drejtuar nga Raphaël Domjan nuk do të zgjasë gjatë, veç disa orë!

Nuk na mbetet vetëm që t’i urojmë sukses dhe ta takojmë në vitin 2020 për të na treguar projetet e tij të reja!

Në fund të fundit ai është një aventurier nga ata që hyjnë me emër të madh në historinë dhe zemrën e njerëzimit !

 

Photos: © Peter Kenny

Lopa me emrin Happy Lilly simbol i Zvicrës që u hodh me balonë në stratosferë dhe u rikthye.

Pulëbardhat e Liqenit Léman – Nga Elida Buçpapaj & Skënder Buçpapaj

Ka shumë arsye për të vizituar qytetin metropol të Gjenevës, simbolin e harmonisë dhe multikulturalizmit.

Gjeneva është qyteti i Kalvinit, ku e ka qendrën Kryqi i Kuq.

Gjeneva, metropol ndërkombëtar i diplomacisë, ku ndodhen Kombet e Bashkuara, ku zhvillojnë aktivitetin e tyre mbi 22 mijë diplomatë e përfaqësues të misioneve permanente dhe një numër i pafund NGO dhe organizatash e organizmash ndërkombëtare, midis tyre edhe APES,L’Association de la Presse Etrangère en Suisse et au Liechtenstein, Asosacioni i Shtypit të Huaj në Zvicër dhe Lihtenshtejn, ku jemi anëtarë aktivë prej më tepër se 15 vjetësh, njëra nga shoqatat më të vjetra ndërkombëtare të gazetarëve profesionistë, themeluar në 15 Korrik 1928, që këtë vit feston 90 vjetorin e krijimit.

Gjeneva me një popullsi 50 % zviceranë e 50 % me komunitete nga 177 nacionalitete prej gjithë botës, një meltingpot i vërtetë, ku midis tyre jeton edhe një komunitet i madh shqiptarësh, pjesa më e madhe e natyralizuar.

Gjeneva e Liqenit Léman, medaljonit të qytetit, të shkrira e bërë një me njëri-tjetrin.

Për Liqenin ka një poezi të Henri Durand që e quante “Léman, roi de nos lacs”, “Léman, Mbreti i liqejve tanë!”

Emri Léman i Liqenit është përdorur sidomos në kohën e Iluminizmit dhe Revolucionit francez nga Jean-Jacques Rousseau dhe Voltaire. Jean-Jacques Rousseau, autori i Kontratës Sociale, figura më e rëndësishme e iluminizmit, ka frymëzuar me idetë e tij Revolucionin Frëng dhe Kushtetutën e SHBA për shkëputjen nga Kurora britanike.

Liqeni Léman ka formën e një trofte dhe ndahet 60 % me 40 % midis Zvicrës dhe Francës. Aty buron Lumi i Ronës që derdhet pastaj në Mesdhe. Përveç Gjenevës, buzë ujrave të tij shtrihet edhe qyteti i Lozanës, Vevejit, Montrësë etj.

Emri i Gjenevës dhe Liqenit Léman është i lidhur edhe me Shoqërinë Lundruese të Gjenevës dhe Kupën e Artë Mirabo

 

Shoqëria Lundruese e Gjenevës dhe Kupa e Artë Mirabo – Bol d’Or Mirabeaud

Société Nautique de Genève (SNG) – Shoqata Lundruese e Gjenevës e themeluar në vitin 1872 është e angazhuar me zhvillimin e sporteve të ujit dhe mbështetjen aktive të sportit elitar.
Société Nautique de Genève është një institucion historik, me mbi 3000 anëtarë me mosha dhe prejardhje të ndryshme, që i bashkon pasioni për sportet e ujit.

Shoqëria Lundruese e Gjenevës qëndron aty buzë Liqenit Léman dhe, ndërsa brezat ndërrohen e koha rrjedh, SNG (akronimi Société Nautique de Genève ) identifikohet me plot dinjitet me historikun e emrit që mban.

Shoqata Lundruese e Gjenevës zhvillon aktivitete gjatë gjithë vitit, duke përfshirë mbështetjen e sportit elitar për përfaqësimin e ekipeve të saj në gara për trofe e tituj kombëtare e ndërkombëtarë. SNG mbështet gjithashtu sportistët e rinj elitë për të siguruar vazhdimësinë për një përfaqësim sa më të mirë të ngjyrave të klubit. Për këtë, SNG ka një fond të veçantë për të ndihmuar të rinjtë të cilëve u mungojnë burimet e nevojshme financiare. Atyre u krijohet mundësia të stërviten në gara me vela, kanotazh, skijim ujor etj.etj

Si staf të përhershëm SNG ka 14 punonjës, por si mbështetje ka gjithë metropolin, sipërmarrjen, mediat, vullnetarët, fansat.

Aktiviteti më sinjifikativ i vitit që organizon SNG, si qershia mbi tortë, është Bol d’Or Mirabeau, Kupa e Artë Mirabeaud, që këtë vit festoi 80 vjetorin!

 

Bol d’Or Mirabeaud – Kupa e Artë Mirabeaud

 

SNG e organizon Bol d’Or, këtë garë sportive të anijeve me vela në Liqenin Léman, prej vitit 1939.

Bol d’Or Mirabeaud është kompeticioni më i madh në rang botëror në një hapësirë ujore të mbyllur sikur janë liqenet. Gara çdo qershor nis në Gjenevë nga Port Noir deri në Bouveret dhe kthim Bouveret – Port Noir Gjenevë. Zgjat 123 km ose 66.5 milje detare. Anijet me vela janë monoskafë ose lloje të ndryshëm katamaranësh.

Në Edicionin e parë organizuar 80 vjet më parë morën pjesë në garë vetëm 26 anije, në Edicionin e 80 të Bol d’Or që u zhvillua prej 8 deri 10 qershor, ku ishim të pranishëm edhe ne, garuan 559 anije që drejtoheshin nga 3000 lundërtarë zviceranë e të huaj nga 14 vende të botës.

Eventi si një festë e madhe nisi të premten, më 8 qershor me konfirmimet e pjesëmarrësve në garë pranë SNG. Po të premten, pas një dreke të organizuar nga Grupi financiar Mirabeaud, prej 12:00 deri në orën 18:30 ishte edhe dita e medias, e kontakteve të gazetarëve me pjestarët e ekipeve, intervistave etj.etj. Një grup gazetarësh do t’i shoqëronin garuesit edhe gjatë garës në liqen. Në mbrëmje u ofrua koktej nga mikpritësi dhe një koncert live në anijen Neptun që gjatë gjithë kohës shërbeu si skenë. Qendra e mediave ishte vendosur në një hapësirë të SNG rrethuar nga xhamllëku nga ku shikohet e gjithë skela dhe po ashtu liqeni ku të nesërmen do të zhvillohej gara.

Në SNG, prej 8 deri 10 qershor, adrenalina kishte arritur kuotat më të larta. Fansat kishin shansin të takoheshin me Skippersat e famshëm, ritakoheshin miq të vjetër, gazetarët ose ishin në kërkim të personazhit ose fiksoheshin nëpër laptopët e tyre. Të pranishëm ishin edhe përfaqësues të sipërmarrjeve që mbështetën eventin. Pihej birre e verë, shkëmbeheshin kartvizita, krijoheshin grumbuj tifozësh rreth skudrave të zemrës, shkrepeshin fotot dhe selfiet nga celularët.

Në mëngjezin e 9 qershorit të gjithë ishin aty. Në orën 6:30, garues, gazetarë, vullnetarë, fansa, admirues të pafund dhe fanatikë të zjarrtë të Bol d’Or e të emrave që identifikohen me këtë garë, e cila, tashmë e kthyer në legjendë, formon një trinitet me qytetin e Gjenevës dhe Liqenin Léman, pasi është regata më e rëndësishme në botë e hapsirave liqenore, ku është në garë shpirti luftarak i lundërtarëve, i skippers-ave, ku solidariteti i ekipeve në grup merr kuptim domethënës, si një sfidë sportive për t’u përballur jo vetëm me lundërtarët e tjerë, por për t’u përballur edhe me shiun, stuhinë, me trillet e liqenit të harbuar prej tërbimit apo me një liqen vaj e të palëvizshëm kur Perëndia Eol bashkë me erën kanë marrë arratinë kush e di se ku.

Gara do të fillonte në orën 10:00 me tre të shtëna topi. Ishte një skenë magjike, kur nëpër Liqen u shpërndanë anijet me vela, si tufa gjigande pulëbardhash, duke shfaqur një spektakël të jashtëzakonshëm. Liqeni dremiste, dielli shndriste, ishte një ditë brilante qershori, por era mungonte çka nuk e favorizonte aspak garën.

Skena e e anijeve me vela që krijonin asosacion me pulëbardhat ishin një mrekulli ku merr pjesë natyra dhe njeriu, të gërshetuara me dashuri dhe pasion, që lancon bukurinë e garës, shpirtin sportiv dhe emrin e Bol d’Or.

Bol d’Or nuk do të ekzistonte nëse dashuria dhe pasioni garues nuk do të mbështetej nga qyteti dhe sipërmarrja private. Buxheti i kësaj gare tre ditore që kushtoi mbi 1 milionë franga zvicerane u financua nga sponsori gjeneral, Banka Mirabeaud por edhe nga firma me emër si Hublot, Faigle, BMV, Peroni, Hoteli i famshëm Le Richemmond që mikpriste të ftuarit dhe gazetarët, firma e taksive BMV që lehtësonte lëvizjen e të ftuarve e kështu me rradhë.

Nuk do të lemë pa përmendur 150 vullnetarët që u vunë në shërbim të eventit, që dalloheshin nga tshirt-i nga ngjyra gri në të rimtë me logon e aktivitetit dhe nga dëshira për t’i kontribuar mbarëvajtjes të aktivitetit.

Në garë u përfshinë 559 anije, të llojeve të ndyshme, monoskafë dhe poliskafë, nga ku 301 anije e braktisën garën

Ky është viti i 80 i kësaj gare të bukur në Liqenin Léman që është kthyer në një festë. Kjo garë që nisi 80 vjet më parë, evuloi nga viti në vit, edhe sa i përsa i përket perfeksionimit teknologjik, ashtu edhe shpirtit garues, pjesëmarrjes, duke tërhequr vemendjen jo vetëm të Gjenevës, por edhe të botës, sepse kësaj gare i janë bashkangjitur lundërtarët më të famshëm nga e gjithë bota sikur Ellen MacArthur, Russell Coutts, Loïck Peyron. Ky i fundit në Edicionin e 80-të ishte edhe i ftuar i nderit. Por janë së pari vetë ekipet zvicerane të Bol d’Or që kanë bërë histori dhe janë kthyer në histori, duke fituar trofe jo vetëm në këtë garë, por edhe nëpër kompeticione me famë botërore sikur Alinghi, me pronar dhe drejtues multimilionerin Ernesto Bertarellin, që garon nën flamurin e SNG dhe ka fituar 2 herë trofeun e America’s Cup, në vitin 2003 dhe 2007.

Bertarelli me Alinghin dhe motra e tij Dona Bertarelli me katamaranin Ladycat, seicili me skuadrën e vet, që kanë fituar disa trofe të Bol d’Or, luftuan edhe këtë vit për të fituar trofeun e Edicionit të 80të, por këtë vit fitues doli Mobimo, i drejtuar nga Christian Wahl në kohën 14 orë 14 minuta e 2 sekonda. Në Edicionin Bol d’Or 2017, fitues ishte Alinghi në kohën 5 orë e 11 minuta, ndërsa Ladycat powered by S zuri vendin e dytë, duke arritur një minutë e 34 sekonda më vonë, në kohën 5 orë 12 minuta e 34 sekonda.

E vendosëm kohën e dy edicioneve të fundit për të parë efektin që luan era. Në Edicionin e 80të të Bol d’Or Mirabeaud, që njihet ndryshme me akronimin BOM, era ishte inekzistente, çka bëri që gara të zgjatej dhe fitorja e Mobimo u shënua në orën 00:13 të mesnatës të ditës të djelë. Skuadrat e Okalys dhe Ylliam luftuan deri në fund për vendin e parë, por Mobimo ia doli. Në këtë garë Alinghi zuri vendin e katërt.

Ndërsa pritetej zbarkimi i lundërtarëve në SNG, gjatë gjithë natës vazhdonte festa e shoqëruar edhe nga një koncerti live në skenën e anijes Neptun me artistë të sponsorizuar nga Festivali i Xhazit në Montrë. ( Jazz Festival Montreux) . Dhe kështu zgjati deri në agim ndërsa vazhdonin e ktheheshin garuesit e fundit.

Gara u ndoq live nga mijra e mijra fansa që morën pjesë direkt, ose përmes internetit, në youtube dhe rrjeteve sociale. Në SNG ishte po ashtu një ekran gjigand që përcillte live.

Aktiviteti shkoi mrekullisht, me një mbyllje nostalgjike të djelën në mbrëmje ku u shpërndanë trofetë.

Trofenë e Bol d’Or, kupës së Artë, e fitoi Mobimo, ndërsa organzatorët, të hënën më 11 qershor, nisën të merren me organizimin e Bol d’Or81!

Mbyllja

Në qytezën ku jetojmë në pjesën gjermane të Zvicrës kalojmë shpesh pranë një vile ku na pret me të lehura miqësore një qenush. U bëmë miq edhe me qenushin edhe me të zonjën. Qenushi quhet Alinghi, për nder të skuadrës Alinghi që ka sjellë trofetë e fitimtarit në Kupës të Amerikës dy herë në Zvicër. Zonja, një fanse e regatave dhe e Alinghit, prandaj ia ka vënë emrin qenit të saj, ndërsa ne patëm fatin që të merrnim pjesë live në kompeticionin më të bukur të Liqenit Léman ku garoi vetë Alinghi, si dhe skuadrat e njohura Mobimo, Zen Too, Ylliam, Phaedo2, Safram, Ladycat etj etj. Tani jemi edhe ne fansa të tyre. Në shtëpinë tonë kemi dy mace me emrat Sushi dhe Nori. Nëse do të mikpresim një maçok të tretë, padyshim që do t’ia vemë emrin Alinghi ose Bom-Bom!

Por e sigurta është se ne do të kthehemi përsëri në SNG, si fansa për të ndjekur gara të tjera.

Ka edhe një arsye më shumë se përse ia vlen ta vizitosh Gjenevën!

Alinghi

 

Fotot janë të fotografit Loris von Siebenthal dhe janë marrë nga faqja zyrtare e SNG.

 

 

Te Lugina e Orës, ku Zvicra i paraprin së ardhmes energjitike të planetit – Nga Elida Buçpapaj dhe Skënder Buçpapaj

Emërvendi Watch Valley a nuk të kujton Silicon Valey? “Watch Valley” përfshin gjithë harkun zviceran të Maleve Jura, nga Bazeli në Gjenevë, ku është e përqëndruar industria zvicerane e orëve. Ky emërvend

është shumë më i hershëm se Silicon Valley  (Lugina e Silikonit) i Kalifornisë. Ai daton nga fillimi i Shekullit XV në Gjenevë, djepin e industrisë evropiane të orëve, duke u shtrirë në 200 kilometra vijimëse përgjatë Maleve Jura, ku spikatin prodhues të famshëm zviceranë të orëve si Breitling, Corum, Gallet, Girard-Perregaux, Movado, Patek Philippe, Rolex, TAG Heuer, Tissot, Ulysse Nardin, Chopard e të tjerë. Ndërsa Silicon Valley është shumë më e vonë, daton nga viti 1899, duke shënuar rajonin jugor të Gjiut të San Françiskos në Karolinën Veriore, quajtur më herët Lugina e Santa Klarës, e cila shërben si qendër globale për teknologjine e lartë, novacionin, mediat sociale e tjerë. Është një emërvend i përveçëm i pandashëm me një emër të madh të përveçëm si Steve Jobs.

E dimë të gjithë se Zvicra është një ndër paraprirëset kryesore të teknologjive të reja të përparuara në rrafsh planetar. Pak nga ne e dinë se në pararojë të kësaj sfide qëndron CSEM, Qendra Zvicerane e Elektroteknikës dhe Mikroteknikës.

CSEM dhe Strategjia Zvicerane e Energjisë 2050

Jemi këtu, në një veprimtari njëditore të APES në selinë qendrore të CSEM, në Neuchâtel për të biseduar me ekspertë të komunikimit, për të vizituar drejtpërdrejt proceset e përditshme të kësaj qendre dhe për të mësuar rreth sfidave me të cilat përballet dhe me vizionet që e udhëheqin.

Katastrofa bërthamore e vitit 2011 në Fukushima të Japonisë e vuri botën përballë pikëpyetjesh të mëdha rreth së ardhmes së tregjeve energjitike. Qeveria Zvicerane më 4 shtator 2013 miratoi një projektligj të ri për energjinë. Më 30 shtator 2016 u votua në Parlament. Qytetarët zviceranë reaguan me një iniciativë popullore që kërkonte tërheqjen e menjëhershme të Zvicrës nga centralet bërthamore (Nuclear Withdrawal Initiative). Më 27 nëntor 2016 populli e hodhi poshtë iniciativën. Por Qeveria e Zvicrës filloi të punojë për një vizion të ri të quajtur Strategjia Zvicerane e Energjisë 2050.  Kjo synon që, brenda kësaj date, e gjithë energjia që përdoret në vend të jetë nga burime të pastra.

Zotëri Lukas Gutzwiller, nga Zyra Federale Zvicerane e Energjisë, sektori i çështjeve Ndërkombëtare të Energjisë, na paraqet vizionin zviceran për messhekullin XXI. Zvicra, shpjegon ai, pas Norvegjisë dhe Austrisë është vendi i tretë evropian që përdor më shumë energji të pastër dhe kjo bazohet kryesisht në hidrocentralet. Norvegjia 95.8 për qind të energjisë e bazon në hidrocentralet, 1,8 për qind në erën, 1.5 për qind në termocentralet. Austria respektivisht 62.1 në hidrocentralet, 28.9 për qind tek termocentralet, 7.5 për qind tek centralet bërthamore, 1,5 për qind tek energjia e erës. Zvicra 59.7 për qind tek hidrocentralet, 33.4 për qind tek centralet bërthamore, 5 për qind tek termocentralet dhe pjesën tjetër tek energjia e erës. Pason Suedia e cila bazohet kryesisht tek hidrocentralet dhe centralet bërthamore, pastaj Italia që bazohet kryesisht tek termocentralet, Franca që bazohet gjerësisht (76.5 për qind) tek centralet bërthamore, Gjermania kryesisht tek termmocentralet (62.2 për qind). Si hapësirë e Bashkimit Evropian mbizotërojnë termorcentralet (48.1 për qind) dhe centralet bërthamore (26.4).

Ndonëse shumë i pasur me burime ujore, vendi nuk mund të mbështetet në të ardhmen tek hidrocentralet, për arsye që kanë të bëjnë me mbrojtjen e peizazhit. Ndërtimi i liqeneve të shumta e dëmton peizazhin, shpjegon ai. Prandaj orientimi i ri i vendit është tek shfrytëzimi gjerësisht i energjisë diellore, një energji e pashterrshme, e pastër dhe me një zgjerim të jashtëzakonshëm të fushëpërdorimit të saj. Kjo strategji përfshin, hap pas hapi, përdorimin gjithnjë e më të gjerë të automjeteve me energji diellore, rinovimin e ndërtesave duke i përshtatur për panelet diellore

Kolegët tanë i bëjnë pyetje nisur kryesisht nga veçoritë e sfidave energjitike me të cilat përballen vendet e tyre. Ndërsa pyetja jonë është e lidhur me të ardhmen energjitike të Shqipërisë, tejet e pasur me lumenj të rrëmbyeshëm, por që kundërshtohet për shkak të synimeve të mbrojtjes së mjedisit, pra, për të mos lejuar dëmtimin e peizazhit. “Jam në dijeni të debatit që vazhdon në Shqipëri rreth ndërtimit të hidrocentraleve të rinj. Shqetësim kryesor përbëjnë hidrocentralet e vegjël, pikërisht sepse dëmtohet peizazhi, na thotë z. Gutzwiller. – Megjithatë, ndërtimi i hidrocentraleve të vegjël pa liqene, por vetëm me turbina, është i pranueshëm.”

Sistemet fotovoltaike dhe procesi i shndërrimit të dritës diellore në energji elektrike

Zonja Aline Di Iullo-Basin, nga Komunikimi i Strategjisë i CSEM, përqëndrohet tek panelet diellore, si objekti kryesor i kërkimeve të këtij institucioni dhe tek ardhmja e energjisë diellore në përgjithësi, me shtrirje gjithnjë e më të gjerë në fushat e ndryshme të jetës. CSEM, na thotë shpjegon më tej ajo, është një përshpejtues i novacionit teknologjik të vendit, një katalizator për transferimet e teknologjive dhe dijeve nga kërkimet tek industria. Roli i institucionit përfshin katër qëllime kryesore: – zhvilimin dhe ruajtjen e platformave teknologjike, integrimin dhe kombinimin e teknologjive në sisteme zbatuese, përkryerja e teknologjive deri në marrjen në dorëzim të tyre nga klientët induastrialë dhe procesi i transferimit të vazhdueshëm të teknologjive tek industritë.

Ndërsa zonja Laure-Emmanuelle Perret-Aebi, kryetare seksioni në modulet dhe sistemet fotovoltaike të CSEM na flet për vetë procesin e shndërrimit të dritës diellore në energji elektrike. Këtë proces e realizojnë pikërisht qelizat fotovoltaike, të cilat prodhohen në mënyrë laboratorike në repartin e posaçëm të këtij institucioni. Prej tyre krijohen panelet diellore që vendosen në fasadat e shtëpive, në çatitë e tyre dhe në mjedise të tjera të posaçme për prodhimin e energjisë elektrike nga drita diellore. Vetë termi photovoltaic është i përbërë nga fjala greke “photo” (foto) – dritë, dhe fjala voltaike, që vjen nga mbiemri i shkencëtarit Aleksandër Volt, zbulues i madh në fushën e elektricitetit.

Ne vizituam repartin e mikroteknologjive. Shoqëruesit tanë na shpjegojnë se mikroteknologjitë janë më të përparuara se nanoteknolgjitë. Në ordinatorët e shumtë pamë mikro-robotë që punonin pa pushim me grimca të pakapshme nga syri i njeriut. Secili prej këtyre, na thanë, është një fabrikë me vete. Ata punonin në projekte të reja orësh super të sofistikuara, të cilat pastaj iu dorëzohen kompanive zvicerane sponsorizuese të CSEM. Të tjerë punonin në projekte të tjera për mjekësinë, matës të sakë të parametrave jetësorë të pacientëve, projekte të tjera për të cilat janë të interesuara kompani të tjera zvicerane, edhe ato bashkësponsorizuese të institucionit.

Vizituam gjithashtu sektorin më të rëndësishëm, atë të qelizave fotovoltaike, falë të cilit industria fotovoltaike e Zvicrës qëndron në ballë të novacionit teknologjik në rrafsh botëror. Në një sallë të madhe, në një mjedis të pastër absolutisht steril, janë të vendosur reparte të teknikave të larta, reparte ku provohet funksionimi i moduleve të qelizave fotovoltaike, laboratorët ku kryhet krejt cikli i prodhimit të paneleve diellore. Ne pamë procesin: si prodhohen qelizat, si ato grupohen pastaj në bashkësi të ndryshme, sipas funksioneve që iu besohen, deri në prodhimin e plotë të panelit diellr. Në këtë repart mund të qëndrosh vetëm i veshur me uniformë të posaçme, ku pjesët e trupit të kenë sa më pak komunikim me mjedisin e repartit. Nuk lehohej asnjë fotografim, sepse gjithçka përbën sekret absolut.

Mikpritësit na shpjeguan se objektivi kryesor i sektorit fotovoltaik është mbështetja nga industrisë zvicerane në zhvillimin e produkteve të reja për 3 deri në 5 vitet pasuese. Mbi të gjitha, ky sektor synon zhvillimin e qelizave fotovoltaike sa më të lira, sa më të zbatueshme në prodhim dhe sa më të përkryera teknikisht. Në fasadën e CSEM ne pamë një panel gjigant diellor. Dhe përfytyruam për një të ardhme të afërt çdo shtëpi me fasada të tilla. Shoqëruesit na shpjeguan se përdorimi i energjisë diellore po shtrihet në industrinë mjekësore, në industrinë e automjeteve, deri në industrinë e aviacionit, ndërsa në një të ardhme jo të largët ajo do të ketë monopolin e energjisë elektrike.

Në mënyrë që qelizat diellore të kenë kapacitet më të madh dhe kosto më të ulët prodhimi, vitet e fundit CSEM po punon me partnerët industrialë për të zëvendësuar qelizat fotovoltaike të silikonit me një material të ri fotovoltaik të quajtur perovskite, çka do të mundësojë që kapaciteti i qelizave diellore të rritet 25%, duke lejuar kështu shfrytëzimin më të mirë të spektrit diellor.

CSEM – vizionet industriale zvicerane

CSEM është një organizatë jofitimprurëse e krijuar më 1984 nga bashkimi i tri institucioneve kërkimore në fushën e mikroteknologjisë. Qeveria zvicerane në atë kohë ishte e shqetësuar se Zvicra po humbe terren krahasuar me vendet fqinje në fushën e teknologjive të reja. Ajo nxiti krijimin e një qendre të re kërkimore dhe zhvillimore. Neuchâtel, i famshëm tashmë për traditën e gjatë në prodhimin e orëve dhe në mikroteknologji, u pa si vendi ideal për qendrën e re të novacionit.

E përbërë nga 450 punonjës nga 40 vende të botës, kjo qendër kërkimi dhe zhvillimi përqëndrohet sidomos në mikroteknologji dhe nanoteknologji, si dhe në teknologjinë fotovoltaike. Financimi i tij bëhet 32 për qind nga qeveria federale, 29 për qind  nga kompanitë industriale, 12 për qind nga kantonet, 9 për qind nga projektet e Bashkimit Evropian, 13 për qind nga industria e kompjuterëve dhe telefonave, 5 për qind nga projekte të veçanta publike. Personeli i CSEM është tejet i kualifikuar: 37 për qind është me doktoraturë shkencore, 29 për qind me mastër, 12 për qind është me diploma të larta, pjesa tjetër teknikë të mesëm, personel ndihmës e tjerë.

Siç e tregon emërvendi, Lugina e Orës, “Watch Valley”, CSEM u parapri nga tradita e gjatë e industrisë së orëve. Në vitet 1960, kur mikroelektronika ishte në fillimet e saj, personalitete vizionare krijuan qendrën e orëbërjes në Neuchâtel (CH). Ata kishin ndjesinë se kjo teknologji e re mund të kishte perspektiva të forta. Më 1967, ora elektronike me kuarc që zhvilluan ata, u paraqit në ekspozitën e përvitshme të Swiss Chronometry Society, ku konkurronte saktësia e orëve japoneze dhe atyre zvicerane.

Për rrjedhim, më 1968 orët zvicerane fituan çmimet e para. Industrializmi dhe tregtimi i orëve me kuarc gjithsesi ndeshi në vështirësi, orët zvicerane përjetuan një krizë të rëndë në vitet 1970, e cila përfundoi me daljen e Swatch, orë zvicerane kuarci në vitet 1980.

Përkryerja e orëve me kuarc vazhdoi në mënyrë të pashoqe në aspektin e mikroelektronikës. Tiparet e veçanta të saj përmblidhen në këto tri terma: saktësi, zvogëlim i vazhdueshëm dhe konsumim gjithnjë e më i pakët i energjisë.

Duke qenë të vetëdijshëm se kjo përvojë mund të zhdukej përballë krizave të mundshme të prodhimit të orëve, ekspertët kantonalë dhe në shkallë vendi u mobillizuan në vitet 1980 dhe krijuan një institucion të tërë kërkimor dhe zhvillues. Kështu mori formë CSEM i sotëm, një organizatë e bazuar në partneritet publik dhe privat, kantonal dhe konfederativ, ku partnere të rëndësishme janë kompani të fuqishme të prodhimit të orëve, mjekësore dhe energjitike.

Synimi i CSEM është gjithashtu zbulimi i hapësirave të reaj të aplikimit. Sot institucioni punon për industri që përdorin teknologji sa më të imta me sa më pak konsum të energjisë. Kështu CSEM e gjen veten tashmë në teknikën mediatike, energji, transporte dhe telekomunikacion. CSEM ka 5 qendra në Zvicra dhe bashkëpunon me 200 patnerë industrialë në Zvicër dhe jashtë vendit. Politika e institucionit është përparësia ndaj kompanive zvicerane, përderisa misioni i institucionit është transferimi i teknologjive të reja të përparuara tek ekonomia zvicerane. Zvicra kështu do të vazhdojë të jetë një ndër paraprirëset kryesore të teknologjive të reja të përparuara në rrafsh planetar. Dhe në në pararojë të kësaj sfide do të jetë gjithnjë CSEM, Qendra Zvicerane e Elektroteknikës dhe Mikroteknikës.

 

 

Doli nga shtypi teksti i ri didaktik “Rreth përdorimit të dialektit dhe gjuhës standarde” i Prof Dr Basil Schader Nga Nexhmije Mehmetaj

Këto ditë doli nga shtypi teksti i ri didaktik “Rreth përdorimit të dialektit dhe gjuhës standarde” nga Prof. Dr. Dr Basil Schader, pedagog i shkëlqyer i disa brezave studentësh në ShLP në Cyrih, udhëheqësi i projekteve, autor tekstesh shkollore dhe shkencëtar i shquar në fushën e didaktikës ndërkulturore. Albanologu zviceran ndihmon pa kursim zhvillimin e mësimit shqip në Zvicër. Nën kujdesin e veçantë të tij shkolla shqipe me mësim plotësues po reformohet me sukses.

Teksti i ri didaktik është rrjedhojë e serisë Doracak dhe libër pune “Materiale për mësimin e gjuhës së prejardhjes”, që përfshin librin “Bazat dhe arsyet “ ka 5 pjesë me lidhje të veçanta Nxitje didaktike dhe tashmë të përdorura nga mësues shqiptarë.

Shkolla shqipe u pasurua edhe me një tekst të frytshëm didaktik, i hartuar mbi bazën e parimeve të gjuhësisë e të didaktikës aktuale zvicerane- evropiane.

Libri i sapo botuar didaktik u vjen në ndihmë mësuesve në punën e tyre të rëndësishme për të përmirësuar cilësinë e mësimdhënies dhe nxit efektivitetin e punës në shkollat me mësim plotësues të gjuhës shqipe.

Zbatimi me sukses i kërkesave të mësimit plotësues në kushte specifike me klasë heterogjene, në situata dygjuhësie e tjera, kërkon përgatitje të lartë shkencore, aftësi pedagogjike dhe punë krijuese nga ana e mësuesit.

Detyra kryesore e mësimit të gjuhës shqipe në shkollë është të rritë në nivelin e kërkesave të sotme zotërimin aktiv të gjuhës së sotme standarde nga ana e nxënësve, si dhe t’i pajisë ata me njohuritë bazë të domosdoshme teorike për gjuhën shqipe në përgjithësi. Por kjo nuk është aspak e lehtë!

Rëndësi të veçantë fiton puna me ata nxënës që ndodhen në mjedise familjare e shoqërore ku praktikohet gjuha e folur ( gegërishtja) që nuk përputhet me normën e gjuhës standarde.

Libri i pranishëm do të jetë një udhërrëfyes i dobishëm në këtë punë fisnike me përgjegjësi dhe vlerë kombëtare.

Ky udhëzues synon të sqarojë pikësynimet e përgjithshme dhe të veçanta në temën aktuale nga dialekti tek gjuha standarde.

Teksti didaktik është i ndërtuar në 6 fusha, përkatësisht: Paraprihet nga një parathënie për serinë ”Materiale për mësimin në gjuhën e prejardhjes”

Hyrje – Historiku, qëllimi dhe ndërtimi i këtij teksti didaktik.

1. Të zgjohet dhe të zhvillohet ndërgjegjësimi ndaj varietetet dialekt (e) – gjuhë standarde.

2. Situata përmes lojës dhe aktiviteteve krijuese me nxitje ndaj varieteteve dialekt (e) – gjuhë standarde.

3. Të mësuarit zbulues për temën dialekt (e) – gjuha standarde.

4. Reflektim gjuhësor mbi temën dialekt(e) – gjuhë standarde.

5: Pjesa praktike.

6. Propozime për planifikimin mësimor.

Secila nga fushat e mësipërme ka treguesit e saj që mundësojnë të dhëna si: Hyrja, fillimisht ofron informacion të shkurtër përmbajtjesor mbi temën dialekti (et) gjuha standarde dhe shanset, problemet e lidhura me të. Pastaj disa udhëzime që lidhin aspektet pedagogjike dhe didaktike, gjithashtu jepen një seri shembuj konkret mësimor. Hyrja përmbyllet me një vështrim tabelor rreth çështjeve kryesore dhe propozimeve mësimore të lidhura me këtë çështje.

Pjesa praktike përfshin 17 propozime konkrete didaktike, të cilat janë ndarë sipas aspektit tematik në katër grupe. Propozimet mësimore janë paraqitur sikurse në tekstet tjera didaktike fillimisht paraqitet qëllimi i propozimeve. Shpjegime për moshën e përshtatshme, kohën e nevojshme, formën sociale dhe materialin.

Me ndihmën e këtij dokumenti didaktik nxënësi do të përjetojë një përfshirje më të madhe në mësim. Çdo nxitje didaktike, strategji, metodë apo teknik, lehtëson më mirë zhvillimin e aftësisë gjuhësore. Nxënësi zgjeron njohurit në fusha të ndryshme që merren përmes gjuhës amtare shqipe.

Teksti mund të gjendet këtu :

Link: https://phzh.ch/de/Dienstleistungen/internationale-bildungsentwicklung/Lehrmittel-und-Handbucher/Materialien-fur-den-herkunftssprachlichen-Unterricht/ (versionet shqip dhe gjermanisht)
respektivisht. https://shop.ofv.ch/_uploads/misc/9783280041178_unterlagen_54605.pdf (vetë versioni gjermanisht)

Teksti është përkthyer nga Nexhat Maloku

NË LOZANË KRYEQYTETIN OLIMPIK E BURGDORF Reportazh nga ELIDA BUÇPAPAJ dhe SKËNDER BUÇPAPAJ

Voal.ch – Mbresat nga udhëtimet që institucionet zvicerane organizojnë me APES janë sa të larmishme aq dhe të pashlyeshme. Si ky i rradhës që organizoi Presence Switzerland, pranë Departamentit Federal të Punëve të Jashtme. Nga natyra, gazetarët janë shtegtarë të përhershëm, por pa stinë të caktuar shtegtimesh dhe pa ligje përkatëse shtegtimesh. Më të veçantët, gjithsesi, jemi ne të APES-it, nga të gjitha anët e botës, nga të gjitha llojet e mediave të sotme, përherë e më të shumëllojshme, veçse me një bosht të përbashkët – sa të bukur, aq dhe të papërsërishtëm – i falemi së vërtetës dhe jetojmë në Zvicër.

Pas çdo udhëtimi ne vazhdojmë të shkëmbejmë fotot dhe regjistrimet që kemi bërë nga veprimtaria jonë e radhës, dita ditës i plotësojmë ato dhe, një ditë prej ditësh, detajet krijojnë një përfytyrim të plotë, reportazhi, eseja, dokumentari, udhëpërshkimi, merr përfundimisht formë. Më shumë se subjektive, veçanësitë e akteve të tilla krijuese, janë objektive. Sapo bashkohemi në një veprimtari, sekush nga ne fluturon në një tjetër veprimtari, në një kënd tjetër të rruzullit, me shërbim të ngarkuar nga qendra apo diku me pushime stinore apo vjetore.

Kjo e shpjegon mirëfilli edhe faktin që përbërja e ekipeve tona, nga njëri udhëtim në tjetrin, është e ndryshme, nganjëherë shumë e ndryshme. Jo se nuk do të donim të konfirmonim pjesëmarrjen e plotë në të gjitha udhëtimet, por thjesht pse axhendat e këtyre udhëtimeve jo gjithherë përkojnë me axhendat tona. Kësaj radhe, në përbërje të ekipit tonë janë gazetarë e gazetare nga Thomson Reuters, ANSA, AFP, Deutsche Welle, VRT NIEUWS, Belgjikë, Asahi Shimbun, Guanming Daily China, KUNA, Agjensia e Lajmeve të Kuwaitit, La Suisse russe monthly; Europe Novelle, The Star, Afrika e Jugut etj. etj. Janë agjensi lajmesh e tituj gazetash me emër në gjithë botën, me të cilat është mësuar veshi dhe syri i lexuesit apo dëgjuesit. Ne po ju sjellim një emër jo aq të dëgjuar për veshin, për shembull, The Asahi Shimbun, gazetë japoneze, një nga pesë më të mëdhat kombëtare që ka Japonia, me botim mëngjes e mbrëmje, e cila në vitin 2010 ka arritur tirazhin 12 milionë kopje në ditë ! Me ta jemi dhe ne, dy editorë shqiptarë të The Voice of Albanians – www.voal-online.ch, platformë online, që po e rrit për çdo ditë numrin e vizitorëve dhe klikimeve, në saj të profesionalizmit dhe besueshmërisë të informacionit. Opinioni shqiptar është i etur të mësojë të vërtetën dhe të jetë i orientuar jo politikisht, por se si mund të bëhet qytetar i përgjegjshëm për të patur një shtet ligjor dhe një demokraci Perëndimore.

Grupin tonë e shoqëronte një ekip nga Presence Switzerland, Departamenti Federal i Punëve të Jashtme, me një axhendë të përpiluar si broshurë, me foto e ngjyra, model i seriozitetit dhe kujdesit ndaj gazetarëve dhe imazhit të institucionit që ka bërë ftesën.

Në çdo udhëtim, natyrshëm, vijnë edhe njohje të reja, ngaqë APES është një shoqatë në ndryshim e në përtëritje të përhershme, një shoqatë që shtohet vazhdimisht me anëtarë të rinj. Një njohje e re, e veçantë për ne, është zonja Paola Ceresetti, zyrtare e shtypit në Misionin e Përhershëm të Zvicrës pranë Kombeve të Bashkuara në Gjenevë. Është një fytyre familjare për ne ngaqë për shumë vite ishte një nga gazetaret kryesore të lajmeve në televizionin zviceran në gjuhën italiane, RSI1. Me Paolën hyjmë menjëherë në bisedë, si të njohur të vjetër, ajo ka qenë në vendin tonë dhe komplimenteve tona iu përgjigjet në çast me komplimentet e saj, aq të natyrshme për një zvicerane me rrënjë italiane.

Gjithnjë nën moton “Të shikosh diçka me sytë e tu, ia vlen më shumë se nëpërmjet njëqind burimesh” (proverbë japoneze), tema njohëse e këtij udhëtimi është roli përherë në rritje i Zvicrës në sportin ndërkombëtar dhe roli përherë në rritje i sportit në jetën e Zvicrës e të zviceranëve. Shumë organiza dhe federata ndërkombëtare të sporteve kanë qendrat e tyre në Zvicër, si FIFA, në Zyrih; UEFA, në Nyon; Federata Ndërkombëtare e Basketbollit, në Gjenevë; Bashkimi Evropian i Shoqatave të Futbollit, Federata Ndërkombëtare e Shoqatës së Futbollit, Federata Ndërkombëtare e Hokejit në Akull, po ashtu në Zyrih, Bashkimi Ndërkombëtar i Ciklizmit, në Aigle. Ne e dimë të gjitha se të gjitha shortet dhe zarat e eveneve sporteve kryesore ndërkombëtare, duke nisur nga kampionatet e futbollit botëror, atij Europian etj etj, hidhen pikërisht këtu në Konfederatën Helvetike!

LOZANA KRYEQYTETI OLIMPIK

Ndërkaq Lozana, e ndodhur përkatësisht në kantonin Vo (Vaud) është kryeqendra e Lojërave Olimpike, thënë ndryshe Kryeqyteti Llimpik, ku e ka selinë Komitetit Olimpik Ndërkombëtar, ku ndodhet Gjykata Ndërkombëtare e Arbitrazhit Sportiv etj. etj. Këtë rol Zvicra e luan edhe falë infrastrukturës së veçantë moderne në përkryerje të përhershme, ku vetë sporti bëhet faktor në infrastrukturën e jetës zvicerane, shkencës zvicerane, sistemit arsimor zviceran, nga më të mirët në kontinent dhe në botë. Kjo është pjesë e imazhit dhe realitetit të Zvicrës!

Profesor Jan-Anders Manson, një emër brilant me famë botërore në Universitetin Politeknik Federal të Lozanës, ( Zvicra ka dy Univeristete të kësaj kategorie, bashkë me Universitetin Politaknik të Zürich-ut), midis të tjerave, duke na treguar për veten na tha: „Jam suedez, kam studjuar në Siatëll, (Seattle), SHBA, po vendi më i mirë për të jetuar e punuar është Zvicra.

* * *

Ndalesën e parë e kemi në Shtëpinë e Sportit Ndërkombëtar, The House of International Sport, një kompleks unik që sjell nën të njëjtën çati disa faktorë të administrimit të sporteve ndërkombëtare, kryesisht seli të rreth tridhjetë e sa federatave dhe organizatave të sportit ndërkombëtar dhe të nja njëzet kompanive aktive në fushën e sportit. E ndodhur përgjatë brigjeve të Liqenit të Gjenevës, kompleksi i pagëzuar si Shtëpia e Sportit Ndërkombëtar, përfshin një ndërtesë pritjeje dhe tri blloqe zyrash, të cilat shtrihen në një sipërfaqe prej 5752 metrash katrore, me kafeteri, palestër gjimnastikore, si dhe shërbime të ndryshe makinash fotokopjimi, faks,, interneti, telefonash e tjerë.

Kjo infratrukturë e re jep një mundësi të shkëlqyer për organizatat sportive që të punojnë së bashku, të kultivojnë kontakte, të shkëmbejnë përvoja dhe të zbulojnë e shfrytëzojnë përbashkësitë e tyre. Këtu është duke na pritur zonja Cosima Deluermoz, Delegate e Sportit Ndërkombëtar e Kantonit Vo, për të na bërë një panoramë të përgjithshme se çfarë është Lozana për sportin ndërkombëtar, se çfarë është kantoni Vo si organizator e mikpritës i Lojërave Olimpike Botërore, se cilat janë infratrukturat që ecin bashkë me zhvillimin e sportit botëror, ku iu paraprijnë ato këtyre zhvillimeve e dukurive, cilat janë sfidat e reja të sportit botëror për infrastrukturat teknike si dhe për shkencat e dijet përkatëse të kohës së sotme e në ardhmëri.

Kthehemi rishtas tek imazhi. Për të patur një imazh të tillë, Zvicra punon, investon, përkushtohet, angazhohet. Këtë gjë e themi edhe nisur nga ky Media trip, i organizuar enkas për ne gazetarët, ku na presin kudo e na hapin kudo dyert.

Ajo që mësuam në lidhje me Shtëpinë Ndërkombëtare të Sportit dhe na u duk me shumë vlerë është fakti se të gjitha ata që dëshironin të hapnin këtu, në kuartierin kryesor të Kryeqytetit Olimpik, federatën ndërkombëtare të ndonjë sporti, qyteti i Lozanës dhe kantoni i Vaud, ndihmon duke nisur që nga sigurimi i lejeve të qëndrimit deri tek oferta gratis për dy vjet e qirave të zyrave! Kuptoni!

TEK GJYKATA NDËRKOMBËTARE E ARBITRAZHIT OSE ‘HAGA E SPORTEVE NDËRKOMBËTARE’
Nga një mjedis i supersofistikuar dhe modern i Selisë së Sporteve Ndërkombëtare, ndodhemi para Château de Béthusy, një kështjelle jashtëzakonisht e bukur dhe për minuta të tëra duam vetëm të fiksojmë gjithçka në kamerat dhe aparatet tona. Kush jeton në këtë kështjellë ? Ndonjë supermilioner, ndonjë guru, sheik apo yll Hollywood-i ? Jo, ndodhemi përballë Gjykatës Ndërkombëtare të Arbitrazhit për Sportet, Court of Arbitration for Sport, e konsideruar ndryshe si Haga e sporteve ndërkombëtare. Selia qëndore e saj është në Lozanë, ndërsa gjykatat i ka në Lozanë, New York dhe Sideny. Këtej kalojnë proceset e atyre që cënojnë Kodin Botëror të Anti-Dopingut. Mikpritës është zotëri Matthieu Reeb, Sekretar i Përgjithshëm. Biseda zhvillohet në sallën ku mbahen seancat dëgjimore mes palëve ankuese dhe palëve të paditura.

Gjykata e Arbitrazhit e Sporteve është themeluar më 1984 nga Këshilli Ndërkombëtar i Arbitrazhit të Sporteve nën autoritetin administrativ dhe financiar të të cilit është. Është një organizëm privat që ka fituar famë dhe kredibilitet botëror. Ka rreth 300 arbitrues nga 80 vende, të zgjedhur si dijetarë specialistë për ligjin e arbitrimit dhe të sportveve. Rreth 200 procedura në vit janë regjistruar pranë kësaj gjykate. Rekordi u arrit në vitin 2008 me 318 raste. Gjykata krijon trupa gjykuese jo të pëhershme në Lojërat Olimpike, në Lojërat e Komënuelthit dhe në veprimtari të tjera të tilla të mëdha ndërkombëtare. Zotëri Reeb nuk ndodhet përballë avokatëve, por përballë gazetarëve, zeja më e përditshme e të cilëve janë pyetjet. Një dëshirë e jona për të dëshmuar kulturën sportive, plus shqetësimet që mbart secili për problemet e sporteve në vendet prejardhëse, e bën bisedën tejet të gjallë dhe interesante. Për më tepër, kur me rastet gjyqësore lidhen shpesh emra të mëdhenj në sportin botëror.

Ne e pyesim, për shembull, rreth rastit të çiklistit amerikan Lance Armstrong, tetë herë fitues i garës më të madhe botërore në këtë fushë, Tour de Francë. Zotëri Reeb na përgjigjet se z. Armstrong duhej të paraqitej para kësaj gjykata, por ai pranoi se trofetë e tij ishin fryt i dopingut, kështu që ato u vlerësuan të pamerituara nga kjo gjykatë. Rasti i tij është shumë i veçantë se Gjykata nuk kishte patur asnjë provë kundër tij.

Pyetjet variojnë nga ato statistike, lidhur me ngarkesën e kësaj gjykate, kohën e zgjidhjes së çështjeve, zbatueshmërinë, raportet me legjislacionin ndërkombëtar, me ligjshmërinë civile dhe me atë penale. Gjykata ka rol ndërmjetësues, ka rol vendimarrës, nëpërmjet tyre rol edukues për sportin dhe sportistët. Dhe detyra e saj nuk do të përmbushej as ndikimi i saj nuk do të vinte në rritje nëse nuk do të kishte bashkëpunim sa më të përkryer me ekspertët e shumë të kriminalistikës të fushave të caktuara, me laboratorë nga më modernët e kohës. E pyetëm patjetër edhe për pagasat, të cilat janë në varësi të të ardhurave, nga 100 franga deri 25 mijë, kur të ardhurat për vit i kalojnë 10 milionë frangat.

PIKËTAKIME TEKNOLOGJIKE DHE SPORTIVE

Drekën e kalojmë në një restaurant të shkëlqyer, Starling Restaurant, me një meny të shkëlqyer me shoqërinë e shkëlqyer të kolegëve dhe ekipit nga Departamenti Federal i Punëve të Jashtme, në shoqërinë e verës dhe shoqërinë jo larg prej nesh të Liqenit Leman. Me ne drekon edhe Prof. Jan-Anders Manson, i Teknologjisë Bazë dhe Polimere, President i Akademisë Ndërkombëtare të Shkencave dhe Teknologjisë së Sporteve, specializuar në kërkimet arsimore dhe të zbatuara në studimet e sporteve, i cili pastaj na shoqëron në auditorin pranë Universitetit Politeknik Federal të Lozanës. Prof. Jan-Anders Manson e kemi përmendur në krye të këtij reportazhi.


Profesor Manson ka doktoruar në inxhinerinë mekanike në Universitetin Teknologjik të Goteburgut të Suedisë, ka marrë titullin profesor në Universitetin e Uashingtonit, Siatëll për Inxhineri Kimike dhe për teknologjinë polimere në Universitetin e Stokholmit.
Prej vitit 1990 është profesor dhe Drejtor i Laboratorit në Institutin e Materialeve në Universitetin Federal Politeknik të Lozanës. Kërkimet e tij janë të përqëndruara në strategjitë e reja të zbatimit të teknologjive në kontekstin industrial. Partnerë të tij kërkimorë janë industritë e automjeteve, hapësinore, mjekësore dhe sportive. Ai ka mbi 500 publikime shkencore dhe është anëtar i bordeve të disa revistave shkencore bashkëkohore, është anëtar aktiv i disa akademive dhe institucioneve të tjera ndërkombëtare shkencore. Në aspektin sportiv ai është anëtar i Bordit të të Besuarve në Fondacionin Antidoping të Zvicrës, Kryetar i Akademisë Ndërkombëtare të Sporteve, anëtar i Asamblesë së Komitetit Olimpik Ndërkombëtar dhe institucioneve të tjera sportive. Për kureshtjen e lexuesve, mund t’iu themi se është përgjegjës shkencore në Universitetin e Lozanës për projektin e Bertrand Piccard në Solar Impuls, avionin që punon me energji diellore. Pra figurë e vërtetë jo shaka!

Universiteti Politeknik Federal i Lozanës është i pari në renditjen e universiteteve të Evropës dhe ndër të parët në renditjen e universiteve botërore, na sqaron profesori. I vetmi universitet tjetër federal i këtij lloji është ai i Zyrihut, edhe ai ndër më të mirët e kontinentit dhe më gjerë. Duke e dëgjuar Profesor Manson në ligjëratën e tij, me një shpjegim brilant – na hyp dëshira që të kthehemi e të bëhemi rishtas studentë. Por koha nuk na pret dhe na sfidon. I ngrejmë duart lart! I dorëzohemi kohës!
* * *
Drekat dhe darkat gjatë udhëtimeve të APES kanë natyrë çlodhëse e përtëritëse sa dhe njohëse dhe bashkëpunuese. Vendet në restaurante herë janë të përcaktuara e herë jo. Aty improvizohen biseda sipas interesimeve të përbashkëta të grupeve të gazetarëve. Në tryezën tonë gjatë drekës në Starling restaurant pranë nesh patëm kolegun japonez Ishiguro Yutaka, nga The Yomiuri Shimbun, një tjetër gazetë japoneze, që botohet në Tokio dhe disa nga qytetet më të mëdha të Japonisë, në grupin e pesë gazetave më të mëdha që dalin në vend, me një tirazh rreth 14 milionë kopje në ditë, ekspert i zhvillimeve politike dhe ekonomike sidomos atyre të Kosovës. Na tregoi se e kishte intervistuar edhe Sali Berishën. Gazetari japonez na la pa gojë, aq në brendësi të proceseve politikave ishte dhe njohje rreth procesit të privatizimit e të përparësive të investimeve në Kosovë. Folëm edhe për tërheqjen e grupit Albright në privatizimin e Postës dhe Telekomit të Kosovës. Ishim me një mendje. E ku do t’i gjente Kosova investitorë më të besueshëm se ai i Grupit Albright! Folëm edhe për dashurinë që ka populli i Kosovës për Zonjën Albright. Me kolegun japonez ndanim të njëjta mendime.

Në darkën me grill në një restaurant të bukur brënda në qytetin e Lozanës patëm një bisedë shumë të bukur me Uehara Akiko, gazetare japoneze, e lindur dhe shtetase në Zvicër. Me zonjën Uehara, nga The Asahi Shimbun folëm veç të tjerave për letërsinë dhe përkthimet. Kur po i tregonim se djemtë tanë i kanë shumë qejf Mangat japoneze, ajo na impresionoi kur na tha se poezitë e Charles Baudelaire i ka lexuar për të parën herë pikërisht kur ishte fëmijë përmes Manga-ve. Shikoni se çfarë bën Japonia për të edukuar dhe kultivuar brezin e ri. Se si e përçon kulturën nacionale dhe botërore që të asimilohet sa më mirë. Ndërsa tek ne në Shqipëri shkollës po i vihet kazma, një dramë e përmasave kombëtare që na trishton pa fund.

Në një kënd të veçantë të Lozanës, ndodhet Instituti i Shkencave të Sportit, Qendra e Sportit dhe Shëndetit, pranë Universitetit Federal të Lozanës, pikërisht ajte ku ndodhen laboratorët më modernë dhe më të pagabueshëm të botës bashkëkohore. Instituti ndodhet në një mjedis natyror të veçantë, nga ata që mund të ndeshen vetëm nëpër filma hollivudianë të fantashkencës. Dhe ne përfitojmë sërish të fiksojmë veten në kuadrin e këtyre mjediseve. Jo larg nesh, bile shumë afër ndodhet Liqeni Leman, në një përzierje të magjisë shkaktuar nga bukuria e natyrës dhe përkujdesjes të dorës të njeriut. Drejtori Grégoire Millet, ndërkohë na shpjegon rritjen e pagabueshmërisë së këtyre laboratorëve dhe teknologjive të reja në përgjithësi në fushën e sporteve, lidhjet përherë e më të fuqishme midis instiucioneve të shëndetit dhe botës së sportit, rolin e sportit në rritjen e shëndetshmërisë së shoqërisë, pjesën e sportit në kulturën e përditshme dhe në kulturën shëndetësore të individit dhe një mori të pafundme ndërlidhshmërish të tjera.

 

KOMITETI OLIMPIK – KËSHTJELLA OLIMPIKE E ZHYTUR NË GJELBËRIM

Dhe, natyrisht, çatia e gjithë kësaj bote sportive, Himalaja e saj, është pikërisht Komiteti Olimpik Ndërkombëtar. Një ndërtesë e konsideruar tip kështjellë, por e zhytur në gjelbërimin e një pylli të moçëm mbi njëqindvjeçar, tejet çlodhës, na fton të përmbyllim një ditë veprimtarish tejet të dendura njëra pas tjetrës.

Në zanafillën e saj, diku në thellësi të mesjetës, e famshmja Château de Vidy ishte kishë, ndoshta nga më të hershmet e zonës, këtu në brigjet e liqenit Leman. Në vitin 1669, kisha u bë shtëpi banimi, e cila kaloi nëpër zotërues të ndryshëm, nëpërmjet blerjesh, nëpërmjet trashëgimish ose nëpërmjet martesave. Shndërrimin e parë rrënjësor ajo e ka pasur në Shekullin e XVIII, kur nga Gjeneva erdhi për të banuar këtu Familja de Loys. Me ripërtëritjen e ndërtesës u muarën dy arkitektë të famshëm të kohës. Punimet përfunduan plotësisht më 1774. Më 12 maj 1880, Napoleon Bonaparti, i cili në atë kohë ishte konsull i parë i Francës, pra kryesundimtar i saj, i cili po iu bënte kontroll të përgjithshëm trupave të tij, para se të marshonin në qafën e Shën Bernardit, u prit këtu në dhomën më të madhe të miqve. Më 1919, familja de Loys ua shiti ndërtesën bashkë me sipërfaqne rrethuese prej 27 hektarësh institucioneve të ndryshme zvicerane, kryesisht atyre të sistemit ushtarak. Për dhjetëra vjet ajo kaloi në duart e bashkisë së Lozanës, duke iu nështruar punimeve të ndryshme përshtatëse. Deri më 1 mars 1968, kur këtu vendosej Komiteti Olimpik Ndërkombëtar, ajo kishte shërbyer për Qendrën Evropiane të Kërkimeve dhe pjesërisht për zyrat e Institutit të Kërkimeve të Komunikimit Masiv pranë Universitetit të Lozanës.
Kjo është edhe periudha e kulmimeve të para në marrëdhëniet mikpritëse të Zvicrës ndaj Komitetit Olimpik Ndërkombëtar, zanafilla e të cilave daton prej vitit 1908, në të cilin sot aderojnë 205 komitete olimpike nacionale, përbërë nga 126 vende, që mblidhet një herë çdo vit, me një president me mandat tetë vjeçar. Presidenti aktual është Thomas Bach i zgjedhur këtë vit. Këtu në Komitetin Olimpik Ndërkombëtar zhvillohen sesione shkecore, simpoziume, konferenca, kongrese, festat jubilare, këtu nënshkruhen marrëveshje të panumërta, të cilat do të shënojnë edhe rritjen e këtij institucioni dhe forcimin e lidhjeve me Zvicrën, veçanërisht me Lozanën, Kryeqytetin Olimpik. Ciceroni jonë kësaj here është zotëri Patrice Chollet, kryetar i Bashkërendimit të Strategjisë Rinore në krye të programit të ri të këtij Komiteti, i cili na kalon nëpër sallat muzeale duke interpretuar simbolet figurative në muret dhe në mjediset e institucionit, duke kaluar nëpër historikun dhe figurat kryesore të olimpizmit botëror dhe rolin e Zvicrës, që është fondamental sepse ka krijuar të gjitha kushtet dhe infrastrukturën. Kur takimi ka përfunduar i gjithë grupi i gazetarëve bashkë me zotëri Patrice Chollet fiksohemi në foton përballë hyrjes kryesore të Komitetit Olimpik.

 

LARTËSITË E BURGDORFIT

Megjithëse ishim befasuar pa fund, befasia e befasive, megjithatë, do të ishte e nesërmja e udhëtimit tonë. Pasi jemi larguar nga hoteli ynë, me autobusin tonë shuttle, duke përshkuar pamje nga piktoresket e mundshme, jemi në Burgdorf të lokalitetit Emmental, sipas markës të njohur të djathit, të kantonit të Bernës, ku është duke u zhvilluar «Fédérale» një nga ngjarjet më të mëdha popullore festive që mbahen në Zvicër, një herë në tre vjet në vende të ndryshme. Kësaj here qëlloi në Burgdorf. Një lloj mundje , si një Wrestling zviceran, dhe Steinstossen, një sport i vjetër me hedhje guri. Këtu ishim të ftuar edhe ne. Bashkë me gazetarët zviceranë ishim të privilegjuar, pasi na ishte rezervuar vendi në tribunën e « Emmental Arena »-s, stadiumi i hapur, më i madhi në Zvicër dhe nga më të mëdhenjtë në Europë. Këtu përmbajtja sportive është zvicerane, një lloj tradite të cilën zviceranët e konservojnë me kujdesin më të madh. Në përfundim të aktivitetit, do të dilte fituesi, i cili do ta mbajë trofenë për tre vjet. Siç e thamë, kjo është veprimtaria më e madhe sportive dhe një nga festivalet me domethënëse zvicerane – një veprimtari shumëdimensionale, sportive, shpirtërore, kulturore, komerciale, turistike, me vlera unikale. Kërkon mot të mirë, do këshillim paraprak me meteorologët, për të gjetur javën më të qëndrueshme të stinës së verës. Dhe kjo e tanishmja është përzgjedhja më e pagabueshme. Asnjë fije reje nuk guxon të shfaqet diku larg apo diku afër nëpër qiellin zviceran, aq më tepër në qiellin e këtushëm lokal. Po lahemi prej rrezeve të diellit.

 

Kur hymë në zonën e festës, automjeti ynë është i vetmi që lëviz. Të gjitha lëvizjet e tjera janë këmbësore. Pjesëmarrësit në veprimtari i kanë parkuar veturat e tyre nëpër livadhet pranë, me mijëra sosh, të tjerët i kanë rreshtuar në varg pa mbarim biçikletat e tyre. I gjithë rrjeti i qarkullimit publik të zonës – ai i trenave, i tramave, i busëve – është përshtatur për veprimtarinë kombëtare. Ndërkohë, në një rreze prej 50 kilometrash largësi rreth e rrotull, prej ditësh të gjitha vendet në hotelet janë zënë prej kohësh.

Mikpritësi i gazetarëve, atyre të APES, atyre të mediave të huaja, qendrore dhe lokale, është zotëri Fabio Lorenzet, Zëdhënës i Medias Ndërkombëtare, i cili na shpjegon se punonjësit e paguar që merren me organizimin dhe mbarëvajtjen e veprimtarisë janë vetëm 230, ndërsa ata që punojnë vullnetarisht, pa asnjë pagesë janë 3500. Burgdorfi është një qytet i vogël, me 17 000 banorë, por këto ditë ai është populluar nga 250 000 deri 300 000 vetë. Buxheti i veprimtarisë shkon në 25 milionë franga zvicerane. Në mensat e ngritura, gjatë tri ditëve kryhen 70 000 orë punë, konsumohen 23 mijë kilogramë mish, 105 mijë litra ujë mineral, 6000 mijë litra shnaps (pije e fortë), 70 000 kafé, pa llogaritur pijet, lëngjet, frutat dhe ushqimet e tjera që konsumohen këtu.


Mediat e Zvicrës i japin papushim gjithë këto ditë publicitet veprimtarisë që po zhvillohet në Burgdorf, reklamat e pafundme të firmave zvicerane, nga ato shumëkombëshe me shtrirje globale, deri te ato lokale, janë të afishuara gjithandej nëpër mjediset ku zhvillohet kjo veprimtari. Në reklama kemi parë edhe vajza të reja që garojnë në sportin e mundjes. I pyesim organizatorët nëse tashmë kjo së shpejti do të jetë risi e kësaj gare. Na përgjigjen se ende mbetet në nivel lokal, por synimet janë që festivali i mundjes popullore të përfshijë edhe femrat garuese në këtë sport dhe sportet e tjera alpine.

Fituesi i garës së mundjes, kampioni i ri, shpërblehet me një dem njëvjeçar që peshon 1200 kilogramë dhe që kushton 22 000 franga, fituesit e tjerë marrin shpërblime dema, kuaj dhe lopë. Të gjithë garuesit janë amatorë, nuk janë pjesëmarrës në sporte të tjera, merren me profesione të thjeshta të bujqësisë dhe të fshatit. I vetmi që i ndryshon jeta pas këtij akvititeti është kampioni i ri, i cili është në qendër të mediave me intervista, në qendër të reklamave, por edhe ai nuk shkëputet nga profesioni që ka. Sivjet Mbreti i kësaj gare është 27 vjeçari Matthias Sempach. Në ceremoninë festive mori pjesë edhe Presidenti i Konfederatës Ueli Maurer, ndërkohë që gjithë vemendja e publikut zviceran i mbante sytë e mbërthyer në Burgdorf. Analistët sportivë i krahasojnë këto sporte me ato që zhvillohen në Japoni, në Kinë apo në vende të tjera aziatike me kulturë të lashtë. Në fakt, ato kanë evropianitetin e tyre, burimësinë e tyre të kontinentit tonë.

Ne grupi i gazetarëve të APES e lamë Burgdorfin në kulmin e ngjyrave dhe festimeve, duke marrë me vete impresionet më të bukura se si një komb i civilizuar e mbron, e ruan dhe e vazhdon me krenari kulturën e vet, qoftë ajo materiale apo shpirtërore. Dhe ne shqiptarëve nuk ka si të mos na dhembë prapë zemra kur kemi parasysh se si kultura shqiptare është lenë në mëshirën e fatit.

Aty edhe u ndamë me kolegët dhe ekipin e DFPJ, duke marrë trenin në klasit të parë, nëpër destinacione të ndryshme, një palë në Gjenevë, të tjerë në Zyrih, Bernë apo Bazel. Me atë përshëndetjen tonë tashmë si refren: Mirupafshim herën tjetër! Tschüss bis bald ! A bientôt ! Till the next time!/Gusht 2013

 

 

 

 

 

Depresioni i Madh, parë me sytë e fotografes zvicerane Annemarie Schwarzenbach

VOAL – Mes viteve 1936 e 1938, fotografja zvicerane Annemarie Schwarzenbach vizitoi Amerikën disa herë. Swissinfo.ch paraqet një përzgjedhje të fotografive të saj që dokumentojnë jetën amerikane gjatë periudhës së Depesionit të Madh.

Kriza e gjatë ekonomike, që pasoi rënien e bursës së Nju Jorkut më 1929, goditi shtresa të gjera të popullsisë amerikane, duke varfëruar pjesën më të madhe të klasës së mesme. Në ato vite Annemarie Schwarzenbach udhëtoi përmes qyteteve dhe fshatrave amerikane për të njohur njerëz dhe historira.

Më 1936 reporterja zvicerane pasqyroi ndër të tjera rizgjedhjen e Franklin Roosevelt në New York e vitin pasues shkoi në Shtetet e Jugut bashkë me gazetaren e fotografen amerikane Barbara Hamilton-Wright. Me telekamerat Rolleiflex dy gratë dokumentuan jetën e çdo dite në  burgjet, në plantacionet e pambukut, nüe fabrikat dhe rrugëve. “Vizioni i një të ardhmeje më të mirë, ëndrra amerikane, është errësuar nga hijet e rrugëve që të çojnë në Jug,” shkruan Annemarie Schwarzenbach në reportazhin e saj “On the dark side of Knoxville”.

Me rastin e 75 vjetorit të vdekjes së Annemarie Schwarzenbach, Biblioteka Nacionale Zvicerane, publikoi mbi 3’000 fotografi të shkrepura në udhëtimet e saj mes viteve 1930 e 1940 në Europë, Afrikë, Amerikë e Azi.

 

 

 

Drejt SHBA në bordin e S.S Berengaria, Tetor 1937

New York

Varreza e automobilëve, Tennesse, 1937

Fabrikë në Cincinnati, Ohio, 1938

Knoxville, Tennessee, 1937

 

Knoxville, Tennessee, nëntor 1937

Cumberland, Tennessee

Montgomery, Alabama

 

Punëtorë në Montgomery, Alabama, 1937

Montgomery, Alabama

Tuskegee, Alabama, ku shkrimtari Booker T. Washington ka themeluar shkollën e parë për popullsinë me ngjyrë në Shtetet e Jugut

Burg në Harris, Texas, 1937

Savannah, Xhorxha, 1937

Lumberton, Karolina e Veriut, 1937

Fshatarë të Tennessee