VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Ukrainë – Me pesë mijë gëzhoja realizon portretin e Putinit ‘Fytyra e Luftës’

By | July 28, 2015

Komentet

Ermonela Jaho dhe Placido Domingo mahnisin publikun spanjoll me “Thais”

Tenori i njohur Placido Domingo dhe sopranoja shqiptare Ermonela Jaho kanë magjepsur publikun e Festivalit Castell de Peralada (Girona) me operën me intensitet të fuqishëm emocional, ‘Thais’ nga Jules Massenet, shkruan gazeta spanjolle ”El Pais”.

Në shtjellimin e kësaj vepre operistike, artistët e njohur kanë magjepsur publikun me zërat e tyre të fuqishëm, nën dirigjimin e korit të Teatrit Real të Madridit.

Në këtë vepër operistike murgu të ri, Athanael-it, në rolin e të cilit performon maestro Placido Domingo përpiqet të shpëtojë nga mëkatet dhe jeta e shthurur kurtizanen Thais, të interpretuar nga sopranoja shqiptare me famë botërore Ermonela Jaho.

Pas përpjekjeve për të kthyer Thais-in në rrugën e drejtë të Zotit e krishtërimit, murgu rrëmbehet plotësisht nga ndjenjat më të forta për të, duke kapërcyer çdo vlerë, normë e besim të predikuar me këmbëngulje më parë.

“Thais” është një ngjarje që të bën të reflektosh thellë mbi vlerat e shoqërisë, ku ndërthuren emocionet e forta shpërthyese, por edhe natyra medituese e karaktereve që e bëjnë këtë një vepër paksa ndryshe nga operat e Puçini-t apo Verdi-t. Prandaj Jaho e Domingo kanë krijuar me këto role një duet fantastik ku buron prej të dyve pasioni dhe energjia e madhe muzikore.

Ermonela Jaho tashmë njihet për role të mëdha dhe të rëndësishme, sikurse është edhe roli i kësaj shfaqjeje, ku Jaho u prezantua në rolin e Thais. Ajo deri më sot është prezantuar në teatrot më prestigjioze të botës, duke u shpërblyer shumë herë edhe me çmime të rëndësishme. Njëkohësisht Domingo është një zë i rrallë që ka fituar zemrat e spektatorëve në të gjithë botën.

”Thais” u vu për herë të parë në skenë në Operën “Garnier” të Parisit, në 16 Mars të vitit 1894.Atsh.

Lekë Pervizi sjell si dëshmitar në pikturë dëshmi rrëqethëse të Kampit të Vdekjes të Tepelenës

Njëri prej këtyre dëshmitarëve që i shpëtoi vdekjes në kampin e Tepelenës është edhe Lekë Pervizi.

Për veten dhe bashkëvuajtësit e tij në kampet komuniste të Enver Hoxhës, Z, Previzi ka shkruar se, “Jemi dëshmitarë përjetues të asaj shfarosjeje sistematike e të planifikueme me gjakftohtësi të madhe nën diktatin e të huejve: jugosllavë, rusë e kinezë, për t’i zhdukun të gjithë tiparet shqiptare, si burrëninë, besën e traditat, ashtu edhe historinë, gjuhën e kulturën. Këto iu nënshtruen falsifikimit e manipulimit, sipas strategjisë së ideologjisë marksiste të zhdukjes totale të trashigimisë sonë mijravjeçare”. Dëshmitari i gjallë i këtyre vuajtjeve e terrori, sidomos në kampin e Tepelenës, ku ai vetë ka kaluar dënimin si i pa dëshiruar i regjimit komunist, Lekë Pervizi vazhdon, për më shumë se një çerek shekulli pas shembjes së komunizmit, të “rrnojë” dhe të “tregojë”, për vuajtjet e veta e të familjes së tij të ngushtë si dhe të bashkëvuajtësve të tij si vëllezër e motra shqiptare, kundërshtarë politikë të regjimit enverist. Z. Pervizi e ka dokumentuar me shkrime dhe si rrallë kush tjetër, për të mos thënë, ndoshta si askush tjetër para tij që vuanin në ish-burgjet dhe kampet komuniste të Evropës Lindore – edhe me vizatime në copa letrash — përshkroi jetën e përditshme në kampin e Tepelenës dhe vuajtjet e tmerret që ai dhe të tjerët kanë pësuar në kampin famëkeq aty.”

Cikël me grafika nga piktori i mirënjohur Avni Delvina kushtuar “Rufaiut të Tiranes” – Erjon Veliaj

Po ju sjellim një cikël grafikash nga piktori i mirënjohur Avni Delvina kushtuar xhonglerit të bashkisë të Tiranës Erjon Veliaj. Cikli titullohet “Rufaiu i Tiranës”. Në qendër të grafikave vendose shqetësimi qytetar dhe intelektual i piktorit për të ndalur çmendurinë e shërbyesit të Edi Ramës për rrënimin e Teatrit Kombëtar.

TEATER-HEDHESI I TIRANES
Beteja e Teatrit, persa i perket anes artistike, nuk mund te rrinte pa nje skulpture te tille…Kjo skulpture titullohet “Teater-hedhesi”, dhe eshte intepretuar me disk-hedhesin e Mironit….

No automatic alt text available.

Kjo grafike eshte e bazuar ne nje nder mitet e famshem te Indise qe jane rufaijte. Ata i bien fyellit dhe gjarperinjte nxjerrin koken nga koshi dhe dancojne…Ne grafike eshte dhene rufaiu i Tiranes duke i rene fyellit, dhe ne vend te gjarperinjve jane gratacelet qe shtohen e dancojne

Image may contain: 1 person, sitting and hat

 

 

Momente perplasjesh te forta si kjo e Teatrit, mund te evidentohen dhe te cdramatizohen edhe nepermjet kryeveprave te artit…..Ne kete rast protestuesit duan fitore totale 360 grade…Pretendenti per humbes ne kete rast, per te krijuar nje mundesi bashkebisedimi dhe tratativash me protestuesit, vishet si Gioconda e Leonardos dhe merr ne krahe nje maket te Kulles se Korces. Domethenja eshte : Po mir mor jahu…ju dashkeni me me lene vetem me nje Kulle si ajo e Korces !!! (sepse aq metra ka firma e ndertimit)

Image may contain: 1 person, outdoor

 

Ekspozitë e Mentor A. Ejupi Toro në Hamburg

Njoftim për media

„ 25 „ është titulluar ekspozita e radhës e artistit nga Kosova që jeton dhe vepron që nga viti 1993 në metropolen gjermane të Hamburgut. Kjo paraqitje e punës së artistit erdhi si kërkesë e bankës më të madhe të Hamburgut HASPA me rastin e renovimit të bankës të tyre.

Punët e Mentorit do të jenë të prezentuara për dhjetë vitet e ardhshme në hapësirat e kësaj banke prestigjioze gjermane, si shenjë dhe si njohje e punës 25 vjeqare në këtë qytet Mentor A. Ejupi Toro u përzgjedh nga kjo bankë për tu përjetësuar vepra e tijë .

„25“ ….ka titulluar Mentori ekspozitën e tijë që do të hapet me 24 shtatorë 2018 në qendren bankës HASPA Hamburg, pikturat janë të punuara në mediumin vaj në kanavec dhe tregojnë udhëtimin e tijë gjatë këtyre 25 viteve të fundit në Hamburg, ky është prononcimi i shkurtë i artistit për mediat tona: „Gjatë punës time të fundit unë ndjeva nevojën për të sfiduar botën e korporatave.

Riprodhimi i serive të hershme të pikturave të mia është një reagim i radhes, koleksionisti është konsumatori i përditshëm, por kurrë nuk është ekskluziv. Korporata u bë forca më e fuqishme e manipulimit me vendimet tona të jetës. Andaj unë pranova të bashkëpunoj me këtë korporatë gjigande duke mos u koncentruar në jetën e përditshme porse unë jamë i përqëndruar që punën time ta shofin të gjithë, si dhe udhëheqësit e korporatave.“

Ekspozita do të qëndroj e hapur deri ne fundë të shtatorit 2018, kurse në pesë hapësira te bankave do të jenë të prezentuara punimet e Mentorit për dhjetë vitet e ardhshme.

Kunstverein Gloriatunnel HH e.V.

Hamburg 2018, Gusht

 

Në ditët në vijim ju dërgojmë edhe tekstin për katalog dhe fotografi përcjellëse të ekspozitës

Repisti i ri Hata Presli rrëfen si doli në rrugën e artit muzikor: “Muzika brenda meje erdhi natyrshëm” – Intervistoi: Gëzim Loka

Foto e repistit HATA PRESLI (Elvis Hata)

 

Elvis Hata, 20 vjeç nuk vjen nga ndonjë shkollë muzike, por nga shkolla e pasionit për rreth këngën, e cila e ka çuar në rrugëtimin e tij drejt artit. Ai e konsidron muzikën si artin e komunikimit masiv emeocional, që buron nga shpirti dhe derdhet në mijëra tinguj e nota, në ujëvarën e së bukurës. I lindur dhe i rritur në Dibër, ai e ka bërë këngën moto të jetës së tij.

Repi është gjinia e tij e preferuar muzikore, ku ka derdhurtalentin e tij dhe ndonëse nuk ka veçse pak kohë që ka hyrë në këtë rrugë, ia ka dalë të krijojë individualitetin e tij artistic.

Elvisi karakterizohet nga një zotërim që i bën objektit muzikor, këngës, melodisë, tekstit, duke i shkrirë në një, në ansamblin e një këngëtari me botë të ndezur shpirtërore, i cili këndën e quan kryepasionin e jetës së tij ende të re.

 

-Çfarë është arti për ju?

-Arti është një alternativë që e vështron botën ndryshe, një qasje e epërme ndaj realitetit ekzistues, me anë të dritë-hijeve, tingujve, vijës melodike, linjave, ngjyrave etj. Është një realitet i transfiguruar që përftohet nga një botë emocionesh të forta.

-Po muzika?

-Muzika është arti i dashurisë, që buron nga shpirti dhe derdhet në mijëra tinguj e nota, në ujëvarën e së bukurës. Është një joshje e papërballueshme që lind bashkë me njeriun, si një nevojë për të përftuar të bukurën dhe të magjishmen me anë të tingujve dhe vijës melodike.

-Repi, çfarë ju shty drejt tij dhe çfarë përfaqëson ai në raport me zhanret e tjera muzikore?

-Repi është arti muzikor i thyerjes së traditës dhe skemave bardhë e zi. Ndryshe mund të quhet arti muzikor i rebelimit. Për një repist janë të huaja klishetë dhe moralizimet, pasi vetëdija e tij muzikore është e mbushur me një rebelim të brendshëm kundër ndalsave dhe mureve, çfarë është një mënyrë për t’u çliruar nga filtrat dhe paragjykimet.

-Si hytë në rrugën e këngës dhe të muzikës?

-Unë kam lindur në Dibër, në një trevë, ku natyra dehëse e një panorama mbresëlënëse këndon ditë e natë; këndojnë drurët, ujëvarat, bari në lëndina, zogjtë dhe shpendët, që nuk gjenden në asnjë vend tjetër të Evropës. Këndojnë çobanët në kullota e stane, shoqëruar me fyej dhe vegla të tjera muzikore naturale, etj. Pra muzika në këto treva është një bashkëshoqëruese e jetës së njeriut, është pjesë e identitetit të tij natyror.

Kështuqë në një realitet të tillë kënga dhe muzika kanë ardhur natyrshëm tek unë. Në një moment e kuptova se nuk mund të rrija pa e derdhur atë llavën e brendshme të shpirtit në tinguj e melodi dhe hyra në rrugën e artit muzikor.

-Kush kanë qenë mësuesit tuaj të parë?

-Emri im artistik është Hata Presli. Kjo lidhet me atë që unë e konsideroj baba të artit modern muzikor dhe një ikonë të të gjitha kohërave, Elvis Preslin.pra, mësuesi im i parë kanë qenë Elvis Presli. Këngët e tij janë magjijime, që më kanë hapur horizontin dhe më kanë frymëuar për të kënduar…Nga këngëtarët shqiptarë idhujt e mi janë të mirënjohurat Rita Ora, Due Lipa, Noisi, këngëtarë të spiktur të krejt botës shqiptare. Ata dhe të tjerë që prodhojnë sot vlera në tregun muziokor i konsideroj modele të intepretimit të këngës modern e në këtë kaudër dhe të repit.

 

-Sa vend zë Dibra në repertorin e këngëve tuaja?

-Dibra është për mua Edeni mrekullor dhe “toka e premtuar” ku shkojnë të gjitha dashuritë e mia e në këtë kaudër edhe dashuria për muzikën.Të lindësh dhe të rritesh atje, mes lëndinave që fëshfërijnë dhe krojeve ujëftohtë që akullojnë, duke ndjekur meloditë sharmante dhe gjithë freski të ahishteve që fëshfërijnë, është një favor që jo gjithkush mund ta ketë. Prandaj Dibra, edhe kur nuk flitet për të, është e pranishme gjithmonë në këngët e mia.

Realizimi më i fundit, “Dibra City” është një përkushtim për Dibrën, për gjithçka që ka të bëjë me rrënjët dhe degët e saj, me mitin dhe historinë, me të prekshmet dhe të panjohurat e kësaj treve kaq të veçantë të shqiptarisë.

Është një mesazh gjithëkohor për të gjithë brezat, sidomos për brezin tonë të njëzetvjeçarëve, që kudo të shkojmë, në çdo cep të këtij dheu e të kësaj bote, të kthehemi aty ku kemi rrënjët dhe farën, pragun e kullës dhe gurin e varrit, ku kemi rrënjët dhe gjenzën tonë.

-Cila është kënga juaj e parë dhe si ka vijuar më tej debutimi juaj si repist?

Kënga “Loti”. Është një frymëzim përkushtues dedikuar plagëvve të mërgimit, që janë rrugët e humbjes së rinisë shqiptare në hapësira mungese dhe malli. Kam debutuar më tej me disa këngë të tjera si “Guci”, “S’je si unë”, “Shqipet e Magdeburgut”,“sa më mungon” në bashkëpunim me këngëtaren e njohur Gloria Xhomaqi etj.

Më 4 gusht 1901 lindi Louis Armstrong, një ndër më të mëdhenjtë e xhazit botëror

VOAL – Louis Daniel Armstrong, trombist i xhazit, është një nga eksponentët më të mëdhenj të këtij lloji të muzikës dhe ai që ka dhënë një etapë krejtësisht të re në muzikën afrikano-amerikane. Sa i përket lindjes së tij ka një sfond të vogël që gjithashtu përcakton një hije të vogël. Armstrong ka pohuar gjithmonë të jetë i lindur më 4 korrik (Dita e festës kombëtare të SHBA), por, në fakt, studimet e fundit kanë treguar se trombisti i madh ka lindur 4 gusht, 1901.

Në veçanti, janë për t’u shënuar hulumtimet e tyre ndërmarra nga New Orleans, vendlindja e tij, të kryera nga Tad Jones, i cili duket se ka gjetur certifikatat origjinale të pagëzimit të “Mbretit të Jazzit”. Sipas këtyre akteve, “Satchmo” (pseudonim që do të ngarkuar do të thotë, përafërsisht, “Goja në saksofon”, ai i kishte shtuar moshës një vit e një muaj, ndoshta për të zgjidhur disa probleme që lidhen me fillimet e tij të hershme në Çikago dhe Nju Jork, ku ai nuk donte të dukej më i ri se ishte.

Louis Armstrong kishte një fëmijëri të trazuar. Prindërit janë të ndarë pak para lindjes së tij dhe ai i besohet Josephines, gjyshes nga ana e nënës, ndërsa nëna, me gjasë, u bë prostitutë.

Ditët e tij kalojnë në zgripin në mes përjashtimit social dhe krimit, edhe pse, për fat të mirë, një interes i madh lind brenda tij, një antidot i aftë për ta mbajtur atë larg nga devijimet e rrezikshme dhe në të njëjtën kohë për ta “hedhur” në një të vetmen atmosferë: muzikën.


Ende shumë i ri të luajë në trombë apo të vlerësojë potencialin dhe të metat, u kufizua në këtë kohë për të kënduar në një grup mjaft karakteristik lokal, sepse kjo ishte mundësia e vetme. Kjo e ndihmon
për të zhvilluar një intonacion të shkëlqyer dhe një ndjenjë të shquar të improvizimit, dhe të mos harrojmë se në fakt ky është tipari kryesor që e dallon jazz-in.

Por jeta e rrugës është gjithmonë jetë rruge, me të gjitha rreziqet dhe shqetësimet që ajo sjell. Louis, ndërsa dëshiron, nuk mund të tërhiqet tërësisht nga ky kontekst. Një ditë ai befas e gjen veten me një revole të vjedhur nga një prej bashkëjetuesve të nënës së tij, për të festuar fundin e vitit. Pasoja është se ai u transferua në një qendër riedukimi për rreth dy vjet, pjesërisht për shkak se gjykata e kishte njohur nënën e tij të paaftë për rritje të pasardhësve. Nga kjo vjen ndoshta ankthi i dashurisë që shënon jetën e tij, e cila do të shohë para tij dy gra dhe shumë marrëdhënie.

Gjithashtu në qendrën e riedukimit Louis Armstrong gjen rrugën për të bërë muzikë: ai bashkohet me korin e institutit dhe pastaj me grupin, ku ai fillon të luajë me daulle. Ai gjithashtu merr mësimet e para të kornos. Merita është e gjitha e mësuesit të tij, Peter Davis, i cili i jep atij mundësinë për të studiuar bazat e këtij lloji të “zëvendësimit” të trombës. Grupi i institutit është shumë i dashur nga njerëzit dhe ai shëtit rrugët duke luajtur melodi në modë në atë kohë si e famshmja “”When the Saints Go Marchin’in”, e cila, e përmirësuar disa vite më vonë, do të bëhet një nga pikat e tij të forta.


Pas largimit nga riedukimi ai filloi të frekuentojë klubet me shpresën se ai do të ishte në gjendje të luante në ndonjë orkestër. Në një nga këto mbrëmje, ai takon Joe Oliver, i cili konsiderohet më i miri në New Orleans (tashmë i quajtur “King Oliver”). Mes të dyve ekziston një marrëdhënie e shkëlqyer, aq shumë sa që Oliver, para se të transferohet, kërkon Kid Ory (një tjetër lojtar i njohur i xhazit të xhazit) që të zëvendësohet nga Louis.

Vetëm në nëntor të vitit 1918, i inkurajuar nga puna në “riverboats” (anijet që lundronin në lumin Misisipi), Armstrong mëson të deshifrojë rezultatet, duke u bërë kështu një muzikant i plotë. Pas disa viteve të këtij regjimi jo vërtet relaksuese (punën në barkë ishte shumë e lodhshme), në vitin 1922 ai u transferua në Çikago, duke lënë një New Orleans që gradualisht “korruptonte” gjithnjë e më shumë shijet e tij muzikore, derisa të ringjallë një folklor të plakur e bajat.

Armstrong në kohën e pjekurisë së tij artistike ndjekur një tjetër rrugë, krejtësisht të ndryshme, bazuar në ashpërsinë e linjave polifonike muzikore dhe në përpjekjne për t’i dhënë solistit një rol hegjemonist dhe të integruar në lëndën muzikore.

Për fat të mirë ai u punësua nga King Oliver në “Creole Jazz Band” tüe tij, ku ka aftësinë për të vepruar si solist dhe të spikasë mjeshtërinë ekstreme të arritur tashmë me instrumentin e tij. Dhe në fakt, mendimi i përbashkët i entuziastëve dhe historianëve është se “Satchmo” kishte imagjinatë pjellore ritmike dhe melodike, kombinuar me një vëllim mbresëlënëse zanor dhe me një vulë të pagabueshme.

Pas një sërë turesh, arrijmë në vitin 1924, një vit veçanërisht i rëndësishëm për “Satchmo”. Ai martohet dhe lë orkestrën Oliver dhe hyn në grupin e adh të Fletcher Henderson, një gjigant i xhazit i cili zotëronte një nga orkestrat më të mira të kohës, plot solistë të zotë. Si dëshmi e hopit cilësor, Armostrong ka mundësinë të regjistrojë këngë me Sidney Bechet, Bassie Smith dhe shumë të tjerë.

Më vonë ai vendos të nisë një karrierë solo. Regjistron “Hot five dhe Hot Sevens” transformuar jazz në një nga shprehjet më të larta të muzikës, me trombë të qartë dhe të shkëlqyer dhe me zëri i tij të vrazhdë që del direkt nga thellësia e grykës.

Që atëherë ai është vetëm një sukses i sukseseve, por në hije, megjithatë, të disa zërave kritikë që denoncojnë kufijtë dhe skadimin e fenomenit Armstrong. Louis akuzohet edhe për të qenë një Xha Tom për shkak të dykuptimësisë ndaj vëllezërve të zinj. Por për shkak të pranisë së tij karizmatike ai ndihmon për të thyer çdo barrierë racore duke u bërë një nga yjet e para të njerëzve me ngjyrë në muzikë. Jeta e tij, përveç për të jetuar koncerte dhe turne, është pasuruar me bashkëpunime (p.sh. me Zilmer Randolph), dhe gjithashtu fillon të hapet ndaj kinemasë, duke u shfaqur në disa filma; ndër këta kujtojmë një, “Shoqëria e lartë” (High Society), 1956, me Charles Walters, Grace Kelly, Bing Crosby dhe Frank Sinatra, në të cilën prezanton dhe përfundon skenat e para dhe të fundit të filmit.

Shndërruar në një ikonë, Louis Armstrong në vitet e fundit sigurisht ishte bërë ambasadori i xhazit në botë, por ai gjithashtu ua huazoi  imazhin e tij një seri të ngjarjeve shumë të diskutueshme në rrafshin artistik.

Në atë fazë të karrierës së tij, Mjeshtri nuk ishte më në gjendje të merrte vendime të pavarura, por “menaxhohej” nga zyrtarët pa shumë skrupuj.

Pas kësaj rënie të trishtuar, mbreti i xhazit vdes më 6 korrik 1971 në shtëpinë e tij në Queens në Nju Jork.

Ndahet nga jeta tenori legjendar dhe Artisti i Popullit, Gaqo Çako

Artisti i madh Gaqo Çako u nda nga jeta në moshën 83 vjeçare. Ai ishte një nga emrat e mëdhenj të Panteonit të muzikës shqiptare.

Gaqo Çako ka lindur më 24 janar 1935, është këngëtar shqiptar. Mban titullin Artist i Popullit.

Tenori legjendar, Gaqo Çako, Artist i Popullit, është i rreshtuar në emrat e mëdhenj të Panteonit të muzikës shqiptare si Ramiz Kovaçi, Mentor Xhemali, etj.

Midis viteve 1957 dhe 1961 ai studioi në konservatorin “Çajkovski” të Moskës nën drejtimin e pedagoges Anna Soloviova.

Pas kthimit në Shqipëri më 1961 ai u emërua tenor i përhershëm i Teatrit të Operës dhe Baletit të Tiranës, ku këndoi shumë nga rolet e para të repertorit operistik, duke u bërë kështu tenori kryesor për tri dekada me radhë. Përvoja dhe karriera e tij mjaft e pasur në operat “Traviata”, “Bohema”, “Rigoleto”, “Norma”, etj, si dhe operat shqiptare “Mrika” e Prenk Jakovës, “Lulja e kujtimit” e Kristo Konos, “Pranvera” e Tish Daisë, “Heroina” e Vangjo Novës, “Skënderbeu” i Prenk Jakovës e “Skënderbeu” i Abdulla Grimcit, “Komisari” i Nikolla Zoraqit, “Zgjimi” i Tonin Harapit, “Toka e jonë” e Pjetër Gacit, etj, e bëjnë atë me një karrierë të shkëlqyer.

Mjaft i njohur edhe në skenat italiane, ku ai ka mbaruar konservatorin e Santa Cecillias.

Zëri i tij është kthyer në objekt kënaqësie kudo që ai dëgjohet e shfaqet, në opera, në televizion, në radio, në salla të mëdha a të vogla koncertesh.

Përfshirja e tij në të gjitha llojet e muzikës vokale ka si qëllim të vetëm t’i kënaqë dëgjuesit me pjesët që ai këndon.

Edhe pse vlerën më të madhe ai e pati në interpretimet e roleve operistike, ai u popullarizua nëpërmjet këngës, veçanërisht atyre të Festivaleve të Radios.

Ai është bashkëshorti i sopranos të njohur Luiza Papa babai i kënëgatarit gjithashtu të mirënjohur, Pirro Çako.

Magjia e universit justinian – Nga XHAHID BUSHATI

 

-Shënime dhe kujtime të mbledhura nëpër vite

për këngëtaren dhe aktoren Justina Alia-

 

“Melodinë e parë ma mësoi Vendlindja… / Sa herë kthehem në

qytetin tim / të bukurat jare bilbilin ç’m’i kujton…, / një pjesë të gëzimit të saj jam dhe unë.”

 

1.

Na ishte një herë një vajzë e vogël. I pëlqenin lulevilet, shermashekët, karafilat… Quhej Justina Alia. Edhe pse vajzë me gërsheta si ëndrra, ishte si djalë çapkën. Nuk linte “dy gurë bashkë”. Këngën e kishte dashur që fëmijë. Fëmijëria ishte lidhur me të. Zërin e kishte të bukur. Trashëgim nga e ëma. Dhe fëmijëria mbetet e shenjtë për Justin. Jo më kot shprehet: “Koha më e artë e jetës sime është fëmijëria, e pasur me jetë, me dashuri në familje, aktivitete të pafundme. Mbaj mend 6 vjeçe kam mësuar notin duke kënduar këngët shkodrane. Kam qenë kurreshtare, intuitive. Mamaja më bërtiste, sepse merrja çarçafët e shtëpisë dhe luaja teatër “Borëbardhën”. Lojërat e mia më të preferuara ishin, “Kush pozon më bukur, teatri… e shumë çapkënllëqe pa fund. Ndërsa Shiroka ka qenë nostalgjia më e madhe për mua.”

Gjithashtu me moshën e saj fëmijërore lidhën këngët e bukura dhe të paharrueshme, si “Pula e gjeli”, “Kukullës”, etj., si dhe respekti për mësuesin e parë, zotni Toninin (Tonin Dainë).

Më vonë do të këndonte në një festival me numrin 11. U quajt “famëkeq” e “modern”. Si gjithmonë vjen një urdhër i prerë nga lart… duhet të dënohet Justina Alia. Shumë vite më vonë, gazetari Edison Ypi do të shkruante: “Do ju rrëfej për një njeri të jashtëzakonshëm, një njeri “lindur për të kënduar” që djajtë e kuq e shndrruan në njeri për të “jetuar për të vuajtur” … E kënduara e saj ishte një miks mahnitës i talentit, butësisë, ëmbëlsisë, seriozitetit, përgjegjësisë, po aq sa edhe i një nervozizmi të dukshëm, një shqetësimi të brendshëm, një revolte të shpallur. Ishte pra, diçka e pa provuar kurrë më parë, diçka jo e atyshme, e këtushme, diçka e përtejme, njëkohësisht tepër e largët dhe tepër e afërt, diçka prej Udstoku, dhe më tepër.” (Edison Ypi, shkrimi: Justina, gaz. MAPO, 13-14 dhjetor 2014). Në jetën e saj artistike, ashtu si dhe për të tjerë artistë, solli një goditje të rëndë duke i prerë në mes ëndrrat e saj. Ajo “këngë” ia mbylli gojën për shumë e shumë vite me radhë. Jo vetëm kaq, por edhe disa sekuenca të një filmi, si “Pylli i lirisë”, ia dogjën. E vranë për së gjalli. Rruga e saj, tani, do të ishte plot privacione, dilema, dhimbje, rrëzime, ngritje përsëri në këmbë, lot,… Por Justi qëndroi stoike si një Bernarda Albë… Justi, një emblemë e artit shqiptar! Dhe në një intervistë, para katër vitesh, Justina do të shprehej: “Unë nuk e kam qarë kohën që më bëri për të qarë. Unë e dashuroj këtë jetë dhe kam bërë paqe me veten. Jeta është kaq e bukur dhe kaq e thjeshtë, saqë njerëzit bëjnë gabim që e kompleksojnë dhe e vështirësojnë më së koti.” (Luela Myftari, shkrimi: (intervista) Justina Aliaj: Vetëm Zoti i dallon njollat që kam nën lëkurë”, gaz. Shekulli, 13.12.2014).

2.

Biseda e parë e vogëlushes Justinë me gjuhën muzikore ishin mësimet e zotni Tonin Daisë. Ja, edhe skena… përralla muzikore “Mësimi i pyllit”, teksti Lec Fishta, muzika Tonin Harapi, regjisor Andrea Skanjeti. Kjo përrallë muzikore u vu në skenë dy herë. Në të parën protagoniste ishte Roza Xhuxha (Anagnosti)., kurse në të dytën Justina Alia. U inçizua në Radio Tirana dhe u transmetua disa herë.

3.

Justi, që në fëmijëri u rrit mes mjediseve muzikore e artistike, që i kishte traditë Shkodra. Që në kontaktet e para me skenën, shpalosi një cilësi që e ruajti gjithëherë si një ëndërr të bukur, si një relike të çmueshme, – aftësinë për të rrëmbyer spektatorin me interpretimin e saj. Falë talentit, në tiparet e saj si këngëtare u mishëruan shprehitë artistike, vokale, emocionale dhe aktoreske, të cilat u njëjtësuan kurdoherë dhe ia arritën qëllimit. Mbi të gjitha, me shumë kurajo, e me të drejtën që i dha vetes të interpretojë në skenë, këtë angazhim e justifikoi deri në fund. Tingujt e këngëve nga repertori i kompozitorit Agim Krajka, si “Unë dhe shokët e mi”, “Unaza”, “Jam një vajzë”, e plot këngë të tjera: “Mall për Vendlindjen”, “Në ekranin e televizorit”, “Stacion i dashur”, “Në mbrëmjen e vallëzimit” etj., e plotësojnë dhe e dritësojnë portretin e Justit si këngëtare. Ato kanë mbetur në kujtesën e publikut.

Dhe në kujtimet e saj, Justi për këngën “Mall për Vendlindjen” do të shprehet: “Pas 18 vitesh nga Festivali i 11-të, për të parën herë në ekran jam shfaqur me këngën “Mall për Vendlindjen”. Tish Daija është vula për këtë baladë të paharruar. Oh, sa histori ka kjo këngë, por unë po kam dëshirë me nderue disa nga ata muzikantë që më janë aq të dashur e u jam mirënjohëse. I ndjeri dhe i paharrueshmi Alqi Kareco, që e zbukuroi aq mrekullisht këngën me orkestracionin e tij dhe lëvizjet brilante të gishtave të tij në piano. Alqi më ka ngjethur shpirtin sa herë me mënyrën se si ai e konceptoi baladën. (Shpesh muzikantët e quajnë këngën “Mall për Vendlindjen” si balada klasike shqiptare). I talentuari Gugash Balena, violina e të cilit tingëllon si e një virtuozi të vërtetë, i pavdekshëm në introduksionet e këngës, dhe që, për hir të së vërtetës dua ta them sinqerisht se, ngado që e dëgjoj këngën time të kënduar (apo edhe mua vetë kur mundohen me më shoqërue alternativa të ndryshme orkestracioni për këtë baladë), nga askënd e nga askush nuk e dëgjova të tingëllojë si violina e Gugash Balenës së viti ’90, kur u inçizua. Faleminderit Gugash! Tish Daija është legjendë në muzikën shqiptare, dhe personalisht i jam pafundësisht mirënjohëse! E quaj për krenari që jam pjesë e karrierës muzikore të së madhit Daija.”

Një kujtim nga drama “Nora” e A. Skanjetit

Është viti 1975. Përsëri në skenën e Teatrit “Migjeni” do të ishte mysafire drama “Nora” e Andrea Skanjetit. Regjisore Violeta Sekuj.

Tek përgatiste rolin e Norës (i cili ishte kryesori në këtë dramë), Justi shkonte shpesh në shtëpinë e Andreas. Bisedonte shtruar me autorin. I kërkonte mendim për një skenë e për një tjetër… Shpesh i tregonte se si i kishte zgjidhur disa batuta të dramës, për ndonjë mizanskenë, për ndonjë emocion. Dhe Andrea në  kujtimet e tij, në mes të tjerave shkruan: “… nisa të kuptoj se sa ajo e dashuronte rolin e me sa pasion e përgatiti atë, gjë që më vonë do t’i sillte suksesin e dëshiruar…”. më vonë, disa vite më vonë, me syrin e regjisorit dhe të kujtimeve Andrea shkruan: “Gjatë eksperiencës sime kam hasur ndër aktorë me prirje të zhvilluar që në fëmijëri dhe që kanë vazhduar skenën edhe në moshë. Këtu do të veçoja Justina Alinë.

Aktori është për t’u vlerësuar edhe nga gjatësia e pauzave kuptimplote. Aktori i mirë, ndër pauza gjen mjetin e fuqishëm për të treguar aftësitë e tij, sepse në pauzë ka fushë për t’u shpjeguar lirisht, duke e mbushur me aksion zbraztinë e lënë nga fjalët. Këto konstatime i shkojnë për shtat aktores së talentuar Justina Alia.”

5.

Një ftesë nga larg…

“Në 40-vjetorin e punës sime si regjisor në Teatrin “Migjeni”, – shkruan përsëri në kujtimet e tij Artisti i Popullit Andrea Skanjeti, – duke u frymëzuar nga romani “Prijësja e komitëve” i Sulejman Krasniqit, në vitin 1976 shkrova dramën “Drenusha e Drenicës, e cila u vu në skenë në vitin 1978.

Një ditë mbi tavolinën time të punës, në teatër, gjej një ftesë. Grupi diletant i ndërmarrjes së Mjeteve mësimore në Tiranë do të jepte premierë dramën “Drenusha e Drenicës” në skenën e Teatrit Popullor. Nuk isha aspak në dijeni. Më erdhi e papritur. U gëzova shumë (siç gëzohet njeriu kur shikon një lule, aq më shumë kur të shfaqet e beftë) që regjisore dhe personazh kryesor, pra Shota ishte Justina Alia, tashmë për mua një emër i njohur dhe i respektuar. Mendova me vete, ku paska përfunduar…

Pashë  shfaqjen si spektator bashkë me spektatorët e shumtë që mbushnin sallën e Teatrit Popullor, të cilët e pëlqyen shumë dhe e duartrokitën shumë herë. Interpretimi i Justinës qe i lartë. Nuk më çuditi aspak, sepse ajo si aktore profesioniste në Teatrin “Migjeni” realizoi aq bukur dhe mirë rolin e Norës. Dhe s’kishte si të ndodhte ndryshe edhe me rolin e Shotës…”

6.

Një dëshirë që mbeti dëshirë…

Artisti i Popullit Pjetër Gjoka kur doli në pension, shpesh vinte në Shkodër. Kujtonte vitet e fëmijërisë e të rinisë. Por… ai vinte të takonte edhe miqtë e tij të ngushtë. Njëri ndër ta ishte dhe regjisori Andrea Skanjeti.

Të dy, nën atë mbrëmje të vakët prilli, po rrinin në verandën  e hotel “Rozafës” e po pinin kafe. Bisedonin e kujtonin… Më pas filluan të flisnin për planet e projektet që kishin ndërmend të bënin. Pjetri, me atë javashllëkun e tij, i tregon se kishte shkruar një skenë nga vdekja e Azem Galicës dhe donte ta transmetonte në Radio Tirana. Kurse Andrea i thotë se, sapo ka përfunduar dramën “Drenusha e Drenicës që i kushtohej Shotës.

Pjetri i shfaq dëshirën që këtë dramë ta vinte në skenën e teatrit “Migjeni”, pasi aktorja e talentuar Justina Alia, në atë periudhë po korrte sukses me “Norën”. Ai e kishte parë këtë shfaqje, dhe në revistën “Skena dhe ekrani” Nr.1, 1981, do të shkruante: “… binte në sy forca e talentit të aktores Justina Alia, e cila, me interpretimin bindës e të natyrshëm, të saktë e realist, plot forcë komunikuese mendimi dhe emocioni në rrethana shumë të koklavitura, arriti të ngrejë lart figurën zemërtrime”.

7.

Në mes kolegëve… kujtime për Justin

Aktori Bep Shiroka, Artist i Merituar: “… ndoshta ishte kënga që e solli në skenën e teatrit si aktore. Duke mbartur dramën e dhimbjes të largimit nga puna si regjisore në televizion; e pafajshme e plot dinjitet aktorja Justina Alia vjen në qytetin e lindjes me pasaportën e së drejtës për të luajtur vetëm në skenën e Vendlindjes. Pra, e solli rasti ta kisha partnere. Interpretuam te “Nora” e A. Skanjetit. Unë në rolin e babës, ajo të Norës. Ishte momenti kur bija ime do të shkëputej nga gjoksi im dhe do të nisej te pasha. Ishte aq e mbushur emocionalisht, kaq e vërtetë, sa tërë dritën e saj ma dha mua. Dhe unë e përcolla me dritën e saj…”

Aktori Nefail Piraniqi: “Justi ishte një shoqe e mirë. Mbi të gjitha ishte njerëzore. Një botë aktoreje që ishte për t’u pasur zili. Temperamenti i saj ishte i tillë sa prestonte për humor dhe bënte gjithëherë një humor të këndshëm shkodran”.

Aktori Lec Bushati, Artist i Merituar: “Ishte koha kur teatrit “Migjeni” i duhej një vajzë e re. Papritur e pakujtuar i erdhi aktorja Justina Alia. E pritëm me simpati. Me të vërtetë e justifikoi simpatinë tonë. Ndonëse kisha vite si aktor, kur interpretoja me të, të krijonte freski dhe të rinonte. Kujtoj rolin e Danës te drama “Djem të mbarë” të F. Krajës. Ishim babë e bijë. Ende sot e kujtoj me nostalgji atë skenë takimi prekës e të përmalluar, një rol i luajtur me vërtetësi e sinqeritet, pa teatralitet e lot ndër sy… Justi e justifikoi pritjen tonë, që ishte mungesa e vajzës së re në teatër e njëkohësisht vërtetoi talentin e saj”.

8.

Justi ishte një aktore pasionante. Aq sa kur fillonte punën, nuk njihte orar… Jetën si aktore në skenën e teatrit të Vendlindjes e pati të shkurtër. Përsëri shkoi në Tiranë. Përsëri errësira zgjati mantelin e saj… E pas këtij manteli erdhi një rreze shprese… Një rol në filmin “Rrethi i kujtesës”. E për këtë film Justi thotë: “Është një film i rëndë, por i realizuar bukur. Është punuar me pasion. Ndonëse ka pasur shumë vështirësi, është realizuar me përsosmëri nga regjisori Esat Musliu. Interpretimin e personazhit, ia mora dikujt borxh karakterin, dikujt që e njihja mirë dhe që kishte bërë keq. Më pas erdhi roli në filmin “Vdekja e burrit”. Pata një rol më me hapësirë. Ishte pozitiv. Ishte hera e parë pas dënimit që më dhanë një rol pozitiv në kinematografi. Eh, vitet!.. Vitet më kujtojnë… dhe po ndalem në vitin 1989. Kam lozur rolin më të bukur në jetën time. Ishte pjesa “Opera për tre grosh” e B. Brehtit. Isha në rolin e Polit. Ka qenë roli më fantastik për mua. Por… nuk dua të harroj… i bukur ka qenë dhe roli te “Bernarda Alba””.

Dhe… kthehemi në atë periudhë pritjeje të gjatë të Justit. E lodhshme, ajo pritje! Sfilitëse, raskapitëse.. pret ashtu “syrgjyn gjallë e syrgjyn vdekur”, ashtu shpirt gjymtuar e shpirtshpresë Stinën e Lirisë që shumë e kishte ëndërruar…

Fillimisht nisi t’i dëgjohej zëri me recitime nga krijimtaria e poetëve shkodranë, një pjesë e tyre e harruar. Nisën të trokisnin ftesat: “Ju ftojmë në…” Adresa: Teatri Kombëtar, Elbasani, Korça… etj. Kështu… do të ishte ftesa e Teatrit Kombëtar për shfaqjen “Tartufi” të Molierit me regjisor Erion Kame, që e solli Justin në skenën magjiplote. Dhe Justi sjell nëpër mend: “Jo, nuk ishte Tartufi që më solli. Ishte Drejtori i Teatrit Kombëtar që më solli të interpretoj në teatër me pjesën “Tartufi”, ku unë pata rolin e mrekullueshëm zonjën Pernelë, rol i cili më bëri të prek kënaqësinë e profesionit tim të shtrenjtë përfshirë skenën time. E dashuroj Pernelen (personazhin) dhe kam dhënë gjithçka që ky rol të ishte dinjitoz me gjithë çmendurinë e personazhit, të cilit unë luaja. Kam punuar në çdo detaj, siç edhe kam mënyrën time të punuarit me tekstin, deri te kostumi, ngjyra blu të cilën ai përfundimisht mori, apo vogëlsira të shumta, të cilat nuk po i përmend për mos t’iu mërzitur.”

Pas disa muajsh nisi punën me regjisorin Stefan Çapaliku në dramën “20 vjet, 2 javë dhe 2 ditë”. Dhe më pas “Justina shoë” në skenën e Teatrit të Operas dhe Baletit, tamam në atë auditor ku u godit edhe Festivali aq i përfolur me numër 11-të.        Edhe kënga – pasioni i saj i dikurshëm u ringjall, siç ringjallet Feniksi. Kënga mori shpirt nga shpirti i saj, mori krahë e fluturoi si një dallëndyshe nëpër hapësirat e qiellta të shpirtit të Justit. Eh, sa shumë i kishte ëndërruar!..

9.

Justi herë pas here vjen në Shqipëri, vjen në Shkodër në Vendlindjen e saj. Çdo zë i largët, sado i largët që të jetë, mjafton të mbajë erë vendlindjeje, erë Shqipërie; i zgjon mall e kujtime. Edhe më shumë… dhimbje!

Justi, ende, sot mban një pengë në shpirt. E mban përjetë. Është  peng i një çasti dhimbjeje që nuk largohet, ajo nuk mori pjesë në varrimin e Nënës së shtrenjtë. Se Justi ishte larg, shumë larg… Për këtë loti është pak, malli është shumë e dhimbja është mal. E, si në një mirazh vijnë tingujt e një violinçeli, si edhe të një pianoje. Është një sonatë kujtimi, që interpretojnë fëmijët e Justit, për t’i kujtuar pavdekësinë gjyshes…

Koha dhe vitet shumë rrudha e thinja “i falën” ëndrra të pafajshme të Justit. E ajo në një bisedë telefonike do t’i thoshte këngëtares Zana Çela: “Unë s’ia kam zënë askujt karrigen. Aty ku jam ulur ka pasur vetëm një emër: JUSTINA ALIA.”

Malli i këngës “Vendlindjes sime të kompozitorit të mirënjohur shkodran Tish Daija, të cilën e këndoi plot shpirt, në një recital televiziv, rri ndezur si një qiri, si një peng, si dashur, si… Sa herë unë në Vendlindje kthehem, / fëmijërinë, rininë filloj të kërkoj…

            Ato rrinë si një pikë loti mbi faqen Artistes së madhe, aktores së talentuar JUSTINA ALIA.

 

Intervista ime, realiuar 17 vjet më parë… me titull: Shkodërloce, ky emën sa bukur t’rrin…

 

            Nuk e dija që Justina Alia kishte ardhur në Vendlindje të shmallej me të çmallej me të. Kur e mora vesh se Justi “jetonte” prej disa ditësh në Shkodër, lajmi më befasoj e nuk më befasoj, por shpejt u kthye në mall e u bë udhë për ta kërkuar…

Në “heshtjen” e arkivës së teatrit “Migjeni” të Shkodrës e kisha përsëritur shumë herë emrin e saj: Justina Alia, kur “takoja” personazhet që krijoi, veçanërisht në skenën e teatrit, ku la një botë të magjishme e të paharruar edhe me këngë, krahas aktrimit.

Ashtu si malli, befasia më ndoqi përsëri. Në një nga lokalet në qendër të qytetit tim të lindjes, ku zakonisht pi kafen e mëngjesit, takoi në mënyrë të beftë shumë të priturën e të papriturën, shumë të kërkuarën Justina Alia. Si në baladat e rinjohjes pritja e malli u kthyen në përqafim.

Ajo e kishte lexuar shkrimin tim për jetën e saj botuar në një gazetë, pak muaj më parë. Siç më tha më pas, menjëherë e kishte përkthyer në anglisht. Ndoshta për t’u thënë miqve të saj se, tani që jetonte në dhe të huaj, më parë kishte pasur një dhe që ajo kishte qenë dikushi… Se dikush edhe nga Vendlindja e kishte kujtuar…

Pas shumë bisedave, më në fund i kërkova një intervistë me shpresë, se do t’ia plotësoja më tej portretin e saj prej artisteje. Ajo vetëm buzëqeshi. Mua m’u duk se buzëqeshi si dikur…

Intervista u realizua, me datën 01.12.2000, ora 12.00, dy dytë para se të largohej nga Shkodra.

Vërtetë, intervista ime ishte e fundit, por kishte një kredo, se fillonte nga Vendlindja. Me Vendlindjen kështu ndodh. Është e para, është në formë zemre, dhe të shoqëron kudo…

Gjatë bisedës me Justin ndjeva se zëri i saj kishte një mall të përvëluar për prindërit, të afërmit, miqtë, për çdo rrugicë të Shkodrës. Fjalët që artikulonte kishin ngjyrë nga poezia e Camajt. Kishte një nostalgji e një brishtësi që e krahasova me erën e papritur të marsit që puth ëmbël e me dëshirë lulet e sapoçelura të kumbullës.

Syve të saj çdo gjë i bënte përshtypje. Ndoshta largësia e viteve… e bënte që çdo gjë donte ta fiksonte jo vetëm me sy, por edhe me kujtesën e shpirtit…     Se me Vendlindjen kështu ndodh… Është e para, është në formë zemre, dhe të shoqëron kudo…

 

Xh. B.: Ktheheni pas nëntë vjetësh në Shqipëri. Shkodrës i keni munguar shumë. Ç’emocione ju pushtuan kur hodhët hapin e parë në Vendlindje? Kë kujtuat? Po më pas?…

Justi: Të parën gjë që kujtova, sigurisht, Nënën time. Një shpresë e vogël më endej në shpirt se mos… se nuk më kishin thënë të vërtetën, pra, do ta gjeja të gjallë. Por, ah!.. (i shpëtojnë ca pika loti). Më pas kujtova Shkodrënloce! Mendja ime fluturoi në vogëlinë time, nëpër ato rrugicat e ngushta tuj lujt me gurë, tuj luj kamlikacik, tuj lujt me shkop, tuj lujt me litar, e kështu… U përhumba krejt si në një imazh, krejt si në një film, krejt si në një… Tamam diçka… larg… larg si në një legjendë,larg si një përrallë… Kjo ishte…

Xh. B. Shumë kohë më parë në një intervistë, emrin e parë që keni përmendur është ai i zotni Toninit (Daisë). Ç’domethënie ka kjo për ju?

Justi: Po. Është sikur çohesh në mëngjes dhe fillon ditën mbarë. Unë kështu e kam filluar mbarë karierën time me mësuesin tim të parë, Tonin Daija. Mbaj mend se si më mësonte, kur të këndoja se si ta hapja gojën. Bile e mbaj mend se si me gishtin e madh të palosur duhet të formoja një formë si veza (pozicioni i gojës për të kënduar). D.m.th. këtu ka filluar puna e mirë, rruga e mirë për të ecur në fushën e këngës.

Xh. B. Ditën e parë që erdhët në Shkodër, a e kthyet fytyrën nga Teatri? Ç’kujtuat në ato momente?

Justi: Nuk i vjen keq kërkujt, që unë i kthehem gjithmonë nostalgjisë. Kujtova atë masë njerëzish që mbushte rrugën qysh prej monumentit të Heronjve të Vigut e ndoshta dhe më përpara hotel “Rozafës”, prej shfaqjeve të bukura, prej njerëzve që kërkonin me ankth bileta për të parë shfaqjen. Pastaj me të thanë të drejtën kur pashë të rrethuar me… me… hekura (qan), mbylla sytë dhe thashë me vete: “Bukuri që të vret”. E kujtova Migjenin, Migjenin e gjithëkohshëm…

Xh. B. Të kthehemi shumë vite më parë. Po e nisim me figurën e Norës te drama me të njëjtin titull e Andrea Skanjetit. Ç’vlera i dha aktorja J. Alia?

Justi: Është krejt e thjeshtë. Nëse do të flasim pak me termin e teatrit, unë jam për artin e të jetuarit, pra, jam me teorinë e Stanislavskit. Personazhin mundohem ta mishëroj, ta bëj sa më real, të fut diçka nga vetvetja ime. Nora, në fakt nuk ishte një rol shumë i vështirë, sepse përkonte me disa të dhëna, me disa fakte, me disa karakteristika që pak a shumë i kisha: duke filluar që nga mosha. Luaja moshën time. Drama ishte me subjekt nga Veriu. Unë po gjithashtu zotënoj gegënishten. Pra, kishte mjaft gjëra, pa dashtë të nënvleftësoj ato çka Zoti më ka dhanë dhunti për ta interpretuar atë rol, që aq shumë e dua, e që e kam aq shumë në shpirtin tim.

Xh. B. Po e vazhdojmë me personazhin e Danës te “Djem të mbarë” të dramaturgut Fadil Kraja. Besoj e kujtoni?

Justi: Ky personazh ka emocionet e veta, kujtimet e veta. Krahasoj me rolin që do të luaja, çuditërisht përkonte edhe me disa probleme që më rrethonin mua. E kam fjalën për gjendjen time sociale,  për kushtet me të cilat ndodhesha, për ato dënimet e famshme etj., etj. Por me të thanë të drejtën e kam si një mbarësi Danën te “Djem të mbarë” të F. Krajës. E kisha mbarësi në karrierën time për aq kohë sa jetova në Shkodër, sepse kjo më dha mundësinë të luaja më vonë te “Shpartallimi”.

Xh. B. Ç’figura të tjera kujtoni nga skena e teatrit “Migjeni”?

Justi: Gjithçka të bukur që luhet në skenë. Aktorët e dinë mirëfilli se çfarë jam duke thënë… Gjithçka e bukur, në qoftë se unë e kam arritur, kurrsesi nuk e kam arritur pa aktorët, të cilët i kam pasur partnerët e mi në skenë. Shpesh herë një rol që e kam arritur mirë në shpirtin tim, mbasi mbaroja shfaqjen, shkoja e i thosha: “Lec (Bushatit) sa shumë më ndihmove që ta nxjerr këtë moment të bukur. Të faleminderit! E ai, po ashtu më thoshte mua. Kam kujtimet më të bukura për këtë aktor të shkëlqyer, që ishte një figurë potenciale e teatrit të Shkodrës. Njeri i jashtëzakonshëm ishte Lec Bushati! Ishte partneri im i denjë, shoku im i skenës që s’do ta harroj kurrë!”

Xh. B. E kujtoni rolin e Lirisë te “Yjet e netëve të gjata”, rolin e hallës së re te kinokomedia “Çifti i lumtur” dhe filmi “Thirrja”? Ç’menduat ju si aktore e si Justinë?

Justi: Kujtoj gjithmonë “Djem të mbarë”, “Norën”, “Shpartallimi”, e do të kisha dëshirë t’i kujtoja edhe të tjerat, por fatkeqësisht unë nuk arrita, sepse në atë kohë u martova dhe shkova pas burrit. Mund të kujtoj, ndoshta, anën tjetër të medaljes, anën muzikore timen. Sigurisht është një aktivitet i gjithanshëm, i vazhdueshëm, i dendur me koncerte të ndryshme qoftë në estradë, në bankete, përkujtimore, në festa të ndryshme, etj. Unë isha e gjithanashme dhe … (qesh) isha me të vërtetë ngrohtësisht e rrethuar me muzikë, e ngrohtësisht e rrethuar me opinionin, me Shkodrën time, me njerëzit që gjithmonë me inkurajonin, më uronin…, edhe atëherë kur dikush këndonte ose fishkëllente ndonjë moment kënge që i kishte mbetur e dëgjuar në estradë një natë më parë, ose dikush tjetër kujtonte një tekst timin. Gjithashtu kujtoj edhe momente të tjera që kam interpretuar poezi, të cilat i dua aq shumë!

I kujtoj dhe “Yjet…”. Është ndër momentet e para të pjesëmarrjes sime në kinematografi. Fiilimisht ka qenë një ndihmë e madhe për t’u angazhuar, për t’u ingranuar ose më tepër për të studiuar mënyrën, procesin si kryhet në kinematografi, edhe si aktori mundet të realizojë një rol kinematografik, i cili është krejt ndryshe nga teatri.

            Roli i hallës! Kam uruar, kam lutur Zotin të mbarojë sa më shpejt ajo skenëz, se po më mbyste së rrahuri aktori Pistol Soja. E më gjuante taman. S’kisha ç’të bëja, duhej bërë ashtu…

Oh, po si jo?!.. (lëshon një psherëtimë të thellë e drithëruese). Filmi “Thirrja” më kujton…, bile e kisha harruar titullin. Më ka ardhë mirë që e kam harruar, sepse është mirë të fshish disa gjëra. Ma kujtuat… Tani po kujtohem edhe unë. Ai ka sjellë një kthesë të jashtëzakonshme negative, për sa i përket karrierës sime. Më bëri një barrikadë të fuqishme që më tha: “Stop! Ne jemi zot e jo ti!”

Xh. B. Jeni dhe këngëtare. Si keni hyrë në këtë rrugë? A mund ta thërrisni fëmijërinë dhe kujtimet nëpër vite?

Justi: Po si jo. Shkodërlocja ime, është një qytet që lindi bashkë me muzikën. Çdo qenie, çdo njeri mbi këtë tokë të Shkodrës sime lind me muzikë, ai është bashkë me muzikën, shpreh e rrezaton muzikë. Kësisoj, unë nuk jam e veçantë, unë jam si tanë shkodranët. Zoti e ka dhanë që unë të hipi në skenë dhe me pas mundësinë me u shfaq më dukshëm. Mjafton të dalësh në rrugë e të fillosh një këngë shkodrane, jam e bindur që bëhet një kor duke e kënduar atë këngë të bukur, të pavdekshme, perlën tonë, muzikën magjepsëse popullore shkodrane. Kujtoj që kam kënduar, recituar kur kam qenë e vogël. Bile kam imituar edhe më shumë.

Kur kam qenë e vogël më thërritni edhe djalë. Ka qenë e mbushur, e pasur jeta e fëmijërisë sime. E kujtoj përherë me mall… E kështu kujtoj zotni Hilën (Shahinin). Bënim prova. Isha atëhere në korin e shkollës “Ndoc Mazi”. Dhe zotni Hila gjithmonë më thoshte: “Hajde, more dreq, se më duket se po ta ndigjoj zanin ma shumë!” (qesh) E kështu më mori, më nxori të këndoj një këngë tjetër. Pastaj soliste, pastaj kam shkuar në Shtëpinë e Pionierit, atje ku kisha ëndrrën time, atje ku u përkundën sa e sa talente. Është e pamundur të mos kalonin nëpër atë derë edhe “Pula e gjeli”, “Kukulla”… (nis të këndojë ëmbël): Për kukllën due me këndue / për kukllën e fmininë, / kur isha fmi, moj kukull / sa më gëzojshe mu…”, apo: Ko, ko, ko, ko ve, / kokoriste pula e re, / ki, ki, ki, ki / po këndonte gjel’i ri. Këngën ë kukullës e ka bërë kompozitori Pjerin Ashiku, ndërsa të dytën, “Pula e gjeli” e ka kompozuar Mark Kaftalli.

Xh. B. Ku qëndron fajësia dhe pafajësia e Justit?

Justi: Fajësia ime” ishte, sepse këndoja “ala Justinçe”, pafajsia ime mendoj që ndoshta nuk duhej të demonstroja gjithë aftësitë e mia për një kohë të caktuar, siç ishte ajo kohë absurde. E kur këndova në Festivalin e këngës Magjike, t’ju them të drejtën, nuk pata mundësinë të përjetoja atë çka lashë para dhjetë vjetëve, sepse emocionet më kishin mbërthyer deri në atë pikë sa më zgjonin plot kujtime… Por fatmirësisht isha me Arditin (Gjebrenë) në skenë, tek i cili t’ju them të drejtën u mbajta, sepse dridhesha e gjitha. S’më kishte shkuar ndonjëherë në mendje se do të provoja të tilla emocione që s’tregohen dot… Sigurisht ndryshimi është i madh, sepse në vend të kongreseve, etj…, etj… Erdhi, pra, momenti fatlum t’i sfidoj me një këngë, të këndoj… siç këndon Justi.

Xh. B. Përse e quani moment fatlum?

Justi: Ajo këngë… nuk e di se si e solli Zoti që unë e këndova shumë vite para dhe kur kthehem pas nëntë vjetëve ajo është përsëri aktuale. Mendoj që kam bërë mirë që nuk e kam kënduar, sepse më mjaftonin dhimbjet dhe më mjaftonte trazimi im… Pastaj s’doja t’i krijoja keqardhje spektatorit, pra, atë që kisha unë, mos ta kishte ai për mua.

Xh. B. Jeta bën të vetën. Të kthehemi te Justi nënë.

Justi: Çfarë mund të them. Jam një nënë si të gjitha nënat. Mundohem t’i rrethoj fëmijët me përkujdesjet e mia, me edukatën që kam marrë prej nanës sime, prej prindërve të mi, me gjithçka i takon dhe e meriotn ky emër aq i çmuar: NANË!

Xh. B. Fëmijët i keni futur në udhën e artit. Përse?

Justi: Kur i kam futur fëmijër e mi në udhën e artit, nuk i kam futur me mendimin që kjo punë është e fiksuar dhe do të vazhdojë kështu. Në udhën e artit i kam futur në radhë të parë, se diçka kam parandjerë, diçka kam paraparë, diçka kam shpresuar tek ato. U kam dhënë drejtimin muzikor. Kjo për mua ishte e vetmja “armë”. Në qoftë se një fëmijë do ta shkollosh, muzika “zbut” shpirtrat. Kjo është një rrugë e bukur, një rrugë që nuk të çon në gabim. Kjo ishte edhe një arsye, pse unë i futa fëmijët e mi dhe i drejtova në këtë rrugë. Mbas 8 vjetëve u binda vërtetë, që fëmijët e mi nuk duhet ta lënë më këtë rrugë. Kishin talent e aftësi…

Xh. B. Fëmijët tuaj nuk e kanë humbur fëmijërinë?

Justi: Fëmijët e mi nuk kanë pasur fëmijëri. Ata gjithnjë kanë studiuar. Nga një herë më vjen keq në shpirt, por… Ata vazhdimisht më falenderojnë, për rrugën që u kam dhënë… Mendoj që fëmijët i kam shokë. Sidoqoftë kjo ka qenë rruga me to: të punoj e ato të jenë të lirë të shprehin mendimet e tyre, edhe mundësisht t’u japë rrugën e një pavarësie në marrëdhënien me moshën. Nuk ka më keq se sa ta  fusësh në tyrjelë apo në morsetë një fëmijë. T’ia komandosh trurin, ta bësh robot. Ai nuk mund të jetë kurrë “UNË”. Asgjë interesante nuk do të kishte nëse unë do të thoja: “Justina e dytë”, për ndonjërin prej fëmijëve të mi, për djalin Rubin, apo për vajzën Flonja.

Xh. B. Me mall këndoni një këngë për Vendlindjen. E kujtoni?

Justi: Sigurisht. Nuk di si të them, ka përkuar gjithçka me atë këngë, jeta, aftësitë, Shkodërlocja, kompozitori shkodran e, në fund që i ndërrova tekstin për të cilin doja që në atë kohë ta këndoja e të këndoja për Bik Ndojën, por nuk më lejuan. E tashti që erdha e pata për detyrë me vu atë tekst që dëshirova: “Sa herë kthehem në qytetin tim / Shkodërloce ky emër sa bukur t’rrin…” Tashti jam e lumtur, sepse teksti është ai që dëshiroja, ai që dua tashti… SHKODËRLOCE, KY EMËN SA BUKUR T’RRIN!..

 

Shkodër, korrik 2018

ABSURDITETI QË RRETHON TEATRIN PA SHTËPI (2) – DYZET DITËT E TEATRIT! Nga Xhevair Lleshi

 

Në një lokal të njohur të Tiranës na u desh të dëgjonim një kërcënim të bukur: do të durojmë edhe dyzet ditë derisa të shembim teatrin! Dyzet ditë! Kjo na sjell ndërmend «të dyzetat»! Nostalgji trashëgimie. Me këtë rast mund të çojmë në mendje se këto të dyzetat janë një problem jo i vogël, sidomos meqë nuk u hodh firma për ligjin e shembjes. Për herë të parë ndodh kjo? Nuk e besoj. E në këtë gjykim nuk të ndahet mendimi se vërtet e kanë të bëjnë këtë akt të padëgjuar dhune? Dhe asnjëherë nuk i kalojnë më afër teatrit, gjoja si pa vëmendje. Një kalim i çuditshëm që askush nuk e kuptonte. Atë, njeriun që fliste në ekran, po e ndiqnin të gjithë. Edhe dyzet ditë! S’kishin fund mendimet, të shkurtra, kalimtare, pa mbresa të forta. Ç’do të ndodhë këto dyzet ditë të nxehta? Pushime argëtuese, harresa, udhëtime të «ftohta», midis miqsh, në restorante, ndjesi të njëjta, indiferenca, takime që gjithmonë shtyhen për më vonë. Besoj do t’u vijë nëpër mend, krahas kënaqësisë, të ndiejnë dhe një si brejtje ndërgjegjeje. Punë deputetësh! Shiten e blihen si në tregun e paçmuar të ditës. Ndoshta, për ironi, sikur t’i mundonte diçka e dashur. Ose të ishin gjithmonë në pritje…

Pse duhej të ndodhte kështu? Diçka vërtet e pakuptueshme. Mund të takoheshin me dy nga aktorët më të mirë, të dy duke u grindur në rrugët e Tiranës: i ri, i vjetër, e lagu, s’e lagu. Hedhur krahaqafë mendimet, të frymëzuar, po edhe me një angështi që i ndiqte si hije. Tirana atë muzg kishte një aromë të përzierë dashurie që dukej se degjeneronte në duhmë alkooli. Po áma e fjalës artistike rrinte shtrirë në vetëdijen e tyre. Po ta ruanin nuk do ta humbnin kurrë. Dëgjohej si derdheshin tingujt e parë të një kënge të pëlqyer. «Ti vërtet kërkon të ndërtohet një teatër i ri?» «Po. Dhe ti, miku im, ky teatër që të bëri aq të famshëm, kërkon të shembet?» Më pas një fjalë pa përgjigje, një ngritja toni, dritë që u flakërinte në sy, heshtje e lodhur dhe e mërzitshme. Një kollë e thatë. «Kjo është të vrasësh veten!» «Po vrite, ç’pret!» Ja, unë po pres të vijnë rruspat!» «Jo, po rrospitë!» «More, e di ç’flet?!» «Pse, të vjen keq?»…

Vërtet? Zëri i tij mund të ishte zëri i saj. Nuk mund të lije pas dore sensualitetin. «Turp të të vijë!» «Pale, je goxha aktor!…» «Edhe ti që ke gjithë atë kripë!»…

E dua, or mik, teatrin, e dua pa masë! E ke dëgjuar Maks Velon, arkitektin, piktorin, njeriun e mirë e të vuajtur? Edhe ai po i dëgjonte «të dyzetat e teatrit» më erdhi keq. Lëre, çfarë sarkazme! Pa skrupuj fare! Si tha, i vure re? Numëroi hiret e teatrit, vrimat, plasat, skenën, sallën, hupulitin, velaturën e krijuar prej dritës që hyn fshehurazi, e keqja që fshihet diku dhe e mira që mbështillet me shumë pak dritë. Madje, turp ta thuash, po edhe e keqja vishet me dritë të bukur dhe mbahet elegante. Maks Velo? Po. Merr vesh ç’bëhet! Mos! Unë për vete i besoj atij njeriu! Dhe brenda këtij besimi ngrihet me siguri një trup shumë i bukur: i ose e gjatë, i/e zhdërvjelltë, me muskuj apo me gjinj të mëdhenj që hovin me tharm të jashtëzakonshëm, të fortë e të freskët, këmbë të plota, të gjata, muskuj, muskuj pa fund dhe brishtësi e rrallë… Dhe mendo shokët dhe shoqet e tua që shëtisin këtu para teatrit, sidomos në orët e ndajnatës. Kështu do të mbetet gjithmonë ndajnata e mrekullueshme e Tiranës, por pa teatrin e vjetër! Mos! Mos e thuaj! Na çudite! Lëre!…

Kjo stinë ku pritet të përleshen bajlozët. Pse ende paska bajlozë? Unë di që vetëm njëri ka formën e bajlozit. Të tjerët… Ka për të qenë ndeshje e bukur, si përherë e bukur, edhe pse në Tiranë takohen vetëm rastësisht, gjithmonë të paepur, suksese rolesh, tone entuziaste, mërzi e padëgjuar dhe përherë fraza të mbytura. Trishtim i madh dhe humor që vjen natyrshëm, edhe pse herë-herë gatuar me maja ligësie. Lëri pallavrat! Ti je me ata që duan ta shembin, apo ashtu kot! Lëre, vëlla, m’u tek edhe mua! Duket se do të merret më qafë. Kush? Teatri? More, njeri, a mendon për atë Fushën, ti? Pse? Lëre, e djallosa me të, me emrin që përdora, fatkeqësi. Më duket se nuk kam më frymëzim. Ç’banalitet! Po u mësuam me shikimet, fytyrat, syzet, qeshjet, vështrimet e inatosura. Dhe bie perdja e shfaqjes. Kjo ma gërryen shpirtin. Lëre, nami u bë! Në kujtesë dalin vetëm fytyra të trishtuara kurse ne jemi përgjithësisht popull me humor, jemi optimist. Ç’turp! Turp i ngathët! Pse ka ndodhur? More, mos ke parë projektin e Bujar Kapexhiut ti? Jo, jo, unë i besoj vetëm Maks Velos. Mjaft! Mjaft! Ç’budallallëk qenka ky! Po ne jemi në një mendje mo! Ti e do të ri dhe me çdo centimetër katror që zotëron teatri? Po. Kurse unë e dua të vjetrin me të gjithë centimetrat katror! Po. Epo një jemi një o t’u shoftë! Na çmende! Zog zogu!

Njëri prej të dy aktorëve të njohur u ndal. I bëri shenjë të ecte përpara. Meriton gjithë respektin e duhur. Pas dyzet ditësh mik, domethënë pas të dyzetave ç’do të na shohin sytë! S’do të ketë obligacione, s’do të ketë këmbimore… S’do të ketë më asnjë lloj nguti, hutim, shikime andej-këndej, gëzim të flashkët! Do të ketë ankth sfilitës, e di, ose do bëjnë sikur një ndjenjë bezdisëse është gati t’u presë gjunjët. Më në fund! Bileta lotaria, obligacione, shitje-blerje. Fjalë. Premtime. Tallje. Lojë? E pse jo! Ç’halle kemi ne dhe ku i bien fyellit këta! Epo, kështu luhet më bukur. Peshku zihet në ujë të turbullt… Të afrohen fare pranë, dhe ti mbetesh pa frymë. O zot, si janë katandisur njerëzit! I shikon? Dhe thonë se është bukuri tronditëse, buzëqeshje madhështore e një fytyre të fishkur e plot rrudha. O zot, ç’lodhje, rraskapitje, zgjatje dore që mbeten qoftë edhe një çast pezull, dridhje të lehta tmerruese. Dhe vë re se të rrëmben një padurim i madh deri sa të vijë ai çasti madhështor si të kenë kaluar dyzet ditët dhe të shembet teatri (Jo, o kodosh, jo, ndërtimi i teatrit të ri!) dhe kaq shumë pëshpëritje! Shiko si erdhi puna mik, teatrin e kanë shtruar në spital, ndihet keq nga zemra, ndoshta ka rrahje agresive. Çfarë ka ndodhur? Asgjë s’ka ndryshuar dhe aq mjafton. Jo keq.

A dëshiron të jem i sinqertë deri në fund? Po. E dua teatrin e vjetër, madje me mobiliet antike, me gdhendje fine aristokratike (kam njohur një mjeshtër, Sulejman Lapardhanë, në Berat, që bënte gdhendje të çmendura! Të çmendura fare, të kuptohemi!), çdo gjë të jetë shumë e vjetër. Edhe tryeza e bukës, edhe rekuizita, edhe rrobaqepësit, edhe kujdestarët, edhe perdet e rënda, edhe marangozët (edhe kur ata i fusin në arkivolë, siç bëri Dinia me Mimin dikur në kohë përpëlitëse!) edhe mbulesat e kaltra, pse jo! Mirëpo këto s’i duron njeri! Jooo! Ç’ne! Çfarë? Duan të fitojnë duke falur tokën, truallin publik? Ç’thua, derdimen! Ata, të gjithë janë të ndershëm. Madje, mezi po presin me ngërdheshje t’i vijnë për të dyzetat teatrit. Veç t’i shohësh kazanë e tepsi, shejtanë nëpër djepe, djaj duke vrapuar të lemerisur! Dhe mos qesh me hallin po deshe! Lëre-lëre, sikur të gjenin për rekuizitë ca shandanë argjendi, shkrepëse që nuk ndizen, kitara nga ato të serenatave, mandolina nxënësish të dikurshëm, perde dritaresh që janë harruar dhe pas tyre fytyra të ndryshkura vajzash që nuk i gjen dot kurrë edhe po t’i kërkosh me qiri të kuq. Po ikonat? Edhe ato që janë nën efektin e pasionit të çmendur, edhe ato që nuk ndjellin qoftë edhe një grimë epshi…

I pari ndjeu t’i regëtijë diçka, si një dhimbje e vjetër, ndonëse vështronte me një ngazëllim të çuditshëm. Dukej që nuk e përmbante dot mahnitjen. Pse, nuk ju pëlqen të ngrihet ai i riu këtu? Keni për të qenë më të qetë. Tjetrit u duk se i ra në kokë «pija» politike dhe pëshpëriste: Ti ke mbetur njëlloj edhe pse kanë kaluar vite. Hidhesh e përdridhesh dhe i mban veshët pipëz nga krahu i djathtë! Jo, o mëngjarash, jo! Po s’ke faj ti! Dhe egërsimi po i çonte në tragën e vjetër… Tek e fundit, prandaj erdha, për të takuar… E dija… Ti kujton se nuk e dija? Unë këtë çast kam pritur tërë jetën… O zot, si ndodh kështu? Nuk e di, pëshpëriti tjetri. Ç’mëkat!

Po tani ç’të bëjmë? Të dy s’jemi në një rrugë. Të dy të mbaruar. Mund të na heqin edhe nga puna! Se përveç pronës, pasurisë, fitimeve, atyre s’u hyn asgjë në sy! Pastaj, kuptohet që kemi marrë fund. Si të shpëtojmë dhe të ikim një orë e më parë që këtej? U zbythe? Joo! Po bëhem realist!  Nuk ia shikoj dot fytyrën e plakur teatrit tim! Nuk e kupton si është bërë? Nuk njihet më. As edhe një shenjë e re përtëritjeje që do të më gënjente, nuk duket gjëkundi. Mos e ke harruar se bukuria prishet një ditë, apo e ke harruar… Edhe për teatrin është e njëjta gjë…

E di, njëlloj si Maks Velo po e ngre në fantazinë time të çmendur teatrin: I bukur, madje shumë më i bukur, ç’fat për ne bashkëkohësit. Shumë vonë, thuajse në fund të jetës, po arritëm ta shohim këtë mandatë që mezi e presim pas dyzet ditësh… Bukuria fine e tipareve, ndonëse mosha ka bërë të sajën, zëri që më rrëqeth ende, jo, duhet shpresuar, duhet pritur, siç po bëjmë ne përme ëndrrave, dhe ja, tek jemi përballë njëri-tjetrit.

 

Tiranë, 28 korrik 2018

VIDEO – Dokumentar brilant i Mevlan Shanajt për gjigandin! Të fala nga Ndrekë Luca!

“Të fala nga Ndrekë Luca”, dokumentari i Mevlan Shanajt, u shfaqë premierë televizive në janar të vitit 2013 në ekranin e Top Channel, një profil të panjohur i aktorit për publikun e gjerë: fëmijëria e varfër në Shkodër, nxënës i Fishtës dhe Migjenit, shpirti kundërshtues, ikja nga xhirimet “për një kopsë”… 22 bashkëpunëtorë të tij, të intervistuar nga regjisori Mevlan Shanaj krijojnë portretin e Ndrekë Lucës (1924-1993) aktor i skenës dhe i ekranit. Ndrekë Luca vdiq më 13 janar 1993.Lexuesit po i sjellim dokumentarin dhe intervistën e Mevlan Shanajt për Shekullin e botuar pas premierës.

Çfarë u bë shkas për ketë portret të Ndrekë Lucës?

Më kishin mbetur në mëndje sjelljet dhe ndjeshmëri të e veçanta, madje shumë të veçanta, që i dhuroi ekranit ky aktor me gjithë temperamentin e tij e që mua më shfaqej here pas here përpara syve. Doja t’ua dëshmoja edhe të tjerëve këtë temperament që kisha ndeshur në rrugën time. Besoj se është mirë ta kuptojmë më thellë Ndrekë Lucën, 20 vjet pas ikjes së tij.

Titulli përcjell të fala në adresë të kujt?

Në fakt ky titull erdhi më vonë, pasi titulli fillestar i dokumentarit ishte “Kujtimet më trembin” që unë e huazova nga rrëfimet e një miku të tij në Shkodër. Kjo thënie e Ndrekës më ndihmoi më pas në kompozimin e përgjithshëm të dokumentarit. Pra u bë strukturë e tij. Mua më bëri përshtypje kjo shprehje shumë e gjerë, danteske, por që më udhëhoqi për të zbuluar jetën që kishte kaluar në fëmijëri dhe rini, një jetë tepër të varfër, për të ardhur më vonë drejt lavdisë. “Të fala” ndoshta është një nga shprehjet më të rëndomta që përdorim në jetën tonë, por Ndreka e kishte ndoshta krejt të tijën, pasi ishte një njëri që tregonte gjithnjë shpërnguljen në formë dashurie për Shkodrën dhe Malësinë. Mbeti pjesë e tyre.

Sa vjen ky dokumentar si biografi dhe sa si analizë e lojës aktoriale? 

Ndoshta është rasti i një dokumentari ku shartohen në mënyre harmonike gjykimet e dëshmitarëve për të dyja këto që pyesni. Janë 22 dëshmitarë që sjellin jetën dhe padyshim mjeshtërinë e tij dhe ndër përcaktimet e miqve dhe bashkëpunëtorëve, besoj se do të mbeten shumë.

Në sytë e tij ke parë mirësinë dhe egërsinë e gjithë botës, thotë njëri prej tyre. Unë nuk mund të kisha thënë më tepër. Rëndësi ka që unë përdor formën time antologjike.

Me “Përcjelljen” për Vangjush Furxhiun, kujtojmë përpjekjen tuaj për një trajtim të ri të profilit të aktorit nëpërmjet dokumentarit. Mbi çfarë strukture të dokumentaristikës jeni mbështetur këtë herë?

Në këtë dokumentar nuk ka narrator, nuk ka autor për gjykim, nuk ka gazetar, ka dëshmi që sillen përmes vetë aktorit dhe miqve të tij, të cilët janë kryesisht profesionistë si edhe të afërmit e tij. Zbulohet jeta e panjohur si edhe e vërteta se të punoje me Ndrekë Lucën ishte kënaqësi dhe vështirësi e madhe, pasi ai nuk dinte të falte. Ai donte vazhdimisht të arrinte majën. Nuk kishte në jetën e tij asnjë rast tërheqjeje, përkundrazi vetëm përplasje.

Kush dëshmon?

Në një dokumentar për një artist padyshim arkivi luan një rol të rëndësishëm, por në rastin konkret janë disa materiale arkivore të jetës jashtë interpretimit që e pasurojnë informacionin dhe dimensionin e kësaj figure të paarritshme, siç e quajnë dëshmitë e personaliteteve të artit si Rikard Ljarja, Kristaq Dhamo,Tinka Kurti, Roza Anagnosti, Lazër Filipi, Timo Flloko, Piro Milkani, Muharrem Fejzo, Ekrem Kryeziu, Kujtim Çashku, Vladimir Prifti, Ilia Tërpini, Shyqyri Sako, Rudolf Marku etj., janë pra siç ju thashë 22 dëshmues.

Ndaleni te figura të veçanta që ka krijuar ai? Për shembull, dy profile priftërinjsh, ai katolik që krijon te “Komisari i Dritës” dhe ai ortodoks te “Udha e shkronjave”.

Mjeshtëria e Ndrekë Lucës këmbëngul në krijimet e tija të papërsëritshme brenda një kategorie karakteresh, në fakt në skalitje krejtësisht të ndryshme. Ju po citoni priftërinjtë që janë aq shumë të dallueshëm, megjithëse kanë në thelb aksionin e fshehtë. Te “Komisari i dritës” kemi të bëjmë me një impuls të brendshëm erotik, ndërsa te “Udha e shkronjave” me impulse të dhunës që vijnë nga fanatizmi i errët, të dyja mjaft komplekse. Por kështu me plastike shprehëse janë vizatuar apo gdhendur mirë prej tij edhe malësorët, si te “Plagë të vjetra”, “Nga mesi i errësirës”, “Baca i Gjetajve”, “Flaka e maleve”, “Operacioni zjarri” apo tregtarët si te “Pylli i lirisë”, “Rrugicat që kërkonin diell” etj. Jam munduar të jap kontrastet madhështore të krijimtarisë së tij aktoreske duke i vënë ngjitur ashtu siç po theksoni ju.

Shikuesi në dokumentar ka mundësi të krahasojë Makbethin me Xhivolën tek “Arturo Ui”, apo mbi të gjitha Jagon me Lekën te “Toka jonë”, apo Dinin e “Shtatë shaljanëve”, me Tomorrin e “Detyrës së posaçme”. Është një rast i pashembullt transformimi i këtij aktori.

Kapter Rahmiu te “Duel i Heshtur”, apo role në filmat si “Detyrë e posaçme dhe “Operacioni zjarri”. Fjala është për ato figura ku skenari dhe “rregullat e lojës” nuk i lejonin liri kinemasë sonë për ta parë njeriun përtej të bardhës vetëm apo të zezës vetë. Si e komentoni ju rezultatin e Lucës me këto role dhe rezultatin e regjisorëve me të cilët ai ka punuar në këto rrethana.

Sekreti quhet Ndrekë Luca. Sipas dëshmive ai nuk pajtohej nëse nuk arrinte të krijonte për karakterin më të pathënën, me të panjohurën. Dëshmitarët thonë në film se anulonte xhirimet edhe për një kopsë apo përplasej më regjisorin deri në mosbindje, pa gjetur suksesin që mendonte.

Një nga rolet e tij të fundit është pashai të “Balada e Kurbinit” i Kujtim Çashkut. Ndonjë koment për këtë periudhë të fundit të tijën? 

Sipas dëshmisë se regjisorit, në këtë rol të fundit të tij në ekran, kishin gjetur zgjidhjen duke aluduar qartë se personazhi mbarte nëntekstin e një diktatori. Kështu të dy hoqën paralele për t’i folur kohës me ekuivokun filmik. Dua të theksoj se Ndrekë Luca ka pasur prirje për të qenë kundërshtues. Ky nxënës i Fishtës, Migjenit, e kishte të ngulitur mirë në koshiencën e tij papajtueshmërinë për gënjeshtrën. Këtë e shpreh fare mirë edhe në dramën e tij “Votra e huaj”, përmes një prej personazheve, por kjo duket në çdo personazh të tij. Aq sa të krijohet përshtypja sikur ai ka pranuar më me qejf personazhet ”negativë”.

Ai nuk ka reshtur së kundërshtuari dhe së kontribuari si dramaturg në një kohe goxha të gjatë në Teatrin e viteve ‘60 dhe mbas viteve ‘90 në promovim të vlerave të françeskanëve të dënuarve të fëmijërisë së tij.

Çfarë kujtimesh keni ju me Ndrekën?

Unë kam luajtur më Ndrekën në filmin “Rrugicat që kërkonin diell” dhe kam mjaft kujtime se si përgatiste rolin, por kam edhe shumë kujtime të jetës se përditshme. Mbaj mënd se si gjatë një vizitë familjare në shtëpinë time se bashku më Mimikën, gjatë gjithë mbrëmjes nuk qëndroi asnjë minutë i ulur, lëvizte vazhdimisht duke treguar apo duke të tërhequr nga krahu me një temperament të jashtëzakonshëm. Kishte korrektësi të pashembullt dhe ndershmëri të skajshme, dhe këto përshtypje i kam gjetur te të gjithë  ata që e kanë njohur që edhe e ripërsërisin në dokumentar. I biri pohon mes të tjerave se para ikjes i kishte thënë “se po e linte të varfër me një divan”, por kishte ngulur këmbë se i kishte lënë faqen e bardhë.

Më cilin profil artisti do donit ta mbanit dokumentarin e ardhshem?

Unë kam bashkëpunuar me aktorët e mëdhenj shqiptarë, të cilët nuk vijnë më dhe dëshiroj të ndërtoj vizionin tim për ta. Pyetjes nuk di si t’i përgjigjem sot për sot, veçse sa here futem në dokumentar, kujtoj thënien e Alfred Hitchckokut: “Në film artistik jam unë zot, në dokumentar është zoti regjisor.”

Ju jeni nga njerëzit që gjithnjë i keni besuar kontributit të televizionit si për filmin artistik edhe për atë dokumentar, si dikur në TVSH, edhe tani me televizionet private. Në çfarë momenti jemi, çfarë predispozitë kanë palët, kineastë dhe televizione për të punuar në këtë drejtim? 

Të them të drejtën në këtë pikë ne përherë udhëtojmë si nomadë në shkretëtirë të zhuritur. Asnjëherë nuk jemi të sigurt dhe duke trokitur vihemi përherë në vështirësi. Konkretisht ky dokumentar është bërë në sajë të “pasionit” apo “marrëzisë”, i filluar si projekt nga unë vetë ose Zig Zag Film, duke shpresuar se dikush do të më kuptonte. Një ditë prej ditësh trokita në Top Channel, ku gjeta bashkëpunim dhe i falënderoj, pasi atje m’u ofrua mbështetje teknike më të cilën u mundësua realizimi. Me këtë rast falënderoj në mënyrë të veçantë kamerën e Erion Muharremit dhe kolegëve të tjerë bashkërealizues të këtij dokumentari. Unë punoj si pedagog dhe e përballoj jetesën, po të ishte ndryshe, sigurisht nuk mund të realizohej as edhe një dokumentar. Por marrëzia imë doli me sukses, ndërsa për film artistik as që mund të bëhet fjalë.

/Shekulli Print/Elsa Demo/

                                                      

Albumi i piktorit- AVNI DELVINA: Zoti President, thuaji JO PRISHJES SE TEATRIT!

VOAL – Grafisti i shquar Avni Delvina, një nga grafikat e postuara në faqen e tij në facebook ia kushton çështjes së Teatrit Kombëtar dhe i bën thirrje Presidentit Meta të ndalojë shembjen e këtij monumenti të kulturës dhe të historisë sonë. Në statusin shoqërues, Avni Delvina, shkruan:

Zoti President ! Kesaj rradhe nuk ka kohe per medyshje. Ske pse rri i lidhur dhe peng i askujt. Duhet te marresh nje vendim qe do te hyje ne histori dhe do te jete jetik per shqiptaret…..JO PRISHJES SE TEATRIT !

Piktori i kënaqësisë së thellë dhe ngjyrave potente tingëlluese – Nga Xhahid Bushati

-Shënime dhe mbresa nga Ekspozita e piktorit të talentuar beratas Agron Polovina, e cila u hap disa ditë më parë në qytetin e tij të lindjes-

 

1.Meditim…

Agron Polovina, për “shëtitjet” e tij nëpër vende të ndryshme të Shqipërisë e përtej, na fton denjësisht dhe me personalitet piktori t’i shikojmë arritjet e tij në Ekspozitën personale që çeli në Berat, në qytetin e lindjes, me dt. 20 korrik, në orën 11.00. Është një ftesë që nuk i ngjan një ftese të zakonshme. Është një ftesë pa zhurmë e pa bujë, e dinjitetshme. Është një ftesë e një piktori të talentuar, që me arritjet e tij pikturike në gjinitë e kompozicionit, peizazhit dhe portretit, etj., ka treguar se në panteonin e pikturës shqiptare, ai ka vendin e tij me individualitetin e tij të vlerësueshëm. Kësaj here na fton në Beratin e tij, në qytetin e ‘një mijë e një dritareve’ i cili është ‘pikturuar’ suksesesshëm në poemën për fëmijë të Ismail Kadaresë, në poemën historike të Agim Mehqemesë, në shkrimet interesante publicistike me tharm historik të Ylli Polovinës, në librin-antologji për bashkëqytetarët e tij të shkrimtarit Simon Vrusho apo në këngët beratase që i ‘qan’ shpirti dhe zëri i babuçit Kozma Dushi. Kurse, tani, Berati paraqitet në një pamje tjetër me “sekretet e të papriturat e tij” përmes ngjyrave dashuronjëse, si identitet, si rrënjë, si zanafillë në pikturat befasuese të piktorit Agron Polovina. Po të njëjtin “kujdes”, po të njëjtën befasi ndjejmë si përftesë dhe hapësirë edhe në pikturat (peizazhet) e Vermoshit, Lepushës, apo motivet e Durrësit, etj, ku talenti shpaloset në shumëplanshmërinë e tij.

Në këtë gjerdan pikturash, ku xixëllojnë magjikja dhe qiellorja, është e pamundur të mos flasësh edhe për disa veçori të tjera që i shfaq piktori Polovina si cilësime brenda profilit të tij, në pikturat autoriale të arrira artistikisht e estetikisht.  Agroni u jep “frymë” pikturave të tij, “frymën” e talentit, të seriozitetit e të konsistencës së tij. Punon gjer në imtësi me detajin. Detaji, – një mrekulli në tablotë e tij! Karakteristikë tjetër është potenca e ngjyrës, jo vetëm që të rrëmbejnë, por siç e thashë të mahnisin dhe të mrekullojnë… Dhe unë me time shoqe, Pitin udhëtuam nga Shkodra drejt një mrekullie që e ka emrin: “Ekspozita e piktorit Agron Polovina”. Na ndjekshin të tilla mrekulli!..

 

2.Vlerësime të Artistëve për Artistin Polovina, në vite…

Ph. D. Oltsen Gripshi (Historian & kritik arti): “Ka nga ata piktorë të cilët pikturojnë diellin si një njollë të verdhë, por ka disa të tjerë që falë artit dhe inteligjencies së tyre, tjetërsojnë një njollë të verdhë në diell dhe ato në blu e jeshile në qiell dhe hapësira të blerta.” (P. Picasso). Ngacmuar nga kjo thënie, mbërrij për të lexuar pastozitetin dhe trashësinë e penelatave në peizazhet e Agron Polovinës, i cili shpërbën rregullat klasike të pikturuarit të peizazheve dhe i rindërton ata nëpërmjet një gjuhe sa ekspresive po aq dhe origjinale-stilizuese. … Peizazhet e kësaj ekspozite janë pjesë e fondit të krijimtarisë së piktorit Polovina dhe dëshmojnë kryekëput talentin e pakrahasueshëm të këtij artisti fisnik, i cili mirësinë dhe shpirtin e tij ekspresiv e shfaq edhe në veprat që ai realizon. Artisti Polovina natyrën e sheh, e vrojton dhe e vëzhgon si muzën e tij të përjetshme dhe me të arrinë të shpërthejë e të jetë vetvetja. … Peizazhet e piktorit Polovina nxjerrin në pah lirshmërinë e interpretimit, duke kapur emocionin e spektrit të ngjyrave, vlerësuar çastin me luajalitetin e dritëhijeve dhe bukurinë e dritës.

Zaim Elezi, piktor: “Me një rrugëtim qartas kualitativ dhe impresionues në shtrojën e artit viziv shqiptar. Këndvështrimi i tij linear dhe agresiv në kompozimet e tij, lejon autorin të provokojë me tone potente ngjyrore duke e bërë tablonë jo thjeshtë sugjestive por një shije të kalkuluar artistike që të ngelet gjatë në memorie.

Marrëdhëniet ndërmjet personazheve në tablotë e tij veprojnë në grup, herë herë dy, ose tri figura që rreken të krijojnë ndjesinë sikur është një e vetme, duke krijuar një forcë të shumëfishtë në shprehjen e emocionit dhe mesazhit të tablosë. Kjo i bën krejt të veçantë konceptin dhe tablotë e autorit dhe zëri i tij në korin e artistëve shqiptarë është lehtësisht i dallueshëm dhe lumturisht unik.

Autori lehtësisht i ka braktisur akademizmat dhe skemat duke gjetur veten në shprehje e koncepte jo vetëm të pangjashme, por me një modernitet për t’u përshëndetur dhe inkurajuar. Ajo që nuk mund të neglizhohet te Agron Polovina është gjinia e peizazhit në të cilin ai operon me një zhdërvjelltësi dhe freski impressive që të mban me sytë ngulitur në tablo. Të krijohet përshtypja në peizazhet e autorit, sikur brusha e tij e gjen të vogël formatin e tablosë dhe rend në tjetrën duke u ngutur të na mbërthejë, duke na freskuar san ë njërin peizazh në tjetrin, sikur të ishin burime që gurgullojnë ujë mali të freskët gjithë dritë e tërsëllimë ku nuk ngopesh duke pirë. Por ajo që mbahet mend dhe nuk harrohet është lëngu jetësor që mbart brusha dhe ngjyra e autorit, jeta dhe e vërteta jetësore.”

Ilmi Bani, piktor, kritik arti: “Përpara tablove të realizuara me mjeshtëri të piktorit Agron Polovina ndjen kënaqësinë e emocionit, sepse ngjyrat janë të pastra e plot tingull, të freskëta e të gjalla, që më kujtojnë peizazhin e larë mbas shiut. Mirëpo çka e bën dhe më të fortë përshtypjen në pikturat e tij, është fakti që piktori kërkon ngjyrën dhe di të ruhet nga efektet, të cilat siç të thërrasin ashtu dhe të harrojnë t’u vesh pas. Këtë gjë e provon më së miri kërkimi e pasurimi i ngjyrës nëpërmjet rrugës së ndërtimit realist të hapësirës dhe sendeve. Gjetja e pikave interesante te peizazheve dhe kompozimi i tyre në kuadratin e telajos është i tillë që kur ndodhesh para tablosë thua se ai është një zbulim, që për hir të së vërtetës, nuk na ndodh të gjithëve, ose për ta shprehur më qartë do të thosha se, të ndodhur para atij peizazhi, por tashmë jo para pikturës, por para natyrës, s’do të na dukej interesant për të pikturuar. Kjo është e thjeshta, e zakonshmja e ngritur në art. Por kush e arrin këtë? Në rastin tonë Agroni ia ka dalë mrekullisht. Realizimi teknikisht është i zhdërvjelltë. Peneli i shkathtë dinamik ia shton freskinë ngjyrave dhe gjallërinë tablosë. Të gjitha këto e tregojnë Agronin një piktor mirëfilli, me përvojë të gjatë dhe me shqetësime të kërkimeve të pandërprera, është një piktor realist, i fortë dhe origjinal.

3.Nga një studim i Prof. as. Ikbale Kalaja, piktore:

Në studimin e saj me titull: “Piktori i kënaqësisë së thellë dhe ngjyrave potente tingëlluese” (titulli marr hua për titull të shkrimit tim), Prof. as. Ikbale Kalaja, piktore, pasi analizon disa tipare të krijimtarisë pikturike të Agron Polovinës, në mes të tjerave thotë: “Agron Polovina është pjesë e rëndësishme me një tingull të veçantë në pazëllin e madh shumëngjyrësh që përbën imazhin e Artit Pamor sot në Shqipëri, i cili vazhdimisht na ofron të tjera pjesë për të plotësuar imazhin e vet, apo diçka të re për t’u zbuluar prej nesh, nga pjesëzat që e përbëjnë.

Sapo fillon të shohësh punët e tij, përballesh me shumë emocion,  ngjyrë dhe dritë që të vijnë përmes penelatash ekspresive hedhur gjithë kënaqësi në kuadratin pikturik. Ato lëvizin zhdërvjellët, plot nerv, energji mbushur me një ndjenjë kënaqësie që pushton gjithë sipërfaqen e tablove. A thua këto përplasje “lozonjare” të penelatave, që vallëzojnë mbi tablotë e Polovinës, si të nxitura nga një ritëm i brendshëm melodioz, i ndjeshëm dukshëm në pikturën e tij, imitojnë kënaqësinë dhe gëzimin e lojërave dhe të vrapit të fëmijërisë.

Thua kjo të jetë arsyeja? Por përgjigje që ke zgjedhur për ndjesinë e fillimit, e kupton që nuk është e duhura. Kjo tenton të ngushtojë mendimin kritik për krijimtarinë e këtij piktori, pasi edhe kur shkëputesh nga cikli i peizazheve të vendlindjes së piktorit ku ajo lojë është evidente, ndjesia e kënaqësisë në lojën e penelatave vazhdon të të shoqërojë në të gjitha tablotë, pavarësisht motivit. Atëherë kupton se kjo është më tepër. Ajo është kënaqësia e ekzaltimit që autori ndjen në momentin e krijimit. Është pikërisht ndjesia e autorit në këtë moment sublime të krijimit, që e bën të veçantë pikturën e Polovinës. Është ndjesi që buron veç prej shpirtit, e ndjen, të mbush e s’të mbetet tjetër veç ta derdhësh në telajo. Pikërisht këtë moment, piktori kënaqet dhe fillon të luajë me penelatat, me ngjyrën, me siluetat, planet, me ajrin që lëviz e me çdo gjë në tablotë e tij dhe krijon atë kënaqësinë dhe magjinë që të mbërthen. Është pikërisht kjo arsyeja që ta bën pikturën e tij të dashur, të ngrohtë, është arsyeja pse të tërheq e të bën të ndalesh. E, akoma më tej, është mbase kjo e veçantë që bën diferencën mes artit dhe zanatit. Siluetat dhe planet në tablotë e Polovinës fshehin në brendësinë e vet një tjetër të veçantë të krijimtarisë së tij, Siluetat dhe planet në tablotë e Polovinës fshehin në brendësië e vet një tjetër të veçantë të krijimtarisë së tij, të kapshme jo nga një sy çfarëdo dhe po kaq jo të kuptueshme nga vizitori i zakonshëm. Përkundrazi, mbase të keqinterpretuar. Bëhet fjalë për një deformim apo ekstravagancë të linjës dhe hepim të planeve, të cilat pavarësisht saktësisë së padiskutueshme të perspektivës lineare, pësojnë këto transformime të vetëdijshme, për të plotësuar, apo për të vazhduar lojën e piktorit gjatë aktit krijues, lojë e cila u jep tablove të tij një magji që po ashtu  rrëmohet në thellësinë e nënvetëdijes së autorit përsëri nga reminishencat e fëmijërisë, për të na e sjellë vetëdijshëm para nesh. Kjo është ajo e veçanta tjetër e krijimtarisë së Agron Polovinës që e bën siluetën e tij në tablo shumë të lirshme, të zhdërvjellët e spontane, të ngjashme me spontaneitetin e vizatimeve fëmijërore që mrekullojnë artistët dhe janë kaq të lakmueshme prej tyre, siç edhe shprehet artisti i madh Pikaso: “Kur isha fëmijë vizatoja si i rritur dhe pastaj gjithë jetën jam përpjekur të vizatoj si fëmijë”. Polovina ka gjetur mënyrën e vet për ta bërë këtë, e cila në tablo vjen krejt natyrshëm dhe lidhet në mënyrë krejt organike me të gjithë elementët e gjuhës vizive të krijimtarisë së tij.

Ngjyra në tablotë e A. Polovinës,  qofshin ato kompozime, portrete, apo peisazhe të natyrës a të arkitekturës,  të krijon  njëherësh dy ndjesi të ndryshme. Nga një këndvështrim ajo të vjen potetente, e pastër, dekorative e shumë tingëlluese, e në këtë rast duket që piktorin e ka ushqyer dhe influencuar piktura e mjeshtërve të ikongrafisë mesjetare të qytetit të tij, për mirëmbajtjen dhe restaurimin e të cilave ai  ka punuar, ndaj diti të mirrte tharmin prej tyre dhe ta sillte në kohë. Nga ana tjetër ngjyra në krijimtarinë e këtij piktori na vjen edhe transparente, e dritëshme, brilante, plot ajër dhe fluide, si ndjesitë që të krijojnë rrugicat e Mangalemit sa herë t’i vizitosh.

Duket që krijimtaria e A. Polovinës ka mbarsur të gjithë gjurmët dhe ndjesitë e qytetit të lindjes, të regjistruara në kohë në nënvetëdijen e tij.

 

4.Detaje, ngjyra dhe përsiatje…

Secili prej nesh i kishte sytë te peizazhet e piktorit Polovina. Secili prej nesh bisedonte me to si me një të njohur të vjetër dhe të ri. Bisedonte në heshtje, me zë. Meditonte. Secili krijonte një botë, por në fakt “thirrej” nga bota e ngjyrave dhe e motiveve të trajtuara nga peneli i Agronit, në gjininë e peizazhit.

Pas kësaj “bisede” me pikturat e Agronit, i pari e merr fjalën piktori-ikonë Kujtim Buza. Piktori që i ngjan një bardi të lashtë, e mbulojnë kujtimet, dhe endet përmes kujtimeve që e lidhin me Beratin. Në fjalët e tij poetike shëtit koha dhe realiteti… Më pas ndalet në vlerat e ekspozitës dhe në personalitetin në rritje të vazhdueshme të piktorit Polovina. Kurse Piktori Pashk Përvathi përmes një entuziazmi të brendshëm që pasqyrohet në sytë dhe në lëvizjet e tij, e shikon ekspozitën në planin njerëzor e artistik. “Agroni, me kërkesa të larta ndaj vetes rend drejt një arti të vërtetë dhe me vlera profesionale.- thotë ai. – Ndaj dhe ekspozita ka dalë e bukur e plot shije.” Ndërsa artisti Haxhi Kalluci, përmes një vibrimi njerëzor, rreshton ca fjalë malli për Gonin dhe peizazhet e tij. Po në këtë rrafsh malli, por i shoqëruar me kujtime fëmijërie, flet edhe piktori Zaim Elezi. Me të folurin e tij që i ngjan një kadence poetike, i kujton piktorit rrugëtimin e përbashkët gjatë viteve të Liceut e më pas në Akademi. Zaimi nuk harron të thotë: “Galeria ku u ekspozuan peizazhet e Agronit, nuk është një galeri e thjeshtë, këtu prodhohen vepra të denja e që të mahnisin.” Flasin dhe të tjerë… Shëtisin përsëri kujtime. Në fund si i ‘zoti i shtëpisë’ dhe si mik i artistëve Fadil Nasufi shpalos shpirtin njerëzor dhe fjalët bujare siç i ka gjithmonë zakon teksa i dalin nga zemra. Përmes mirësisë së tij, dimensioni artistik i fjalëve të Fadilit u jep “peshë më të rëndë” peizazheve të Agron Polovinës.

Përsëri vazhdojnë bisedat. Peizazhet janë aty, “flasin” përmes ngjyrave mahnitëse, si: Manastiri i Ardenicës, Orikumi, Fusha e Korçës në dimër, Dimri në Drenovë, Pylli i Divjakës, Myzeqeja, Lini, Mati, Kalaja e Shkodrës, Kantjeri detar i Durrësit, Radhima, Dimri në bregdetin e Kallmit, Kalaja e Beratit, Rrugica e vjetër në Durrës, Liqeni i Seferanit, Buzëmbrëmja në Belsh, Kodrat e Maminasit, Boga, Mbasditja në Lëpushë, Vermoshi, Laguna e Panajasë, Perëndim në liqenin e Pogradecit, etj. Kjo është harta shëtitëse e piktorit Agron Polovina që na ka sjellë në ekspozitën e tij. E kush nuk donte ta donte stinën e dimrit dhe të vjeshtës, pyjet e bregdetin, rrugicën e vjetër dhe liqenin, kalatë, perëndimet e diellit dhe pasditet, në “realitetin” e këtyre peizazheve? E, për t’u kënaqur estetikisht e për të marrë margaritarë-vlerash nga shumë vende të Shqipërisë; ejani në Berat, dhe shijoni ekspozitën e piktorit të talentuar Agron Polovina. Më besoni, se frymëmarrja do të jetë tjetër frymëmarrje, ngjyrat do t’u rrethojnë këndshëm dhe do të shpalosen si një ylber i rrallë por real… Dhe mbrëmja do të jetë një tjetër mbrëmje, sigurisht e bukur në Berat, aq më shumë kur edhe Edicioni i 5-të i Festivalit Multikulturor është mysafir, kësaj here përmes tingujve muzikorë…

 

Berat, 20.07.2018